Luận văn thạc sĩ về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở bắc ninh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Lê Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Đào Thị Bích Thủy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ
• 1.1. Khái niệm và phân loại cơ cấu ngành kinh tế
• 1.1.1. Khái niệm cơ cấu kinh tế
• 1.1.2. Cơ cấu ngành kinh tế
• 1.1.3. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
• 1.1.4. Khái niệm, ý nghĩa và các yếu tố ảnh hưởng tới chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
• 1.1.5. Những chỉ tiêu và nhân tố ảnh hưởng tới chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
• 1.1.6. Kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tại một số địa phương ở nước ta giai đoạn từ 1997 đến nay
• 1.1.6.1. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Hưng Yên
• 1.1.6.2. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Vĩnh Phúc
• 1.1.6.3. Bài học kinh nghiệm cho quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Bắc Ninh
• 1.2. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ Ở TỈNH BẮC NINH
• 2.1. Những nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Bắc Ninh
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Đặc điểm tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và dân số
• 2.1.3. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.1.4. Vai trò của Nhà nước, nhu cầu của thị trường trong từng giai đoạn phát triển
• 2.1.5. Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hoá, khu vực hoá
• 2.2. Tổng quan về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Bắc Ninh từ năm 1997 đến nay
• 2.2.1. Chuyển dịch cơ cấu nội bộ các ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ
• 2.2.1.1. Chuyển dịch cơ cấu nội bộ ngành nông nghiệp - lâm nghiệp - thuỷ sản
• 2.2.1.2. Chuyển dịch cơ cấu nội bộ ngành công nghiệp - xây dựng
• 2.2.1.3. Chuyển dịch cơ cấu nội bộ ngành dịch vụ
• 2.2.2. Chuyển dịch cơ cấu lao động
• 2.2.2.1. Về cơ cấu lao động theo ba ngành kinh tế
• 2.2.2.2. Về chất lượng nguồn nhân lực
• 2.2.3. Đánh giá chung sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Bắc Ninh
• 2.2.3.1. Những thành tựu
• 2.2.3.2. Những tồn tại và nguyên nhân
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU THÚC ĐẨY QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ Ở TỈNH BẮC NINH TRONG NHỮNG NĂM TỚI
• 3.1. Bối cảnh trong nước và quốc tế tác động đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Bắc Ninh
• 3.1.1. Bối cảnh trong nước và quốc tế
• 3.1.2. Xu hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của Việt Nam trong thời gian tới
• 3.2. Quan điểm và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Ninh
• 3.2.1. Các quan điểm phát triển
• 3.2.2. Các mục tiêu phát triển
• 3.3. Một số giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Bắc Ninh
• 3.3.1. Các giải pháp vĩ mô thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
• 3.3.2. Giải pháp phát triển từng ngành
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

Chương này trình bày các khái niệm cơ bản liên quan đến cơ cấu ngành kinh tế và chuyển dịch kinh tế. Đầu tiên, khái niệm cơ cấu kinh tế được định nghĩa là tổng thể các mối quan hệ giữa các bộ phận trong nền kinh tế. Cơ cấu ngành kinh tế là tổ hợp các ngành kinh tế, phản ánh trình độ phân công lao động xã hội. Việc chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là một quá trình cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững. Các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển dịch bao gồm chính sách của Nhà nước, nhu cầu thị trường và sự phát triển của khoa học công nghệ. Đặc biệt, đổi mới cơ cấu là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu.

1.1. Khái niệm và phân loại cơ cấu ngành kinh tế

Khái niệm cơ cấu ngành kinh tế được hiểu là sự phân chia các ngành trong nền kinh tế thành các nhóm khác nhau, như nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ. Mỗi nhóm ngành có vai trò và chức năng riêng trong phát triển kinh tế. Việc phân loại này giúp xác định tỷ trọng của từng ngành trong tổng thể nền kinh tế, từ đó đưa ra các chính sách phát triển phù hợp. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế không chỉ đơn thuần là thay đổi tỷ trọng giữa các ngành mà còn là sự thay đổi trong chất lượng và hiệu quả hoạt động của các ngành. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao đời sống nhân dân.

