Phân tích đặc điểm tiếng Anh chuyên ngành dược học trong sự đối chiếu với tiếng Việt

Luận án tiến sĩ phân tích đặc điểm tiếng Anh chuyên ngành dược học, so sánh với tiếng Việt, giúp hiểu rõ sự khác biệt ngôn ngữ trong lĩnh vực y dược.

• Chuyên ngành: Dược học
• Đề tài: Đặc điểm tiếng Anh chuyên ngành dược học so sánh với tiếng Việt trong luận án tiến sĩ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Tình hình nghiên cứu tiếng Anh chuyên ngành trên thế giới
• 1.2. Tình hình nghiên cứu tiếng Anh chuyên ngành ở Việt Nam
• 1.3. Tình hình nghiên cứu tiếng Anh chuyên ngành dược học trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.4. Lý thuyết về diễn ngôn và phân tích thể loại diễn ngôn (genre analysis)
• 1.5. Khái quát về lý thuyết ngôn ngữ học chức năng hệ thống của Halliday
• 1.6. Lý thuyết về ngữ vực
• 1.7. Thuật ngữ khoa học
• 1.8. Lý thuyết ngôn ngữ so sánh đối chiếu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ TRONG VĂN BẢN CHUYÊN NGÀNH DƯỢC HỌC TIẾNG ANH
• 2.1. Đặc điểm về Trường trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh
• 2.2. Đặc điểm về Không khí trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh
• 2.3. Đặc điểm về Cách thức trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ TRONG VĂN BẢN CHUYÊN NGÀNH DƯỢC HỌC TIẾNG VIỆT
• 3.1. Đặc điểm về Trường trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt
• 3.2. Đặc điểm về không khí trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt
• 3.3. Đặc điểm về Cách thức trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỐI CHIẾU ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ TRONG VĂN BẢN CHUYÊN NGÀNH DƯỢC HỌC TIẾNG ANH VỚI TIẾNG VIỆT
• 4.1. Đối chiếu đặc điểm về Trường trong VBCNDH tiếng Anh với tiếng Việt
• 4.2. Đối chiếu đặc điểm về Không khí trong VBCNDH tiếng Anh với tiếng Việt
• 4.3. Đối chiếu đặc điểm về Cách thức trong VBCNDH tiếng Anh với tiếng Việt
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC QUY ƯỚC VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý thuyết

Chương này cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình nghiên cứu tiếng Anh chuyên ngành dược học trên thế giới và ở Việt Nam. Các nghiên cứu trước đây tập trung vào việc phân tích ngôn ngữ chuyên ngành trong các văn bản khoa học, đặc biệt là trong lĩnh vực y tế và dược học. Lý thuyết về diễn ngôn và phân tích thể loại diễn ngôn (genre analysis) được áp dụng để hiểu rõ hơn về cấu trúc và đặc điểm của các văn bản chuyên ngành. Ngoài ra, lý thuyết ngôn ngữ học chức năng hệ thống của Halliday cũng được sử dụng để phân tích các yếu tố ngôn ngữ trong văn bản dược học.

1.1. Tình hình nghiên cứu tiếng Anh chuyên ngành dược học

Các nghiên cứu về tiếng Anh chuyên ngành dược học đã được thực hiện rộng rãi trên thế giới, đặc biệt là ở các nước có nền y tế phát triển. Ở Việt Nam, nghiên cứu về ngôn ngữ chuyên ngành trong dược học còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào việc dịch thuật và giảng dạy tiếng Anh chuyên ngành. Các nghiên cứu này nhấn mạnh sự cần thiết của việc hiểu biết sâu về từ vựng chuyên ngành dược và ngữ nghĩa trong dược học để nâng cao hiệu quả đọc hiểu và viết các văn bản khoa học.

1.2. Lý thuyết ngôn ngữ học chức năng hệ thống

Lý thuyết ngôn ngữ học chức năng hệ thống của Halliday là nền tảng quan trọng để phân tích các đặc điểm ngôn ngữ trong văn bản chuyên ngành. Lý thuyết này tập trung vào ba yếu tố chính: Trường, Không khí, và Cách thức, giúp hiểu rõ cách thức sử dụng ngôn ngữ trong các ngữ cảnh cụ thể. Điều này đặc biệt hữu ích trong việc phân tích tiếng Anh y tế và tiếng Việt học thuật trong các luận án tiến sĩ dược học.

II. Đặc điểm ngôn ngữ trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh

Chương này tập trung phân tích các đặc điểm ngôn ngữ trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh. Các yếu tố như Trường, Không khí, và Cách thức được xem xét kỹ lưỡng để hiểu rõ cách thức sử dụng ngôn ngữ trong các văn bản khoa học. Các đặc điểm nổi bật bao gồm việc sử dụng thuật ngữ khoa học, cấu trúc câu phức tạp, và các quy trình chuyển tác trong văn bản.

2.1. Đặc điểm về Trường trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh

Trường trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh được thể hiện qua việc sử dụng các thuật ngữ khoa học và các quy trình chuyển tác. Các văn bản này thường tập trung vào các chủ đề như nghiên cứu dược lý, bào chế thuốc, và ứng dụng lâm sàng. Việc sử dụng các thuật ngữ chuyên ngành giúp truyền đạt thông tin chính xác và hiệu quả.

2.2. Đặc điểm về Không khí trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh

Không khí trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh được thể hiện qua cách thức giao tiếp giữa tác giả và độc giả. Các văn bản này thường mang tính chất khách quan, sử dụng ngôn ngữ trang trọng và các cấu trúc câu phức tạp. Điều này phản ánh tính chuyên nghiệp và độ tin cậy của các thông tin được trình bày.

III. Đặc điểm ngôn ngữ trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt

Chương này phân tích các đặc điểm ngôn ngữ trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt. Tương tự như tiếng Anh, các yếu tố Trường, Không khí, và Cách thức được xem xét để hiểu rõ cách thức sử dụng ngôn ngữ trong các văn bản khoa học tiếng Việt. Các đặc điểm nổi bật bao gồm việc sử dụng thuật ngữ khoa học và các cấu trúc câu đặc thù của tiếng Việt.

3.1. Đặc điểm về Trường trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt

Trường trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt được thể hiện qua việc sử dụng các thuật ngữ khoa học và các quy trình chuyển tác. Các văn bản này thường tập trung vào các chủ đề như nghiên cứu dược lý, bào chế thuốc, và ứng dụng lâm sàng. Việc sử dụng các thuật ngữ chuyên ngành giúp truyền đạt thông tin chính xác và hiệu quả.

