Luận án Phó Tiến sĩ Luật học: Đổi mới tổ chức và hoạt động của Thanh tra Nhà nước ở Việt Nam

Luận án phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn đổi mới tổ chức, hoạt động Thanh tra Nhà nước tại Việt Nam, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Tuấn Khải
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn Niên
• Trường học: Trường Đại Học Xã Hội Và Nhân Văn - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận Nhà Nước Và Pháp Quyền
• Đề tài: Cơ Sở Lý Luận Và Thực Tiễn Đổi Mới Tổ Chức Và Hoạt Động Thanh Tra Nhà Nước Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Phó Tiến Sĩ
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: THANH TRA - CHỨC NĂNG THIẾT YẾU CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và phạm vi hoạt động của thanh tra
• 1.1.1. Khái niệm thanh tra
• 1.1.2. Đặc điểm của thanh tra
• 1.1.3. Thanh tra gắn liền với quản lý Nhà nước
• 1.1.4. Thực hiện quyền lực Nhà nước trong quá trình thanh tra
• 1.1.5. Độc lập trong quá trình thanh tra
• 1.1.6. Phạm vi hoạt động của thanh tra
• 1.2. Các nguyên tắc, hình thức và phương pháp thanh tra
• 1.2.1. Các nguyên tắc thanh tra
• 1.2.1.1. Nguyên tắc thanh tra chỉ tuân theo pháp luật
• 1.2.1.2. Nguyên tắc khách quan, dân chủ và công khai
• 1.2.1.3. Nguyên tắc chính xác, kịp thời
• 1.2.2. Hình thức và phương pháp thanh tra
• 1.2.2.1. Các hình thức thanh tra
• 1.2.2.1.1. Thanh tra mặt chấp hành của quản lý Nhà nước
• 1.2.2.1.2. Thanh tra thường xuyên, toàn diện, từ trên xuống, từ dưới lên
• 1.2.2.1.3. Thanh tra bên trong và thanh tra chức năng
• 1.2.2.2. Các phương pháp thanh tra
• 1.2.2.2.1. Phương pháp thanh tra mang tính giáo dục, thuyết phục
• 1.2.2.2.2. Tác động trực tiếp bằng mệnh lệnh vào đối tượng quản lý
• 1.2.2.2.3. Thanh tra theo đoàn, thanh tra bộ phận theo vụ việc, thanh tra đột xuất
• 1.3. Thanh tra là một chức năng thiết yếu của quản lý Nhà nước
• 1.3.1. Thanh tra là công cụ để nâng cao hiệu quả của hoạt động quản lý Nhà nước
• 1.3.2. Vai trò của thanh tra Nhà nước trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA NHÀ NƯỚC - LỊCH SỬ VÀ THỰC TRẠNG
• 2.1. Lịch sử hình thành, phát triển của thanh tra Nhà nước Việt Nam
• 2.2. Tổ chức và hoạt động của thanh tra phục vụ công cuộc kháng chiến, kiến quốc (1945 đến 1954)
• 2.3. Tổ chức và hoạt động của thanh tra phục vụ công cuộc xây dựng CNXH ở miền Bắc, góp phần vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước
• 2.4. Thanh tra Việt Nam trong thời kỳ đất nước thống nhất đi lên CNXH (1976 đến nay)
• 2.5. Tổ chức và hoạt động của các cơ quan thanh tra Nhà nước theo pháp luật hiện hành
• 2.5.1. Cách thức phân loại các cơ quan thanh tra trong quản lý Nhà nước
• 2.5.2. Tổ chức và hoạt động của thanh tra nhà nước theo pháp luật hiện hành
• 2.5.3. Tổ chức hệ thống thanh tra Nhà nước
• 2.5.4. Hoạt động của thanh tra Nhà nước
• 2.5.5. Nhận xét về mặt pháp luật hiện hành tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước
• 2.6. Thực trạng tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước
• 2.6.1. Kết quả đạt được của tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước
• 2.6.2. Về tổ chức của thanh tra Nhà nước
• 2.6.3. Về hoạt động của thanh tra Nhà nước
• 2.6.4. Những tồn tại trong tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước
• 2.6.4.1. Những tồn tại về mặt tổ chức
• 2.6.4.2. Những tồn tại về mặt hoạt động
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra nhà nước

Đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra nhà nước tại Việt Nam là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh cải cách hành chính hiện nay. Cơ sở lý luận cho việc này bao gồm việc xác định rõ khái niệm, đặc điểm và vai trò của thanh tra trong quản lý nhà nước. Thanh tra không chỉ là một chức năng thiết yếu mà còn là công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý. Theo đó, việc đổi mới tổ chức thanh tra cần phải dựa trên các nguyên tắc pháp lý và thực tiễn, nhằm đảm bảo tính độc lập và khách quan trong quá trình thanh tra. Đặc biệt, việc áp dụng các phương pháp thanh tra hiện đại sẽ giúp nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của các cơ quan thanh tra nhà nước.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của thanh tra

Thanh tra được hiểu là hoạt động kiểm tra, giám sát nhằm phát hiện và ngăn chặn các vi phạm pháp luật trong quản lý nhà nước. Đặc điểm của thanh tra bao gồm tính độc lập, khách quan và tính pháp lý cao. Thanh tra không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra mà còn phải có khả năng đưa ra các kiến nghị nhằm cải cách và hoàn thiện hệ thống quản lý. Điều này cho thấy vai trò của thanh tra trong việc đảm bảo sự tuân thủ pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước là rất quan trọng.

1.2. Nguyên tắc và phương pháp thanh tra

Các nguyên tắc cơ bản của thanh tra bao gồm tính khách quan, công khai và chính xác. Việc áp dụng các phương pháp thanh tra đa dạng như thanh tra toàn diện, thanh tra theo đoàn hay thanh tra đột xuất sẽ giúp tăng cường hiệu quả hoạt động thanh tra. Mỗi phương pháp đều có những ưu điểm và hạn chế riêng, do đó cần phải lựa chọn phương pháp phù hợp với từng tình huống cụ thể để đạt được kết quả tốt nhất.