II. Thực trạng quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Bắc Ninh

Chương này phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Bắc Ninh từ năm 1997 đến nay. Bắc Ninh đã có những bước tiến đáng kể trong việc chuyển dịch từ nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp và dịch vụ. Tỷ trọng ngành nông nghiệp trong GDP đã giảm, trong khi tỷ trọng ngành công nghiệp và dịch vụ tăng lên. Sự chuyển dịch này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong cơ cấu kinh tế mà còn cho thấy sự phát triển của thị trường lao động và đầu tư phát triển. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số vấn đề như tốc độ chuyển dịch chưa đồng đều giữa các ngành, và sự phát triển của ngành dịch vụ vẫn còn hạn chế.

2.1. Những nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch

Có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Bắc Ninh. Đầu tiên là vị trí địa lý thuận lợi, giúp tỉnh dễ dàng kết nối với các thị trường lớn như Hà Nội và Hải Phòng. Thứ hai, sự hỗ trợ từ chính sách của Nhà nước, đặc biệt là trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đã tạo điều kiện cho sự phát triển của ngành công nghiệp. Thứ ba, nhu cầu của thị trường và sự phát triển của công nghệ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng sự chuyển dịch này cần phải đi đôi với việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và cải thiện môi trường đầu tư.

III. Quan điểm và giải pháp chủ yếu thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Bắc Ninh trong những năm tới

Chương này đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Bắc Ninh trong thời gian tới. Đầu tiên, cần xác định rõ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, từ đó xây dựng các chính sách phù hợp để thúc đẩy phát triển kinh tế. Thứ hai, cần tập trung vào việc phát triển các ngành có tiềm năng, như công nghiệp chế biến và dịch vụ du lịch. Thứ ba, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là rất quan trọng, nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong bối cảnh hội nhập. Cuối cùng, cần có các chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, tạo điều kiện cho họ phát triển và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

3.1. Các giải pháp vĩ mô thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu

Các giải pháp vĩ mô cần được thực hiện để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế bao gồm việc hoàn thiện hệ thống chính sách, tạo môi trường đầu tư thuận lợi và khuyến khích đổi mới công nghệ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và doanh nghiệp trong việc triển khai các chính sách phát triển. Đồng thời, việc tăng cường hợp tác quốc tế cũng sẽ giúp Bắc Ninh học hỏi kinh nghiệm và thu hút đầu tư từ nước ngoài. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện cơ cấu ngành kinh tế mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh của tỉnh trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Bắc Ninh, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, đã trải qua quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế quan trọng từ năm 1997 đến 2008. Trong giai đoạn này, GDP của tỉnh tăng trưởng bình quân 13,9% mỗi năm, vượt mức tăng trưởng trung bình cả nước và đứng thứ hai trong vùng đồng bằng sông Hồng. Cơ cấu ngành kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực với tỷ trọng nông nghiệp giảm từ 51,87% năm 1997 xuống còn 27,66% năm 2008, trong khi công nghiệp và dịch vụ tăng lên tương ứng 42,63% và 29,71%. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của Bắc Ninh trong giai đoạn này, đồng thời đề xuất các giải pháp thúc đẩy quá trình chuyển dịch phù hợp với xu thế công nghiệp hóa - hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào tỉnh Bắc Ninh trong khoảng thời gian từ 1997 đến 2008, với trọng tâm phân tích các chỉ tiêu cơ cấu GDP, cơ cấu lao động và các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách phát triển kinh tế địa phương, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết kinh tế chính trị của chủ nghĩa Mác-Lênin về cơ cấu kinh tế, trong đó cơ cấu ngành kinh tế được hiểu là tổ hợp các ngành kinh tế với tỷ trọng và mối quan hệ tương tác phản ánh trình độ phân công lao động xã hội và phát triển lực lượng sản xuất. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng gồm:

• Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế: Quá trình thay đổi tỷ trọng các ngành kinh tế theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp, tăng công nghiệp và dịch vụ, phản ánh sự phát triển không đồng đều giữa các ngành và sự hiện đại hóa nền kinh tế.

