Luận văn thạc sĩ quản lý đất đai đặc điểm tài nguyên đất nông nghiệp thị xã phước long tỉnh bình phước

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp nghiên cứu quản lý đất đai đặc điểm tài nguyên đất nông nghiệp thị xã phước long tỉnh bình phước, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Quách Cao Nguyên Vũ
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Văn Tám
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đặc Điểm Tài Nguyên Đất Nông Nghiệp Tại Phước Long, Bình Phước
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Đất, đất đai và phân loại sử dụng đất
• 1.1.1. Phân loại sử dụng đất theo Luật Đất đai năm 2013
• 1.1.2. Đất nông nghiệp và tình hình sử dụng đất nông nghiệp
• 1.1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng đất
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về tài nguyên đất trên thế giới và trong nước
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu tài nguyên đất trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2.3. Tình hình nghiên cứu ở vùng Đông Nam Bộ và tỉnh Bình Phước
• 1.3. Các hướng dẫn kỹ thuật và công nghệ sử dụng trong điều tra, đánh giá tài nguyên đất phổ biến tại Việt Nam
• 1.3.1. Các quy trình, quy phạm và hướng dẫn kỹ thuật
• 1.3.2. Một số kỹ thuật, công nghệ sử dụng trong nghiên cứu tài nguyên đất
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình quản lý Nhà nước về đất
• 2.3. Đặc điểm tài nguyên đất theo quan điểm phát sinh
• 2.4. Đặc điểm tài nguyên đất nông nghiệp theo quan điểm sử dụng
• 2.5. Đề xuất các giải pháp sử dụng đất nông nghiệp hợp lý
• 2.6. Phương pháp điều tra thu thập thông tin
• 2.7. Phương pháp phân tích đất
• 2.8. Phương pháp phân tích hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất
• 2.9. Phương pháp chỉnh lý bản đồ đất
• 2.10. Kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình quản lý đất đai có liên quan đến đất nông nghiệp
• 3.2. Đặc điểm tài nguyên đất theo quan điểm phát sinh
• 3.2.1. Đặc điểm phát sinh, phân loại và bản đồ đất
• 3.2.2. Đặc điểm các loại đất trong khu vực nghiên cứu
• 3.3. Đặc điểm quỹ đất về số lượng và chất lượng
• 3.4. Đánh giá về đặc điểm tài nguyên đất theo quan điểm phát sinh
• 3.5. Đặc điểm tài nguyên đất nông nghiệp theo quan điểm sử dụng
• 3.6. Hiện trạng và diễn biến sử dụng đất nông nghiệp
• 3.7. Hiệu quả của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp
• 3.8. Đề xuất các giải pháp sử dụng hiệu quả tài nguyên đất nông nghiệp
• 3.9. Đề xuất các loại hình sử dụng đất có triển vọng
• 3.10. Đề xuất một số giải pháp khắc phục những hạn chế nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất nông nghiệp
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH SÁCH CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Đặc điểm tài nguyên đất nông nghiệp tại Phước Long

Tài nguyên đất nông nghiệp tại Phước Long, Bình Phước có những đặc điểm nổi bật về thành phần và chất lượng. Đất nông nghiệp chủ yếu được hình thành từ hai loại đá mẹ là đá bazan và đá phiến sét. Đặc điểm này tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển nông nghiệp. Đặc biệt, khu vực này có địa hình khá bằng phẳng, thuận lợi cho việc canh tác. Theo nghiên cứu, nhóm đất đỏ vàng chiếm 96,71% diện tích nghiên cứu, cho thấy sự phong phú của tài nguyên đất tại đây. Đất có tầng dày hữu hiệu từ dày đến rất dày, với độ dốc chủ yếu dưới 20°, tạo điều kiện lý tưởng cho sản xuất nông nghiệp.

