Luận văn thạc sĩ chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ở tỉnh sơn la theo hướng công nghiệp hóa hiện đại hóa

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ở tỉnh sơn la theo hướng công nghiệp hóa hiện đại hóa, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Đinh Thị Thúy Hà
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Đức Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Tỉnh Sơn La: Hướng Tới Công Nghiệp Hóa Hiện Đại Hóa
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH
• 1.1. Cơ cấu kinh tế và cơ cấu kinh tế ngành
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH SƠN LA
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM THÚC ĐẨY CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH SƠN LA THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn của chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một quá trình tất yếu trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Chuyển dịch cơ cấu không chỉ đơn thuần là sự thay đổi trong tỷ trọng các ngành mà còn là sự chuyển đổi căn bản trong cách thức tổ chức và quản lý nền kinh tế. Kinh tế tỉnh Sơn La đang trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ, với mục tiêu hướng tới công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Việc phân tích cơ cấu kinh tế và cơ cấu kinh tế ngành là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về những thay đổi này. Cơ cấu kinh tế hợp lý sẽ tạo ra sự cân đối và hài hòa trong việc sử dụng các nguồn lực, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững. Theo đó, việc đầu tư công nghiệp và phát triển dịch vụ là những yếu tố then chốt trong quá trình này. Đặc biệt, chính sách phát triển cần phải được xây dựng dựa trên những lợi thế tương đối của tỉnh, nhằm tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh.

1.1. Đặc điểm của Sơn La ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành

Sơn La có những đặc điểm tự nhiên và xã hội đặc thù, ảnh hưởng lớn đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Địa hình đồi núi, khí hậu đa dạng tạo điều kiện cho phát triển nông nghiệp nhưng cũng đặt ra thách thức cho công nghiệp hóa. Nguồn nhân lực tại Sơn La chủ yếu là lao động nông nghiệp, do đó việc chuyển đổi sang công nghiệp và dịch vụ cần có những chính sách hỗ trợ phù hợp. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng và đào tạo nhân lực là những yếu tố quan trọng để thúc đẩy quá trình này. Hơn nữa, việc phát triển khu công nghiệp và thúc đẩy hợp tác giữa các thành phần kinh tế sẽ tạo ra động lực cho sự phát triển bền vững của tỉnh. Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình chuyển dịch cơ cấu cần được phân tích kỹ lưỡng để đưa ra các giải pháp hiệu quả.

1.2. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ở Sơn La

Trong những năm qua, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ở Sơn La đã có những chuyển biến tích cực. Tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ đang dần tăng lên, trong khi tỷ trọng nông nghiệp có xu hướng giảm. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, như chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh của các ngành. Chính sách phát triển cần phải được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn, nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho đầu tư và phát triển bền vững. Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và đổi mới công nghệ trong sản xuất là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả kinh tế. Hơn nữa, cần có những giải pháp cụ thể để phát triển bền vững và thúc đẩy hợp tác giữa các ngành, nhằm tạo ra sự phát triển đồng bộ và toàn diện cho tỉnh Sơn La.

II. Quan điểm phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ở tỉnh Sơn La

Để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cần xác định rõ các quan điểm và phương hướng phát triển. Chính sách phát triển cần tập trung vào việc huy động vốn và thu hút đầu tư từ các nguồn lực bên ngoài. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng và phát triển khu công nghiệp là rất quan trọng để tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp. Đồng thời, cần chú trọng đến việc đào tạo nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong bối cảnh mới. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và đổi mới công nghệ trong sản xuất cũng là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngành kinh tế. Hơn nữa, việc tăng cường hợp tác giữa các thành phần kinh tế và các địa phương sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của tỉnh.

