chương 1: cơ sở ly luận và thực trạng của việc xây dựng hệ thống câu hỏi nhằm phái huy lính chủ động và sáng †ạ0 của học sinh lr0ng giờ học lác phẩm van chojong 6 ThPT. chương 2: IIhững đề xuất nhằm góp phần xây dựng mội mô hình hệ thống câu hỏi lr0ng giờ học tác phẩm văn choJơng nhằm phát huy lính chủ động và sáng lạ0 của học sinh. chương 3: Thiết kế thể nghiệm bài dạy truyện ngắn “Từng xà nu” của nhà văn IIguyễn Trung Thành và sài thơ “Tràng giang” của nhà thơ huy cận. 15 chd|ƠNG 1 cƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ ThỰc TFẠIG cỦA VIỆc XÂY DỰING hE ThONG cAU bỎI HhÄM PhÁT hUY TíIh chU DONG SANG TAO cUA hQc SIHh TT0IG GIỜ hỌc TÁc PhẲM VĂII chƠ|ƠIIG Ở ThPT 1.
Tính chủ động sáng lạ0 da học sinh b0ng giờ học lác phẩm văn chơjơng 1. Tính chủ động là mội phẩm chát quan leọng le0ng h0ại động nhận lhức qủa học sinh ở một giờ học hiện đại Tính chủ động thể hiện sự linh h0ạt† của loi duy. IIgojời có nhận thức lích cực, chủ động siết lìm ra những photơng pháp mới để giải quyết và nghiên cứu van đề, khắc phục thái độ rập khuôn †he0 mẫu định sẵn. họ luôn có ojớc vọng khát kha0 giải quyết một vấn đề sằng nhiều c0n đojờng khác nhau dé chọn ra một c0n đojờng ngắn nhất, có lợi nhất ch0 việc giải quyết vẫn đề.
Kharlam0p LF ch0 rằng: Tính chủ động, lích cực nhận thức là trạng thái h0ạ† động của học sinh đặc troIng sởi khát vọng học lập, có cố gắng lrí tuệ và nghị lực ca0 lr0ng quá lrình nắm vững kiến thức [55, tr. còn †he0 T0dak LI thì: Tính tích cực, chủ động nhận thức đojợc thể hiện bằng nhiều dấu hiệu nho sự căng thẳng chú ý, sự loởng loJợng mạnh mẽ, sự phân lich 161g hop sau sac [3, tr. Quá trình dạy học là một quá trình phức hợp sa0 gồm các h0ại động học lập của học sinh, từ đó giá0 viên hình thành ch0 học sinh những phẩm chất nhân cách, phát trién tq, duy, lạ0 ch0 họ lính chủ động, lích cực, lính độc lập, lính sáng lạ0 tr0ng quá trình nhận thức tri thức. Để đại đojợc điều này †hì tr0ng quá trình giảng dạy của mình giá0 viên cần phải nhận siết các dấu hiệu về mặt lâm lí của lính tích cực nhận thức của học sinh để lừ đó lác động trở lại phát huy lính tích cực, chủ động của họ.
* TIhững siêu hiện của lính chủ động †r0ng h0ạ! động nhận thức của học sinh: - biểu hiện ở khả năng ghi nhớ và lặp lại: Dấu hiệu nhận lhức của học sinh thể hiện ở sự ghi nhớ lặp lại đojợc, hOặc 16 hình thành kỹ năng, kỹ xả0 của riêng mình, siến kiến thức mà giá0 viên cung cấp thành của mình. 17 Quá trình to, duy sẽ không nảy sinh nếu học sinh giải quyết nhiệm vụ nhận thức (trả lời câu hỏi, sài lập hOặc thực hiện hành động) mà chỉ siết vận dụng mội cách máy móc, lự động những kiến thức đã có sẵn, nhoỊng quá trimh to, duy cũng không thể nảy sinh khi học sinh cần phải giải quyết nhiệm vụ nhận †hức liên quan đến những kiến thức mà học sinh chơIa thé có đojợc. - biểu hiện ở việc lập trung nghe giảng: Tr0ng dạy học, nếu giá0 viên †hu hút đơjợc học sinh nghe giảng, chăm chú the0 dõi sài học thi có thể nói da dat dojoc phan nà0 thành công. IIhoIng điều cần thiết ở đây là học sinh không chỉ chăm chú nghe giảng mội cách lhụ động, ghi chép nho một cái máy mà cần phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu của giá0 viên, tích cực hóa h0ại động trí luệ để nhận †hức đojợc các kiến thức mà giá0 viên đoỊa ra, hòa nhập đojợc và0 không khí học lập của cả lớp, giải đáp đơjợc các câu hỏi của thầy đoỊa ra và siết nhận rõ đúng sai khi sạn đola ra ý kiến.