II. Thực tiễn tổ chức và hoạt động thanh tra nhà nước tại Việt Nam

Thực tiễn tổ chức và hoạt động của thanh tra nhà nước tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ những năm đầu sau khi thành lập, thanh tra đã đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát và giám sát các hoạt động của nhà nước. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn nhiều tồn tại trong tổ chức và hoạt động của thanh tra, như sự chồng chéo trong chức năng giữa các cơ quan thanh tra và các cơ quan khác có chức năng kiểm tra, giám sát. Điều này dẫn đến sự không hiệu quả trong hoạt động thanh tra và cần phải có những giải pháp khắc phục kịp thời.

2.1. Lịch sử hình thành và phát triển của thanh tra nhà nước

Lịch sử hình thành và phát triển của thanh tra nhà nước tại Việt Nam bắt đầu từ năm 1945. Qua các giai đoạn, thanh tra đã không ngừng được củng cố và hoàn thiện. Tuy nhiên, sự phát triển của nền kinh tế và các mối quan hệ xã hội mới đã đặt ra nhiều thách thức cho hoạt động thanh tra. Việc nghiên cứu lịch sử phát triển của thanh tra sẽ giúp nhận diện rõ hơn những vấn đề cần cải cách trong tổ chức và hoạt động của thanh tra nhà nước hiện nay.

2.2. Thực trạng và những tồn tại trong hoạt động thanh tra

Thực trạng hoạt động thanh tra hiện nay cho thấy nhiều tồn tại như thiếu tính độc lập, sự chồng chéo trong chức năng giữa các cơ quan thanh tra và các cơ quan khác. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả hoạt động của thanh tra mà còn ảnh hưởng đến sự tin tưởng của người dân vào hệ thống quản lý nhà nước. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những tồn tại này, nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả của thanh tra nhà nước.

III. Đề xuất giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra nhà nước

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của thanh tra nhà nước, cần thiết phải có những giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về thanh tra, tăng cường tính độc lập của các cơ quan thanh tra và cải cách phương pháp thanh tra. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong hoạt động thanh tra cũng là một hướng đi cần được chú trọng. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của thanh tra mà còn góp phần vào việc xây dựng một nhà nước pháp quyền vững mạnh.

3.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về thanh tra

Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về thanh tra là rất cần thiết để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả trong hoạt động thanh tra. Cần phải sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật hiện hành để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu quản lý nhà nước trong bối cảnh mới. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan thanh tra trong việc thực hiện chức năng và nhiệm vụ của mình.

3.2. Tăng cường tính độc lập và hiệu quả của thanh tra

Tăng cường tính độc lập của các cơ quan thanh tra là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động. Cần có cơ chế bảo đảm cho các cơ quan thanh tra hoạt động độc lập, không bị can thiệp từ các cơ quan khác. Đồng thời, việc đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thanh tra cũng cần được chú trọng để đáp ứng yêu cầu công việc trong tình hình mới.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án "Cơ sở lý luận và thực tiễn đổi mới tổ chức và hoạt động" (tên đầy đủ theo đề tài: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đổi mới tổ chức và hoạt động của Thanh tra Nhà nước Việt Nam) do nghiên cứu sinh Phạm Tuấn Khải thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, thuộc chuyên ngành Lý luận Nhà nước và Pháp quyền (Mã số: 5.01), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. PTS. Nguyễn Niên (Vụ trưởng Vụ Pháp chế Văn phòng Chính phủ) và PTS. Lê Bình Vọng. Công trình được bảo vệ dưới học vị Phó Tiến sĩ Khoa học Luật.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Công cuộc đổi mới toàn diện tại Việt Nam đặt ra yêu cầu tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trọng tâm là cải cách một bước nền hành chính nhà nước. Mục tiêu này đòi hỏi xây dựng nền hành chính trong sạch, vững mạnh, hiện đại, quản lý có hiệu lực và hiệu quả mọi mặt đời sống xã hội. Trong chu trình quản lý điều hành, việc củng cố các phương thức bảo đảm pháp chế và kỷ luật là yếu tố trọng yếu nhằm nâng cao năng lực bộ máy và hạn chế vi phạm pháp luật. Thanh tra Nhà nước giữ vị trí là một phương thức bảo đảm pháp chế, là chức năng thiết yếu gắn liền với quản lý nhà nước.

Mặc dù hệ thống tổ chức và pháp luật về thanh tra tại Việt Nam đã có quá trình phát triển liên tục từ tháng 11/1945 và được củng cố qua Pháp lệnh Thanh tra năm 1990, nhưng trước sự vận hành của nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, nhiều quy định pháp lý hiện hành đã bộc lộ bất cập. Đồng thời, sự xuất hiện của các thiết chế mới có chức năng kiểm tra, giám sát, kiểm sát và tài phán (như Tòa án kinh tế, Trọng tài kinh tế quốc tế, Trọng tài phi Chính phủ, Tòa án hành chính) đã tạo ra những cách nhìn nhận khác nhau về vị trí, vai trò của thanh tra Nhà nước. Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là cần có công trình đánh giá toàn diện, có hệ thống cả về mặt lý luận và thực tiễn nhằm giải quyết các tranh luận học thuật và cung cấp cơ sở khoa học cho việc sửa đổi pháp luật về thanh tra.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích tổng quát của luận án là nghiên cứu toàn diện những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước dưới giác độ pháp lý; làm sáng tỏ vị trí, vai trò, mối liên hệ biện chứng giữa thanh tra với quản lý, lịch sử và thực trạng tổ chức, hoạt động của thanh tra trong quản lý nhà nước; từ đó rút ra các kiến nghị đổi mới tổ chức, hoạt động và nâng cao địa vị pháp lý của thanh tra Nhà nước trong điều kiện cải cách hành chính.