• Mô hình “Chu kỳ đuổi kịp sản phẩm” (Flying Geese Model): Mô hình này giải thích sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo kiểu làn sóng, trong đó các quốc gia phát triển trước chuyển giao công nghệ và ngành nghề cho các quốc gia phát triển sau, phù hợp với bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa.

Các khái niệm chính bao gồm: cơ cấu GDP, cơ cấu lao động, cơ cấu ngành kinh tế (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ), chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế, và các nhân tố ảnh hưởng như vị trí địa lý, nguồn nhân lực, tiến bộ khoa học công nghệ, vai trò Nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với các phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh và thống kê. Nguồn dữ liệu chính là số liệu thống kê kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Ninh từ năm 1997 đến 2008, bao gồm các bảng số liệu về cơ cấu GDP, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất, cơ cấu lao động, và các báo cáo phát triển kinh tế địa phương. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ số liệu kinh tế của tỉnh trong giai đoạn nghiên cứu, được chọn lọc từ các nguồn chính thức như Sở Kế hoạch và Đầu tư, Cục Thống kê tỉnh Bắc Ninh. Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích định lượng thông qua các chỉ tiêu cơ cấu và tốc độ tăng trưởng, kết hợp phân tích định tính về các nhân tố ảnh hưởng và so sánh với các tỉnh lân cận như Hưng Yên và Vĩnh Phúc để rút ra bài học kinh nghiệm. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1997-2008, với việc đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp cho giai đoạn tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển dịch cơ cấu GDP tích cực: Tỷ trọng ngành nông nghiệp giảm từ 51,87% năm 1997 xuống còn 27,66% năm 2008, trong khi công nghiệp - xây dựng tăng từ 20,26% lên 42,63%, dịch vụ tăng từ 27,87% lên 29,71%. Điều này phản ánh sự chuyển dịch cơ cấu theo hướng công nghiệp hóa và hiện đại hóa, phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế quốc gia.

2. Tăng trưởng GDP bình quân đầu người vượt mức trung bình cả nước: GDP bình quân đầu người của Bắc Ninh tăng từ 196 USD năm 1997 lên 1.160 USD năm 2008, lần đầu tiên vượt mức bình quân cả nước (khoảng 1.000 USD). Đây là chỉ số quan trọng cho thấy cải thiện đời sống và năng lực sản xuất của tỉnh.

3. Cơ cấu lao động chuyển dịch theo hướng giảm lao động nông nghiệp: Lao động trong khu vực nông nghiệp chiếm 51,9% năm 2008, giảm so với các năm trước, trong khi lao động công nghiệp - xây dựng và dịch vụ lần lượt chiếm 29,2% và 18,9%. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động nông nghiệp vẫn cao hơn mức trung bình vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ (52,54% nông nghiệp, 21,8% công nghiệp, 25,62% dịch vụ).

4. Tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và ổn định: Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 13,9%/năm trong giai đoạn 1997-2008, với năm cao nhất đạt 16,6% (năm 2000) và năm 2008 đạt 16,23%. Thu ngân sách tăng bình quân 25%/năm, phản ánh sự phát triển kinh tế bền vững.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự chuyển dịch cơ cấu tích cực là do Bắc Ninh tận dụng tốt vị trí địa lý thuận lợi gần thủ đô Hà Nội, phát triển các khu công nghiệp, thu hút đầu tư trong và ngoài nước, đồng thời chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. So sánh với các tỉnh lân cận như Hưng Yên và Vĩnh Phúc, Bắc Ninh có tốc độ tăng trưởng GDP và chuyển dịch cơ cấu tương đồng, tuy nhiên tỷ trọng lao động nông nghiệp vẫn còn cao, cho thấy tiềm năng chuyển dịch lao động sang công nghiệp và dịch vụ còn lớn. Việc tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ trong GDP phù hợp với xu hướng toàn cầu hóa và công nghiệp hóa hiện đại, đồng thời giúp nâng cao giá trị gia tăng và năng suất lao động. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cơ cấu GDP theo ngành qua các năm và bảng so sánh cơ cấu lao động giữa Bắc Ninh và các tỉnh trong vùng để minh họa rõ nét sự chuyển dịch.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Đẩy mạnh các chương trình đào tạo nghề, kỹ thuật nhằm chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, hướng tới nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 36,7% hiện tại lên trên 50% trong vòng 5 năm tới. Chủ thể thực hiện là các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phối hợp với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội.

