Phần mở đầu Chƣơng 1. Cở sở lý luận về việc lựa chọn công nghệ xử lý CTRSH Chƣơng 2. Hoạt động quản lý chất thải và các công nghệ xử lý CTRSH tại Thành phố Hà Nội Chƣơng 3. Đề xuất quy trình lựa chọn công nghệ xử lý CTRSH Hà Nội Xanh cho Thành phố Hà Nội Kết luận và Khuyến nghị 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LỰA CHỌN CÔNG NGHỆ XỬ LÝ CTRSH 1. Công nghệ xử lý CTRSH 1. Tổng quan về CTRSH 1. Một số khái niệm cơ bản “Chất thải là sản phẩm được sinh ra trong quá trình sinh hoạt của con người, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, giao thông, dịch vụ, thương mại, sinh hoạt gia đình, trường học, các khu dân cư, nhà hàng, khách sạn.
Ngoài ra, chất thải còn phát sinh trong giao thông vận tải như khí thải của các phương tiện giao thông, chất thải là kim loại hoá chất và từ các vật liệu khác”. Xét về trạng thái tồn tại, chất thải có ba dạng: + Chất thải ở trạng thái rắn (thƣờng gọi là CTR), bao gồm chất thải sinh hoạt, chất thải từ các cơ sở chế tạo máy, các khu xây dựng (kim loại, da, hóa chất, nhựa, thủy tinh, vật liệu xây dựng…). + Chất thải ở trạng thái lỏng, gồm phân bùn từ cống rãnh, bể phốt; nƣớc thải từ các nhà máy lọc dầu, nhà máy bia rƣợu, từ nhà máy sản xuất giấy, dệt nhuộm và vệ sinh công nghiệp… + Chất thải ở trạng thái khí, bao gồm các khí thải từ các động cơ đốt trong của các máy động lực, giao thông, ô tô, máy kéo, tàu hoả, nhà máy nhiệt điện, sản xuất vật liệu… “CTR bao gồm tất cả các chất thải ở dạng rắn, phát sinh do các hoạt động của con người và sinh vật, được thải bỏ khi chúng không còn hữu ích hay khi con người không muốn sử dụng nữa; Thuật ngữ CTR bao gồm tất cả các chất rắn hỗn hợp thải ra từ cộng đồng dân cư đô thị cũng như các CTR đặc thù từ các ngành sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, khai khoáng…” [12;5]. Phần lớn CTR hiện nay là các loại chất thải sinh ra từ các hoạt động sản xuất và các hoạt động sống của con ngƣời ở các đô thị, ngƣời ta gọi loại CTR 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com này là CTR đô thị.
CTR đô thị là loại CTR mà ngƣời tạo ra ban đầu vứt bỏ trong khu vực đô thị mà không đƣợc đòi hỏi bất kỳ sự bồi thƣờng cho sự vứt bỏ đó; xã hội nhìn nhận CTR đô thị nhƣ một thứ mà thành phố phải có trách nhiệm thu gom và tiêu hủy. CTR đô thị bao gồm: CTRSH, CTR xây dựng và đập phá (xà bần), bùn thải từ các bể tự hoại, từ các hoạt động nạo vét cống rãnh và kênh rạch, CTR của các nhà máy xử lý (nhà máy xử lý nƣớc cấp, nhà máy xử lý nƣớc thải sinh hoạt), lò đốt CTRSH. CTRSH (còn gọi là rác sinh hoạt) là CTR đƣợc thải ra từ sinh hoạt cá nhân, các khu nhà ở (biệt thự, hộ gia đình riêng lẻ, chung cƣ.), khu thƣơng mại và dịch vụ (cửa hàng, chợ, siêu thị, quán ăn, nhà hàng, khách sạn, nhà nghỉ, trạm dịch vụ.), khu cơ quan (trƣờng học, viện và trung tâm nghiên cứu, các cơ quan hành chánh nhà nƣớc, văn phòng công ty.), từ các hoạt động dịch vụ công cộng (quét dọn và vệ sinh đƣờng phố, công viên, khu giải trí, tỉa cây xanh,.), từ sinh hoạt (ăn uống, vệ sinh.) của các khoa, bệnh viện không lây nhiễm, từ sinh hoạt của cán bộ, công nhân trong các cơ sở công nghiệp (khu công nghiệp, nhà máy, cơ sở sản xuất vừa và nhỏ). CTRSH chiếm tỷ trọng cao nhất trong thành phần CTR đô thị.
