Chương I LÝ THUYẾT VỀ ĐÃI NGỘ NHÂN SỰ TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề cơ bản về đãi ngộ nhân sự 1. Khái niệm đãi ngộ nhân sự, các chế độ đãi ngộ nhân sự a. Khái niệm đãi ngộ nhân sự Con người với tháp nhu cầu từ thấp đến cao phản ánh những mong muốn của bản thân theo từng mức độ, giai đoạn trong cuộc sống.
Một doanh nghiệp muốn khuyến khích người lao động làm việc có năng suất cao thì phải hiểu được nhu cầu của người lao động, có thể đưa ra các giải pháp làm thỏa mãn nhu cầu của họ cả về vật chất và tinh thần để duy trì và phát triển tinh thần làm việc hăng say. Người lao động sẽ cảm thấy hài lòng, thỏa mãn khi sự cống hiến của mình trong quá trình lao động nhận được những thành quả tốt hơn so với kỳ vọng. Khi ứng tuyển và làm việc tại doanh nghiệp người lao động đặt mối quan tâm tiếp theo là chế độ đãi ngộ sau việc lựa chọn được công việc phù hợp với trình độ chuyên môn và sở thích của cá nhân. Có nhiều định nghĩa về Đãi ngộ nhân sự, nhưng tác giả tâm đắc với khái niệm sau: “Quá trình chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của người lao động, tạo điều kiện để người lao động có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, góp phần thực hiện mục tiêu chung của doanh nghiệp - Đó là chế độ Đãi ngộ nhân sự”.
Chất lượng cuộc sống tốt là cuộc sống được đảm bảo cả về vật chất và tinh thần, nên mọi người sẵn sàng cống hiến, dành trọn sức trẻ và trí tuệ để làm việc, phấn đấu hoàn thành xuất sắc để mong nhận được những thành quả xứng đáng, có một nguồn thu nhập dư dả để trang trải cuộc sống, có thể thỏa mãn các nhu cầu vật chất và tinh thần ngày càng cao. Đãi ngộ nhân sự là một nội dung cần sớm hoàn thiện bởi đó vừa là động lực vừa là mục tiêu phát triển của doanh nghiệp trong thời kỳ công nghệ số chứa đựng nhiều cạnh tranh về nguồn nhân lực chất lượng cao. Đó là công cụ hữu hiệu kích thích người lao động cống hiến hết mình cho doanh nghiệp; là một trong những điều kiện tiên quyết giữ chân những người có tài ở lại và thu hút nhân sự mới đến và làm việc lâu dài, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị và hiệu suất hoạt động của doanh nghiệp. Một doanh nghiệp muốn theo đuổi mục tiêu phát triển bền vững, tiến nhanh hơn, xa hơn trong tương lai thì nhất thiết phải quan tâm, dành một phần ngân sách đủ lớn cho công tác quản trị nhân lực, trong đó nhiệm vụ trung tâm là xây dựng chế độ đãi ngộ hấp dẫn đủ sức nâng cao năng lực cạnh tranh, duy trì nguồn nhân lực ổn định để cải thiện chất 6 lượng và hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh.
Vì vậy, mỗi doanh nghiệp sẽ có những cách đãi ngộ nhân sự riêng phù hợp với điều kiện thực tế của đơn vị. Các chính sách đãi ngộ cần đảm bảo tính công bằng, công khai, kịp thời, dễ áp dụng và đáp ứng các nhu cầu vật chất cũng như tinh thần của người lao động. Hiện nay, chính sách đãi ngộ nhân sự có các hình thức đãi ngộ cơ bản là Đãi ngộ tài chính và Đãi ngộ phi tài chính. HỆ THỐNG ĐÃI NGỘ ĐÃI NGỘ ĐÃI NGỘ TÀI CHÍNH PHI TÀI CHÍNH Thù lao Thù lao Công việc Môi trường trực tiếp gián tiếp làm việc - Tiền lương - BHXH - Phù hợp - VP, thiết bị tiện - Tiền công - BHYT đam mê nghi - Tiền HH - Phụ cấp - Cơ hội - Giờ làm linh hoạt thăng tiến - Đồng nghiệp thân - Tiền thưởng - Trợ cấp - Được tín thiện nhiệm - Trợ cấp Hình 1: Các hình thức chế độ đãi ngộ nhân sự Nguồn: R.Wayne Mondy anh Robert M.