2. Phát triển các khu công nghiệp và cụm công nghiệp tập trung: Mở rộng diện tích và nâng cao chất lượng hạ tầng kỹ thuật tại các khu công nghiệp hiện có, thu hút đầu tư FDI vào các ngành công nghệ cao, chế biến chế tạo. Mục tiêu tăng tỷ trọng công nghiệp trong GDP lên trên 50% vào năm 2025. Chủ thể thực hiện là UBND tỉnh và Ban quản lý các khu công nghiệp.

3. Đẩy mạnh phát triển dịch vụ chất lượng cao: Phát triển các ngành dịch vụ tài chính, logistics, du lịch văn hóa dựa trên tiềm năng văn hóa đặc sắc của Bắc Ninh, nhằm tăng tỷ trọng dịch vụ trong GDP lên trên 30% trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với các doanh nghiệp.

4. Hoàn thiện chính sách thu hút đầu tư và cải thiện môi trường kinh doanh: Xây dựng chính sách ưu đãi hấp dẫn, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong và ngoài nước đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh. Mục tiêu tăng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) hàng năm ít nhất 15%. Chủ thể thực hiện là Sở Kế hoạch và Đầu tư cùng các cơ quan liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách địa phương: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế, chuyển dịch cơ cấu ngành phù hợp với điều kiện tỉnh Bắc Ninh.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế và sinh viên ngành kinh tế: Tài liệu tham khảo hữu ích về lý thuyết và thực tiễn chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong bối cảnh công nghiệp hóa và hội nhập kinh tế quốc tế.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Hiểu rõ về xu hướng phát triển ngành nghề, tiềm năng và thách thức của tỉnh Bắc Ninh để đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả.

4. Cơ quan quản lý giáo dục và đào tạo nghề: Tham khảo để xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu chuyển dịch lao động và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là gì?
   Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là quá trình thay đổi tỷ trọng và vai trò của các ngành kinh tế trong nền kinh tế quốc dân theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp, tăng công nghiệp và dịch vụ, phản ánh sự phát triển và hiện đại hóa nền kinh tế.

2. Tại sao Bắc Ninh cần chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế?
   Bắc Ninh cần chuyển dịch cơ cấu để phù hợp với xu thế công nghiệp hóa - hiện đại hóa, nâng cao năng suất lao động, tăng giá trị gia tăng và cải thiện đời sống nhân dân, đồng thời tận dụng lợi thế vị trí địa lý và nguồn nhân lực.

3. Những nhân tố nào ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Bắc Ninh?
   Các nhân tố chính gồm vị trí địa lý thuận lợi gần Hà Nội, nguồn nhân lực dồi dào và chất lượng, tiến bộ khoa học công nghệ, vai trò quản lý của Nhà nước, cùng với xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế.

4. Cơ cấu lao động hiện nay của Bắc Ninh ra sao?
   Năm 2008, lao động trong nông nghiệp chiếm 51,9%, công nghiệp - xây dựng 29,2%, dịch vụ 18,9%. Tỷ lệ lao động nông nghiệp còn cao so với mức trung bình vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, cho thấy tiềm năng chuyển dịch lao động sang các ngành khác.

5. Giải pháp nào được đề xuất để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Bắc Ninh?
   Các giải pháp gồm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển khu công nghiệp và dịch vụ chất lượng cao, hoàn thiện chính sách thu hút đầu tư, và cải thiện môi trường kinh doanh nhằm tăng trưởng bền vững.

Kết luận

• Bắc Ninh đã đạt được chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tích cực trong giai đoạn 1997-2008 với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 13,9%/năm.
• Tỷ trọng nông nghiệp giảm mạnh, công nghiệp và dịch vụ tăng lên, phù hợp với xu hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa.
• Cơ cấu lao động chuyển dịch nhưng vẫn còn tỷ lệ lao động nông nghiệp cao, cần tiếp tục nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
• Các nhân tố như vị trí địa lý, nguồn nhân lực, tiến bộ khoa học công nghệ và vai trò Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển dịch.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế bền vững, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế xã hội của tỉnh trong những năm tới.

