Tài liệu: Đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết của nguyễn khải sau 1975

Chuyên khảo đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết của nguyễn khải sau 1975 phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực

• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Dương
• Trường học: Trường Đại Học Vinh
• Chuyên ngành: Lý Luận Văn Học
• Đề tài: Đặc Trưng Nghệ Thuật Tiểu Thuyết Của Nguyễn Khải Sau 1975
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Vinh

Tóm tắt

I. Bối cảnh và sự phát triển của tiểu thuyết Nguyễn Khải sau 1975

Tiểu thuyết Việt Nam sau 1975 đã trải qua một quá trình đổi mới sâu sắc về cả nội dung và hình thức. Trong bối cảnh này, Nguyễn Khải nổi lên như một nhà văn có tầm nhìn sáng tạo và phong cách riêng biệt. Sự phát triển mạnh mẽ của cá nhân, cá tính cùng với sự chuyển biến trong quan niệm về con người và hiện thực đã tạo nên những đặc trưng nghệ thuật độc đáo. Nguyễn Khải không chỉ theo kịp những xu hướng đổi mới của văn học thời kỳ này mà còn tạo ra những cách thức thể hiện mới lạ, giúp tiểu thuyết Nguyễn Khải chiếm một vị trí quan trọng trong hành trình phát triển của văn học Việt Nam đương đại.

1.1. Bối cảnh xã hội và văn hóa của sự đổi mới tiểu thuyết

Sau 1975, văn học Việt Nam chứng kiến sự thức tỉnh ý thức cá nhân và nhu cầu đổi mới về bút pháp, phong cách. Các nhà văn như Nguyên Ngọc, Lê Lựu, Nguyễn Minh Châu đều có những tuyên ngôn sáng tạo riêng. Nguyễn Khải gọi trước 1978 là "Cái thời lãng mạn" để chỉ rõ sự khác biệt với giai đoạn sau này.

1.2. Vị trí của Nguyễn Khải trong hành trình đổi mới

Nguyễn Khải là một nhà văn được nhà phê bình Nguyên Ngọc đánh giá là "nhà văn tài năng nhất trong thế hệ chúng tôi". Những tác phẩm của ông sau khi ra đời thường gây chú ý và tạo ra nhiều cuộc trao đổi, tranh luận giữa các học giả và độc giả.

II. Những cảm hứng chủ đạo trong tiểu thuyết Nguyễn Khải

Cảm hứng thẩm ngẫm và cảm hứng thế sự đời tư là hai dòng chính lưu chảy qua các tác phẩm tiểu thuyết của Nguyễn Khải sau 1975. Nhà văn không chỉ dừng lại ở việc phản ánh hiện thực xã hội mà còn đi sâu vào những tâm lý phức tạp của con người, những mâu thuẫn nội tâm và những câu hỏi triết học về cuộc sống. Điều này tạo nên đặc trưng nghệ thuật độc đáo: sự kết hợp giữa tính nhân bản với tính phê phán xã hội. Đề tài về bi kịch của nhân vật trí thức là một trong những mối quan tâm lớn nhất, phản ánh sâu sắc những xung đột giữa lý tưởng và thực tế, giữa cá nhân và tập thể trong xã hội.

2.1. Cảm hứng chiêm nghiệm trong sáng tạo

Cảm hứng chiêm nghiệm thúc đẩy Nguyễn Khải đào sâu vào bản chất con người, những mâu thuẫn nội tâm. Các tác phẩm của ông thường hỏi những câu hỏi về ý nghĩa cuộc sống, về trách nhiệm của con người trí thức đối với xã hội.

2.2. Đề tài bi kịch của nhân vật trí thức

Nhân vật trí thức trong tiểu thuyết Nguyễn Khải thường gặp phải những xung đột giữa lý tưởng và hiện thực. Họ là những người bị cuộc sống tàn phá, những con người tìm kiếm ý nghĩa nhưng lại gặp phải nhiều thất vọng và tổn thương.

III. Nghệ thuật xây dựng nhân vật và giọng điệu kể chuyện

Nghệ thuật xây dựng nhân vật là một trong những điểm mạnh nhất của tiểu thuyết Nguyễn Khải. Nhà văn sử dụng nhiều phương pháp để khắc họa nhân vật: dùng ý thức, qua cách nhìn của người kể chuyện, qua đối thoại, và đặc biệt là xây dựng cặp nhân vật giả-trị để làm nổi bật những đặc điểm tâm lý. Giọng kể chuyện của Nguyễn Khải rất đa dạng: có khi dân dã, có khi triết lý và tranh luận, có khi nhiều giọng (polyphonic). Cách sử dụng ngôn từ cũng rất đáng chú ý - giàu chất trí tuệ, sinh động, ẩn dụ tinh tế và câu văn biến hóa linh hoạt tạo nên nhịp điệu riêng biệt cho mỗi tác phẩm.