Chế độ đãi ngộ tài chính Khi các doanh nghiệp sử dụng các công cụ tài chính chủ yếu như tiền lương, tiền thưởng, chi trả cổ tức bằng cổ phần hoặc tiền mặt và các khoản phụ cấp, trợ cấp trong chính sách đãi ngộ nhân sự - được gọi là đãi ngộ tài chính đối với người lao động. Đó là những lợi ích mà doanh nghiệp trao cho nhân viên của mình một cách thiết thực và có ý nghĩa lớn trong cuộc sống của người lao động. Có thể thấy khoản thu nhập nhận được sau mỗi tháng làm việc là mối quan tâm hàng đầu của phần lớn người lao động Việt Nam. Tiền lương là một yếu tố tất yếu trong quan hệ lao động.
Tiền lương phải tương xứng, có thể cao hơn mức hao phí mà người lao động phải bỏ ra để hoàn thành công việc sẽ giúp họ yên tâm công tác và gắn bó lâu dài với doanh nghiệp. Họ sẵn sàng nộp đơn 7 ứng tuyển vào công ty khi nhìn thấy một hệ thống lương với quy cách tính lương, nguyên tắc trả lương minh bạch, công bằng, điều kiện tăng lương hợp lý, đủ sức hấp dẫn. Tiền thưởng là bộ phận cấu thành quan trọng của tiền lương. Trong doanh nghiệp, để người lao động cố gắng hoàn thành tốt công việc, phải có biện pháp cổ vũ và động viên, khích lệ đối với những nhân viên công tác tốt, nghĩa là ngoài tiền lương cơ bản theo quy định còn phải sử dụng hình thức tiền thưởng để bổ sung vào thu nhập của người lao động.
Thường nói “trăm đồng tiền công không bằng một đồng tiền thưởng”, nên cuối năm người lao động thường trông chờ vào khoản thưởng tết để có thể dành dụm, tích lũy thêm tài sản sau một năm cống hiến, lao động. Thưởng cá nhân dành cho những đối tượng có thành tích xuất sắc trong lao động. Thưởng tập thể tạo sự đoàn kết, cùng hỗ trợ nhau làm việc tốt hơn giữa các thành viên trong nhóm. Ngoài ra, đối với các công ty cổ phần còn cho người lao động nắm giữ một số cổ phần trong doanh nghiệp; đó là phần họ xứng đáng được hưởng sau khi đóng góp công sức lao động vào phần tạo ra giá trị chung cho doanh nghiệp.
Khi gặp những rủi ro không lường trước hoặc gặp tai nạn bất ngờ làm giảm hoặc mất khả năng lao động, bảo hiểm sẽ là giải pháp cứu cánh cho người lao động được bù đắp một phần hoặc đảm bảo mức thu nhập tối thiểu cho cuộc sống. Doanh nghiệp sẽ có các khoản hỗ trợ ngoài mức lương hàng tháng dành cho người lao động trong đơn vị thì đó là các chính sách đãi ngộ tài chính gián tiếp (bảo hiểm, phụ cấp, trợ cấp. Các loại hình bảo hiểm cơ bản đã được pháp luật quy định thì doanh nghiệp và người lao động phải tuân thủ về tỷ lệ đóng góp. Nhằm tạo sự khác biệt và tăng lợi thế cạnh tranh của mình trên thị trường lao động, các doanh nghiệp cần nghiên cứu đưa thêm các loại bảo hiểm, các khoản trợ cấp xã hội và những khoản phúc lợi với nhiều sự lựa chọn để xây dựng chính sách đãi ngộ hấp dẫn nhằm giữ chân, thể hiện sự quan tâm và công bằng dành cho người lao động.