Tiếp theo, cần triển khai các chương trình đào tạo nghề, phát triển hạ tầng công nghiệp và dịch vụ, đồng thời hoàn thiện chính sách thu hút đầu tư để duy trì đà tăng trưởng. Mời các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp cùng tham gia đóng góp ý kiến và thực hiện các giải pháp nhằm phát huy tối đa tiềm năng kinh tế của Bắc Ninh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ 1. Khái niệm và phân loại cơ cấu ngành kinh tế 1. Khái niệm cơ cấu kinh tế Khái niệm cơ cấu kinh tế được định nghĩa khác nhau tuỳ thuộc vào cách tiếp cận, nghiên cứu. Khi tìm hiểu về cơ cấu kinh tế, cần làm rõ khái niệm về cơ cấu.

Cơ cấu là một khái niệm mà triết học duy vật biện chứng dùng để chỉ cách thức tổ chức bên trong của một hệ thống. Biểu hiện sự thống nhất của các mối quan hệ qua lại vững chắc giữa các bộ phận của nó. Trong khi chỉ rõ mối quan hệ biện chứng giữa bộ phận và toàn thể, nó biểu hiện ra như là một thuộc tính của sự vật, hiện tượng, và biến đổi cùng với sự biến đổi của sự vật, hiện tượng [25, tr. Bởi vậy khi nghiên cứu về cơ cấu của một đối tượng nào đó cần phải tiếp cận một cách hệ thống đối với nó.

Cũng như vậy đối với nền kinh tế quốc dân, khi xem nó là một hệ thống phức tạp, có thể thấy rất nhiều các bộ phận và các kiểu cơ cấu hợp thành của chúng. Nếu đứng trên quan điểm duy vật biện chứng và lý thuyết hệ thống có thể hiểu: Cơ cấu kinh tế là một tổng thể hợp thành bởi nhiều yếu tố của nền kinh tế quốc dân, giữa chúng có mối liên hệ hữu cơ, tương tác qua lại cả về số lượng và chất lượng, trong những không gian và điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể, chúng vận động hướng vào những mục tiêu nhất định. Do vậy, cơ cấu kinh tế là phạm trù kinh tế, là nền tảng của cơ cấu xã hội và chế độ xã hội. Theo lý luận kinh tế chính trị, khi phân tích quá trình phân công lao động xã hội, Các Mác đã nhấn mạnh: “Cơ cấu kinh tế của xã hội là toàn bộ những quan hệ sản xuất phù hợp với một quá trình phát triển nhất định của 1 z các lực lượng sản xuất vật chất”[5, tr.

Đó là tính thống nhất giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong khái niệm cơ cấu kinh tế, là kết quả của sự phản ánh mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng. Một cách tiếp cận khác thì cho rằng: “Cơ cấu của nền kinh tế quốc dân là tổng thể những mối quan hệ giữa các bộ phận hợp thành nền kinh tế: Các lĩnh vực (sản xuất, trao đổi, tiêu dùng), các ngành (công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ), các thành phần kinh tế (quốc doanh, tập thể, cá thể) hay các vùng kinh tế. Nhìn chung, có thể hiểu một cách đơn giản cơ cấu kinh tế là tổng thể các nhóm ngành, các yếu tố cấu thành hệ thống kinh tế của một quốc gia. Trong quá trình vận động của nền kinh tế, chúng có quan hệ tương tác lẫn nhau về số lượng, tỷ trọng và cùng hướng vào những mục tiêu đã xác định.

