phần Mở đầu, Kết luận và danh mục Tài liệu tham khảo, luận văn có kết cấu gồm 4 chƣơng, cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và một số vấn đề cơ bản về cơ chế hành chính “một cửa” trong lĩnh vực quản lý đất đai ở địa phƣơng Chƣơng 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Cơ chế hành chính “một cửa” trong lĩnh vực quản lý đất đai ở huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dƣơng Chƣơng 4: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế hành chính “một cửa” trong lĩnh vực quản lý đất đai ở huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dƣơng 4 z CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CƠ CHẾ HÀNH CHÍNH “MỘT CỬA” TRONG LĨNH VỰC QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI Ở ĐỊA PHƢƠNG 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu Trƣớc Việt Nam, cải cách hành chính nói chung, cải cách thủ tục hành chính nói riêng đã đƣợc nghiên cứu và thực hiện ở nhiều quốc gia trên thế giới nhƣ ở Singapore với chƣơng trình “nền công vụ thế kỷ 21”, chính sách “không nhầm cửa”, ở Thụy Điển - nơi bắt nguồn của cơ chế “một cửa” điện tử từ năm 1989 và nhiều nƣớc khác nhƣ Đức, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, …Ở những nƣớc này, CCHC luôn nhận đƣợc sự quan tâm, chỉ đạo sát sao từ những ngƣời đứng đầu nhà nƣớc nhƣ Tổng thống, Chủ tịch nƣớc, Chủ tịch quốc hội, Thủ tƣớng chính phủ với mục tiêu chung là thích ứng và xử lý các vấn đề mới nảy sinh trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, chống tệ quan liêu, tham nhũng, hoàn thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính nhà nƣớc. Tại Việt Nam, CCHC trở thành nhu cầu cấp thiết từ khi đất nƣớc bƣớc vào công cuộc đổi mới toàn diện (1986), trong đó CCTTHC đƣợc xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm vì TTHC là khâu gây nhiều bức xúc, mệt mỏi khó giải tỏa cho cả cán bộ, công chức, ngƣời dân và doanh nghiệp. Để công cuộc CCTTHC đạt hiệu quả, Chính phủ đã nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm từ các nƣớc trên thế giới, sửa đổi và bổ sung nhiều nội dung trong các văn bản pháp luật hiện hành. Hoạt động này đƣợc tập trung đẩy mạnh đặc biệt trong khuôn khổ thực hiện Đề án 301, gắn liền với việc từng 1 Đề án Đơn giản hóa thủ tục hành chính trên các lĩnh vực quản lý nhà nƣớc giai đoạn 2007 – 2010 phê duyệt kèm theo Quyết định số 30/QD-TTg ngày 10 tháng 01 năm 2007 của Thủ tƣớng Chính phủ 5 z bƣớc đổi mới phƣơng thức làm việc của cơ quan hành chính nhà nƣớc thông qua cơ chế “một cửa”.
Cơ chế “một cửa” về thực hiện thủ tục hành chính trong việc giải quyết công việc của công dân, tổ chức đã đƣợc đề ra đầu tiên trong lĩnh vực đầu tƣ trực tiếp của nƣớc ngoài tại Quyết định số 366/HĐBT ngày 7/11/1991 của Hội đồng Bộ trƣởng ban hành chế độ thẩm định các dự án có vốn đầu tƣ trực tiếp của nƣớc ngoài. Từ kết quả đạt đƣợc trong lĩnh vực này do áp dụng cơ chế “một cửa”, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 38/CP ngày 4/5/1994 về cải cách một bƣớc thủ tục hành chính nhằm giải quyết tốt hơn các công việc của công dân, tổ chức, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp. Cơ chế này tiếp tục đƣợc triển khai mạnh mẽ trong Chƣơng trình tổng thể CCHC nhà nƣớc giai đoạn 2001-2010 đƣợc phê duyệt theo Quyết định số 136/2001/QĐ-TTg ngày 17/9/2001. Tiếp đến, Thủ tƣớng Chính phủ ban hành Quy chế thực hiện cơ chế “một cửa”, một cửa liên thông tại cơ quan hành chính nhà nƣớc ở địa phƣơng theo Quyết định số 93/2007/QĐ-TTg ngày 22/6/2007.