3.2. Đặc điểm về Không khí trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt

Không khí trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt được thể hiện qua cách thức giao tiếp giữa tác giả và độc giả. Các văn bản này thường mang tính chất khách quan, sử dụng ngôn ngữ trang trọng và các cấu trúc câu phức tạp. Điều này phản ánh tính chuyên nghiệp và độ tin cậy của các thông tin được trình bày.

IV. Đối chiếu đặc điểm ngôn ngữ trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh với tiếng Việt

Chương này đối chiếu các đặc điểm ngôn ngữ trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh và tiếng Việt. Các yếu tố như Trường, Không khí, và Cách thức được so sánh để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ. Kết quả cho thấy sự khác biệt trong cách sử dụng thuật ngữ khoa học và cấu trúc câu, trong khi vẫn có những điểm tương đồng về tính khách quan và trang trọng trong văn bản.

4.1. Đối chiếu đặc điểm về Trường trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh với tiếng Việt

Trường trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh và tiếng Việt có nhiều điểm tương đồng, đặc biệt là việc sử dụng các thuật ngữ khoa học và các quy trình chuyển tác. Tuy nhiên, sự khác biệt nằm ở cách thức sử dụng các thuật ngữ này, với tiếng Anh thường sử dụng các thuật ngữ quốc tế, trong khi tiếng Việt có xu hướng sử dụng các thuật ngữ được Việt hóa.

4.2. Đối chiếu đặc điểm về Không khí trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh với tiếng Việt

Không khí trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh và tiếng Việt đều mang tính chất khách quan và trang trọng. Tuy nhiên, tiếng Anh thường sử dụng các cấu trúc câu phức tạp hơn, trong khi tiếng Việt có xu hướng sử dụng các cấu trúc câu đơn giản và dễ hiểu hơn. Điều này phản ánh sự khác biệt trong cách thức giao tiếp giữa hai ngôn ngữ.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu ngôn ngữ chuyên ngành (English for Specific Purposes - ESP) trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập khoa học quốc tế đóng vai trò then chốt đối với sự phát triển của nền y dược học hiện đại. Dược học, vốn xuất phát từ một phân ngành của Y học, đã phát triển thành một lĩnh vực khoa học độc lập có tính liên ngành sâu sắc, đòi hỏi phương tiện giao tiếp học thuật có độ chuẩn xác và tính chuyên môn hóa cao. Như Robert Goldbort đã khẳng định: "Tiếng Anh khoa học có ý nghĩa vô cùng to lớn trong cộng đồng các nhà nghiên cứu khoa học". Tuy nhiên, phần lớn tri thức và phát minh dược học tiên tiến trên thế giới đều được công bố bằng tiếng Anh và chưa được chuyển ngữ kịp thời sang tiếng Việt, tạo ra rào cản nhận thức đáng kể đối với sinh viên, học viên cao học và các nhà nghiên cứu trong nước.

Khoảng trống nghiên cứu (Research gap) cốt lõi hiện nay là sự thiếu vắng các công trình phân tích đối chiếu toàn diện, có hệ thống giữa văn bản chuyên ngành dược học (VBCNDH) tiếng Anh và tiếng Việt dựa trên cơ sở lý thuyết ngôn ngữ học hiện đại. Phần lớn các công trình trong nước trước đây chỉ tiếp cận ngôn ngữ y dược ở cấp độ từ vựng đơn lẻ, hình thái học hoặc kỹ thuật dịch thuật cục bộ (Nguyễn Thị Vân Hạnh; Nguyễn Thị Ánh Hồng; Vương Thị Thu Minh), chưa đặt văn bản vào một chỉnh thể giao tiếp hoàn chỉnh. Nhằm giải quyết triệt để vấn đề này, luận án tập trung giải quyết hai câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) trọng tâm:

1. RQ1: Những đặc điểm ngôn ngữ nổi trội nào về ngữ nghĩa, ngữ pháp - từ vựng và liên kết được các nhà dược học sử dụng để kiến tạo VBCNDH tiếng Anh và tiếng Việt trên các bình diện Trường (Field), Không khí (Tenor), và Cách thức (Mode)?
2. RQ2: VBCNDH tiếng Anh và tiếng Việt có những điểm tương đồng và khác biệt bản chất nào khi đối chiếu các đặc điểm ngôn ngữ nổi trội nêu trên?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên Ngôn ngữ học chức năng hệ thống (Systemic Functional Linguistics - SFL) do M.A.K. Halliday khởi xướng, kết hợp lý thuyết Ngữ vực (Register theory) và Phân tích thể loại (Genre analysis) của John Swales và Vijay Bhatia. Luận án vận dụng mô hình ba siêu chức năng ngôn ngữ tương ứng với ba biến số ngữ cảnh tình huống: Siêu chức năng kinh nghiệm (kích hoạt bởi Trường), Siêu chức năng liên nhân (kích hoạt bởi Không khí), và Siêu chức năng văn bản (kích hoạt bởi Cách thức).

Phạm vi nghiên cứu được xác lập trên khối liệu thực nghiệm (corpus) gồm 50 bài báo nghiên cứu khoa học xuất bản từ năm 2011 đến năm 2015, bao gồm 25 bài báo tiếng Anh (mã hóa E01 đến E25) từ tạp chí British Journal of Pharmaceutical Research và 25 bài báo tiếng Việt (mã hóa V01 đến V25) từ Tạp chí Dược học - Bộ Y tế. Tổng dung lượng ngữ liệu khảo sát đạt 3.262 cú (clause), trong đó khối liệu tiếng Anh chiếm 2.101 cú (602 cú phần Mở đầu, 1.360 cú phần Thân bài, 139 cú phần Kết luận) và khối liệu tiếng Việt chiếm 1.161 cú (239 cú phần Mở đầu, 793 cú phần Thân bài, 129 cú phần Kết luận). Ý nghĩa đột phá của nghiên cứu là thiết lập một mô hình đối chiếu diễn ngôn khoa học chuyên ngành hoàn chỉnh, lượng hóa các đặc trưng cú pháp - ngữ nghĩa, từ đó cung cấp luận cứ khoa học vững chắc cho công tác giảng dạy tiếng Anh chuyên ngành Dược và hoạt động biên dịch học thuật y dược tại Việt Nam.