Nền kinh tế quốc dân dưới góc độ cấu trúc là sự đan xen của nhiều loại cơ cấu khác nhau, có mối quan hệ chi phối lẫn nhau trong quá trình phát triển kinh tế. Trên bình diện vĩ mô, có các loại cơ cấu kinh tế cơ bản là cơ cấu vùng, lãnh thổ; cơ cấu ngành và cơ cấu thành phần kinh tế. Cơ cấu ngành kinh tế 1. Khái niệm Cơ cấu ngành kinh tế là tổ hợp ngành kinh tế được hình thành trên các tương quan tỷ lệ, biểu hiện mối quan hệ tổng hợp giữa các ngành với nhau phản ánh trình độ phân công lao động xã hội của nền kinh tế và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất xã hội.

Biểu thị cơ cấu ngành kinh tế bằng vị trí, tỷ trọng của mỗi ngành trong hệ thống nền kinh tế quốc dân. Cơ cấu vùng, lãnh thổ được hình thành bởi việc bố trí không gian địa lý. Trong cơ cấu lãnh thổ, có sự biểu hiện của cơ cấu ngành trong điều kiện cụ thể của không gian lãnh thổ. Tuỳ theo tiềm năng 2 z phát triển kinh tế, gắn liền với sự hình thành phân bố dân cư trên lãnh thổ để phát triển tổng hợp hay ưu tiên một vài ngành kinh tế nào đó.

Trong khi đó, cơ cấu thành phần kinh tế biểu hiện hệ thống tổ chức kinh tế với các chế độ sở hữu khác nhau có khả năng thúc đẩy phân công lao động xã hội. Cơ cấu thành phần kinh tế cũng là một nhân tố tác động đến cơ cấu ngành kinh tế và cơ cấu vùng, lãnh thổ trong quá trình phát triển. Trong ba loại cơ cấu trên của cơ cấu kinh tế, cơ cấu ngành kinh tế là biểu hiện quan trọng nhất và đặc trưng nhất. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế cần căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ, vai trò của từng ngành trong phát triển kinh tế-xã hội, căn cứ vào điều kiện thực tế để phát triển chúng.

Thay đổi nhanh chóng và mạnh mẽ cơ cấu ngành là nét đặc trưng của nền kinh tế nước ta cũng như nhiều nước đang phát triển khác. Một số đặc trưng của cơ cấu ngành kinh tế bao gồm: bị chi phối bởi các quy trình kỹ thuật, công nghệ và yêu cầu thị trường; bị ràng buộc bởi tính hệ thống và yêu cầu cân đối (hay ở chừng mực nào đó là yêu cầu đồng bộ); đan xen tính hiện đại và tính lạc hậu; bị chi phối bởi các yếu tố chính trị, xã hội. Để xem xét số lượng các ngành tạo nên nền kinh tế và chất lượng các mối quan hệ giữa chúng với nhau ra sao, người ta thường chia nền kinh tế thành các nhóm ngành để quan sát. Theo quan điểm của tác giả Ngô Doãn Vịnh, về mặt định lượng, cơ cấu ngành kinh tế bao gồm số ngành kinh tế và tỷ trọng trong mỗi ngành đó trong tổng thể nền kinh tế quốc dân; về mặt định tính, cơ cấu ngành thể hiện mối quan hệ giữa các ngành kinh tế và vị trí của mỗi ngành trong nền kinh tế quốc dân.

Trong mối quan hệ giữa các ngành kinh tế thường biểu hiện hai mối quan hệ chủ yếu, gồm: ngành có mối quan hệ trực tiếp, trong đó có các ngành quan hệ ngược chiều, các ngành quan hệ xuôi chiều và ngành quan hệ gián tiếp. 3 z Cơ cấu ngành kinh tế hình thành trên cơ sở phân công lao động xã hội và chuyên môn hoá sản xuất. Do đó, nó phản ánh phần nào trình độ sản xuất và phân công lao động xã hội của một quốc gia. Nghiên cứu các loại cơ cấu kinh tế nhằm tìm ra cách thức duy trì tính hợp lý của chúng và những lĩnh vực cần ưu tiên tập trung cao nguồn lực có hạn của mỗi quốc gia trong mỗi thời kỳ.