1.1. Đặc điểm tự nhiên ảnh hưởng đến tài nguyên đất

Điều kiện tự nhiên tại Phước Long có ảnh hưởng lớn đến tài nguyên đất nông nghiệp. Khu vực này nằm trong vùng khí hậu gió mùa cận xích đạo, với nhiệt độ cao quanh năm. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các quá trình sinh thái diễn ra trong đất. Đặc điểm này không chỉ ảnh hưởng đến sự hình thành đất mà còn đến khả năng sản xuất nông nghiệp. Việc phân tích các yếu tố tự nhiên như khí hậu, địa hình và thành phần đất giúp hiểu rõ hơn về tiềm năng phát triển nông nghiệp tại đây.

1.2. Đặc điểm sử dụng đất nông nghiệp

Tại Phước Long, đất nông nghiệp được sử dụng chủ yếu cho sản xuất cây lâu năm, chiếm 98,6% diện tích đất nông nghiệp. Các loại cây trồng chính bao gồm rau màu, cao su, điều và sầu riêng. Việc sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào chất lượng đất mà còn vào các yếu tố kinh tế - xã hội. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất giúp xác định các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên đất, từ đó phát triển bền vững nông nghiệp tại địa phương.

II. Đánh giá tài nguyên đất nông nghiệp

Đánh giá tài nguyên đất nông nghiệp tại Phước Long cho thấy sự đồng nhất về thành phần đất và chất lượng. Việc phân loại đất theo quan điểm phát sinh và sử dụng giúp xác định rõ ràng các loại đất và khả năng sản xuất của chúng. Đất nông nghiệp tại đây chủ yếu là đất đỏ vàng, có độ dày tầng đất cao, tạo điều kiện thuận lợi cho việc canh tác. Đặc biệt, việc phân tích hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất cho thấy rằng đất nông nghiệp đang được khai thác hiệu quả, với tỷ lệ sử dụng đất cho sản xuất nông nghiệp chiếm 57,93% diện tích tự nhiên.

2.1. Phân loại và đánh giá chất lượng đất

Phân loại đất theo các tiêu chí như thành phần, cấu trúc và độ dày giúp xác định rõ ràng các loại đất tại Phước Long. Đất đỏ vàng có chất lượng cao, phù hợp cho nhiều loại cây trồng. Việc đánh giá chất lượng đất không chỉ dựa vào các chỉ tiêu vật lý mà còn cần xem xét các yếu tố hóa học. Điều này giúp đưa ra các giải pháp cải thiện chất lượng đất, hạn chế thoái hóa và nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.

2.2. Hiện trạng và diễn biến sử dụng đất

Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại Phước Long cho thấy sự chuyển biến tích cực trong việc khai thác tài nguyên đất. Tuy nhiên, áp lực từ đô thị hóa và phát triển kinh tế đang làm giảm diện tích đất nông nghiệp. Việc theo dõi diễn biến sử dụng đất giúp xác định các xu hướng và thách thức trong quản lý tài nguyên đất. Đề xuất các giải pháp sử dụng đất hợp lý là cần thiết để đảm bảo phát triển bền vững cho nông nghiệp tại địa phương.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Để nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên đất nông nghiệp tại Phước Long, cần thực hiện các giải pháp đồng bộ. Đầu tiên, việc cải thiện chất lượng đất thông qua các biện pháp canh tác hợp lý là rất quan trọng. Thứ hai, cần tăng cường quản lý tài nguyên đất, đảm bảo sử dụng đất bền vững. Cuối cùng, việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên đất mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

3.1. Cải thiện chất lượng đất

Cải thiện chất lượng đất là một trong những giải pháp quan trọng nhất để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Việc áp dụng các biện pháp như bón phân hữu cơ, luân canh cây trồng và sử dụng giống cây trồng chất lượng cao sẽ giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất. Đồng thời, cần có các chương trình giáo dục và đào tạo cho nông dân về kỹ thuật canh tác bền vững để nâng cao nhận thức và kỹ năng trong việc quản lý tài nguyên đất.