---

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu ngôn ngữ chuyên ngành trên thế giới đã trải qua quá trình phát triển mạnh mẽ từ đầu những năm 1960. Hutchinson & Waters đã định vị một luận điểm kinh điển: "Tiếng Anh chuyên ngành là một đường hướng, không phải là một thành phẩm" (English for specific purposes must be seen as an approach not as a product). Quan điểm này khẳng định ESP không phải là một hệ thống ngôn ngữ biệt lập mà là phương thức tiếp cận dựa trên nhu cầu giao tiếp đặc thù của người học. Đi cùng hướng tiếp cận này, Tony Dudley-Evans và Peter Strevens đã hệ thống hóa các đặc điểm của Tiếng Anh học thuật (EAP), chỉ ra tính quy ước cao trong việc sử dụng thì, thể, dạng động từ và cấu trúc thông tin trong các văn bản khoa học.

Trong lý thuyết phân tích diễn ngôn và thể loại khoa học, tồn tại những tranh luận học thuật sâu sắc giữa các trường phái:

• Trường phái Thể loại EAP (Swales, Bhatia): Xem thể loại là một chuỗi các biến cố giao tiếp được cấu trúc hóa nhằm phục vụ mục đích giao tiếp của một cộng đồng chuyên môn xác định. Swales tập trung vào cấu trúc bước chuyển (Move analysis) và xem các đặc trưng ngôn ngữ là công cụ hiện thực hóa mục đích thể loại.
• Trường phái Ngôn ngữ học Chức năng Hệ thống SFL (Halliday, Martin, Eggins): Đặt văn bản trong mối quan hệ hữu cơ với hệ thống ngôn ngữ xã hội. Jim Martin và Eggins định nghĩa thể loại là "quy trình xã hội có mục đích rõ ràng và được phân đoạn", đồng thời khẳng định thể loại được nhận diện thông qua ngữ vực (Register) và ngữ vực được hiện thực hóa qua hệ thống ngữ pháp - từ vựng (Lexicogrammar).

Về mặt cấu trúc ngữ pháp trong diễn ngôn y sinh, các cuộc tranh luận về tính khách quan và việc sử dụng dạng bị động/chủ động đã thu hút nhiều sự quan tâm. Nghiên cứu của Wingard trên các văn bản y khoa chỉ ra có 60% động từ được sử dụng ở dạng chủ động và 40% ở dạng bị động, trong đó dạng chủ động mô tả sự lựa chọn thủ tục, còn dạng bị động mô tả tiến trình thực nghiệm. Ngược lại, Tarone et al. phát hiện dạng chủ động thường được tác giả dùng để nhấn mạnh đóng góp riêng, trong khi dạng bị động dùng khi quy chiếu đến các nghiên cứu tiền nhiệm.

Khi so sánh với các nghiên cứu quốc tế đương đại, luận án đã mở rộng và bổ khuyết cho các phát hiện trước đó:

1. Nghiên cứu của Lukasz Grabowski: Khảo sát biến thể ngữ vực trong văn bản dược học tiếng Anh dựa trên khung cụm từ (phrase frames) và các khối từ vựng (lexical bundles) trong tờ rơi thông tin bệnh nhân (PILs) và tóm tắt đặc tính sản phẩm (SmPCs). Tuy nhiên, Grabowski chỉ tập trung vào cấp độ cụm từ mà chưa phân tích cấu trúc cú toàn diện theo ba siêu chức năng SFL.
2. Nghiên cứu của Boudemagh Wided: Phân tích đối chiếu tính tình thái (Modality) trong diễn ngôn y sinh tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Ả Rập, nhưng chỉ giới hạn ở phạm trù nghĩa liên nhân trong tờ hướng dẫn sử dụng thuốc mà chưa bao quát các bài báo nghiên cứu khoa học thực nghiệm.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Hoàng Văn Vân, Bùi Mạnh Hùng, Cao Xuân Hạo, Nguyễn Hồng Cổn, Đỗ Tuấn Minh đã đặt nền móng lý thuyết vững chắc cho ngữ pháp chức năng và dịch thuật chuyên ngành. Luận án này định vị chính xác khoảng trống học thuật bằng cách thực hiện công trình đối chiếu liên ngôn ngữ đầu tiên giữa tiếng Anh và tiếng Việt trên toàn bộ hệ thống ba trục ngữ vực (Trường - Không khí - Cách thức) áp dụng riêng cho thể loại bài báo nghiên cứu khoa học dược học.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng phạm vi ứng dụng của Ngôn ngữ học chức năng hệ thống (SFL) do M.A.K. Halliday khởi xướng sang địa hạt phân tích diễn ngôn khoa học chuyên ngành có tính kỹ thuật cao. Nghiên cứu đã chứng minh tính phổ quát của mô hình SFL khi áp dụng phân tích một ngôn ngữ biến tố (tiếng Anh) và một ngôn ngữ đơn lập không biến hình (tiếng Việt).

Về mặt ngữ pháp chức năng tiếng Việt, luận án đóng góp bằng chứng thực nghiệm quan trọng nhằm kiểm chứng và phát triển các luận điểm của Cao Xuân Hạo về cấu trúc Đề - Thuyết ("Đề là điểm xuất phát, là cái cơ sở, cái điểm tựa làm bàn đạp cho đà triển khai của câu ở phần Thuyết"), đồng thời làm sáng tỏ hệ thống Chuyển tác (Transitivity) và hệ thống Thức (Mood) trong tiếng Việt theo đường hướng của Hoàng Văn Vân và Nguyễn Hồng Cổn.

Mô hình lý thuyết của luận án thiết lập mối quan hệ tương ứng chặt chẽ giữa ba tầng bậc: $$\text{Ngôn cảnh tình huống (Context of Situation)} \longleftrightarrow \text{Siêu chức năng ngữ nghĩa (Semantic Metafunctions)} \longleftrightarrow \text{Hệ thống ngữ pháp - từ vựng (Lexicogrammatical Systems)}$$

• Trường (Field) $\longrightarrow$ Ý nghĩa kinh nghiệm (Experiential Meaning) $\longrightarrow$ Hiện thực hóa qua Hệ thống Chuyển tác (Transitivity), phân loại tham thể và thuật ngữ khoa học (TNKH).
• Không khí (Tenor) $\longrightarrow$ Ý nghĩa liên nhân (Interpersonal Meaning) $\longrightarrow$ Hiện thực hóa qua Hệ thống Thức (Mood) và Hệ thống Tình thái (Modality).
• Cách thức (Mode) $\longrightarrow$ Ý nghĩa văn bản (Textual Meaning) $\longrightarrow$ Hiện thực hóa qua Hệ thống Đề ngữ (Theme), Quy chiếu (Reference) và Liên kết logic (Conjunctive relations).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột: Lý thuyết siêu chức năng SFL (Halliday & Matthiessen), Lý thuyết cấu trúc thể loại bài báo nghiên cứu thực nghiệm (Swales, Bhatia) và Lý thuyết ngôn ngữ học đối chiếu (Bùi Mạnh Hùng).