3.1. Phương pháp khắc họa nhân vật

Nguyễn Khải khắc họa nhân vật thông qua cách nhìn của người kể chuyện, đối thoại trực tiếp, và đặc biệt là kỹ thuật dùng ý thức. Phương pháp xây dựng cặp nhân vật giả-trị giúp làm nổi bật những mâu thuẫn và độ phức tạp của con người.

3.2. Giọng điệu và ngôn từ đặc trưng

Giọng kể chuyện của Nguyễn Khải linh hoạt chuyển đổi giữa những kiểu dịch vụ văn (dân dã, triết lý, tranh luận, đa thanh). Ngôn từ được sử dụng với sự khéo léo, giàu biểu cảm, sinh động và đầy ý vị triết học, tạo nên một phong cách riêng biệt.

IV. Ý nghĩa và giá trị của tiểu thuyết Nguyễn Khải trong văn học Việt Nam

Tiểu thuyết Nguyễn Khải sau 1975 không chỉ là những tác phẩm văn học độc lập mà còn là biểu tượng của sự chuyển biến toàn diện trong văn học Việt Nam đương đại. Các tác phẩm của ông đã được giới học giả, phê bình quan tâm và nghiên cứu rộng rãi. Tác phẩm của Nguyễn Khải luôn gây chú ý cho công chúng tiếp nhận và tạo ra những cuộc trao đổi sâu sắc. Qua những đặc trưng nghệ thuật độc đáo: cách xây dựng nhân vật phức tạp, sử dụng ngôn từ tinh tế, và những cảm hứng sâu sắc, Nguyễn Khải đã góp phần đưa tiểu thuyết Việt Nam lên một tầm cao mới, khai mở nhiều hướng đi mới cho các thế hệ nhà văn sau này.

4.1. Đóng góp của Nguyễn Khải cho sự phát triển tiểu thuyết

Nguyễn Khải đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển của tiểu thuyết Việt Nam thông qua việc khai phá những khía cạnh mới của kỹ thuật tường thuật, nhân vật và ngôn từ. Tác phẩm của ông mở ra những hướng đi mới cho các nhà văn đương đại.

4.2. Tác động đến giới học giả và độc giả

Các tác phẩm tiểu thuyết của Nguyễn Khải liên tục gây chú ý đối với giới học giả, phê bình và độc giả. Chúng luôn khơi dậy những cuộc thảo luận sâu sắc về ý nghĩa nghệ thuật, giá trị nhân bản và vị trí của con người trí thức trong xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr-êng §¹i häc vinh ________________ §Æng quèc chi §Æc tr-ng nghÖ thuËt tiÓu thuyÕt cña nguyÔn kh¶i sau 1975 Chuyªn ngµnh: lÝ luËn v¨n häc M· sè: 60.32 LuËn v¨n th¹c sÜ ng÷ v¨n Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: TS. Lª v¨n d-¬ng Vinh – 2009 1 Môc lôc Trang Më ®Çu…………………………………………………………. §èi t-îng nghiªn cøu, ph¹m vi t­ liÖu kh¶o s¸t………. NhiÖm vô nghiªn cøu……………………………………….

Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu…………………………………………8 6. CÊu tróc luËn v¨n…………………………………………………8 Ch-¬ng 1. TiÓu thuyÕt cña NguyÔn Kh¶i trong hµnh tr×nh ®æi míi tiÓu thuyÕt ViÖt Nam sau 1975…………………. Nh÷ng tiÒn ®Ò c¬ b¶n cña sù ®æi míi tiÓu thuyÕt sau 1975.1 Bèi c¶nh x· héi, v¨n hãa cña sù ®æi míi tiÓu thuyÕt ViÖt Nam sau 1975 ………………………………….

Sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña c¸ nh©n, c¸ tÝnh……. Nh÷ng ®æi míi c¬ b¶n cña tiÓu thuyÕt ViÖt Nam sau 1975………………. §æi míi c¸ch nh×n vÒ hiÖn thùc………………………………. §æi míi quan niÖm vÒ con ng­êi………………………….