Để đạt mục đích trên, luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu khái niệm, bản chất, đặc điểm của thanh tra Nhà nước; phân biệt thanh tra Nhà nước với hoạt động giám sát của Quốc hội, kiểm sát của Viện Kiểm sát nhân dân, giám sát của Tòa án nhân dân và giám sát của nhân dân lao động thông qua các tổ chức xã hội.
2. Phân tích về phương diện lý luận và thực tiễn vấn đề vị trí, vai trò của thanh tra trong quản lý nhà nước, mối quan hệ khăng khít với tư cách là một chức năng thiết yếu của thanh tra đối với quản lý nhà nước.
3. Nghiên cứu các hình thức, phương pháp và phạm vi tác động của thanh tra Nhà nước; lịch sử hình thành và phát triển của thanh tra Nhà nước qua từng giai đoạn.
4. Phân tích tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước theo pháp luật hiện hành, những bất cập của pháp luật hiện hành về thanh tra và những kiến nghị nhằm đổi mới tổ chức, hoạt động của thanh tra Nhà nước trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước Việt Nam dưới góc độ khoa học pháp lý, tập trung vào bản chất, chức năng, nguyên tắc, hình thức, phương pháp, thẩm quyền và cơ cấu tổ chức bộ máy thanh tra.
• Phạm vi không gian và thời gian: Nghiên cứu quá trình phát triển của thanh tra Nhà nước Việt Nam từ tháng 11/1945 qua các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992 và Pháp lệnh Thanh tra năm 1990 đến thời điểm nghiên cứu; kết hợp khảo cứu kinh nghiệm lịch sử thời kỳ phong kiến Việt Nam và pháp luật so sánh tại một số quốc gia (Liên Xô, Pháp, Đức, Hoa Kỳ, Đài Loan, Hàn Quốc, Thụy Điển, Bỉ, Bulgaria, Cộng hòa Dân chủ Đức).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Luận án điểm lại các công trình khoa học trong và ngoài nước liên quan đến vấn đề tổ chức và hoạt động thanh tra:

• Nghiên cứu quốc tế: Các công trình nghiên cứu về kiểm tra, thanh tra và quản lý nhà nước của các học giả như Evschorina, Turoxep (Liên Xô cũ), Schwacke, Christoph Reichard, Stainov, Bretzinger, Jaworsky.
• Nghiên cứu trong nước:
  • Công trình khoa học cấp Bộ về "Đổi mới tổ chức và hoạt động Thanh tra trong điều kiện nền kinh tế nhiều thành phần theo cơ chế thị trường" của tập thể tác giả.
  • Các chuyên khảo của PTS. Lê Bình Vọng: "Hỏi và đáp về Pháp lệnh thanh tra", "Tìm hiểu Pháp lệnh khiếu nại, tố cáo của công dân", "Một số vấn đề về tài phán hành chính ở Việt Nam".
  • Chuyên đề "Thanh tra Nhà nước - phương thức riêng đảm bảo pháp chế và kỷ luật trong quản lý Nhà nước" của PTS. Nguyễn Cửu Việt (trong giáo trình Luật Hành chính Việt Nam).
  • Các bài báo khoa học đăng tải trên Tạp chí Thanh tra, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật và các báo chí trung ương, địa phương.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án chỉ ra rằng các công trình trước đây chủ yếu tìm hiểu bước đầu hoặc nghiên cứu từng khía cạnh riêng lẻ. Trong bối cảnh quản lý nhà nước mới, thực tiễn đang tồn tại nhiều quan điểm chưa thống nhất về các vấn đề nền tảng:

• Mối quan hệ giữa thanh tra Nhà nước theo cấp hành chính và thanh tra Nhà nước chuyên ngành.
• Mô hình thiết chế: Đặt thanh tra Nhà nước trực thuộc Quốc hội (độc lập, không thuộc nhánh hành pháp) hay đặt trong cơ quan hành pháp.
• Phân định chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật (kiểm sát chung) của Viện Kiểm sát nhân dân các cấp với chức năng thanh tra của hệ thống thanh tra Nhà nước.
• Phân định thẩm quyền, chức năng giữa các cơ quan thanh tra, kiểm tra của Đảng, giám sát của cơ quan dân cử, điều tra tố tụng và tài phán của Tòa án hành chính.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và hệ thống khái niệm

Luận án vận dụng lý luận Mác - Lênin về nhà nước, pháp luật và quản lý hành chính nhà nước, đặc biệt là các luận điểm của V.I. Lênin về tổ chức Ban kiểm tra Nhà nước và Bộ Dân ủy thanh tra công nông. Khung lý thuyết tập trung vào các khái niệm then chốt:

• Khái niệm thanh tra: Luận án phân tích gốc từ nguyên Latinh (Inspectare - nhìn vào bên trong), đối chiếu định nghĩa từ điển và khoa học pháp lý để xác lập khái niệm: Thanh tra là một dạng thể quản lý có thẩm quyền, nhân danh quyền lực Nhà nước nhằm tác động đến đối tượng quản lý trên cơ sở xem xét, đánh giá ưu khuyết điểm, phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa, xử lý các vi phạm, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, các quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và công dân.
• Phân biệt thanh tra với các khái niệm liên quan:
  • Kiểm tra: Kiểm tra theo nghĩa rộng (hoạt động của tổ chức xã hội, Đảng, công dân, mang tính xã hội và dư luận, không trực tiếp áp dụng cưỡng chế nhà nước) và kiểm tra theo nghĩa hẹp (hoạt động xem xét xác minh cụ thể của chủ thể quản lý, gần với thanh tra; quyền thanh tra bao hàm quyền kiểm tra).
  • Kiểm soát, kiểm kê: Kiểm soát là xem xét ngăn chặn điều trái quy định; kiểm kê là kiểm lại từng đơn vị để xác định số lượng, chất lượng tài sản.
  • Thẩm tra: Hoạt động xem xét, thẩm định, thu thập, đối chiếu chứng cứ làm rõ sự thật khách quan; là khâu bắt buộc trong quy trình thanh tra trước khi kết luận, xử lý.
  • Điều tra: Hoạt động của cơ quan bảo vệ pháp luật (Công an, Viện Kiểm sát) gắn với tố tụng tư pháp, áp dụng các biện pháp ngăn chặn nghiêm ngặt (tạm giữ, tạm giam), khác với thanh tra vốn chỉ áp dụng biện pháp hành chính (niêm phong tài liệu, kê biên tài sản, tạm giữ giấy phép).
  • Kiểm sát: Chức năng của Viện Kiểm sát nhân dân nhằm kiểm sát việc tuân theo pháp luật, tập trung vào tính hợp pháp của văn bản và hành vi; trong khi thanh tra thuộc nhánh hành pháp, xem xét cả tính hợp pháp và tính hợp lý (khả thi) của quyết định quản lý.
  • Giám sát: Hoạt động của chủ thể bên ngoài không có quan hệ trực thuộc thứ bậc dọc (Quốc hội, Hội đồng nhân dân, Tòa án, tổ chức xã hội, công dân).
  • Tòa án hành chính: Cơ quan xét xử độc lập giải quyết khiếu kiện hành chính theo trình tự tố tụng, chỉ phán quyết về tính hợp pháp của quyết định, hành vi hành chính; khác với thanh tra thực hiện theo phương thức điều hành mệnh lệnh - phục tùng trong nội bộ hành pháp.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp luận: Luận án dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, tiếp cận đối tượng nghiên cứu theo các quan điểm hệ thống, lịch sử và thực tiễn trong mối liên hệ với các hiện tượng pháp lý.
• Phương pháp thu thập và phân tích:
  • Phương pháp trừu tượng khoa học và đi từ cái chung đến cái riêng.
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp quy phạm pháp luật.
  • Phương pháp thống kê so sánh pháp luật (đối chiếu quy định pháp luật Việt Nam qua các thời kỳ và pháp luật các nước).
  • Phương pháp xã hội học pháp luật cụ thể.

---

Nội dung chính theo từng chương

Luận án có cơ cấu gồm Lời nói đầu, ba chương (8 tiết), Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo.

Chương I: Thanh tra – Chức năng thiết yếu của quản lý Nhà nước

Chương I tập trung luận giải các vấn đề lý luận cơ bản về thanh tra trong mối quan hệ với quản lý nhà nước, bao gồm ba tiết lớn:

1. Khái niệm, đặc điểm và phạm vi hoạt động của thanh tra

• Bản chất giai cấp: Luận án khẳng định thanh tra là công cụ của quyền lực nhà nước, phản ánh bản chất giai cấp của nhà nước. Trong chế độ tư bản, thanh tra phục vụ bảo vệ quyền sở hữu tư nhân; dưới chủ nghĩa xã hội, quyền thanh tra thuộc về nhân dân lao động nhằm mở rộng dân chủ và nâng cao hiệu quả quản lý.
• Ba đặc điểm cơ bản của thanh tra:
  1. Thanh tra gắn liền với quản lý nhà nước: Quản lý và thanh tra là một chỉnh thể thống nhất; quản lý giữ vai trò chủ đạo, thanh tra là phương tiện đo lường, phản ánh hiệu quả tác động của các quyết định quản lý, kiểm tra cả tính hợp pháp và hợp lý.
  2. Thực hiện quyền lực nhà nước trong quá trình thanh tra: Thể hiện qua quyền ra quyết định bắt buộc đối tượng sửa chữa thiếu sót, yêu cầu truy cứu trách nhiệm và trực tiếp áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính. Luận án bác bỏ quan điểm đồng nhất thanh tra với biện pháp cưỡng chế, chỉ rõ cưỡng chế chỉ là một yếu tố của quyền lực, thanh tra xã hội chủ nghĩa coi trọng thuyết phục, giáo dục và mang tính nhân dân.
  3. Tính độc lập trong quá trình thanh tra: Thể hiện ở nguyên tắc chỉ tuân theo pháp luật, tự tổ chức thanh tra theo thẩm quyền, tính khách quan và thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo. Luận án chỉ ra điểm bất cập của pháp luật hiện hành khi quy định cơ quan thanh tra chịu sự chỉ đạo trực tiếp của thủ trưởng cùng cấp dẫn đến sự phụ thuộc hành chính ("song trùng trực thuộc", thậm chí thanh tra sở chịu ba chiều chỉ đạo).
• Phạm vi hoạt động: Bao quát toàn bộ các lĩnh vực quản lý nhà nước (chấp hành và điều hành), bao gồm kiểm tra nội bộ và thanh tra chức năng/chuyên ngành; đặc biệt bao hàm thẩm quyền tiếp nhận, xác minh và giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân.

Tiêu chí	Hoạt động Thanh tra	Hoạt động Kiểm sát (VKSND)	Hoạt động Tòa án Hành chính
Vị trí thiết chế	Thuộc cơ quan hành pháp (quản lý điều hành)	Cơ quan kiểm sát độc lập	Cơ quan xét xử thuộc hệ thống tư pháp
Đối tượng tác động	Cơ quan, đơn vị, cá nhân trực thuộc và theo ngành	Cơ quan, tổ chức, công chức từ cấp Bộ trở xuống	Quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khởi kiện
Nội dung xem xét	Cả tính hợp pháp và tính hợp lý (khả thi)	Tập trung vào tính hợp pháp của văn bản, hành vi	Chỉ phán xét tính hợp pháp theo trình tự tố tụng
Phương thức xử lý	Ra quyết định hành chính, mệnh lệnh - phục tùng	Kháng nghị, yêu cầu đình chỉ, truy tố	Tuyên hủy văn bản sai trái, buộc bồi thường

2. Các nguyên tắc, hình thức và phương pháp thanh tra

• Nguyên tắc thanh tra: (1) Chỉ tuân theo pháp luật; (2) Khách quan, dân chủ và công khai; (3) Chính xác, kịp thời.
• Hình thức thanh tra:
  • Thanh tra mặt chấp hành của quản lý nhà nước.
  • Thanh tra thường xuyên, toàn diện, từ trên xuống, từ dưới lên.
  • Thanh tra bên trong (nội bộ) và thanh tra chức năng (chuyên ngành).
• Phương pháp thanh tra:
  • Phương pháp giáo dục, thuyết phục kết hợp tác động trực tiếp bằng mệnh lệnh hành chính.
  • Thanh tra theo đoàn, thanh tra bộ phận theo vụ việc và thanh tra đột xuất.