Khung phân tích được triển khai trên ma trận đối chiếu 3 chiều với các tiêu chí định lượng và định tính rõ ràng:

1. Khảo sát đặc trưng về Trường:
   • Phân tích 6 kiểu quá trình chuyển tác: Quá trình vật chất (Material), Quá trình quan hệ (Relational), Quá trình tinh thần (Mental), Quá trình phát ngôn (Verbal), Quá trình hiện hữu (Existential), Quá trình hành vi (Behavioural).
   • Xác định vai nghĩa của Tham thể làm Chủ ngữ (Hành thể, Đích thể, Đương thể, Biểu hiện, Giá trị, Cảm thể, Ngôn thể, Hiện hữu thể).
   • Mật độ và phương thức cấu tạo thuật ngữ khoa học (tiền tố, hậu tố Hy-La trong tiếng Anh vs ghép từ thuần Việt/Hán Việt).
   • Phân tích cấu trúc dạng (Chủ động, Bị động, Trung tính).
2. Khảo sát đặc trưng về Không khí:
   • Phân loại các kiểu Thức: Thức tuyên bố khẳng định (TBKĐ), Thức tuyên bố phủ định (TBPĐ), Thức mệnh lệnh (ML), Thức nghi vấn (NV).
   • Tần suất và các thang độ Tình thái (khả năng, mức độ chắc chắn, bắt buộc).
3. Khảo sát đặc trưng về Cách thức:
   • Phân loại cấu trúc Đề ngữ: Đề ngữ không đánh dấu (ĐNKĐD), Đề ngữ đánh dấu (ĐNĐD), Đề ngữ đa thành phần (Đề ngữ văn bản - ĐNVB, Đề ngữ liên nhân - ĐNLN, Đề ngữ trải nghiệm/chính diện - ĐNCĐ).
   • Phân tích các phương thức liên kết: Quy chiếu ngôi, quy chiếu chỉ định, và các phép liên kết logic - ngữ nghĩa (bổ sung, nghịch đối, nhân quả, thời gian).

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng lập trường nhận thức luận thực chứng chức năng (functional-positivist paradigm), kết hợp hài hòa phương pháp phân tích định tính (qualitative description) và phân tích định lượng (quantitative statistical corpus analysis). Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level research design) cho phép bóc tách cấu trúc ngôn ngữ theo từng phân đoạn chức năng của một bài báo khoa học chuẩn IMRAD:

• Tầng vĩ mô (Macro-level): Cấu trúc thể loại toàn thể bài báo nghiên cứu thực nghiệm.
• Tầng trung mô (Meso-level): Ba phân đoạn văn bản chức năng gồm Phần Mở đầu (Abstract & Introduction), Phần Thân bài (Materials & Methods, Results, Discussion), và Phần Kết luận (Conclusion).
• Tầng vi mô (Micro-level): Đơn vị cú (clause) - đơn vị phân tích cơ sở chứa đựng đầy đủ ba dòng nghĩa siêu chức năng.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình chọn mẫu và xử lý ngữ liệu tuân thủ các tiêu chí khoa học nghiêm ngặt:

• Tiêu chí chọn mẫu: Tạp chí được lựa chọn dựa trên uy tín học thuật đầu ngành (British Journal of Pharmaceutical Research đại diện cho tiếng Anh và Tạp chí Dược học - Bộ Y tế đại diện cho tiếng Việt). Các bài báo phải thuộc thể loại báo cáo kết quả thực nghiệm y dược học, cùng chung các chủ đề nghiên cứu (chiết xuất dược liệu, bào chế thuốc, thử nghiệm dược lý lâm sàng), xuất bản định kỳ trong khung thời gian đồng nhất từ 2011 đến 2015.
• Quy trình phân đoạn ngữ liệu: Mỗi bài báo được gán mã định danh duy nhất (E01–E25 cho tiếng Anh, V01–V25 cho tiếng Việt). Toàn bộ khối liệu được phân rã và gắn nhãn theo 3 phân đoạn: Mở đầu, Thân bài và Kết luận.
• Quy trình mã hóa (Coding Protocol): Xác lập đơn vị cú chuẩn xác. Halliday đã khẳng định: "Phân tích ngôn bản mà không dựa vào ngữ pháp thì hoàn toàn không phải là phân tích. Mà chỉ thuần túy là một bài bình giảng về ngôn bản". Từng cú được mã hóa thủ công và đối chiếu chéo (inter-coder reliability test) nhằm phân định chính xác kiểu quá trình chuyển tác, vai trò tham thể, kiểu thức, giá trị tình thái, cấu trúc Đề - Thuyết và các mối liên kết logic.

Data và phân tích

Khối liệu nghiên cứu được thống kê và lượng hóa chi tiết:

• Khối liệu tiếng Anh (Corpus E): Tổng số 2.101 cú trên 25 bài báo (độ dài trung bình 8–20 trang/bài). Phân bổ: 602 cú ở phần Mở đầu (chiếm 28,65%), 1.360 cú ở phần Thân bài (chiếm 64,73%), và 139 cú ở phần Kết luận (chiếm 6,62%).
• Khối liệu tiếng Việt (Corpus V): Tổng số 1.161 cú trên 25 bài báo (độ dài trung bình 3–6 trang/bài). Phân bổ: 239 cú ở phần Mở đầu (chiếm 20,59%), 793 cú ở phần Thân bài (chiếm 68,30%), và 129 cú ở phần Kết luận (chiếm 11,11%).
• Kỹ thuật xử lý: Sử dụng phân tích tần số xuất hiện (frequency counts), tỷ lệ phần trăm (percentages), và ma trận đối chiếu tỷ lệ phân bố giữa hai ngôn ngữ nhằm nhận diện các mô hình ngôn ngữ có ý nghĩa thống kê.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

                     PHÂN BỐ CÁC KIỂU QUÁ TRÌNH CHUYỂN TÁC (SFL)
  Tiếng Anh (2.101 cú):  [=== Quá trình Vật chất (58.4%) ===][= QT Quan hệ (31.2%) =][Khác]
  Tiếng Việt (1.161 cú): [=== Quá trình Vật chất (61.7%) ===][= QT Quan hệ (27.5%) =][Khác]

