Nghiên cứu đặc điểm và cách sử dụng từ ngữ xưng hô trong tiếng Hán và tiếng Việt

Luận án tiến sĩ văn học phân tích ngữ văn đặc điểm và cách sử dụng của lớp từ ngữ xưng hô tiếng hán trong sự so sánh với tiếng việt, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Pham Ngoc Ham
• Người hướng dẫn: GS. TS Hoang Trong Phien
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Lí Luận Ngôn Ngữ
• Đề tài: Đặc Điểm Và Cách Sử Dụng Từ Ngữ Xưng Hô Tiếng Hán So Với Tiếng Việt
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục đích, ý nghĩa của luận án
• 0.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ của luận án
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Cái mới của luận án
• 0.6. Cấu trúc của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ XƯNG HÔ VÀ TỪ NGỮ XƯNG HÔ TRONG GIAO TIẾP NGÔN NGỮ
• 1.1. Lịch sử vấn đề
• 1.1.1. Điểm qua vài nét về lịch sử nghiên cứu xưng hô tiếng Hán
• 1.1.2. Điểm qua vài nét về lịch sử nghiên cứu xưng hô tiếng Việt
• 1.1.3. Nghiên cứu so sánh xưng hô Hán - Việt
• 1.1.4. Quan niệm về xưng hô và phương thức biểu hiện xưng hô
• 1.1.5. Sự xuất hiện tất yếu của từ xưng hô trong giao tiếp ngôn ngữ
• 1.1.6. Xưng hô với đặc trưng văn hoá dân tộc
• 1.1.7. Tính lịch sự với vấn đề xưng hô
• 1.1.8. Nghĩa quyền lực và kết liên trong xưng hô
• 1.1.9. Tiểu kết chương I
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG PHƯƠNG TIỆN DÙNG ĐỂ XƯNG HÔ TRONG TIẾNG HÁN (CÓ SO SÁNH VỚI TIẾNG VIỆT)
• 2.1. Khái quát về từ xưng hô trong tiếng Hán
• 2.2. Những phương tiện dùng để xưng hô trong tiếng Hán
• 2.2.1. Xưng hô bằng đại từ nhân xưng
• 2.2.1.1. Khái niệm về đại từ nhân xưng
• 2.2.1.2. Đặc điểm của đại từ nhân xưng tiếng Hán
• 2.2.1.3. Khả năng kết hợp của đại từ nhân xưng tiếng Hán
• 2.2.2. Xưng hô bằng từ xưng hô thân tộc
• 2.2.2.1. Về thân tộc và từ xưng hô thân tộc
• 2.2.2.2. Những từ dùng để xưng hô trong gia đình của tiếng Hán
• 2.2.2.3. Phương thức ghép song song của danh từ thân tộc tiếng Hán
• 2.2.3. Xưng hô phỏng theo xưng hô thân tộc
• 2.2.4. Xưng hô bằng họ tên
• 2.2.4.1. Khái niệm về họ tên
• 2.2.4.2. Đặc điểm họ tên của người Hán
• 2.2.4.3. Khả năng kết hợp của họ tên trong tổ hợp xưng hô
• 2.2.5. Xưng hô bằng từ chỉ nghề nghiệp, chức vụ, học hàm, học vị
• 2.2.5.1. Khái niệm về từ chỉ nghề nghiệp, chức vụ, học vị
• 2.2.5.2. Thống kê một số danh từ chỉ nghề nghiệp, chức vụ, học vị
• 2.2.6. Xưng hô bằng những từ xưng hô thông dụng (đồng chí, thái thái, tiên sinh, tiểu thư.)
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: HOẠT ĐỘNG CỦA TỪ NGỮ XƯNG HÔ TIẾNG HÁN (CÓ SO SÁNH VỚI TIẾNG VIỆT)
• 3.1. Xưng hô trong gia đình
• 3.1.1. Xưng hô giữa vợ và chồng
• 3.1.2. Xưng hô giữa những cặp vợ chồng trẻ
• 3.1.3. Xưng hô giữa những cặp vợ chồng cao tuổi
• 3.1.4. Xưng hô giữa cha mẹ và con cái
• 3.1.5. Xưng hô giữa cha mẹ khi còn trẻ và con còn nhỏ
• 3.1.6. Xưng hô giữa cha mẹ và con cái đã trưởng thành
• 3.2. Xưng hô xã hội
• 3.2.1. Xưng hô giữa nhân viên và thủ trưởng
• 3.2.2. Xưng hô giữa thủ trưởng và nhân viên
• 3.2.3. Xưng hô giữa đồng nghiệp với nhau
• 3.3. Các nhân tố tác động đến xưng hô
• 3.3.1. Một số khảo sát về phạm vi sử dụng của từ ngữ xưng hô
• 3.3.2. Các nhân tố tác động đến xưng hô
• 3.3.3. Nhân tố vi thể của người tham gia giao tiếp
• 3.3.4. Động cơ giao tiếp với cách lựa chọn từ xưng hô
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: ỨNG DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀO VIỆC DẠY HỌC TIẾNG HÁN CHO NGƯỜI VIỆT NAM
• 4.1. Sự giống và khác nhau giữa cách xưng hô trong tiếng Hán và cách xưng hô trong tiếng Việt
• 4.1.1. Sự giống nhau
• 4.1.2. Sự khác nhau
• 4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn dạy học tiếng Hán cho người Việt Nam
• 4.2.1. Cơ sở lí luận của việc ứng dụng
• 4.2.2. Một số khảo sát về việc học tiếng Hán của sinh viên Việt Nam
• 4.2.3. Một số kiến nghị về phương pháp khắc phục lỗi sử dụng từ ngữ xưng hô trong công tác dạy học tiếng Hán cho người Việt Nam
• 4.2.3.1. Về phía người dạy
• 4.2.3.2. Về phía người học
• 4.3. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• NGUỒN NGỮ LIỆU
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đặc điểm từ ngữ xưng hô trong tiếng Hán