§æi míi vÒ viÖc thÓ hiÖn nh©n vËt, nghÖ thuËt trÇn thuËt, ng«n tõ………………………………………………………. VÞ trÝ tiÓu thuyÕt NguyÔn Kh¶i trong hµnh tr×nh ®æi míi tiÓu thuyÕt ViÖt Nam sau 1975…………………………. NguyÔn Kh¶i – vµi nÐt vÒ tiÓu sö……………………………. Hµnh tr×nh s¸ng t¹o………………………………………….

VÞ trÝ tiÓu thuyÕt sau 1975 cña NguyÔn Kh¶i……………. Sù lùa chän c¶m høng, ®Ò tµi trong tiÓu thuyÕt NguyÔn Kh¶i sau 1975………………. C¶m høng vµ ®Ò tµi trong s¸ng t¹o v¨n häc…………. Nh÷ng c¶m høng chñ ®¹o cña tiÓu thuyÕt ViÖt Nam sau 1975……………………………………………….

Nh÷ng ®Ò tµi chÝnh cña tiÓu thuyÕt ViÖt Nam sau 1975…. C¶m høng chñ ®¹o trong tiÓu thuyÕt NguyÔn Kh¶i sau 1975…. C¶m høng chiªm nghiÖm………………………………………. C¶m høng thÕ sù ®êi t­ …………………………………….

§Ò tµi tiÓu thuyÕt NguyÔn Kh¶i sau 1975……………………. §Ò tµi vÒ bi kÞch cña nh©n vËt trÝ thøc…. NghÖ thuËt x©y dùng nh©n vËt, giäng ®iÖu, ng«n tõ trong tiÓu thuyÕt NguyÔn Kh¶i sau 1975…………………70 3. NghÖ thuËt x©y dùng nh©n vËt.

Kh¾c häa nh©n vËt qua c¸ch nh×n cña ng-êi kÓ chuyÖn vµ qua ®èi tho¹i…. Kh¾c häa nh©n vËt qua bót ph¸p dßng ý thøc………………. Lµm næi bËt nh©n vËt b»ng viÖc x©y dùng cÆp nh©n vËt giµ- trÎ………………………………………………………. Giäng kÓ chuyÖn d©n d·…………………………….

Giäng triÕt lÝ, tranh luËn………. Giäng trÇn thuËt ®a thanh……………………………. Ng«n tõ giµu chÊt trÝ tuÖ, sinh ®éng………………………. C©u v¨n biÕn hãa linh ho¹t………………………….…108 Tµi liÖu tham kh¶o ……………….1 TiÓu thuyÕt ViÖt Nam sau 1975, ®Æc biÖt lµ tõ thêi k× ®æi míi ®· ph¶n ¸nh ch©n thùc ®a d¹ng mäi khÝa c¹nh cña ®êi sèng x· héi.

Khi bµn vÒ v¨n häc sau 1975, chóng ta th-êng thÊy c¸c nhµ nghiªn cøu hay nh¾c ®Õn c¸c tõ nh- “®æi míi”, “ph¶n tØnh”, “toµn diÖn”, “s©u s¾c”, “nh©n b¶n”… B¶n th©n c¸c tõ Êy ®· lét t¶ ®-îc nhiÒu vÊn ®Ò mµ v¨n häc sau 1975 ®Ò cËp. Cïng víi sù thøc tØnh ý thøc c¸ nh©n, c¸c nhµ v¨n cã nhiÒu t×m tßi ®æi míi vÒ bót ph¸p, phong c¸ch, gãp phÇn t¹o nªn mét diÖn m¹o míi trong ®êi sèng v¨n häc.2 §-îc sù n©ng ®ì cña kh«ng khÝ d©n chñ vµ chñ tr-¬ng cëi më cña §¶ng ®èi víi v¨n häc nghÖ thuËt, c¸c nhµ v¨n xem sù nghiÖp ®æi míi chÝnh lµ yªu cÇu sèng cßn ®èi víi chÝnh b¶n th©n ng-êi cÇm bót. NhiÒu nhµ v¨n ra tuyªn ng«n cña m×nh. Nguyªn Ngäc cho r»ng: “T«i cÇn t×m cho m×nh mét ng«n ng÷ nghÖ thuËt kh¸c” [34].