1. Sự thống trị của Quá trình Vật chất và Quá trình Quan hệ: Trong cả hai khối liệu, Quá trình Vật chất (Material Process) và Quá trình Quan hệ (Relational Process) chiếm tỷ lệ áp đảo tuyệt đối (trên 88% tổng số cú). Quá trình vật chất chiếm tỷ lệ cao nhất trong phần Thân bài (mô tả thao tác thực nghiệm, đo lường, chiết xuất), trong khi Quá trình quan hệ chiếm ưu thế trong phần Mở đầu và Kết luận (định nghĩa, phân loại thuộc tính dược liệu, đồng nhất hóa kết quả). Các quá trình Tinh thần, Hành vi, Phát ngôn và Hiện hữu chỉ chiếm tỷ lệ không đáng kể, phản ánh tính chất thuần túy khách quan, phi cảm xúc của diễn ngôn khoa học thực nghiệm.
2. Đặc trưng Thuật ngữ khoa học làm Tham thể/Chủ ngữ: Cả hai ngôn ngữ đều thể hiện mật độ thuật ngữ khoa học (TNKH) dày đặc trong vai trò Tham thể làm Chủ ngữ. Tuy nhiên, tiếng Anh tận dụng triệt để hiện tượng Ẩn dụ ngữ pháp (Grammatical Metaphor) và quá trình Danh hóa (Nominalization) kết hợp các tiền tố, hậu tố gốc Hy-La (ví dụ: hyperglycemia, antioxidant, bioavailability). Ngược lại, VBCNDH tiếng Việt chủ yếu sử dụng phương thức ghép từ ngữ vốn có hoặc mượn yếu tố Hán Việt (ví dụ: hoạt tính chống oxy hóa, độ hòa tan, cao chiết).
3. Sự phân hóa cấu trúc Dạng (Voice) và Hiện tượng Cú khuyết Chủ ngữ: Trong VBCNDH tiếng Anh, dạng bị động (Passive voice) xuất hiện với tần suất rất cao (đặc biệt trong phần Phương pháp nghiên cứu) nhằm xóa bỏ tác nhân con người, hướng tiêu điểm vào đối tượng nghiên cứu (ví dụ: “GPx activity was determined...”). Trong khi đó, VBCNDH tiếng Việt thể hiện tính bị động chủ yếu qua hư từ (được, bị) hoặc đặc biệt là sử dụng một tỷ lệ rất lớn các cú không có Chủ ngữ hiển ngôn (cú vô nhân xưng), dựa vào ngữ cảnh để người đọc tự phục hồi tác thể.
4. Đặc trưng Thức và Tính Tình thái (Mood & Modality): Thức tuyên bố khẳng định (Declarative Mood) chiếm gần như tuyệt đối (xấp xỉ 98-99%) ở cả hai ngôn ngữ. Tuy nhiên, về phương diện Tình thái, các tác giả tiếng Anh sử dụng linh hoạt và phong phú các trợ động từ tình thái mang tính rào đón (Hedging devices) như may, could, might nhằm điều chỉnh mức độ chắc chắn của các tuyên bố khoa học (ví dụ: “These differential effects could be due to insufficient cellular GSH...”). Ngược lại, VBCNDH tiếng Việt sử dụng ít phương tiện tình thái hơn, các kết luận thường mang tính khẳng định trực tiếp, tuyệt đối hóa kết quả thực nghiệm.
5. Cấu trúc Đề ngữ và Phương thức Liên kết: Đề ngữ không đánh dấu (Unmarked Theme) chiếm đa số ở cả hai ngôn ngữ. Tiếng Anh có xu hướng sử dụng Đề ngữ đa thành phần (kết hợp Đề ngữ văn bản như However, In addition, Therefore với Đề ngữ trải nghiệm) với tần suất cao hơn đáng kể so với tiếng Việt. Tiếng Việt thể hiện tính liên kết văn bản chủ yếu thông qua trật tự tuyến tính của thông tin và liên kết ngữ nghĩa ngầm ẩn thay vì sử dụng tường minh các liên từ nối logic.

Implications đa chiều

• Ý nghĩa lý luận: Chứng minh tính ứng dụng linh hoạt của mô hình SFL trong việc giải mã diễn ngôn khoa học kỹ thuật đa ngôn ngữ; đóng góp tư liệu thực chứng cho lý thuyết ngữ pháp chức năng đối chiếu Anh - Việt.
• Ý nghĩa phương pháp luận: Cung cấp quy trình phân tích văn bản khoa học ba tầng tích hợp (Cú $\rightarrow$ Phân đoạn thể loại $\rightarrow$ Ngữ cảnh tình huống), có thể chuyển giao để nghiên cứu các diễn ngôn chuyên ngành khác như Y học, Hóa học, Luật học, Kinh tế.
• Ý nghĩa thực tiễn và sư phạm: Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp để đổi mới chương trình, giáo trình và phương pháp giảng dạy tiếng Anh chuyên ngành Dược (ESP) tại các trường đại học y dược; định hướng cho các nhà nghiên cứu dược học Việt Nam cách thức cấu trúc bài báo khoa học chuẩn mực theo chuẩn quốc tế (Scopus/ISI).
• Ứng dụng dịch thuật: Giúp dịch giả nhận diện được sự khác biệt về cấu trúc Đề - Thuyết, dạng bị động và ẩn dụ ngữ pháp giữa hai ngôn ngữ, từ đó chuyển ngữ chính xác, thoát ý và đúng văn phong học thuật chuyên ngành.

---

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thừa nhận một số giới hạn khoa học nhất định:

1. Quy mô và nguồn khối liệu: Khối liệu khảo sát giới hạn ở 50 bài báo (25 bài tiếng Anh, 25 bài tiếng Việt) từ hai tạp chí đại diện trong giai đoạn 2011–2015. Dung lượng này tuy đảm bảo độ tin cậy cho phân tích ngữ pháp chức năng chuyên sâu nhưng chưa bao quát toàn bộ các phân ngành sâu của Dược học (như Dược kinh tế, Quản lý dược).
2. Giới hạn thể loại: Luận án chỉ tập trung vào thể loại bài báo nghiên cứu thực nghiệm (Research Articles), chưa khảo sát các tiểu thể loại văn bản dược học quan trọng khác như Tờ hướng dẫn sử dụng thuốc (PILs), Dược thư quốc gia, hoặc Báo cáo thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm.
3. Công cụ xử lý: Phần lớn quy trình gắn nhãn và bóc tách cú được thực hiện thủ công kết hợp thống kê mô tả, chưa ứng dụng sâu các thuật toán học máy (Machine Learning) và Xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) trên quy mô dữ liệu lớn (Big Data Corpus).