Trong phạm vi của luận văn này, tác giả xin thu hẹp nội dung nghiên cứu của mình vào CTRSH tại các đô thị. Phân loại CTRSH Thông thƣờng, CTRSH đƣợc phân loại theo mức độ nguy hại đối với con ngƣời và sinh vật. Việc phân loại CTRSH theo mức độ nguy hại nhằm phục vụ việc nghiên cứu, sử dụng, kiểm soát và quản lý chất thải có hiệu quả. Theo cách phân loại này, CTRSH bao gồm: + CTRSH thông thƣờng (sau đây sẽ gọi là CTRSH): là những CTRSH không chứa các chất và các hợp chất có một trong các đặc tính nguy hại trực tiếp hoặc gián tiếp.
Chúng thƣờng là các chất thải phát sinh trong sinh hoạt gia đình, ở các khu đô thị… + Chất thải nguy hại (CTNH) trong sinh hoạt: là những CTNH bị thải lẫn vào CTRSH mang đến bãi chôn lấp, tỷ lệ từ 0,02 - 0,82%. CTNH bao gồm 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các chất dễ gây phản ứng, dễ cháy nổ, ăn mòn, các chất nhiễm khuẩn độc hại, chất thải sinh học dễ thối rữa, các chất thải phóng xạ, các kim loại nặng… Các CTNH này tiềm ẩn khả năng gây sự cố rủi ro, nhiễm độc, đe doạ tới sức khoẻ con ngƣời và sự phát triển của các loài động thực vật, đồng thời là nguồn lan truyền gây ô nhiễm môi trƣờng đất, nƣớc và không khí. Nguồn phát sinh và thành phần CTRSH Về nguồn phát sinh: CTRSH đƣợc thải ra mọi nơi, mọi lúc trong phạm vi thành phố, từ các khu dân cƣ, các hộ gia đình, đến các khu thƣơng mại dịch vụ, tổ hợp vui chơi - giải trí, các khu chợ, nhà hàng, khách sạn, các viện, trƣờng học, các cơ quan đoàn thể… Bảng 1. Nguồn phát sinh CTRSH Nguồn Nơi Các thành phần chất thải phát sinh phát sinh Thực phẩm dƣ thừa, bao bì hàng hóa (bằng giấy, gỗ, vải, da, cao su, thiếc, nhôm, thủy tinh…), tro, đồ điện tử, vật dụng hƣ hỏng (đồ gia dụng, bóng Khu Hộ gia đình, chung đèn, đồ nhựa, thủy tinh…) và CTNH (pin, ac- dân cƣ cƣ, biệt thự quy, thuốc chuột; bao bì thuốc BVTV và hóa chất; bóng đèn neon; dầu thải từ phƣơng tiện giao thông cơ giới; bơm kim tiêm của ngƣời nghiện ma túy; bình xịt côn trùng…) Khu Nhà kho, nhà hàng, Giấy, nhựa, thực phẩm thừa, thủy tinh, kim loại thƣơng khách sạn, nhà trọ, và CTNH (pin, ac-quy, bóng đèn neon…) mại các trạm sửa chữa, bảo hành và dịch vụ Dịch vụ Hoạt động dọn rác Rác, cành cây cắt tỉa, lá cây, chất thải chung tại công vệ sinh đƣờng phố, các khu vui chơi giải trí, bùn cống rãnh… cộng đô công viên, vƣờn thị hoa, khu vui chơi 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giả trí, cống rãnh, bùn thải… Cơ quan, Giấy, nhựa, thực phẩm thừa, thủy tinh, kim loại, công sở CTNH (pin, ac-quy, bóng đèn neon…) Nguồn: Tạp chí Môi trường tổng hợp (2016) Về thành phần: Thành phần của CTRSH là thuật ngữ dùng để mô tả tính chất và nguồn gốc các yếu tố riêng biệt cấu thành nên dòng chất thải.