3.2. Quản lý tài nguyên đất bền vững

Quản lý tài nguyên đất bền vững là yếu tố quyết định đến sự phát triển lâu dài của nông nghiệp tại Phước Long. Cần thiết lập các chính sách và quy định rõ ràng về sử dụng đất, đồng thời tăng cường công tác kiểm tra và giám sát. Việc xây dựng các mô hình quản lý tài nguyên đất hiệu quả sẽ giúp bảo vệ tài nguyên đất, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tài nguyên đất nông nghiệp là một trong những nguồn lực quan trọng, có vai trò quyết định đến sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp và kinh tế địa phương. Thị xã Phước Long, tỉnh Bình Phước, với tổng diện tích tự nhiên khoảng 6.914 ha đất nông nghiệp, đang chịu áp lực lớn từ quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế nhanh chóng. Theo số liệu kiểm kê năm 2019, đất nông nghiệp chiếm 57,93% diện tích tự nhiên của thị xã, trong đó đất trồng cây lâu năm chiếm ưu thế với 98,6% diện tích đất nông nghiệp. Tuy nhiên, sự biến động về diện tích và chất lượng đất nông nghiệp đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đánh giá, phân loại và đề xuất các giải pháp sử dụng đất hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ tài nguyên đất.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá đặc điểm tài nguyên đất nông nghiệp tại thị xã Phước Long theo hai quan điểm phát sinh và sử dụng, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý và sử dụng đất hiệu quả. Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2021, với trọng tâm là các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, đặc điểm đất theo phân loại phát sinh, hiện trạng sử dụng đất và hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà quản lý địa phương xây dựng chính sách sử dụng đất bền vững, đồng thời góp phần nâng cao giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về tài nguyên đất, bao gồm:

• Lý thuyết phát sinh đất (Soil Genesis Theory): Đất được hình thành do tác động tổng hợp của các yếu tố khí hậu, đá mẹ, địa hình, sinh vật và thời gian. Việc phân loại đất dựa trên các đặc điểm hình thái, lý hóa và quá trình phát sinh đất.

• Quan điểm sử dụng đất (Land Use Perspective): Đánh giá tài nguyên đất không chỉ dựa trên đặc tính tự nhiên mà còn dựa trên hiệu quả sử dụng, bao gồm các loại hình sử dụng đất nông nghiệp như đất trồng cây lâu năm, cây hàng năm, và các loại cây trồng chính.

• Mô hình đánh giá đất tự động ALES (Automated Land Evaluation System): Ứng dụng kỹ thuật GIS kết hợp với mô hình ALES để đánh giá khả năng thích hợp và hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất, giúp tự động hóa quá trình phân tích và đề xuất phương án sử dụng đất.

Các khái niệm chính bao gồm: đơn vị bản đồ đất (Land Mapping Unit - LMU), đặc trưng đất (Land Characteristic - LC), chất lượng đất (Land Quality - LQ), loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT), và yêu cầu sử dụng đất (Land Use Requirement - LUR).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra thu thập thông tin thứ cấp và thực địa kết hợp với phân tích đất và đánh giá hiệu quả kinh tế:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ các cơ quan quản lý địa phương như Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Phước, Phòng Tài nguyên và Môi trường thị xã Phước Long, Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh, Chi cục Thống kê, cùng các báo cáo kinh tế - xã hội giai đoạn 2010-2021.

• Phương pháp điều tra thực địa: Khảo sát 4 phẫu diện đất đại diện cho các loại đất chính trên địa bàn, lấy mẫu đất phân tích 11 chỉ tiêu lý hóa tại Phân viện Quy hoạch và Thiết kế Nông nghiệp. Điều tra phỏng vấn 153 hộ nông dân đại diện cho 6 loại hình sử dụng đất chính (lúa, rau màu, điều, cà phê, cao su, sầu riêng).

• Phân loại đất: Áp dụng bảng phân loại đất Việt Nam theo quan điểm phát sinh kết hợp tiêu chuẩn quốc tế FAO/WRB, dựa trên đặc điểm hình thái, lý hóa và quá trình phát sinh đất.