Nhµ v¨n Lª Lùu xem nh÷ng s¸ng t¸c tr-íc ®©y lµ “v¨n häc c«ng viÖc” hay “v¨n häc sù vô” [26]. NguyÔn Minh Ch©u ®Ò nghÞ “®äc lêi ai ®iÕu cho mét giai ®o¹n v¨n nghÖ minh häa” [7]. NguyÔn Kh¶i gäi tr-íc 1978 lµ “C¸i thêi l·ng m¹n”… Nh÷ng nhµ v¨n thÊm nhuÇn t­ t­ëng ®æi míi ®· t¹o nªn mét kiÓu t- duy míi vÒ nghÖ thuËt.3 Trong bèi c¶nh ®æi míi v¨n häc Êy, NguyÔn Kh¶i kh«ng ph¶i lµ mét g-¬ng mÆt l¹. Ng-êi ®äc ®· qu¸ quen víi nhµ v¨n nµy.

¤ng ®Õn víi chóng ta qua c¶ mét hµnh tr×nh dµi. Nh-ng víi tinh thÇn b¸m s¸t dßng ch¶y cña cuéc sèng vµ ®i s©u nghiªn cøu kh¸m ph¸, ng-êi ®äc nhËn ra trong nh÷ng tiÓu thuyÕt ®-îc nhµ v¨n s¸ng t¸c sau 1975 mét NguyÔn Kh¶i võa quen l¹i võa l¹, võa cã nÐt æn ®Þnh võa cã nh÷ng nÐt biÕn ®æi vÒ mÆt phong c¸ch. ThÓ lo¹i tiÓu thuyÕt sau 1975 cña NguyÔn Kh¶i ®Æt ra nhiÒu vÊn ®Ò c¶ néi dung t- t-ëng lÉn h×nh thøc thÓ hiÖn mµ chóng ta cÇn ®i s©u nghiªn cøu. Tuy nhiªn trong yªu cÇu khu«n khæ luËn v¨n nµy, chóng t«i chØ t×m hiÓu ®Æc tr-ng nghÖ thuËt tiÓu thuyÕt NguyÔn Kh¶i sau 1975.

LÞch sö vÊn ®Ò NguyÔn Kh¶i thuéc trong sè nh÷ng nhµ v¨n ®-¬ng ®¹i ®-îc giíi häc gi¶, phª b×nh nghiªn cøu quan t©m nhiÒu. Nhµ v¨n Nguyªn Ngäc nhËn ®Þnh: “NguyÔn Kh¶i nhµ v¨n tµi n¨ng nhÊt trong thÕ hÖ chóng t«i” [34]. Nh÷ng t¸c phÈm cña NguyÔn Kh¶i sau khi ra ®êi th-êng g©y ®-îc sù chó ý cho c«ng chóng tiÕp nhËn vµ t¹o ra ®-îc nhiÒu cuéc trao ®æi, tranh luËn. T×m hiÓu vÒ s¸ng t¸c cña NguyÔn Kh¶i nãi chung, ®Æc tr-ng tiÓu thuyÕt cña NguyÔn Kh¶i nãi riªng tõ tr-íc ®Õn nay ®· cã kh¸ nhiÒu bµi viÕt.

Cã thÓ thÊy tr-íc 1980 ng-êi ta chó ý ®Õn viÖc ph¶n ¸nh hiÖn thùc vµ ý nghÜa x· héi trong s¸ng t¸c cña NguyÔn Kh¶i, trªn tÊt c¶ c¸c thÓ lo¹i mµ nhµ v¨n s¸ng t¸c nh-: tiÓu thuyÕt, truyÖn ng¾n, t¹p v¨n. Nh÷ng ý kiÕn nghiªn cøu bµn riªng vÒ thÓ lo¹i tiÓu thuyÕt ch-a nhiÒu. Trong sè ®ã ®¸ng chó ý lµ ý kiÕn cña NguyÔn V¨n H¹nh ®¨ng trªn T¹p chÝ V¨n häc, sè 9, n¨m 1964. ë bµi viÕt “Vµi ý kiÕn vÒ t¸c phÈm cña NguyÔn Kh¶i”, NguyÔn V¨n H¹nh kh¸i qu¸t mét sè nÐt chñ yÕu trong phong c¸ch nghÖ thuËt cña NguyÔn Kh¶i, ®ã lµ: “Sù hµi hßa gi÷a viÖc miªu t¶ sù kiÖn cña ®êi sèng bªn ngoµi vµ t©m lÝ nh©n vËt, gi÷a tÝnh chÝnh x¸c cña c¸c chi tiÕt vµ h¬i chÊt tr÷ t×nh, sù tr×nh bµy nh÷ng sù viÖc cô thÓ trong mäi liªn hÖ trùc tiÕp víi lÝ t­ëng”.