Từ ngữ xưng hô trong tiếng Hán thể hiện sự phong phú và đa dạng, phản ánh sâu sắc văn hóa và truyền thống của dân tộc. Từ ngữ xưng hô không chỉ đơn thuần là cách gọi tên mà còn mang ý nghĩa về mối quan hệ xã hội, địa vị và sự tôn trọng giữa các cá nhân. Trong tiếng Hán, có nhiều loại từ xưng hô như đại từ nhân xưng, từ xưng hô thân tộc, và từ chỉ nghề nghiệp. Mỗi loại từ này đều có cách sử dụng riêng, phụ thuộc vào ngữ cảnh giao tiếp và mối quan hệ giữa người nói và người nghe. Đặc biệt, ngữ nghĩa xưng hô trong tiếng Hán thường được xác định bởi các yếu tố văn hóa, như tôn ti trật tự và lễ giáo phong kiến. Điều này tạo ra một hệ thống xưng hô phức tạp, yêu cầu người sử dụng phải nắm vững các quy tắc và chuẩn mực xã hội.

1.1. Các loại từ ngữ xưng hô

Trong tiếng Hán, cách xưng hô được phân thành nhiều loại khác nhau, bao gồm đại từ nhân xưng, từ xưng hô thân tộc và từ chỉ nghề nghiệp. Mỗi loại từ này có những đặc điểm riêng biệt. Ví dụ, đại từ nhân xưng thường được sử dụng để chỉ người nói và người nghe, trong khi từ xưng hô thân tộc thể hiện mối quan hệ gia đình. Sự đa dạng này không chỉ giúp người nói thể hiện sự tôn trọng mà còn phản ánh rõ nét văn hóa giao tiếp của người Hán. Theo nghiên cứu, việc lựa chọn từ xưng hô phù hợp không chỉ dựa vào ngữ cảnh mà còn phụ thuộc vào mối quan hệ xã hội giữa các bên tham gia giao tiếp.

II. Đặc điểm từ ngữ xưng hô trong tiếng Việt

Tương tự như tiếng Hán, từ ngữ xưng hô trong tiếng Việt cũng rất phong phú và đa dạng. Tuy nhiên, cách sử dụng và cấu trúc của chúng có những điểm khác biệt rõ rệt. Trong tiếng Việt, xưng hô thường được xác định bởi các yếu tố như tuổi tác, giới tính và mối quan hệ giữa người nói và người nghe. Các từ xưng hô trong tiếng Việt không chỉ đơn thuần là cách gọi tên mà còn thể hiện sự tôn trọng và tình cảm giữa các cá nhân. Sự khác biệt này tạo ra một hệ thống xưng hô độc đáo, yêu cầu người sử dụng phải hiểu rõ về văn hóa và phong tục tập quán của người Việt.