• Phân tích hiệu quả kinh tế: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel để tính toán các chỉ tiêu như giá trị sản xuất, chi phí, lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu của các loại hình sử dụng đất.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2015-2020, với thu thập và phân tích số liệu từ 2010 đến 2021 nhằm đánh giá diễn biến và hiện trạng tài nguyên đất nông nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm tự nhiên và tài nguyên đất: Thị xã Phước Long có tài nguyên đất khá đồng nhất với hai loại đá mẹ chính là đá bazan và đá phiến sét, phân bố trên địa hình bằng phẳng thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Đất có tầng dày hữu hiệu từ dày đến rất dày, với 86,91% diện tích đất có tầng dày > 100 cm. Độ dốc chủ yếu dưới 20°, chiếm 92,59% diện tích, phù hợp cho bố trí sản xuất nông nghiệp.

2. Phân loại đất: Có 2 nhóm đất chính gồm đất đỏ vàng chiếm 96,71% diện tích nghiên cứu (6.687 ha) và đất dốc tụ chiếm 3,29% (227 ha). Đất đỏ vàng có tính chất lý hóa phù hợp với các loại cây công nghiệp lâu năm như cao su, điều, sầu riêng.

3. Hiện trạng sử dụng đất: Đất nông nghiệp chiếm 57,93% diện tích tự nhiên (6.914 ha), trong đó đất trồng cây lâu năm chiếm ưu thế với 98,6% diện tích đất nông nghiệp. Các loại cây trồng chính gồm rau màu, cao su, điều, sầu riêng và các loại cây ăn quả khác.

4. Hiệu quả kinh tế: Các loại hình sử dụng đất trồng cây lâu năm như cao su và điều mang lại lợi nhuận cao hơn so với cây hàng năm. Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu của các loại cây lâu năm đạt mức khoảng 30-40%, trong khi cây hàng năm thấp hơn nhiều do chi phí đầu tư và thu hoạch cao.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy điều kiện tự nhiên thuận lợi với địa hình bằng phẳng, tầng đất dày và khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo tạo điều kiện tốt cho phát triển nông nghiệp lâu năm. Việc chiếm ưu thế của nhóm đất đỏ vàng phù hợp với các loại cây công nghiệp lâu năm đã góp phần làm tăng giá trị kinh tế của đất nông nghiệp tại địa phương.

So sánh với các nghiên cứu tại các huyện lân cận trong tỉnh Bình Phước, đặc điểm đất và hiệu quả sử dụng đất tại Phước Long tương đồng, tuy nhiên tốc độ đô thị hóa nhanh hơn đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp, đặt ra thách thức trong việc bảo vệ và sử dụng đất hiệu quả. Biểu đồ phân bố diện tích các loại đất và biểu đồ lợi nhuận theo loại cây trồng sẽ minh họa rõ nét sự phân bố và hiệu quả kinh tế của tài nguyên đất.

Việc ứng dụng kỹ thuật GIS và mô hình ALES trong nghiên cứu đã giúp tự động hóa quá trình đánh giá đất, nâng cao độ chính xác và tính khả thi trong đề xuất các phương án sử dụng đất phù hợp với điều kiện thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và bảo vệ đất nông nghiệp: Cần xây dựng các quy định chặt chẽ về bảo vệ đất nông nghiệp, hạn chế chuyển đổi đất nông nghiệp sang mục đích phi nông nghiệp nhằm duy trì diện tích đất sản xuất.

2. Áp dụng kỹ thuật canh tác phù hợp: Khuyến khích áp dụng các biện pháp cải tạo đất, sử dụng phân bón hợp lý và kỹ thuật canh tác tiên tiến nhằm nâng cao chất lượng đất và năng suất cây trồng, đặc biệt là các loại cây công nghiệp lâu năm.