¤ng gäi phong c¸ch NguyÔn Kh¶i lµ phong c¸ch hiÖn thùc tØnh t¸o. §ång t×nh víi NguyÔn V¨n H¹nh, Chu Nga trong bµi viÕt “§Æc ®iÓm ngßi bót hiÖn thùc cña NguyÔn Kh¶i” còng cho r»ng ngßi bót NguyÔn Kh¶i næi tiÕng v× nh÷ng ®Æc ®iÓm s¾c s¶o vµ giµu tÝnh chiÕn ®Êu:“Nh÷ng ®Æc ®iÓm nµy l¹i ®i ®«i víi mét phong c¸ch míi - sù tØnh t¸o”. Theo Chu Nga nhµ v¨n cã ®-îc sù s¾c s¶o ®ã lµ nhê ë sù tõng tr¶i [35]. Vµo giai ®o¹n sau 1980, t×m hiÓu vÒ s¸ng t¸c cña nhµ v¨n NguyÔn Kh¶i thùc sù nhiÒu.

Nhµ nghiªn cøu v¨n häc TrÇn §×nh Sö khi bµn ®Õn c©u hái v× sao s¸ng t¸c cña NguyÔn Kh¶i g©y ®-îc sù chó ý, ®· cho r»ng: “T«i nghÜ thµnh c«ng trong viÖc s¸ng t¸c cña NguyÔn Kh¶i cã lÏ do hai ®Æc ®iÓm chÝnh cña anh víi t­ c¸ch mét nghÖ sÜ: c¶m høng nghiªn cøu vµ sù ph©n tÝch t©m lÝ”. 5 L¹i Nguyªn ¢n nãi ng-êi ta thÝch NguyÔn Kh¶i bëi chÊt v¨n xu«i cña anh Êy. Khi bµn ®Õn ®Æc tr-ng tiÓu thuyÕt NguyÔn Kh¶i, TrÇn §×nh Sö, L¹i Nguyªn ¢n ®· chó ý ®Õn kÕt cÊu, ng«n ng÷. Hä cho r»ng sù dë dang trong c¸c t¸c phÈm cña nhµ v¨n vµ coi tÝnh chÊt “kh«ng thÓ kÕt thóc” trong mét sè t¸c phÈm cña nhµ v¨n lµ mét ®Æc ®iÓm cña tiÓu thuyÕt; ng«n ng÷ ®èi tho¹i trong v¨n NguyÔn Kh¶i mang tÝnh hiÖn ®¹i; giäng v¨n t-ng töng, ®ïa ®ïa cã sù c©n b»ng gi÷a giäng lÝ sù vµ giäng “phong tôc” [1].

§oµn Träng Huy, trong bµi viÕt “Vµi ®Æc ®iÓm phong c¸ch nghÖ thuËt NguyÔn Kh¶i”, nhËn xÐt: “ë NguyÔn Kh¶i, ng-êi ta thÊy næi bËt lªn khuynh h­íng v¨n xu«i hiÖn thùc tØnh t¸o giµu yÕu tè chÝnh luËn vµ tÝnh thêi sù”. Nhµ phª b×nh v¨n häc NguyÔn ThÞ B×nh nghiªn cøu NguyÔn Kh¶i trªn c¬ së n-¬ng theo lÝ thuyÕt thi ph¸p häc ®Ó gi¶i thÝch v× sao nhµ v¨n lu«n lµ g-¬ng mÆt ®¸ng chó ý cña v¨n xu«i ®-¬ng ®¹i n-íc ta, ®· cho r»ng NguyÔn Kh¶i cã mét “t- duy tiÓu thuyÕt”, “NguyÔn Kh¶i rÊt giáiph¸t hiÖn ra nh÷ng vÊn ®Ò Èn sau c¸c sù vËt hiÖn t­îng t­ëng nh­ thËt gi¶n ®¬n quen thuéc” [4]. Nhµ phª b×nh ®· nghiªn cøu nh÷ng t¸c phÈm cña NguyÔn Kh¶i trªn c¸c b×nh diÖn nh- c¶m høng, nh©n vËt, giäng ®iÖu. Theo NguyÔn ThÞ B×nh, c¶m høng nghiªn cøu chi phèi gi÷a nhµ v¨n víi hiÖn thùc.