2.1. Các loại từ ngữ xưng hô

Trong tiếng Việt, cách xưng hô được phân thành nhiều loại như xưng hô thân tộc, xưng hô xã hội và xưng hô trong giao tiếp hàng ngày. Mỗi loại từ này có cách sử dụng riêng, phụ thuộc vào ngữ cảnh và mối quan hệ giữa người nói và người nghe. Ví dụ, trong gia đình, từ xưng hô thường mang tính thân mật và gần gũi, trong khi trong môi trường xã hội, từ xưng hô có thể mang tính trang trọng hơn. Sự đa dạng này không chỉ giúp người nói thể hiện sự tôn trọng mà còn phản ánh rõ nét văn hóa giao tiếp của người Việt.

III. So sánh giữa từ ngữ xưng hô tiếng Hán và tiếng Việt

Việc so sánh từ ngữ xưng hô giữa tiếng Hán và tiếng Việt cho thấy nhiều điểm tương đồng và khác biệt. Cả hai ngôn ngữ đều có hệ thống xưng hô phong phú, nhưng cách sử dụng và ý nghĩa của chúng lại khác nhau. Trong tiếng Hán, xưng hô thường phụ thuộc vào địa vị xã hội và mối quan hệ gia đình, trong khi tiếng Việt lại chú trọng đến tuổi tác và giới tính. Sự khác biệt này không chỉ ảnh hưởng đến cách giao tiếp mà còn phản ánh những giá trị văn hóa khác nhau giữa hai dân tộc. Việc hiểu rõ những điểm khác biệt này sẽ giúp người học tiếng Hán và tiếng Việt giao tiếp hiệu quả hơn.

3.1. Điểm tương đồng

Cả tiếng Hán và tiếng Việt đều có những từ xưng hô thể hiện sự tôn trọng và mối quan hệ xã hội. Trong cả hai ngôn ngữ, việc lựa chọn từ xưng hô phù hợp là rất quan trọng để duy trì sự hòa hợp trong giao tiếp. Sự tương đồng này cho thấy rằng, mặc dù có những khác biệt về ngữ nghĩa và cách sử dụng, nhưng cả hai ngôn ngữ đều coi trọng vai trò của xưng hô trong giao tiếp.

3.2. Điểm khác biệt

Sự khác biệt lớn nhất giữa xưng hô trong tiếng Hán và tiếng Việt nằm ở cách xác định mối quan hệ xã hội. Trong tiếng Hán, xưng hô thường dựa vào địa vị xã hội và mối quan hệ gia đình, trong khi tiếng Việt lại chú trọng đến tuổi tác và giới tính. Điều này dẫn đến việc sử dụng từ xưng hô trong tiếng Hán có phần phức tạp hơn, yêu cầu người sử dụng phải nắm vững các quy tắc và chuẩn mực xã hội.

IV. Ứng dụng trong giảng dạy tiếng Hán cho người Việt

Kết quả nghiên cứu về từ ngữ xưng hô có thể được ứng dụng trong việc giảng dạy tiếng Hán cho người Việt. Việc hiểu rõ về cách sử dụng từ xưng hô sẽ giúp người học giao tiếp hiệu quả hơn trong các tình huống thực tế. Đặc biệt, giáo viên có thể sử dụng những kiến thức này để hướng dẫn học sinh cách lựa chọn từ xưng hô phù hợp trong từng ngữ cảnh giao tiếp. Điều này không chỉ giúp học sinh nâng cao khả năng giao tiếp mà còn giúp họ hiểu rõ hơn về văn hóa và phong tục tập quán của người Hán.