3. Phát triển các loại hình sử dụng đất có hiệu quả kinh tế cao: Ưu tiên phát triển các loại cây trồng lâu năm như cao su, điều, sầu riêng có lợi nhuận cao, đồng thời đa dạng hóa cây trồng để giảm rủi ro và tăng thu nhập cho nông dân.

4. Ứng dụng công nghệ GIS và ALES trong quy hoạch sử dụng đất: Sử dụng các công cụ kỹ thuật số để đánh giá, theo dõi và điều chỉnh kế hoạch sử dụng đất theo hướng bền vững, đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Các giải pháp trên nên được thực hiện trong vòng 3-5 năm tới, với sự phối hợp của các cơ quan quản lý địa phương, các tổ chức nông nghiệp và cộng đồng nông dân nhằm đạt được mục tiêu sử dụng đất hiệu quả và bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách địa phương: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách quản lý và sử dụng đất nông nghiệp hợp lý, giúp cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ tài nguyên.

2. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia đất đai: Tài liệu chi tiết về phân loại đất, đặc điểm lý hóa và phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế sẽ hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu và ứng dụng trong các dự án tương tự.

3. Nông dân và tổ chức nông nghiệp: Thông tin về đặc điểm đất và hiệu quả các loại cây trồng giúp nông dân lựa chọn phương thức canh tác phù hợp, nâng cao năng suất và thu nhập.

4. Các nhà quy hoạch và phát triển nông thôn: Luận văn cung cấp dữ liệu và phân tích giúp xây dựng kế hoạch phát triển nông nghiệp bền vững, đồng thời ứng dụng công nghệ GIS và ALES trong quy hoạch sử dụng đất.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đánh giá đặc điểm tài nguyên đất nông nghiệp tại Phước Long?
   Việc đánh giá giúp hiểu rõ đặc điểm đất, hiện trạng sử dụng và hiệu quả kinh tế, từ đó đề xuất giải pháp sử dụng đất hợp lý, bảo vệ tài nguyên và phát triển kinh tế bền vững.

2. Phương pháp phân loại đất được sử dụng trong nghiên cứu là gì?
   Nghiên cứu áp dụng bảng phân loại đất Việt Nam theo quan điểm phát sinh kết hợp tiêu chuẩn quốc tế FAO/WRB, dựa trên đặc điểm hình thái, lý hóa và quá trình phát sinh đất.

3. Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất như thế nào?
   Các loại cây lâu năm như cao su, điều có lợi nhuận cao với tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu khoảng 30-40%, trong khi cây hàng năm có hiệu quả thấp hơn do chi phí đầu tư và thu hoạch cao.

4. Ứng dụng công nghệ GIS và ALES trong nghiên cứu có lợi ích gì?
   Giúp tự động hóa quá trình đánh giá đất, nâng cao độ chính xác, tiết kiệm thời gian và hỗ trợ xây dựng các phương án sử dụng đất phù hợp với điều kiện thực tế.

5. Các giải pháp chính để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là gì?
   Bao gồm tăng cường quản lý bảo vệ đất, áp dụng kỹ thuật canh tác phù hợp, phát triển cây trồng có hiệu quả kinh tế cao và ứng dụng công nghệ GIS trong quy hoạch sử dụng đất.

Kết luận

• Thị xã Phước Long có tài nguyên đất nông nghiệp phong phú, chủ yếu là nhóm đất đỏ vàng chiếm 96,71% diện tích, với đặc điểm tầng đất dày và địa hình bằng phẳng thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp.
• Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp chiếm 57,93% diện tích tự nhiên, trong đó đất trồng cây lâu năm chiếm ưu thế với 98,6%.
• Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất cho thấy cây lâu năm như cao su, điều mang lại lợi nhuận cao hơn so với cây hàng năm.
• Ứng dụng kỹ thuật GIS và mô hình ALES đã nâng cao hiệu quả đánh giá và đề xuất phương án sử dụng đất phù hợp.
• Đề xuất các giải pháp quản lý, bảo vệ và sử dụng đất nông nghiệp hợp lý nhằm phát triển kinh tế bền vững trong vòng 3-5 năm tới.