Trong quyết định này cơ chế “một cửa” đã đƣợc định nghĩa rõ là “cơ chế giải quyết công việc của tổ chức, cá nhân, bao gồm cả tổ chức, cá nhân nƣớc ngoài (sau đây gọi là tổ chức, cá nhân) thuộc trách nhiệm, thẩm quyền của một cơ quan hành chính nhà nƣớc, từ hƣớng dẫn, tiếp nhận giấy tờ, hồ sơ, giải quyết đến trả kết quả đƣợc thực hiện tại một đầu mối là bộ phận tiếp nhận và trả kết quả của cơ quan hành chính nhà nƣớc” [11, tr. Đề án 30 đƣợc phê duyệt theo Quyết định số 30/QĐ-TTg của Thủ tƣớng chính phủ nhằm tạo bƣớc chuyển biến căn bản trong CCTTHC. Sau khi tổng kết quá trình thực hiện Chƣơng trình tổng thể CCHC nhà nƣớc giai đoạn 2001-2010, Chính phủ đã xây dựng và ban hành Chƣơng trình tổng thể CCHC nhà nƣớc giai đoạn 2011-2020, và hiện nay Chƣơng trình này đang trong quá trình thực hiện. 6 z Song song với quá trình trên, một loạt văn bản pháp lý khác đƣợc ban hành nhƣ: Chỉ thị số 7/CT-TTg ngày 22/5/2013 về việc đẩy mạnh thực hiện Chƣơng trình tổng thể CCHC nhà nƣớc giai đoạn 2011-2020, Bộ chỉ số theo dõi, đánh giá CCHC (Par Index); Thông báo số 347/TB-CPCP ngày 27/8/2014 kết luận của Thủ tƣớng chính phủ về đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai; Nghị quyết số 43/NQ-CP ngày 6/6/2014 của Chính phủ về một số nhiệm vụ trọng tâm CCHC trong hình thành và thực hiện dự án đầu tƣ có sử dụng đất nhằm bảo đảm tăng cƣờng khả năng tiếp cận, giảm thiểu tối đa chi phí cho các nhà đầu tƣ trong việc tuân thủ TTHC; Bộ thủ tục hành chính về đất đai đƣợc Bộ tài nguyên - môi trƣờng ban hành vào ngày 29/8/2014 kèm theo Quyết định số 1839/QĐ-BTNMT theo chỉ đạo của Thủ tƣớng chính phủ, theo thẩ m quyề n và theo quy định của Luật Đất đai năm 2013… Bên cạnh những văn bản pháp luật do Nhà nƣớc ban hành, trên diễn đàn khoa học cũng có một số bài viết và công trình nghiên cứu có liên quan đến vấn đề này đƣợc công bố.
Có thể kể đến một số bài viết và công trình sau: Lê Thanh Khuyến (2011), Sổ tay công tác thực hiện thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội. Trong cuốn sách này, tác giả đã trình bày một cách hệ thống và tổng hợp các quy định pháp luật và cách thức thực hiện các thủ tục hành chính hiện hành trong lĩnh vực đất đai nhƣ: thủ tục hành chính trong việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và các tài sản khác gắn liền với đất; trong việc thực hiện các quyền của ngƣời sử dụng đất và chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất; trong việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất; thủ tục hành chính liên quan đến xét duyệt quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. 7 z Lƣơng Thị Phƣơng Thúy, Cải cách thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa” tại cơ quan hành chính nhà nước địa phương (Qua thực tiễn tỉnh Bắc Giang), luận văn thạc sỹ ngành lý luận và lịch sử nhà nƣớc và pháp luật (2010). Với luận văn này, tác giả đã giới thiệu và trình bày một số vấn đề lý luận về cơ chế “một cửa”, tình hình CCTTHC theo cơ chế “một cửa” tại cơ quan hành chính nhà nƣớc ở Bắc Giang và phƣơng hƣớng tăng cƣờng hiệu quả CCTTHC theo cơ chế “một cửa” tại cơ quan hành chính nhà nƣớc ở Bắc Giang nói chung (chứ không cụ thể hóa trong lĩnh vực quản lý đất đai).