4.1. Phương pháp giảng dạy

Giáo viên có thể áp dụng các phương pháp giảng dạy tương tác, như đóng vai và thảo luận nhóm, để giúp học sinh thực hành sử dụng từ xưng hô trong các tình huống giao tiếp thực tế. Việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn tạo cơ hội cho họ trải nghiệm văn hóa giao tiếp của người Hán. Bên cạnh đó, việc sử dụng tài liệu thực tế, như đoạn hội thoại trong phim hoặc văn bản văn học, cũng sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về cách sử dụng từ xưng hô trong ngữ cảnh cụ thể.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu là xưng hô với nhau như thế nào để tạo ra được một môi trường giao tiếp như ý muốn (hoặc trang trọng, hoặc thoải mái, thân mật. Từ ngàn xưa, nét đẹp văn hóa trong giao tiếp ngôn ngữ của người Việt Nam đã được khăng định như một nghệ thuật ứng xử: “Loi nói không mat tiên mua, 24 Liệu lời mà nói cho vừa lòng nhau.” (Việt Nam Tự điển- Hội khai trí Tiến Đức khởi thảo. 1954) Tuy vậy, “liệu” như thế nào là cả một quá trình trau đồi, lựa chọn tinh hoa ngôn ngữ - văn hoá trên lĩnh vực giao tiếp, giúp con người đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật ứng xử. Nếu khái niệm gia đình được hiểu theo nghĩa rộng của nó thì con người sinh ra và tham gia vào hoạt động giao tiếp ngôn ngữ đầu tiên là môi trường giao tiếp gia đình.

Với tư cách là tế bào cuả xã hội, gia đình có vai trò to lớn đối với giao tiếp ngôn ngữ của con người. Song, nói như vậy không có nghĩa là coi nhẹ vai trò giao tiếp ngoài xã hội. Giao tiếp ngôn ngữ được cấu thành bởi hàng loạt các hành vi ngôn ngữ. Trong một cuộc thoại, người ta đã thực hiện đồng thời ba loại hành vi: hành vi mặt lời, hành vi tại lời, hành vi sau lời.

Trong ba loại hành vi nói trên, hành vi tại lời là van đề được giới nghiên cứu ngôn ngữ đặc biệt quan tâm. Nó chính là yếu tố quan trọng giúp người ta thực hiện chiến lược giao tiếp. Hành vi tại lời cũng thê hiện rõ nét nhất mức độ trau đồi ngôn ngữ, khả năng vận dụng ngôn ngữ của từng thành viên tham gia giao tiếp, đạt đến tính chất tế nhị trong việc sử dụng ngôn ngữ. Với cách nhìn từ ngữ xưng hô không phải là sản phẩm của cách tiếp cận cầu trúc ngôn ngữ đơn thuần, cách xưng hô và từ ngữ ding dé xưng hô có thé thay đổi linh hoạt theo diễn tiến của cả cuộc thoại.

Có thé thấy, từ ngữ xưng hô là những từ thuộc nhiều lớp từ loại của hệ thống ngôn ngữ được đem ra sử dụng để xưng hô trong giao tiếp. Các thuộc tính về “loại ” của lớp từ này cơ bản được xác định trong cơ chế giao tiếp ngôn ngữ. Vì thế, nghiên cứu các lớp từ ngữ xưng hô không thê tách rời quan điểm về ngữ dụng học và đặc trưng văn hoá dân tộc. Vậy xưng hô là gì ? (1).

Xưng hô là tên gọi biểu thị quan hệ qua lại dùng để xưng gọi trực diện. 25 Xưng gọi là những từ xưng hô mà con người dùng nó dé biểu thị một mối quan hệ tương hỗ nào đó hoặc biểu thị sự khác biệt về thân thé, địa vị, nghề nghiệp. như cha me, chong, sư phụ, xã trưởng, đồng chí. Xưng gọi có nghĩa rộng và hẹp, nghĩa rộng bao gồm các tên gọi của người và sự vật, nghĩa hẹp chuyên dùng để chỉ người, tức là chỉ các từ xưng hô dung trong giao tiếp xã hội của con người.