Để tiếp tục phát triển nghiên cứu, cần mở rộng khảo sát thực địa, cập nhật số liệu định kỳ và ứng dụng công nghệ mới trong quản lý tài nguyên đất. Các nhà quản lý, chuyên gia và nông dân được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả sử dụng đất và bảo vệ môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Đất, đất đai và phân loại sử dụng đất 1. Đất và đất đai Theo quan điểm phát sinh học thổ nhưỡng, đất (soil) là phần trên cùng của vỏ phong hóa của trai dat, là thé tự nhiên đặc biệt được hình thành do tác động tong hợp của các yếu tố: khí hậu, đá mẹ, địa hình, nước, sinh vật, thời gian (tudi tuong đối) và tác động của con người. Theo Docuchaev: "Đất là một thể tự nhiên độc lập cũng giống như khoáng vật, thực vật, động vật, dat không ngừng thay đổi theo thời gian và không gian”.

Theo quan điểm sử dụng, đất đai (land) là tư liệu sản xuất, là đối tượng lao động, đồng thời là sản phâm của lao động. Dat đai bao gồm mặt bằng lãnh thổ dé phát triển kinh tế quốc dân. Theo Luật đất đai 2013, về sử dụng đất được chia thành 3 nhóm: đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng. Trong nghiên cứu này chỉ tập trung nghiên cứu nhóm đất nông nghiệp, trong nhóm đất nông nghiệp đi sâu nghiên cứu đất sản xuất nông nghiệp.William, đất là tầng mặt tơi xốp của lục địa có kha năng tạo ra sản phẩm cây trồng.

Theo Docuchaev: đất là vật thé tự nhiên đặc biệt hình thành do tác động tong hợp của các yếu tô sinh vật, khí hậu, đá mẹ, địa hình, thời gian và tác động của con người. Dat dai (Land): Theo Brinkman và Smyth (1976), về mặt địa lý đất đai là một vùng đất chuyên biệt trên bề mặt của trái đất có những đặc tính mang tính ổn định, hay có chu kỳ dự đoán được trong khu vực sinh khí quyên theo chiều thang từ trên xuống dưới, trong đó bao gồm: không khí, đất, lớp địa chất, nước, quần thể thực vật và động vật, kết quả của những hoạt động bởi con người. Don vị bản đồ dat dai (Land Mapping Unit - LMU): Là một khoanh/vạt đất được xác định trên bản đồ đơn vị đất đai với những đặc tính và chất lượng tính chất đất đai riêng biệt thích hợp cho từng loại sử dụng đất, có cùng một điều kiện quản lý đất, cùng một khả năng sản xuất và cải tạo đất. Mỗi đơn vị đất đai có chất lượng riêng và nó thích hợp với một loại sử dụng đất nhất định.

Đặc trưng dat đai (Land Characteristic - LC): Là một thuộc tính của đất mà có thể đo lường hoặc ước lượng trong quá trình điều tra bao gồm cả sử dụng viễn thám, điều tra thông thường cũng như bằng cách thống kê tài nguyên thiên nhiên như: loại đất, độ dốc, tầng dày, lượng mưa, độ ẩm, điều kiện tưới, điều kiện tiêu nước. Chat lượng đất đai (Land Quality - LQ): Là thuộc tính của đất có anh hưởng tới tính bền vững đất đai đối với một kiểu sử dụng cụ thé như: đất cát, đất mặn, đất phèn, đất phù sa (loại đất), độ dốc (0 - 39; >3 - §°:. Kiểu sử dụng đất đai chính (Major kind of Land use): Là phần phân nhỏ chủ yếu của sử dụng đất nông nghiệp như: đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thuy sản, đất làm muối, đất nông nghiệp khác. Loại sử dụng đất đai (Land Utilization Type): Một kiểu sử dụng đất dai được miêu tả hay xác định theo mức độ chi tiết kiểu sử dụng đất chính.