Các thông tin về thành phần CTRSH đóng vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá và lựa chọn các quy trình để xử lý, những công nghệ và thiết bị thích hợp, cũng nhƣ trong việc hoạch định các hệ thống, chƣơng trình và kế hoạch quản lý CTRSH. Thành phần cơ bản của CTRSH bao gồm: + Chất hữu cơ: các chất có nguồn gốc hữu cơ nhƣ cây cỏ loại bỏ, lá rụng, các loại thực phẩm hƣ hỏng, chất thải từ các lò giết mổ, từ các hộ chăn nuôi cho đến các dung môi, dầu mỡ và các loại thuốc bảo vệ thực vật… + Chất vô cơ: bao gồm các loại phế thải thủy tinh, sành sứ, kim loại, giấy, cao su, nhựa, túi nilon, vải, đồ điện, đồ chơi… + Các chất khác. Minh họa các thành phần của CTRSH Thành phần Định nghĩa Ví dụ 1. Các chất cháy được Giấy Các vật liệu làm từ giấy bột Các túi giấy, mảnh bìa, và giấy giấy vệ sinh Hàng dệt Các nguồn gốc từ các sợi Vải, len, nilon.
Thực phẩm Các chất thải Cọng rau, vỏ quả, thân cây, từ đồ ăn thực phẩm lõi ngô. Cỏ, gỗ, củi, rơm rạ Các sản phẩm và vật liệu đƣợc Đồ dùng bằng gỗ nhƣ bàn, chế tạo từ tre, gỗ, rơm. ghế, đồ chơi, vỏ dừa. Chất dẻo Các vật liệu và sản phẩm đƣợc Phim cuộn, túi chất dẻo, chai, chế tạo từ chất dẻo lọ, dây điện.
17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Da và cao su Các vật liệu và sản phẩm đƣợc Bóng, giày dép, túi xách, ví, chế tạo từ da và cao su vật dụng bằng cao su. Các chất không cháy Các kim loại sắt Các vật liệu và sản phẩm Vỏ hộp, dây điện, đƣợc chế tạo từ sắt dễ bị hàng rào, dao, nắp lọ. nam châm hút Các kim loại Các vật liệu không bị Vỏ nhôm, giấy bao gói, phi sắt nam châm hút đồ đựng. Thủy tinh Các vật liệu và sản phẩm đƣợc Chai lọ, đồ đựng bằng chế tạo từ thủy tinh thủy tinh, bóng đèn.
Đá và sành sứ Các vật liệu không cháy Vỏ chai, ốc, xƣơng, ngoài kim loại và thủy tinh gạch, đá, gốm. Các chất Tất cả các vật liệu khác không Đá cuội, cát, đất, tóc. hỗn hợp đƣợc phân loại trong bảng này. Loại này có thể chia thành hai phần: kích thƣớc > 5 mm và loại < 5 mm.
Nguồn: Tác giả tổng hợp Xét về thành phần lý, hóa học của CTRSH ở mỗi địa phƣơng rất khác nhau tùy thuộc vào các đặc điểm riêng của từng nơi và từng mùa khí hậu, tùy vào điều kiện kinh tế và rất nhiều yếu tố khác. Có rất nhiều thành phần CTRSH trong các rác thải có khả năng tái chế, tái sinh. Việc nghiên cứu thành phần CTRSH là rất cần thiết bởi từ đó con ngƣời có cơ sở để tận dụng những thành phần có thể tái chế, tái sinh với mục đích BVMT và phát triển kinh tế. Quản lý CTRSH Quản lý CTRSH là hoạt động của các tổ chức và cá nhân nhằm giảm bớt ảnh hƣởng của CTRSH đến sức khỏe con ngƣời, môi trƣờng hay mỹ quan.
Giống nhƣ công tác quản lý CTR nói chung, quản lý CTRSH cũng có năm mục đích trọng yếu, đó là: 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Bảo vệ sức khỏe cộng đồng. - Sử dụng tối đa vật liệu, tiết kiệm tài nguyên và năng lƣợng. - Tái chế và sử dụng tối đa rác hữu cơ. - Giảm thiểu CTRSH.
Quản lý CTRSH bao gồm các hoạt động: Quy hoạch, quản lý, đầu tƣ xây dựng cơ sở quản lý CTR, giảm thiểu tại nguồn, phân loại, thu gom, lƣu giữ, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý CTRSH. Trong công tác quản lý CTRSH, thứ tự đƣợc sắp xếp ƣu tiên là: Giảm thiểu phát thải - Tái sử dụng - Tái chế - Xử lý - Tiêu hủy.