3. Thanh tra là chức năng thiết yếu của quản lý Nhà nước

• Thanh tra là công cụ nâng cao hiệu quả chu trình quản lý (từ dự báo, ra quyết định đến tổ chức thực hiện).
• Vai trò của thanh tra trong nền kinh tế thị trường nhiều thành phần: thiết lập trật tự kỷ cương kinh tế, bảo vệ tài sản công, chống quan liêu, tham nhũng và tạo môi trường bình đẳng cho các thành phần kinh tế.

---

Chương II: Tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước – Lịch sử và thực trạng

Chương II phân tích tiến trình lịch sử và đánh giá thực trạng hệ thống thanh tra qua ba nội dung chính:

1. Lịch sử hình thành và phát triển của thanh tra Nhà nước Việt Nam

• Thời kỳ phong kiến: Thiết chế Ngự Sử đài, các chức quan Tả/Hữu Gián nghị đại phu thời Lý (1029), Ngự Sử thời Trần, chức Gián nghị đại phu thời Lê và việc đặt lầu chuông, chuông mõ (thời Lý, Trịnh Doanh 1747) để nhân dân khiếu nại, can gián vua chúa.
• Thời kỳ 1945–1954: Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 64/SL ngày 23/11/1945 thành lập Ban Thanh tra đặc biệt với thẩm quyền giám sát nhân viên, cơ quan chính phủ và thiết lập Tòa án đặc biệt để xét xử cán bộ vi phạm; Hiến pháp 1946 quy định quyền kiểm soát của Ban Thường vụ Nghị viện đối với Chính phủ.
• Thời kỳ 1954–1975: Tổ chức thanh tra phục vụ công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và kháng chiến chống Mỹ cứu nước; Hiến pháp 1959 mở rộng quyền kiểm tra việc thi hành nghị quyết, chỉ thị của Hội đồng Chính phủ và Ủy ban hành chính các cấp.
• Thời kỳ 1976 đến nay: Hiến pháp 1980 (Điều 107, Điều 110, Điều 124) và Hiến pháp 1992 (Điều 112) hiến định chức năng thanh tra của Chính phủ và UBND các cấp; ban hành Pháp lệnh Thanh tra năm 1990 tạo khung khổ pháp lý đồng bộ cho hệ thống thanh tra nhà nước.

2. Tổ chức và hoạt động của các cơ quan thanh tra Nhà nước theo pháp luật hiện hành

• Hệ thống thanh tra nhà nước theo Pháp lệnh năm 1990 gồm: Thanh tra Nhà nước (Trung ương), Thanh tra Bộ/cơ quan ngang Bộ, Thanh tra tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương, Thanh tra Sở và Thanh tra huyện/quận.
• Đánh giá các quy định pháp luật về thẩm quyền: quy định quyền hạn thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ kinh tế - xã hội, giải quyết khiếu nại, tố cáo; chỉ ra hạn chế về thẩm quyền xử lý vi phạm trực tiếp của thanh tra viên.

3. Thực trạng tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước

• Kết quả đạt được: Bộ máy thanh tra được kiện toàn từ trung ương đến địa phương; phát hiện nhiều vi phạm kinh tế, thu hồi tài sản cho nhà nước; giải quyết số lượng lớn đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân; góp phần chấn chỉnh quản lý nhà nước.
• Những tồn tại, hạn chế về mặt tổ chức: Cơ cấu tổ chức còn phân tán, mô hình trực thuộc khiến cơ quan thanh tra thiếu tính độc lập đối với thủ trưởng cơ quan hành chính cùng cấp; sự phân định giữa thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành chưa rõ ràng.
• Những tồn tại, hạn chế về mặt hoạt động: Hoạt động thanh tra còn trùng lặp, chồng chéo với công tác kiểm tra của Đảng và kiểm sát chung của Viện Kiểm sát; hiệu lực thực thi các kết luận, kiến nghị thanh tra chưa cao do thiếu chế tài cưỡng chế trực tiếp.

---

Chương III: Phương hướng và giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra Nhà nước

Dựa trên cấu trúc tổng thể và các luận cứ được nêu, luận án đề xuất các phương hướng và giải pháp trọng tâm:

1. Xác lập cơ sở khoa học để đổi mới mô hình tổ chức hệ thống thanh tra theo hướng tăng cường tính độc lập, giảm thiểu sự phụ thuộc tầng nấc hành chính.
2. Hoàn thiện thẩm quyền của cơ quan thanh tra và chức danh thanh tra viên, trao quyền xử lý hành chính trực tiếp đối với các hành vi vi phạm rõ ràng.
3. Phân định ranh giới hoạt động giữa thanh tra nhà nước với hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Viện Kiểm sát nhân dân và hoạt động xét xử của Tòa án hành chính.
4. Đổi mới quy trình thanh tra, cơ chế tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo; xây dựng đội ngũ thanh tra viên chính quy, chuyên nghiệp đáp ứng yêu cầu cải cách nền hành chính quốc gia.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định 4 điểm mới chủ yếu về mặt học thuật và thực tiễn:

1. Làm sáng tỏ bản chất lý luận của thanh tra: Phân tích toàn diện khái niệm thanh tra nhà nước qua các văn bản pháp luật, làm rõ vai trò, vị trí và mối quan hệ giữa thanh tra với quản lý nhà nước; xác định bản chất, đặc điểm và mối tương quan giữa thanh tra với giám sát, kiểm sát, kiểm soát và các hình thức kiểm tra.
2. Hệ thống hóa lịch sử thanh tra Việt Nam: Phân tích có hệ thống quá trình hình thành và phát triển của tổ chức và hoạt động thanh tra nhà nước từ năm 1945 đến nay, kết hợp đối chiếu các yếu tố lịch sử thời kỳ phong kiến.
3. Luận giải cơ sở thẩm quyền của thanh tra: Đưa ra cơ sở khoa học cho việc xác định quyền hạn, nhiệm vụ của thanh tra nhà nước trong hệ thống các quan điểm pháp lý hiện đại; giải thích tính hợp pháp và hợp lý trong hoạt động thanh tra.
4. Đề xuất giải pháp hoàn thiện thể chế: Chỉ ra các khiếm khuyết pháp lý trong tổ chức bộ máy và thẩm quyền thanh tra hiện hành; đề xuất giải pháp đổi mới cơ cấu tổ chức, tăng cường thẩm quyền và tính độc lập của thanh tra nhà nước, kết hợp tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế (như mô hình Tổng thanh tra của Pháp, Cục Kiểm tra tài chính của Đức, Viện thanh tra kiểm toán của Đài Loan, Hàn Quốc).

Kiến nghị cụ thể

• Khẩn trương nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh Thanh tra năm 1990 và Pháp lệnh Khiếu nại, tố cáo của công dân nhằm nâng cao hiệu lực pháp lý của văn bản điều chỉnh.
• Tinh giản bộ máy, hoàn thiện quy chế pháp lý đảm bảo tính độc lập thực chất cho thanh tra viên trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung nghiên cứu dưới góc độ chuyên ngành Lý luận Nhà nước và Pháp quyền kết hợp Luật Hành chính, chủ yếu giải quyết các vấn đề thể chế, cơ cấu tổ chức và thẩm quyền tổng quát; chưa đi sâu vào quy trình nghiệp vụ kỹ thuật chuyên ngành hẹp của từng lĩnh vực quản lý cụ thể.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Nghiên cứu cơ chế phối hợp liên ngành giữa Thanh tra Nhà nước, Kiểm toán Nhà nước và cơ quan điều tra trong điều kiện kinh tế thị trường mở rộng.
  • Hoàn thiện thể chế tài phán hành chính và mối quan hệ giữa cơ quan thanh tra với Tòa án hành chính khi Luật Tổ chức Tòa án và các văn bản tố tụng hành chính tiếp tục được sửa đổi.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách: Công trình cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho việc sửa đổi Pháp lệnh Thanh tra 1990, xây dựng Luật Thanh tra và Luật Khiếu nại, Tố cáo; hỗ trợ tiến trình cải cách bộ máy hành chính nhà nước.
• Đối với cơ quan thanh tra các cấp: Là tài liệu tham khảo trong việc chuẩn hóa nguyên tắc, phương pháp thanh tra, phân định thẩm quyền thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành.
• Đối với công tác đào tạo, nghiên cứu: Phục vụ nghiên cứu sinh, giảng viên và sinh viên ngành Luật học, Khoa học Hành chính và Quản lý công trong các chuyên đề về Luật Hành chính, Lý luận Nhà nước và Pháp quyền, và Khoa học Thanh tra.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa như thế nào về "Thanh tra Nhà nước"?

Luận án định nghĩa: Thanh tra là một dạng thể quản lý có thẩm quyền, nhân danh quyền lực Nhà nước nhằm tác động đến đối tượng quản lý trên cơ sở xem xét, đánh giá ưu khuyết điểm, phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa, xử lý các vi phạm, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, các quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và công dân.

2. Sự khác biệt căn bản giữa thanh tra và kiểm tra theo luận án là gì?

Kiểm tra tồn tại trước khi có nhà nước, mang tính xã hội rộng rãi (kiểm tra của Đảng, đoàn thể, quần chúng), không mang tính trực thuộc thứ bậc và chủ yếu tác động bằng dư luận, phê bình; khi kiểm tra mang tính quyền lực nhà nước thì trở thành một bộ phận của thanh tra (quyền thanh tra bao hàm kiểm tra). Ngược lại, thanh tra chỉ xuất hiện cùng với nhà nước, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện theo thứ bậc hành chính (tính trực thuộc), nhân danh quyền lực nhà nước và có quyền áp dụng các biện pháp ngăn chặn, xử lý theo pháp luật.

3. Hoạt động thanh tra khác gì so với hoạt động của Tòa án hành chính?

Thanh tra là hoạt động thuộc nhánh hành pháp, thực hiện kiểm tra từ cấp trên đối với cấp dưới theo phương pháp mệnh lệnh - phục tùng, xem xét cả tính hợp pháp và tính hợp lý (khả thi) của quyết định quản lý. Tòa án hành chính là cơ quan xét xử độc lập, chỉ xem xét tính hợp pháp của quyết định hoặc hành vi hành chính khi có đơn khiếu kiện theo trình tự tố tụng tư pháp, không làm thay chức năng điều hành của cơ quan hành chính cấp trên.

4. Ba đặc điểm cơ bản của thanh tra được luận án phân tích là gì?

Ba đặc điểm gồm: (1) Thanh tra gắn liền với quản lý nhà nước (quản lý và thanh tra là một chỉnh thể); (2) Thực hiện quyền lực nhà nước trong quá trình thanh tra (nhân danh quyền lực công, kết hợp tính nhân dân); (3) Độc lập trong quá trình thanh tra (chỉ tuân theo pháp luật, khách quan, tự chịu trách nhiệm về kết luận thanh tra).