Loại sử dụng đất đai có liên quan tới mùa vụ, kết hợp mùa vụ hoặc hệ thống cây trồng với các phương pháp canh tác nhất định. Yêu cầu sử dụng đất đai (Land Use Requirement - LUR): Là những điều kiện tự nhiên có ảnh hưởng đến năng suất và sự ôn định của loại sử dụng đất đai hay đến tình trạng quản lý và thực hiện loại sử dụng đất đai đó. Những yêu cầu sử dụng đất đai thường được xem xét từ chất lượng đất đai của vùng nghiên cứu. Phân loại sử dung đất theo Luật Dat đai năm 2013 Theo Luật Đất đai năm 2013, đất đai được phân thành 3 nhóm chính: đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng (Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, 2013) việc phân loại đất này dựa trên căn cứ vào mục đích chính sử dụng đất nhằm đảm bảo được sự tách bạch về chế độ sử dụng đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp, gắn mục đích sử dụng đất với biện pháp bảo vệ môi trường sinh thái.

Theo Thông tư số 27/2018/TT-BTNMT ngày 14 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về thống kê, kiểm kê đất đai và lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất các loại đất nông nghiệp: - Đất sản xuất nông nghiệp bao gồm đất trồng cây hàng năm và đất trồng cây lâu năm. - Đất trồng cây hàng năm là đất sử dụng vào mục đích trồng các loại cây được gieo trồng, cho thu hoạch và kết thúc chu kỳ sản xuất trong thời gian không quá một (01) năm; ké cả cây hàng năm được lưu gốc dé thu hoạch trong thời gian không quá năm (05) năm và trường hợp trồng cây hàng năm theo chế độ canh tác không thường xuyên theo chu kỳ. Đất trồng cây hàng năm bao gồm đất trồng lúa và đất trồng cây hàng năm khác. + Dat trồng lúa: là ruộng và nương ray trồng lúa từ một vụ trở lên hoặc trồng lúa kết hợp với các mục đích sử dụng đất khác được pháp luật cho phép nhưng trồng lúa là chính và trường hợp chuyên đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa theo quy định tại Điều 4 của Nghị định số 35/2015/NĐ-CP, khoản 11 Điều 2 của Nghị định số 01/2017/NĐ-CP.