- biểu hiện ở hứng lhú học lập: có thê nói linh thần và hứng thú học lập của học sinh có vai trò quyết định tr0ng sự thành công của mội giờ học. Ilếu một giờ dạy mà học sinh chán nản, ức chế †hì mọi cỗ gắng của giá0 viên đều vô ích. Tỉnh thần học lập của học sinh đơjợc thể hiện qua sự say mê, sốt sắng thực hiện các yêu cầu dat ra cua giá0 viên, điều đó đojợc thê hiện qua lời nói, cử chỉ. thích đơjợc trả lời câu hỏi, làm sài lập hay thực hiện h0ại động d0 giá0 viên đơỊa ra mội cách hồ hởi, lự nguyện.
- biểu hiện về ý chí quyết lâm học lập: Khi học sinh có hứng thú và nhu cầu học lập thì việc xuất hiện ý chí và quyết lâm học lập mày mò, tìm kiếm, dự đ0án và các tha tac to, duy ca0 dé tim ra cái mới, miệt mài học lập, không dựa và0 ngojời khac, ty tin giải quyết vấn đề và mọi công việc mà giá0 viên gia0 ch0. * Phân l0ại tính chủ động tr0ng hOat động nhận †hức của học sinh: The0 Sukina G.I thì có sa lOại lính lích cực, chủ động †r0ng h0ạ† động nhận 18 thức của học sinh [3, tr. 11], do 1a: - chủ động lái hién va nat chajéc. 19 học sinh có khả năng lái hiện lại các kiến thức đã học mà giá0 viên đã giảng để pat chơlớc làm những bai tojong fu ở mức độ đơn giản, học sinh chola có sự nỗ lực ‡oỊ duy.
- chủ động tìm lòi: Đây là thuộc lính sền vững của h0ạ† động nhận thức. Iló không mắt đi mà ngày càng đảm sả0 ch0 việc học lập đạt kết quả lốt hơn. Ió đojợc đặc lroing Bang sự nhận xét, fìm lòi với óc sáng †ạ0, lòng m0ng muốn, khát kha0 học lập và không bị hạn chế sởi yêu cầu của sài học. - chu dong sang ta0: La mirc d6 ca0 mhat cua tinh fich cuc.
16 doge đặc lroIng sằng việc fìm ra cŨn đojờng riêng của mình, không giống với c0n dojong ma moi ngqdi da tha whan, đã iro thành chuẩn hóa và c0n đojờng mà mình lìm ra có lính øỊu việt hơn. chủ động sáng lạ0 thê hiện ở chỗ tự mỗi học sinh có thề fìm đojợc các kiến thức mới, dé dàng lìm đojợc kết quả hay thực hiện lối yêu cầu h0ạ† động mà giá0 viên đoỊa ra, không cần có sự lrợ giúp của giá0 viên. chủ động sáng lạ0 chỉ có ở rất í† học sinh có lính độc lập ca0, niềm say mê văn học và có năng khiếu về môn ngữ văn. h0ạt động sáng ta0 * Sáng 1a0 là một thuộc lính lất yếu của cŨn ngơjời: Hói đến sáng †ạ0 là ngojời †a nói tới một yếu lố đặc trong của cOn ngojời.