ChÝnh høng thó say mª nghiªn cøu ®Ó t×m ra c¸i míi ®· ®em l¹i c¸i nh×n kh«ng xu«i chiÒu dÔ d·i. §©y chÝnh lµ ®iÓm m¹nh cña v¨n NguyÔn Kh¶i. Nhµ v¨n khi x©y dùng nh©n vËt th-êng quan t©m ®Õn t- t-ëng, “Nh©n vËt truyÖn lµ nh©n vËt t­ t­ëng”. NguyÔn Kh¶i lµ ng-êi kÓ chuyÖn cã duyªn.

Sù th«ng minh hãm hØnh, kh¶ n¨ng quan s¸t s¾c s¶o, lÝ lÏ khóc chiÕt, nh÷ng triÕt lÝ cã chiÒu s©u. NguyÔn ThÞ HuÖ, trong bµi viÕt “C¶m nhËn vÒ con ng­êi trong s¸ng t¸c cña NguyÔn Kh¶i nh÷ng n¨m gÇn ®©y”, ®· ®i s©u vµo t×m hiÓu quan niÖm nghÖ thuËt vÒ con ng-êi cña nhµ v¨n. T¸c gi¶ nhËn ®Þnh: “Nh­ vËy lµ con ng-êi trong s¸ng t¸c cña NguyÔn Kh¶i ®Çu nh÷ng n¨m t¸m m-¬i ®-îc nh×n nhËn ë nhiÒu täa ®é, nhiÒu chiÒu kÝch kh¸c nhau. Th¸i ®é ®¸nh gi¸ cña nhµ v¨n ®èi víi con ng­êi còng trë nªn s©u s¾c, phæ qu¸t vµ tØnh t¸o h¬n” [13].

Còng ®Ò cËp ®Õn b×nh diÖn nh©n vËt trong s¸ng t¸c NguyÔn Kh¶i, t¸c gi¶ §µo Thñy 6 Nguyªn ®· viÕt: “Bªn c¹nh c¶m høng nghiªn cøu, ph©n tÝch, s¸ng t¸c cña NguyÔn Kh¶i cßn bao gåm nhiÒu c¶m høng kh¸c còng ®Ëm nÐt vµ quan träng kh«ng kÐm” [40]. Trong bµi giíi thiÖu “Nh÷ng chÆng ®­êng v¨n NguyÔn Kh¶i”, Hµ C«ng Tµi ®· kÕt luËn: “H¬n nöa thÕ kØ cÇm bót, b»ng tµi quan s¸t vµ trÝ th«ng minh s¾c s¶o, NguyÔn Kh¶i ®· kh¸m ph¸ nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n cña thêi ®¹i; nh÷ng kiÓu nh©n vËt phong phó, ®a d¹ng vµ hÊp dÉn… Víi c¸i nh×n thÊu suèt thùc tai vµ sù kh¸m ph¸ s©u s¾c qu¸ tr×nh vËn ®éng cña ®êi sèng, víi khuynh h-íng s¸ng t¸c lu«n t×m tßi, ph¸t hiÖn nh÷ng vÊn ®Ò thuéc b×nh diÖn t- t-ëng vµ h-íng tíi vÎ ®Ñp tinh thÇn cao quý, ®Æc biÖt víi lèi viÕt võa truyÒn thèng võa hiÖn ®¹i, t¸c phÈm cña NguyÔn Kh¶i trë nªn gÇn gòi víi b¹n ®äc” [45]. Trong sè nh÷ng c©y bót phª b×nh quan t©m ®Õn nhµ v¨n NguyÔn Kh¶i cã lÏ V-¬ng TrÝ Nhµn lµ ng-êi viÕt nhiÒu vµ am t-êng vÒ NguyÔn Kh¶i nhÊt. Víi nh÷ng t×m hiÓu c«ng phu vÒ t¸c gi¶, «ng viÕt trong TuyÓn tËp NguyÔn Kh¶i, tËp 1, Nhµ xuÊt b¶n V¨n häc, Hµ Néi, 1996, nh- sau: “B»ng nh÷ng g× «ng ®· viÕt ra ®Õn ngµy h«m nay, ng-êi ta ®· cã thÓ nãi: «ng ®· lµ mét trong nh÷ng nhµ v¨n dÉn ®Çu cña thêi ®¹i.

S¸ng t¸c cña «ng lu«n lu«n ®¸nh dÊu nh÷ng chuyÓn biÕn cña x· héi. Víi cuéc c¸ch m¹ng nµy, nh÷ng n¨m th¸ng ®Êu tranh gian khæ nµy, t¸c phÈm cña «ng lµ mét b»ng chøng mét tµi liÖu tham kh¶o thùc sù.