+ Đất trồng cây hàng năm: là đất trồng các cây hàng năm không phải là trồng lúa, như các loại cây rau, màu; ké cả cây dược liệu, mía, day, gai, cdi, sả, dâu tằm và đất trồng cỏ hoặc cỏ tự nhiên có cải tạo để chăn nuôi gia suc. - Dat trồng cây lâu năm: là dat sử dung vào mục đích trồng các loại cây được trồng một lần, sinh trưởng và cho thu hoạch trong nhiều năm theo quy định tại Thông tư liên tịch số 22/2016/TTLT-BNNPTNT-BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2016 của Bộ Nông nghiệp va Phát triển nông thôn - Bộ Tài nguyên và Môi trường, - Đất rừng sản xuất: đất dang có rừng va đất dang được sử dụng dé phát triển rừng cho mục dich chủ yếu dé cung cấp lâm san; sản xuất, kinh doanh lâm, nông, ngư nghiệp kết hợp; du lich sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí; cung ứng dịch vụ môi trường rùng. - Đất rừng đặc dụng: đất đang có rừng và đất đang được sử dụng đề phát triển rùng cho mục đích chủ yếu để bảo tồn hệ sinh thái rùng tự nhiên, nguồn gen sinh vật rừng, nghiên cứu khoa học, bảo tồn di tích lịch sử - văn hóa, tín ngưỡng, danh lam thắng cảnh kết hợp du lịch sinh thái; nghỉ dưỡng, giải trí trừ phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của rừng đặc dụng; cung ứng dịch vụ môi trường rừng (như vườn quốc gia, khu dự trữ thiên nhiên; khu bảo tồn loài - sinh cảnh; khu bảo vệ cảnh quan bao gồm rung bao tồn di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh; rừng tín ngưỡng; rừng bảo vệ môi trường đô thị, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế, khu công nghệ cao; khu rừng nghiên cứu, thực nghiệm khoa học; vườn thực vật quốc gia; rừng giống quốc gia). - Đất rừng phòng hộ: đất đang có rừng và đất đang được sử dụng dé phát triển rừng cho mục đích chủ yếu dé bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất, chống xói mòn, sạt lở, lũ quét, lũ ống, chống sa mạc hóa, hạn chế thiên tai, điều hòa khí hậu, góp phan bảo vệ môi trường, quốc phòng, an ninh, kết hợp du lich sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí; cung ứng dịch vụ môi trường rừng - Đất nuôi trồng thủy sản: là đất được sử dụng chuyên vào mục đích nuôi, trồng thủy sản nước lợ, nước mặn và nước ngọt - Đất làm muối: là ruộng muối dé sử dụng vào mục đích sản xuất muối - Đất nông nghiệp khác: gồm đất sử dụng để xây dựng nhà kính và các loại nhà khác phục vụ mục đích trồng trọt, kế cả các hình thức trồng trọt không trực tiếp trên đất; xây dựng chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm và các loại động vật khác được pháp luật cho phép, kế cả các loại nhà khác gắn liền với khu vực chuồng trại dé phục vụ cho chăn nuôi; đất trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản cho mục dich học tập, nghiên cứu thí nghiệm; đất ươm tạo cây giống, con giống và đất trồng hoa, cây cảnh.

Ngoài ra, việc phân chia đất nông nghiệp còn theo nhiều cách khác nhau, dựa trên những tiêu chí khác nhau. Ví dụ, phân chia đất nông nghiệp dựa trên đặc tính thô nhưỡng của đất đai. Ngoài ra, có thé phân chia đất nông nghiệp theo phân bố vị trí địa lý, tính chất màu mỡ của đất đai, độ phì nhiêu của đất nông nghiệp. Đất nông nghiệp và tình hình sử dụng dat nông nghiệp 1.

Đất nông nghiệp và phân loại sử dụng đất nông nghiệp - Đất nông nghiệp: Là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng. Đất nông nghiệp bao gồm: đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thuỷ sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác. - Phân loại đất: Là nghiên cứu, đặt tên cho đất và sắp xếp chúng theo một trật tự thứ bậc nhất định dựa trên một số đặc về hình thái, đặc tính vật lý, hóa học của đất. - Phân hạng đất nông nghiệp: Là phân chia đất nông nghiệp thành các hạng đất phù hợp với từng mục đích sử dụng cụ thé.

- Phân loại sử dung dat trong sản xuất nông nghiệp: (1) Phân theo thời gian sinh trưởng (chu kỳ kinh tế): Cây hàng năm: Lúa, ngô, rau, đậu d6,.Cay lâu năm: Cao su, điều, tiêu, cà phê. (2) Phân theo loại sản phẩm: Cây lương thực: Lúa, ngô, khoai,.; Cây công nghiệp: Cao su, cà phê, tiêu,.; Cây ăn quả: Cam, quýt, sầu riêng, chôm chôm.; Cây thực phẩm: Các loại rau, đậu,. (4) Phân theo cây trồng và thời vụ gieo trồng: lúa đông xuân + lúa hè thu; lúa đông xuân + lúa mùa; lúa đông xuân + lúa hè thu + lúa mùa; Rau đông xuân + Lúa hè thu. Cac yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng đất Đất đai là một vật thé tự nhiên nhưng cũng là một vật thể mang tính lịch sử luôn tham gia vào các mối quan hệ xã hội.

Do vậy, quá trình sử dụng đất bao gồm phạm vi sử dụng đất, cơ cau và phương thức sử dụng.