Phạm trù xưng hô hay phạm trù ngôi bao gồm những phương tiện chiếu vật, nhờ đó người nói tự quy chiếu, tức tự đưa mình vào diễn ngôn (tự xưng) va đưa người giao tiếp với minh (đối xưng) vào diễn ngôn. [5, 73] Theo nội dung của các định nghĩa trên, một số quan điểm của các học giả Trung Quốc đã tách xưng hô và xưng gọi thành hai khái niệm khác nhau. Xưng hô chỉ mối quan hệ tương hỗ giữa người nói và người nghe trong giao tiếp trực diện, nghĩa là chỉ bao gồm tự xưng và đối xưng. Xưng gọi còn bao gồm cả đối tượng thứ ba (tha xưng).

Trên thực tế, ngôi thứ ba chỉ đề cập tới như một khách thể cần nói tới và được đánh giá khách quan dưới sự kiểm soát của người nói và người nghe. Trong luận án này, vấn đề xưng hô được nghiên cứu với tư cách là những phương tiện dùng để xưng hô trong giao tiếp trực diện, không bao gồm tha xưng. Xưng hô là hai mặt tồn tại đồng thời trong một cuộc thoại, xưng hô (hay xưng gọi) bao gồm “xưng” (tự gọi tên minh) và “hô (gọi tên người khác). Có thể nói “xưng” và “hô” xuất hiện ở hầu hết các cuộc thoại bao gồm xưng gọi ít nhất hai đối tượng trực tiếp tham gia cuộc thoại và các đối tượng tham gia gián tiếp (không hiện diện hay đối tượng thứ ba).

“Ngay cả trong trường hợp vắng mặt từ xưng hô, cũng có thể coi là một sự có mặt không hiện hữu và vẫn chuyên tải một ý nghĩa nhất định. Ngôn ngữ bao giờ cũng sắn với tư duy (thực hiện một trong những chức năng co bản của nó là nhận thức). Người ta tư duy bằng ngôn ngữ, do vậy, không có ngôn ngữ thì không có tư duy. Ngôn ngữ của mỗi dân tộc phản ánh một cách rõ nét nhất 26 những đặc điểm của tư duy, đặc trưng của văn hoá, truyền thống cốt cách của từng dân tộc.

Do đó, số lượng, đặc tính và quá trình hành chức của lớp từ xưng hô của mỗi dan tộc có khác nhau. Ngay trong một dan tộc, ở mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể và trong một điều kiện địa lí cụ thể khác nhau cũng có cách biểu đạt xưng hô khác nhau. Như vậy xưng hô bao hàm cả tính lịch đại và đồng đại. Nó như là một sự liên tục, nối kết quá khứ với hiện tại và tương lai.

Đồng thời trong diễn tiến của quá trình giao tiếp lại có những biến động nhất định. Xưng hô chịu tác động của nhiều yếu tố như : vị thế, tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp, hôn nhân cũng như vai giao tiếp của từng đối tượng tham gia giao tiếp v. Cách xưng hô cũng như việc lựa chọn từ xưng hô được quy định bởi đối tượng cũng như quan hệ giữa các đối tượng tham gia giao tiếp với nhau. Nó chi phối cả quá trình giao tiếp và có thé thay đổi theo dién tiến phức tạp của cuộc thoại.

“Từ xưng hô như vậy không chi là công cụ dé người nói thực hiện cái việc không thể không làm là đưa mình và người đối thoại với mình vào cuộc thoại, mà còn là công cụ dé người nói tự minh câu thúc minh va câu thúc người khác trong khuôn khổ một kiểu quan hệ liên cá nhân nhất định. Muốn chuyển sang kiểu quan hệ liên cá nhân khác, người giao tiếp trước hết phải dùng từ xưng hô dé thương lượng. Như vậy, van dé xưng hô thuộc bình diện lời nói, được coi như là một hành vi ngôn ngữ. Các phương tiện dùng dé xưng hô được lựa chọn vào điễn ngôn mang chức năng quy chiếu va có thể sử dụng luân phiên giữa người nói và người nghe cho phù hợp tính chất của cuộc thoại.

Xưng hô có nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Với nghĩa rộng, xưng hô chỉ cả người và vật. Với nghĩa hẹp, xưng hô chuyên dùng cho người, nó chỉ các hình thức xưng hô sử dụng trong giao tiếp gia đình và xã hội của con người. Như vậy, xưng hô chịu sự tac động rất lớn của các van đề thuộc lĩnh vực văn hoá, xã hội.