5. Văn bản pháp lý đầu tiên thành lập tổ chức thanh tra của chính quyền cách mạng Việt Nam là gì?

Đó là Sắc lệnh số 64/SL ngày 23/11/1945 do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký, thành lập Ban Thanh tra đặc biệt có nhiệm vụ giám sát nhân viên, cơ quan chính phủ và ủy viên thanh tra có quyền đứng ra buộc tội tại Tòa án đặc biệt.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Phạm Tuấn Khải là công trình chuyên khảo nghiên cứu có hệ thống và toàn diện về cơ sở lý luận và thực tiễn của tổ chức, hoạt động thanh tra Nhà nước tại Việt Nam. Công trình đã làm rõ bản chất thanh tra là chức năng thiết yếu của quản lý nhà nước, phân định rõ ràng thanh tra với kiểm tra, kiểm sát, giám sát và tài phán hành chính, đồng thời tổng kết sâu sắc lịch sử thanh tra Việt Nam từ năm 1945. Các luận điểm và kiến nghị của luận án đóng góp cơ sở khoa học quan trọng cho việc đổi mới tổ chức bộ máy thanh tra và hoàn thiện hệ thống pháp luật thanh tra trong tiến trình cải cách nền hành chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU I. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Công cuộc đổi mới toàn diện ở nước ta hiện nay đòi hỏi Đảng và Nhà nước phải "tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt nam, trọng tâm cải cách một bước nền hành chính` [52]. Mục tiêu của cải cách nền hành chính Nhà nước là xây dung một nền hành chính trong sạch, vững mạnh và hiện đại, thực hiện tốt đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, quản lý có hiệu lực và hiệu quả mọi mặt đời sống xã hội, thực hiện dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh. Mục tiêu ấy đặt ra nhiều vấn đề cần quan tâm giải quyết, trong đó rất quan trọng là việc củng cố, hoàn thiện các chức năng quản lý Nhà nước, các chu trình của quản lý điều hành, các phương thức đảm bảo pháp chế và kỷ luật trong quản lý Nhà nước nhằm nâng cao năng lực của bộ máy Nhà nước và hạn chế đến mức thấp nhất những vi phạm pháp luật trong quản lý Nhà nước.

Là một trong những phương thức đảm bảo pháp chế và ky luật trong quản lý Nhà nước, thanh tra Nhà nước có vai trò quan trọng đối với quản lý Nhà nước, là chức năng thiết yếu của quản lý Nhà nước, thanh tra Nhà nước góp phần quản lý, hoàn thiện bộ máy Nhà nước, nâng cao hiệu quả của nền hành chính quốc gia phát triển. Vai trò đó của thanh tra Nhà nước ngày càng phát triển trong tiến trình cải cách hành chính theo hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam Xã hội chủ nghĩa. Ở nước ta tổ chức, hoạt động của thanh tra đã có một lịch sử phát triển tương đối lâu dài (từ tháng 11/1945 đến nay); hệ thống pháp luật về thanh tra cũng tồn tại song song với sự phát triển của tổ chức và hoạt động thanh tra. Từ nam 1990 trỏ lại đây, với sự ban hành Pháp lệnh thanh tra và các văn bản hướng dẫn thi hành, cụ thể hóa Pháp lệnh, tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước đã được củng cố và hoàn thiện thêm một bước.

Tuy nhiêndo yêu cầu phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, sự biến đổi nhanh chóng của các quan hệ xã hội trong linh vực quản lý Nhà nước, và do yêu cầu phát triển của hoạt động thanh tra những năm qua, nhiều quy định của pháp luật hiện hành về tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước (kể cả một số điều khoản của Pháp lệnh thanh tra 1990) đã không còn phù hợp, cần nghiên cứu sửa đổi bổ sung. Mặt khác, trong quản lý Nhà nước ta thời gian gần đây đã xuất hiện nhiều cơ quan có chức năng thanh tra, kiểm tra, giám sát, kiểm sát, tài phan. về kinh tế - xã hội như : Tòa án kinh tế, Trọng tài kinh tế Quốc tế, Trọng tài phi Chính phủ, Tòa án hành chính v. Điều này dẫn đến cách nhìn nhận khác nhau về vị trí, vai trò, tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước.

Do đó, hoàn thiện các chế định về tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước trong điều kiện mới hiện nay là yêu cầu rất quan trọng và bức xúc để đấu tranh chống các biểu hiện sai trái, vi phạm kỷ luật trong quản lý Nhà nước và "đóng góp một cách tích cực nhất để tham gia vào cải cách bộ máy hành chính của Nhà nước ta" [7ð]. Vì vậy, nghiên cứu toàn diện vấn đề lý luận và thực tiên của hoạt động thanh tra dưới các khía cạnh vị trí, vai trò, chức năng của thanh tra trong quản lý Nhà nước, bản chất, đặc điểm, các hình thức, phương pháp của thanh tra Nhà nước cũng như những bất cập về mặt pháp lý đối với tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước Việt Nam, từ đó đề xuất những giải pháp thực tiễn cần thiết nhằm đổi mới tổ chức va hoạt động thanh tra trong tình hình hiện nay là vấn đề rất bức xúc. TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA NHÀ NƯỚC. Cho đến nay, đã có một số công trình trong nước và nước ngoài nghiên cứu về vấn đề này.