Chế độ đãi ngộ phi tài chính Khi các nhu cầu thiết yếu được đảm bảo thì con người lại muốn thỏa mãn những nhu cầu về tinh thần, cảm xúc cao hơn của bản thân, vì vậy, đãi ngộ phi tài chính ngày càng được các doanh nghiệp chú trọng hơn. Thực tế, có nhiều trường hợp đi làm không vì mục đích thu nhập, đi làm là để thỏa mãn niềm đam mê, tìm niềm vui trong công việc, khi đó họ sẽ lựa chọn một đơn vị có môi trường làm việc mở linh hoạt, có định hướng 8 phát triển rõ ràng, sẵn sàng tiếp nhận những quan điểm mới, phong cách mới, ở đó người lao động được tự do khám phá, phát huy tính sáng tạo trong công việc. Khi người lao động nhận được sự đãi ngộ thông qua chính công việc được giao, được cấp trên tín nhiệm để họ thử sức ở lĩnh vực mới, vị trí mới hay được trao một cơ hội thăng tiến, một cơ hội thể hiện giá trị bản thân người đó sẽ cảm thấy phấn khích, làm việc với nhiệt huyết cao hơn, bởi vì những nhu cầu cấp cao như nhu cầu tự thể hiện, nhu cầu được tôn trọng được thỏa mãn. Môi trường làm việc với điều kiện vệ sinh an toàn lao động được đảm bảo, không gian văn phòng khang trang, hiện đại, âm thanh, ánh sáng và nhiệt độ phù hợp; Đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp, thân thiện, có tư duy tích cực, đoàn kết sẵn sàng hỗ trợ nhau trong hoạt động đội nhóm.
Doanh nghiệp thường xuyên tổ chức các phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, hỗ trợ các hoạt động đoàn thể - Đó là những đãi ngộ về môi trường làm việc, nhân tố quan trọng tạo cho người lao động tâm trạng thoải mái trong quá trình tham gia lao động, sản xuất kinh doanh của đơn vị, từ đó tăng năng suất lao động, hiệu quả công việc. Doanh nghiệp có thể tăng hiệu quả đãi ngộ phi tài chính bằng cách tạo dựng không khí làm việc sôi nổi, vui vẻ, điều kiện làm việc đảm bảo vệ sinh, an toàn, linh hoạt về thời gian làm việc; xây dựng quy chế quản lý phù hợp làm phát huy mối quan hệ đồng nghiệp đoàn kết, hỗ trợ nhau phát triển trong hoạt động nhóm; Tổ chức các hoạt động đoàn thể, giao lưu văn hóa văn nghệ, hoạt động thể thao, mở ra nhiều cơ hội thăng tiến, phát triển nghề nghiệp. Các mục tiêu của hệ thống đãi ngộ nhân sự Thu hút nhân lực có trình độ chuyên môn và giữ chân họ gắn bó lâu dài với doanh nghiệp là mục tiêu cốt yếu của chính sách đãi ngộ, bởi đãi ngộ nhân sự và hiệu suất lao động của nhân viên, hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp có sự tác động qua lại lẫn nhau, làm việc hiệu quả sẽ nhận được mức lương thưởng hấp dẫn, doanh nghiệp có lợi nhuận sẽ có nguồn tài chính chi trả nhiều hơn cho người lao động từ đó giúp nâng cao năng suất lao động, kinh doanh hiệu quả hơn. Chính sách đãi ngộ của doanh nghiệp nhằm thu hút lao động tiềm năng và giữ chân những nhân viên có kinh nghiệm trên cơ sở công bằng, minh bạch, đáp ứng được nhu cầu cuộc sống của người lao động cũng như đảm bảo hiệu quả hoạt động và lợi ích chung của cả doanh nghiệp.
Các nhân viên giỏi không chỉ mong muốn tiền lương cao - họ muốn chắc chắn rằng được phát triển trong công việc và thăng tiến trong công ty.