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Mở rộng quy mô khối liệu lên hàng nghìn bài báo khoa học, ứng dụng công cụ phân tích tự động SFL Corpus Tools.
• Nghiên cứu so sánh đa ngữ (tiếng Anh - tiếng Pháp - tiếng Việt) trên các thể loại văn bản y dược khác nhau.
• Đi sâu khảo sát hiện tượng Ẩn dụ ngữ pháp liên nhân và Ẩn dụ ngữ pháp văn bản trong diễn ngôn dược học.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật (Academic Impact): Là công trình tiên phong tại Việt Nam ứng dụng toàn diện SFL vào đối chiếu văn bản chuyên ngành dược học, luận án tạo tiền đề lý thuyết và phương pháp luận cho hàng loạt nghiên cứu tiếp nối về diễn ngôn học thuật chuyên ngành.
• Chuyển đổi giáo dục và đào tạo (Educational Transformation): Thay đổi căn bản phương pháp biên soạn giáo trình ESP Dược học từ lối dạy từ vựng - ngữ pháp cơ học truyền thống sang hướng tiếp cận thể loại và chức năng giao tiếp thực tế.
• Nâng tầm nghiên cứu quốc tế: Giúp cộng đồng các nhà khoa học y dược Việt Nam làm chủ các quy ước diễn ngôn quốc tế, tối ưu hóa kỹ năng viết bài báo khoa học bằng tiếng Anh, nâng cao tỷ lệ công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên ngôn ngữ học: Tiếp cận một khung phân tích đối chiếu diễn ngôn liên ngôn ngữ mẫu mực, chặt chẽ về phương pháp luận và giàu có về dữ liệu thực chứng.
• Giảng viên và Sinh viên chuyên ngành Dược: Nắm bắt chính xác bản chất ngữ pháp - từ vựng của tiếng Anh chuyên ngành Dược, nâng cao tốc độ đọc hiểu tài liệu và độ chính xác khi viết báo cáo khoa học.
• Biên - Phiên dịch viên y dược: Sở hữu cẩm nang phân tích cấu trúc cú và thuật ngữ đối chiếu Anh - Việt, nâng cao chất lượng dịch thuật các ấn phẩm dược học quốc tế.
• Ban biên tập tạp chí khoa học y dược: Sử dụng các phát hiện của luận án làm tiêu chuẩn tham chiếu để chuẩn hóa văn phong và cấu trúc bài báo khoa học xuất bản trong nước và quốc tế.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng và kiểm chứng thành công tính tương thích của mô hình Ngữ pháp chức năng hệ thống (SFL) của Halliday trên một thể loại diễn ngôn chuyên ngành có độ chuyên biệt cao giữa một ngôn ngữ biến tố (tiếng Anh) và một ngôn ngữ đơn lập (tiếng Việt). Luận án đã tích hợp thành công cấu trúc 3 siêu chức năng với cấu trúc phân đoạn thể loại bài báo thực nghiệm, chứng minh rằng các biến số ngữ cảnh (Trường - Không khí - Cách thức) quy định trực tiếp sự lựa chọn cấu trúc ngữ pháp - từ vựng trong văn bản khoa học.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây là gì?

So với nghiên cứu của Grabowski (2012) chỉ phân tích khung cụm từ trên tờ rơi bệnh nhân, hay Boudemagh (2010) chỉ khảo sát tính tình thái, luận án này xây dựng một phương pháp phân tích ba chiều toàn diện: khảo sát đồng thời cả 6 kiểu quá trình chuyển tác, toàn bộ hệ thống Thức/Tình thái và hệ thống Đề ngữ/Liên kết logic trên từng phân đoạn cấu trúc IMRAD của bài báo khoa học thực nghiệm.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ khối liệu nghiên cứu là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là sự khác biệt căn bản trong chiến lược khách quan hóa thông tin: trong khi tiếng Anh triệt tiêu chủ thể hành động thông qua dạng bị động ngữ pháp hình thái (Passive voice), thì tiếng Việt lại triệt tiêu chủ thể bằng cách sử dụng một tỷ lệ rất lớn các cú khuyết chủ ngữ hiển ngôn (cú vô nhân xưng). Đồng thời, mức độ sử dụng rào đón tình thái (Hedging) trong VBCNDH tiếng Việt thấp hơn rõ rệt so với tiếng Anh, phản ánh thói quen diễn ngôn mang tính khẳng định tuyệt đối của các tác giả Việt Nam.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án cung cấp bộ tiêu chí chọn mẫu chuẩn xác, danh mục quy ước viết tắt 25 biến số ngữ pháp chức năng, bảng đối chiếu tiêu chí nhận diện 6 kiểu quá trình chuyển tác, công thức xác định Đề ngữ đa thành phần và hệ thống mã hóa định danh từng đơn vị cú (từ E01–E25 và V01–V25), cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập quy trình phân tích trên các khối liệu mới.

5. Định hướng nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?

Xây dựng ngân hàng khối liệu song ngữ Anh - Việt chuyên ngành Y Dược quy mô lớn (Parallel Medico-Pharmaceutical Corpus), phát triển phần mềm phân tích tự động cú pháp chức năng phục vụ dịch máy chuyên ngành và tích hợp mô hình SFL vào hệ thống đào tạo tiếng Anh học thuật số hóa (E-learning ESP).

---

Kết luận

1. Khẳng định tính ưu việt của mô hình SFL: Luận án đã chứng minh lý thuyết Ngôn ngữ học chức năng hệ thống của Halliday là công cụ phân tích diễn ngôn khoa học chuyên ngành mạnh mẽ, chính xác và toàn diện nhất hiện nay.
2. Lượng hóa sự thống trị của Quá trình Vật chất và Quan hệ: Xác lập bằng chứng định lượng về sự chi phối của Quá trình Vật chất và Quan hệ (chiếm trên 88% khối liệu) trong việc kiến tạo nghĩa kinh nghiệm của diễn ngôn dược học ở cả hai ngôn ngữ.
3. Làm rõ sự dị biệt về Dạng và Cấu trúc Cú: Phát hiện và lý giải bản chất của việc tiếng Anh sử dụng dạng bị động ngữ pháp đối lập với việc tiếng Việt sử dụng cấu trúc cú khuyết chủ ngữ hiển ngôn nhằm đạt được tính khách quan khoa học.
4. Bóc tách tính Tình thái và Rào đón học thuật: Chỉ ra khoảng cách lớn trong việc sử dụng phương tiện tình thái rào đón (Hedging) giữa các bài báo quốc tế tiếng Anh và bài báo tiếng Việt, định hướng nâng cao tính chuẩn mực cho các ấn phẩm học thuật trong nước.
5. Mở ra 3 luồng nghiên cứu mới: Đặt nền móng cho các hướng nghiên cứu tiếp theo về Ẩn dụ ngữ pháp trong văn bản chuyên ngành, Phân tích diễn ngôn chuyên ngành đối chiếu tự động hóa bằng AI, và Xây dựng khung chuẩn đầu ra ESP Dược học theo đường hướng chức năng thể loại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1. Dẫn nhập Để cho việc khảo sát các đặc điểm ngôn ngữ một cách rõ ràng, chương này sẽ giải quyết ba vấn đề cơ bản. Thứ nhất, tổng quan tình hình những nghiên cứu văn bản chuyên ngành nói chung, văn bản chuyên ngành dược học và những nghiên cứu có liên quan trên thế giới cũng như ở Việt Nam trong tiếng Anh và tiếng Việt. Thứ hai, trình bày một số quan điểm cơ bản về ngữ pháp chức năng hệ thống của Halliday về ngôn ngữ trên phương diện ngữ vực (register) và một số lí thuyết về tiếng Việt có liên quan đến luận án.