Đó là các công trình khoa học của các tác giả như : Evschorina Turoxep (Liên xô cũ), Schwacke, christoph Reichard, Stainov, Bretzinger, Jaworsky v. Trong sách báo pháp lý ở Việt Nam, vấn đề đổi mới tổ chức va hoạt động của thanh tra Nhà nước còn ít được nghiên cứu một cách có hệ thống. Công trình khoa học cấp Bộ về "đổi mới tổ chức và hoạt động Thanh tra trong điều kiện nền kinh tế nhiều thành phần theo cơ chế thị trường của tập thể tác giả; các chuyên khảo "Hỏi và đáp về Pháp lệnh thanh tra", "Tìm hiểu Pháp lệnh khiếu nại, tố cáo của công dân", "Một số vấn đề về tài phán hành chính ở Việt Nam" của Phó tiến sĩ Lê Bình Vọng; Thanh tra Nhà nước - phương thức riêng đảm bảo pháp chế và kỷ luật trong quản lý Nhà nước của Phó tiến sĩ Nguyễn Cửu Việt (trong giáo trình Luật hành chính Việt Nam) là sự tìm hiểu bước đầu có hệ thống dưới khía cạnh pháp lý đối với tổ chức và hoạt động thanh tra. Ngoài ra còn hàng loạt các bài báo được đăng trên các tạp chí Thanh tra, tạp chí Nhà nước và Pháp luật, các báo ở Trung ương và địa phương cũng tập trung nghiên cứu về ý nghĩa, vai trò, nhiệm vụ, tổ chức và quyền hạn của thanh tra nói chung và thanh tra Nhà nước nói riêng.

Tuy nhiên, vấn đề đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra theo hướng toàn diện, phù hợp với cơ chế quản lý Nhà nước hiện nay cả về mặt lý luận và thực tiên chưa đáp ứng yêu cầu mới của quản lý Nhà nước. Thực tiễn cho thấy có một số vấn đề rất cơ bản về công tác thanh tra đang đặt ra và đang có nhiều quan điểm, ý kiến rất khác nhau: - Thanh tra Nhà nước theo cấp với thanh tra Nhà nước chuyên ngành. - Đặt thanh tra Nhà nước trực thuộc Quốc hội độc lập và không thuộc hành pháp hay đặt trong cơ quan hành pháp. - Phân định chức năng Kiểm sát việc tuân theo pháp luật (kiếm sát chung) của Viện Kiểm sát các cấp với chức năng thanh tra của các tổ chức thanh tra Nhà nước.

- Phân định rõ chức năng nhiệm vụ của các co quan có chức năng thanh tra, kiểm tra, giám sát, kiểm sát. Do đó việc nghiên cứu một cách cơ bản, toàn diện để đi đến một nhận thức thống nhất và sâu sắc vấn đề trên là việc làm có ý nghĩa quan trọng về lý luận và thực tiễn. Đây cũng chính là căn cứ để lựa chọn vấn đề co sở ly luận và thực tiễn của việc đổi mới tổ chức và hoạt động của Thanh tra Nhà nước Việt Nam làm đề tài luận án Phó tiến sĩ luật học. MỤC ĐÍCH KHOA HỌC VÀ NHIỆM VỤ CUA LUẬN AN Mục đích của luận án là nghiên cứu một cách tương đối toàn diện những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước dưới giác độ pháp lý về ý nghĩa vị trí, vai trò, mối liên hệ biện chứng giữa thanh tra với quản lý, lịch sử và thực trạng tổ chức, hoạt động của thanh tra trong quản lý Nhà nước, từ đó rút ra những kiến nghị nhàm đổi mới tổ chức, hoạt động của thanh tra Nhà nước, nâng cao địa vị pháp lý của thanh tra Nhà nước trong điều kiện cải cách nền hành chính Nhà nước hiện nay.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài rất rộng lớn, tác giả luận án không có tham vọng đi sâu vào tất cả các khía cạnh của nó mà chỉ tập trung nghiên cứu, ly giải những vấn đề quan trọng nhất. Để đạt được mục đích đó, luận án có những nhiệm vụ sau : - Nghiên cứu khái niệm bản chất, đặc điểm của thanh tra Nhà nước, phân biệt thanh tra Nhà nước với hoạt động giám sát của Quốc hội, kiếm sát của Viện Kiểm sát nhân dân, giám sát của Tòa án nhân dân và giám sát của nhân dân lao động thông qua các tổ chức xã hội. - Phân tích về phương diện lý luận và thực tiễn vấn đề vi trí, vai trò của thanh tra trong quan lý Nhà nước, mối quan hệ khang khít với tư cách là một chức năng thiết yếu của thanh tra đối với quản lý Nhà nước. - Nghiên cứu các hình thức, phương pháp và phạm vi tác động cua thanh tra Nhà nước; lịch sử hình thành và phát triển của thanh tra Nhà nước qua từng giai đoạn.

- Phân tích tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước theo pháp luật hiện hành, những bất cập của pháp luật hiện hành về thanh tra và những kiến nghị nhàm đổi mới tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước trong thời gian tới. NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN Đây là công trình chuyên khảo đầu tiên trong khoa học pháp lý Việt Nam nghiên cứu tương đối toàn diện và hệ thống vấn đề tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước cả trên bình diện lý luận cũng như thực tiên của quá trình xáv dựng và hoàn thiện những vấn đề pháp lý đối với đề tài trên. Luận án có những điểm mới sau : 1. Sự phân tích ky lương khái niệm thanh tra Nhà nước thông qua các quy định pháp luật: vai trò, vị trí của thanh tra, mối quan hệ giữa thanh tra với quản lý Nhà nước từ khi có tổ chức thanh tra Nhà nước đầu tiên đến nay.

Trong giới hạn của việc nghiên cứu, luận án đã làm sáng tỏ bản chất, đặc điểm, mối tương quan của thanh tra Nhà nước với các hoạt động giám sát, kiểm sát, kiểm soát và các hình thức kiểm tra khác, chỉ ra một cách tổng quan lịch sử phát triển của tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước 6 Việt Nam. Một đóng góp vào sự giải thích tiếp theo các vấn đề lý luận, thực tiền pháp lý các quy định về thẩm quyền của thanh tra Nhà nước trong quản lý Nhà nước, cơ sở khoa học của những quyền hạn và nhiệm vụ cua thanh tra Nhà nước trong hệ thống các quan niệm, quan điểm tồn tại trong khoa học pháp lý hiện nay; 3.