Từ đó thúc đẩy sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế quốc dân một cách nhanh chóng nhất, có hiệu quả nhất. Phân loại cơ cấu ngành kinh tế Có nhiều cách phân loại các ngành hợp thành trong cơ cấu ngành kinh tế. Tuy nhiên, căn cứ vào phân ngành của Tổng cục Thống kê Việt Nam, có thể nhìn nhận nền kinh tế nước ta là tổng hòa của ba nhóm ngành sau: Nhóm ngành nông, lâm, ngư nghiệp (ngành nông nghiệp), gồm các ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và ngư nghiệp; Nhóm ngành công nghiệp và xây dựng (ngành công nghiệp), gồm các ngành công nghiệp chế biến, công nghiệp khai thác, công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và xuất khẩu, công nghiệp lọc dầu, ngành xây dựng; Nhóm ngành dịch vụ gồm các ngành thương mại, du lịch, giao thông vận tải, tài chính ngân hàng, bưu điện và các ngành dịch vụ khác. Cơ cấu theo hai nhóm ngành dựa trên phương thức, công nghệ sản xuất: nông nghiệp và phi nông nghiệp.

Việc phân chia cơ cấu kinh tế thành hai nhóm ngành này để quan sát trình độ của cơ cấu, yếu tố quan trọng để thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế. Khi phân tích theo hai nhóm ngành này, chúng ta cần quan sát phương thức, công nghệ tạo ra sản phẩm. Khi nhóm ngành phi nông nghiệp càng phát triển và chiếm tỷ trọng càng lớn thì nền kinh tế càng phát triển ở trình độ cao. Nhóm ngành nông nghiệp gồm các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp; nhóm ngành phi nông nghiệp gồm các ngành công nghiệp, xây dựng và dịch vụ.

Đối với các nước đang phát triển thì việc xem xét cơ cấu ngành kinh tế theo kiểu này có ý nghĩa to lớn. Việc chuyển dân cư nông thôn sang sống tại các đô thị và 4 z chuyển lao động nông nghiệp sang làm việc trong các khu vực phi nông nghiệp là vấn đề có tính quy luật tiến tới sự hiện đại; sự chuyển động này đến một mức đô nào đó thì nền kinh tế được coi là phát triển. Ở các nước đang phát triển, các ngành nông nghiệp thường chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế; khi đó công nghệ của nền kinh tế không cao. Căn cứ vào phương thức sản xuất, người ta còn chia các ngành thành hai nhóm sau đây: - Cơ cấu giữa các doanh nghiệp theo quy mô.

Tức là, cơ cấu giữa doanh nghiệp quy mô nhỏ, vừa và doanh nghiệp quy mô lớn. Trong điều kiện kinh tế thị trường, doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng nhạy nhanh, kịp thời với những biến động kinh tế trong một quốc gia hay trên phạm vi toàn thế giới. Nhờ đó, có thể giảm thiểu tổn thất cho đầu tư và cho sản xuất. Mặt khác, một vấn đề quan trọng cần chú ý trong bối cảnh toàn cầu hoá là luôn tồn tại sự cạnh tranh khốc liệt.

Những tập đoàn kinh tế lớn mạnh có điều kiện cạnh tranh tốt hơn. Vì thế, bên cạnh việc khuyến khích phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần đặc biệt chú ý tạo dựng những tập đoàn kinh tế lớn. - Cơ cấu giữa các doanh nghiệp có công nghệ trình độ cao với các doanh nghiệp có công nghệ trình độ trung bình. Dù hiển nhiên những doanh nghiệp có công nghệ cao sẽ quyết định sự phát triển của cơ cấu kinh tế, nhưng trong khi lao động cần việc làm có số lượng lớn và lực lượng lao động có chất lượng không cao thì việc phát triển các doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động vô cùng cần thiết.

Nó không chỉ góp phần giải quyết việc làm mà còn có ý nghĩa toàn dụng lao động để tăng trưởng kinh tế. Cơ cấu theo hai nhóm ngành dựa vào tính chất sản phẩm cuối cùng: nhóm ngành sản xuất sản phẩm vật chất và nhóm ngành sản xuất sản phẩm dịch vụ. Việc phân chia cơ cấu kinh tế theo hai nhóm ngành này nhằm nghiên cứu về mức độ hài hoà giữa các ngành trong nền kinh tế quốc dân.