Nguyễn Tất Vũ, Cải cách thủ tục hành chính trong quản lý đất đai ở huyện Đông Anh, Hà Nội, luận văn thạc sỹ chuyên ngành quản lý kinh tế (2014) nghiên cứu những vấn đề lý luận về CCTTHC và việc thực hiện CCTTHC trong quản lý đất đai ở cấp huyện, cụ thể là tại huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội, trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp thích hợp nhằm cải tiến quy trình thực hiện và kiểm soát TTHC trong quản lý đất đai ở huyện Đông Anh, Hà Nội. Nội dung luận văn này khá sát với đề tài mà tác giả đang nghiên cứu, đặc biệt đã nêu đƣợc ƣu điểm và hạn chế trong CCTTHC lĩnh vực QLĐĐ hiện nay. Tuy nhiên, luận văn không đi sâu vào nghiên cứu cơ chế hành chính “một cửa” và việc áp dụng cơ chế này trong quản lý đất đai. Nguyễn Thị Thanh, Cải cách thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa” tại một số UBND huyện thuộc tỉnh Quảng Nam, luận văn thạc sỹ (2011) cũng đã nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý HCNN, nền HCNN, TTHC, CCTTHC, đặc biệt mô tả và lƣợc đồ hóa quy trình giải quyết TTHC theo cơ chế “một cửa”; hoạt động và nhiệm vụ của Bộ phận một cửa; quyền hạn và trách nhiệm của mỗi phòng ban, cán bộ và công chức; tổng hợp kết quả thực hiện CCTTHC theo cơ chế “một cửa” trong một số lĩnh vực trong đó có lĩnh vực quản lý đất đai; đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện CCTTHC theo cơ chế “một cửa” tại một số UBND huyện, thị xã tỉnh Quảng Nam.
8 z Nguyễn Lƣơng Bằng, Cơ chế “một cửa” trong cải cách hành chính tại cơ quan quản lý nhà nước cấp quận/huyện từ thực tiễn Tp.Hồ Chính Minh, Kỷ yếu Hội nghị khoa học đã nêu ra những yêu cầu cụ thể đối với Bộ phận một cửa và cán bộ, công chức phụ trách bộ phận này; những yêu cầu đối với việc xử lý dịch vụ hành chính công cho công dân; chu trình giải quyết hồ sơ, giấy tờ của ngƣời dân hoặc các pháp nhân theo cơ chế “một cửa”. Nhìn chung các công trình nghiên cứu kể trên đều trình bày những cơ sở lý luận về CCHC, CCTTHC nói chung và CCTTHC theo cơ chế “một cửa” nói riêng, giúp tác giả củng cố thêm kiến thức nền tảng về lĩnh vực này và xây dựng cơ sở lý luận chặt chẽ hơn cho đề tài mà tác giả đang nghiên cứu. Lựa chọn nghiên cứu một vấn đề hiện đang là nỗi bức xúc của nhiều ngƣời dân, đƣợc Nhà nƣớc quan tâm và quy định trong nhiều văn bản pháp luật cũng nhƣ đƣợc nhiều tác giả nghiên cứu trƣớc đó, tác giả mong muốn góp thêm vào kho tài liệu liên quan đến vấn đề nhƣ một khảo cứu thực tiễn có giá trị tham khảo cho các tác giả khác, đặc biệt cho Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả ở huyện Tứ Kỳ - tỉnh Hải Dƣơng. Một số vấn đề cơ bản về cơ chế hành chính “một cửa” trong lĩnh vực quản lý đất đai ở địa phƣơng 1.1 Các khái niệm cơ bản a) Quản lý nhà nƣớc về đất đai “Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý đến đối tƣợng quản lý nhằm đạt đến mục tiêu của tổ chức trong điều kiện biến động của môi trƣờng” [2, tr.