Thứ ba, khái quát về quan điểm lí thuyết ngôn ngữ học đối chiếu. Tình hình nghiên cứu tiếng Anh chuyên ngành trên thế giới Trên thế giới, có rất nhiều công trình nghiên cứu về ngôn ngữ chuyên ngành. Tuy nhiên, một số nghiên cứu sau đây được cho là đại diện và phù hợp với nghiên cứu của luận án: (i) Nghiên cứu của Hutchison & Waters và một số nhà nghiên cứu khác [136], [137], [138], [139], [166]; (ii) Nghiên cứu của Dudley-Evans; (iii) Nghiên cứu của Halliday và một số nhà nghiên cứu khác. Theo hai nhà ngoại ngữ chuyên ngành nổi tiếng Hutchinson & Waters [139], tiếng Anh chuyên ngành được phát triển từ thời gian đầu của những năm 1960.

Đồng thời nó cũng là kết quả của sự ảnh hưởng của nền kinh tế thế giới trong những năm 1950 và 1960. Cụ thể là sự phát triển của khoa học và công nghệ, sử dụng tiếng Anh tăng nhanh như ngôn ngữ khoa học quốc tế, công nghệ và kinh doanh, quyền lực kinh tế ngày càng tăng đối với những quốc gia có mỏ dầu và sự gia tăng của lượng sinh viên quốc tế tham gia học tập ở Anh, Mỹ và Úc. Nghiên cứu của hai tác giả cũng chỉ ra tiếng Anh chuyên ngành được phát triển qua ba giai đoạn và được phát triển với tốc độ khác nhau ở những quốc gia khác khau. Hutchinson & Waters (Ibid.) quan niệm: “Tiếng Anh chuyên ngành là một đường hướng, không phải là một thành phẩm” (English for specific purpose must be seen as an approach not as a product).

Theo quan niệm này, Hutchinson & Waterscho rằng tiếng Anh chuyên ngành không phải là một thể loại ngôn ngữ đặc biệt, cần đến phương pháp tài liệu giảng dạy đặc biệt, nằm ngoài ngôn ngữ. Hoặc McDonough’s [166] đã cho rằng: 12 “Tiếng Anh chuyên ngành mô tả các chương trình ngôn ngữ thiết kế cho các nhóm hoặc cá nhân, những người đang học tập và có những mục đích và nhu cầu cụ thể, rõ ràng”. Ngoài ra, Hutchinson & Waters [139], Robinson [172], Dudley-Evans [92] cho rằng tiếng Anh chuyên ngành về cơ bản là phục vụ mục đích, nhu cầu rõ ràng, cụ thể của người học. Khi nghiên cứu về đặc điểm của tiếng Anh chuyên ngành, Hutchinson & Waters [139] cũng khẳng định được kết quả của Swales [178] cho rằng trong thực tế tiếng Anh khoa học và công nghệ chính là sự minh họa cho sự phát triển của tiếng Anh chuyên ngành.

Khi nghiên cứu về kết quả của Ewer & Latorre [94], ông cũng hé lộ rằng có một chút khác biệt trong cấu trúc ngữ pháp trong tiếng Anh khoa học với tiếng Anh thông thường như sự khác nhau về sử dụng thì hiện tại đơn giản, dạng bị động và từ ghép. Trong quá trình nghiên cứu, ông cũng chỉ ra kết luận nghiên cứu của Ewer & Hughes-Davies [95] cho thấy ngôn ngữ trong các văn bản khoa học có sự xuất hiện của nhiều danh từ ghép, dạng bị động, câu điều kiện, động từ tình thái hơn so với các văn bản thông thường. Theo Dudley-Evans [92], nghiên cứu ngôn ngữ chuyên ngành đã có từ lâu. Một vài ý kiến cho rằng nó có từ thời Đế chế La Mã và Đế chế Hy Lạp.

Tuy nhiên, từ những năm 1960, tiếng Anh chuyên ngành đã trở thành một lĩnh vực đổi mới và quan trọng trong quá trình giảng dạy tiếng Anh như là một ngoại ngữ. Gần đây, tiếng Anh chuyên ngành đã được chiếm ưu thế bởi việc dạy tiếng Anh với mục đích hàn lâm (EAP), hầu hết các tài liệu, việc học tập và nghiên cứu để được thực hiện trong lĩnh vực tiếng Anh với mục đích hàn lâm. Khi nghiên cứu về tiếng Anh chuyên ngành, Dudley-Evans cũng cho rằng tiếng Anh chuyên ngành là một phần của sự phát triển của việc giảng dạy ngôn ngữ khoa học. Với công trình Development in ESP [92, tr.

4-79], Tony Dudley-Evans đã khái quát một số vấn đề đa dạng về ngôn ngữ trong tiếng Anh chuyên ngành, chủ yếu tập trung vào tiếng Anh chuyên ngành y và tiếng Anh chuyên ngành kinh doanh. Khi xem xét về đặc điểm của tiếng Anh chuyên ngành, ông đã chỉ ra một số đặc điểm cơ bản về ngữ pháp, từ vựng và diễn ngôn. Có thể thấy, tiếng Anh chuyên ngành tập trung theo một số hướng nghiên cứu dưới đây: Hướng nghiên cứu ngữ pháp trong tiếng Anh chuyên ngành: một số nghiên cứu tiếng Anh chuyên ngành với dạng ngữ pháp cơ bản. Việc phân tích ngữ vực đã chỉ ra “thì” và “dạng” động từ được chiếm ưu thế trong tiếng Anh khoa học và công 13 nghệ.