cOn ngojời sống lr0ng xã hội không chỉ có sự lồn lại mà luôn có nhu cầu đổi mới, phái triển và lự khẳng định trí luệ của mình. Ihững nhu cầu ấy trở thành động lực của sự sáng lạ0. chính vì thế lính sáng lạ0 “Đòi hỏi mỗi c0n ngojời, bất kê làm nghề gì, vẫn còn ngồi lrên ghế nhà lrojờng hay đang cặm còi lr0ng phòng thí nghiệm, làm việc lại viện nghiên cứu, ở các mức độ khác nhau, không chỉ lhích nghỉ đề tồn lại ngày mội có ý nghĩa mà còn phai tim toi, khám phá, sáng lạ0 từ ngay lr0ng đời thojờng các h0ạ† động nghiên cứu ứng dụng và triển khai” [ 40, tr. Từ điển Tiếng Việt đã định nghĩa: “ Sáng †ạ0 là tìm ra những giá lrị mới về 20 vật chất và linh thần, Rm ra cái mới, cách giải quyết mới, không sị gò só phụ thuộc vàO0 cái đã có” [41, tr.cũng sàn về khái niệm sáng a0, tac gid M.WiIISOn ch0 rằng: “sáng lạ0 là quá trình mà kết quả là lạ0 ra những kết hợp mới cần thiết từ các ý lojởng, dạng năng lojợng, các đơn vị thông lin, các khách thể hay lập hợp cua hai ba 21 các yếu lố nêu ra”.
còn chu Quang Tiềm lại định nghĩa: “Khi nói đến sự sáng la0 tức là không chỉ làm sống dậy những kinh nghiệm, mà chính là phải sa0 hàm những yếu lố mới” [46, Ir. Từ những quan niệm khác nhau của các tác giả, chúng †a nhận thấy điều đó có sự thống nhất ir0ng định nghĩa của họ là sáng †ạ0 là phải †ạ0 ra những cái mới và có ích. Mọi sự sáng †ạ0 của c0n ngơiời đều đojợc sắi nguồn từ ý lolởng sáng lạ0 sau đó phái triển đến †ơi duy sáng 1ạ0. To duy sáng †ạO là kiểu †o duy cần thiết ch0 c0n ngojời ở mọi lĩnh vực xã « hội.
Tr0ng cuốn “ Tâm lý văn nghệ”, lác giả chu Quang Tiềm đã đơja ra định nghĩa về sáng †ạ0 nghệ †huật: “Sáng lạ0 là căn cứ của những ý lolởng đã có sẵn làm lài liệu, rồi cắt xén gạ! sỏ chọn lọc tổng hợp lại để hình thành một ý loởng mới” [46, tr. Điều đó có nghĩa là sự sáng a0 lr0ng nghệ thuật là lừ những kinh nghiệm cũ trOng ky ức, lr0ng lài liệu, những ý lojởng của kinh nghiệm †hu nhập đojợc đề hình thành nên hình lojợng mới. bởi thế hình loiợng trở thành kết quả sáng lạ0 nghệ thuậi của ngojời nghệ sĩ. Hiếu to, duy sáng †a0 là h0ại động nhận thức của cÚn nggjời, thi hOat dong sáng la0 sa0 gồm cả quá lrình nhận thức lẫn các kỹ năng, kỹ xả0 để siến nhận thức ấy thành sản phẩm cụ thể, mới mẻ, ích lợi mà c0n ngơjời m0ng muốn.
Khái niệm h0at dong sang †ạ0 không phải lần đầu liên đơxợc nói đến mà trojớc đây Voơigôlxki đã nêu nên định nghĩa này “ ngay cả tình cảm chân thực nhất tự nó cũng không có khả năng sáng lạ0 lên nghệ thuật. Và dé làm việc đó, nghệ thuật đòi hỏi phải có kỹ lhuật và kỹ xả0, pởi vì ngay cả lình cam dogc thế hiện bang ky thuat cing chaja sa0 giờ sáng la0 lên một sài thơ trữ tình, một sản nhạc gia0 hojởng. Để làm đojợc những việc lrên cần có hành động sáng lạ0 ir0ng việc khắc phục lình cảm đó, cách giải quyết nó, sự chiến thắng nó và khi mà hành động đó đojợc thực hiện khi đó mới nói đến sự nảy sinh nghệ thuật” [50, tr. Vậy nếu sự sang ta0 chi dung lai 6 to, duy thi quá lrình sáng lạ0 đó chơia phải là quá trình h0àn chỉnh.
Mọi sự sáng †a0 sa0 giờ cũng sắt nguồn từ lơ duy sáng †ạ0 đến ý lolởng sáng ta0 va 22 ý lolởng ấy đojợc hiện thực h0á sằng h0a† động sáng ‡ạ0 đề ra một sản phâm mới của cOn Ig0IÒI.