Vai giao tiếp đã được xác định qua việc lựa chọn từ xưng hô. Nói cách 27 khác, qua việc sử dụng từ xưng hô, người tham gia giao tiếp đã xác định được vị thế của mình và của người nghe. Xưng hô với tư cách vừa là một hành vi khi nó quy chiếu các nhân vật giao tiếp, đồng thời là một phương thức khi nó thể hiện tính lịch sự bằng cách xác định ngôi vị của họ. Từ xưng hô chính là tín hiệu xác định vai giao tiếp, quan hệ giao tiếp giữa người với người.

Nó vừa là phương tiện vừa là chất liệu của quá trình giao tiếp. Nghiên cứu về xưng hô, người ta có thể xem xét ở rất nhiều khía cạnh. Chang han: pham vi xưng hô, khuôn mẫu xưng hô, kiểu xưng hô. Phạm vi của xưng hô bao gồm xưng hô trong gia đình và xưng hô ngoài xã hội.

Khuôn mẫu xưng hô gồm xưng hô lịch sự và không lịch sự. Kiểu xưng hô gồm xưng hô tương ứng chính xác và xưng hô tương ứng không chính xác. Ngữ cảnh đóng vai trò quyết định đến việc lựa chọn từ ngữ xưng hô và được coi là bộ phận hợp thành quan trọng trong giao tiếp ngôn ngữ. Ngữ cảnh được định nghĩa một cách ngắn gọn nhất là “hoàn cảnh sử dung ngôn ngữ.

Nó bao gém tất cả các nhân tổ chủ quan và khách quan ảnh hưởng tới việc sử dụng ngôn ngữ. Nhìn nhận từ góc độ ngữ dung học, ngữ cảnh là phần văn bản trên dưới hoặc nhân tố chủ quan và khách quan được biểu thị băng lời mà người ta dựa vào đó để lí giải hoặc sử dụng ngôn ngữ vào trong quá trình giao tiếp để đạt được sự hợp lí và làm cho cuộc thoại diễn ra một cách thuận lợi. Những nhân tố chủ quan và khách quan này được coi là ngữ cảnh phi ngôn ngữ, bao gồm thời gian, địa điểm diễn ra cuộc thoại, chủ đề cuộc thoại, vị thế của người tham gia giao tiếp, nội dung, mục đích, cách thức giao tiếp, bối cảnh văn hoá. Nhà ngôn ngữ học người Anh J.

Iyons đã quy các yếu tô cấu thành ngữ cảnh trên 6 phương diện sau: Mỗi người tham gia giao tiếp đều phải nhận thức được: (1) Vai trò và địa vị của mình trong cả quá trình hoạt động ngôn ngữ. (2) Thời gian và không gian xảy ra hoạt động ngôn ngữ. (3) Mức độ chính thức của hoàn cảnh hoạt động ngôn ngữ. (4) Đối với hoàn cảnh giao tiếp này thì cái gì sẽ là trung 28 gian thích hợp của cuộc thoại.

(5) Làm thế nào để lời nói của mình phù hợp với chủ đề của cuộc thoại và tầm quan trọng của chủ đề đối với việc lựa chọn một loại phương ngôn (với môi trường đa ngữ) hay lựa chọn một ngôn ngữ nao đó dé giao tiếp. (6) Làm thé nào để lời nói của mình phù hợp với ngữ vực của môi trường giao tiếp. Từ ngữ xưng hô được lí giải tuỳ thuộc vào mỗi góc nhìn khác nhau, nhưng bao giờ, cốt lõi của việc xưng hô cũng là quan hệ vai giao tiếp. Như vậy, nó vẫn chịu tác động của quan điểm tâm lí xã hội.

Xưng hô là sự biểu đạt bằng ngôn ngữ trong quan hệ qua lại giữa người với người. Nó phản ánh quan hệ liên nhân bao gồm hai phương diện: tính chất vị thế và tính chất thân hữu. Mặt thứ nhất thể hiện quan hệ vai giao tiếp và quyền lực giao tiếp giữa người với người. Mặt thứ hai thể hiện quan hệ thân sơ, xa gần giữa người với người.