Nghiên cứu của Tony Dudley-Evans đã chỉ ra những kết luận cơ bản mà chính những kết luận này cũng đã được Barber chỉ ra: “thì” (tense) của tiếng Anh với mục đích hàn lâm thường tập trung sử dụng thì hiện tại đơn giản, dạng chủ động, bị động và động từ tình thái (dẫn theo Swales [179]). Ngoài ra, những nghiên cứu gần đây của Tony Dudley-Evans cũng đã nhận định trên quan điểm của Swales [179] nhìn các văn bản khoa học từ góc độ thể loại thì việc sử dụng của thì hiện tại hoàn thành trong tiếng Anh có lẽ cũng rất quan trọng trong các bài báo hàn lâm khoa học. Việc sử dụng thì của động từ trong các bài báo hàn lâm khoa học được Tony Dudley-Evans thể hiện như sau: Thì hiện tại đơn (dạng chủ động và bị động), hiện tại hoàn thành thường được sử dụng trong phần dẫn luận. Tuy nhiên, dạng bị động chỉ được sử dụng để mô tả các phương pháp nghiên cứu.

Phần thảo luận hay phần kết luận trong các bài báo hàn lâm khoa học thường hay sử dụng thì quá khứ. Trong khi đó, thì hiện tại thường hay được sử dụng trong các phần bình luận hay chú giải trong các bài báo hàn lâm. Ở dạng bị động của tiếng Anh chuyên ngành, Tony Dudley-Evans [92] cũng chỉ ra kết quả của Wingard [189] cho rằng trong các văn bản y học, có tới 60% động từ được sử dụng ở dạng chủ động và gần 40% được sử dụng ở dạng bị động. Xu hướng sử dụng dạng chủ động để mô tả sự lựa chọn các thủ tục; tuy nhiên dạng bị động được sử dụng khi các tiến trình thủ tục được miêu tả.

Ngoài ra nghiên cứu còn chỉ ra rằng kết quả nghiên cứu của Tarone và cộng sự, họ cho rằng xu hướng sử dụng dạng chủ động đối với những nghiên cứu của bản thân người nghiên cứu, nhưng dạng bị động được sử dụng để đề cập đến những nghiên cứu trước đó [182]. Với động từ tình thái trong tiếng Anh chuyên ngành, nghiên cứu của Tony Dudley-Evans về tiếng Anh chuyên ngành cũng chỉ ra động từ tình thái đặc biệt là may, might, could, would dùng để chỉ mức độ chắc chắn của một tuyên bố hay một yêu cầu trong văn bản khoa học [92]. Nếu tuyên bố đưa ra sự tương phản trong kết quả, may được sử dụng để nói đến những vấn đề không chắc chắn và những tuyên bố cảnh báo. Tuy nhiên, nếu tuyên bố đưa ra sự tương phản trong kết quả, could được sử dụng để nói những vấn đề không chắc chắn, thậm chí là những tuyên bố cao hơn mức độ cảnh báo.

14 Trên phương diện liên kết logic của tiếng Anh chuyên ngành, Tony Dudley- Evans [92] cũng chỉ ra liên kết logic trong văn bản khoa học, ví dụ như moreover, however, therefore luôn xuất hiện cao trong các diễn ngôn y học. Nó được xem là chìa khóa để hiểu mối quan hệ logic ngữ nghĩa trong diễn ngôn khoa học. Hướng nghiên cứu từ vựng trong tiếng Anh chuyên ngành: Khi nghiên cứu về từ vựng trong tiếng Anh chuyên ngành, đặc biệt là từ vựng bán kỹ thuật và từ vựng kinh doanh, nghiên cứu của Tony Dudley-Evans cũng thống nhất với kết quả nghiên cứu của Baker [69] với 6 đặc điểm của từ vựng có liên quan đến tiếng Anh với mục đích hàn lâm: (i) Loại từ vựng diễn tả các khái niệm phổ biến trong tất cả các bài nghiên cứu khoa học; (ii) Loại từ vựng trong ngôn ngữ thông thường có nghĩa đặc biệt trong các bài nghiên cứu khoa học; (iii) Loại từ đặc biệt có nghĩa khác nhau trong các bài nghiên cứu khoa học khác nhau; (iv) Loại từ vựng trong ngôn ngữ thông thường có nghĩa hạn chế trong các bài nghiên cứu khoa học; (v) Loại từ vựng trong ngôn ngữ thông thường được sử dụng để mô tả hoặc đưa ra các lời chú giải đối với chức năng hoặc các tiến trình kỹ thuật hơn là các phần khác với nghĩa tương tự. Ví dụ, người ta dùng “occur” hơn là “happen”; và (vi) Loại từ vựng thường được sử dụng để đánh dấu sự quan tâm hay đánh giá tài liệu được thực hiện.

Trong nghiên cứu, Dudley-Evans cũng đã chỉ ra sáu loại từ vựng này có thể được xem chồng lấp lên nhau và dường như được chia làm hai lĩnh vực: (i) lĩnh vực từ vựng được sử dụng trong ngôn ngữ thông thường nhưng có ảnh hưởng lớn hơn trong ngôn ngữ khoa học kỹ thuật; (ii) loại từ vựng có nghĩa đặc biệt trong các bài báo chuyên ngành cụ thể và có thể nó có sự đa dạng về nghĩa trong các chuyên ngành khác nhau. Hướng nghiên cứu ngữ nghĩa trong tiếng Anh chuyên ngành: Bên cạnh những nhà nghiên cứu về tiếng Anh chuyên ngành đã nêu ở trên, còn có nhiều nhà nghiên cứu ngôn ngữ chuyên ngành như Lenneberg [153], Herbert [126], Kelly [146], Jones [145], Herbolich [127], Chitravelu [77], Hullen [135], Coffey [79], Kennedy & Bolitho [147], Maher [158], Dudley Evans [90], Robinson [172], Martin [159], Strevens [177], Hyland [140], [141], và nhiều học giả khác. Tuy nhiên, từ một góc nhìn khác, khi nghiên cứu về bản chất của các văn bản khoa học tiếng Anh, nhà ngôn ngữ học nổi tiếng người Anh Michael Halliday đã chỉ ra thuật ngữ “ngôn ngữ khoa học” là tên gọi cho một biến thể chức năng hay một kiểu ngữ 15 vực được khái quát hóa trong một ngôn ngữ cụ thể. Sự đa dạng về loại hình văn bản có thể được mô tả theo ba thông số của ngôn cảnh tình huống: Trường, Không khí, và Cách thức.