2.1. Định hướng phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Sơn La

Định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Sơn La trong giai đoạn tới cần phải gắn liền với chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Mục tiêu là phát triển công nghiệp và dịch vụ một cách bền vững, đồng thời bảo đảm an sinh xã hội và bảo vệ môi trường. Cần có những chính sách cụ thể để phát huy lợi thế của tỉnh, như phát triển nông nghiệp công nghệ cao và du lịch sinh thái. Việc tăng cường hợp tác với các tỉnh lân cận và các tổ chức quốc tế cũng sẽ giúp Sơn La thu hút thêm nguồn lực và kinh nghiệm trong quá trình phát triển. Đặc biệt, cần chú trọng đến việc đào tạo nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong bối cảnh mới.

2.2. Giải pháp cụ thể để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành

Để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần đẩy mạnh đầu tư vào cơ sở hạ tầng và khu công nghiệp để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp. Thứ hai, cần huy động vốn từ các nguồn lực bên ngoài và khuyến khích đầu tư tư nhân vào các lĩnh vực trọng điểm. Thứ ba, cần đào tạo nguồn nhân lực để nâng cao chất lượng lao động, đáp ứng yêu cầu của thị trường. Cuối cùng, cần tăng cường hợp tác giữa các thành phần kinh tế và các địa phương để tạo ra sức mạnh tổng hợp, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của tỉnh Sơn La.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành là một trong những nội dung cốt lõi của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đặc biệt quan trọng đối với các tỉnh miền núi như Sơn La. Tỉnh Sơn La, với diện tích tự nhiên lớn thứ ba cả nước, có vị trí địa lý đặc thù, khí hậu đa dạng và nguồn tài nguyên phong phú, đang trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Giai đoạn nghiên cứu chủ yếu từ năm 2005 đến 2010 cho thấy tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của tỉnh đạt khoảng 11,6%/năm, trong đó GDP công nghiệp - xây dựng tăng bình quân 25-26%/năm, dịch vụ tăng 17-18%/năm, còn nông, lâm nghiệp chiếm tỷ trọng giảm dần từ 60,96% năm 2001 xuống còn 43,4% năm 2010.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ở Sơn La, nhận diện những thuận lợi, khó khăn, điểm mạnh và hạn chế, từ đó đề xuất quan điểm, phương hướng và giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đến năm 2020. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ tỉnh Sơn La khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành. Cơ cấu kinh tế được hiểu là tổng thể các quan hệ kinh tế giữa các bộ phận hợp thành nền kinh tế, phản ánh sự phân công lao động xã hội và trình độ phát triển lực lượng sản xuất. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành là quá trình thay đổi tỷ trọng, cấu trúc và chất lượng các ngành kinh tế nhằm đạt cơ cấu hợp lý, hiện đại và hiệu quả hơn.

Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế: nhấn mạnh sự vận động liên tục của cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ, giảm tỷ trọng nông nghiệp, đồng thời chuyển dịch nội bộ ngành theo hướng hiện đại hóa và đa dạng hóa sản phẩm.

• Lý thuyết phát triển kinh tế vùng miền: phân tích ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, xã hội, kinh tế và chính sách địa phương đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành, đặc biệt trong các tỉnh miền núi như Sơn La.

Các khái niệm chính bao gồm: cơ cấu kinh tế ngành, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, và các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp cụ thể như:

• Phân tích, tổng hợp: hệ thống hóa các lý luận về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu ngành, đồng thời tổng hợp các báo cáo, số liệu thống kê của tỉnh Sơn La và các tỉnh miền núi khác.

• Phương pháp thống kê: phân tích số liệu về cơ cấu ngành kinh tế, giá trị sản xuất, tỷ trọng GDP các ngành từ năm 2001 đến 2010, so sánh với cả nước và các tỉnh miền núi điển hình.

• Khảo sát thực trạng: đánh giá các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, thuận lợi và khó khăn ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành tại Sơn La.

• Phân tích so sánh: rút ra bài học kinh nghiệm từ các tỉnh miền núi như Lào Cai, Yên Bái để đề xuất giải pháp phù hợp cho Sơn La.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ số liệu thống kê kinh tế - xã hội của tỉnh Sơn La giai đoạn 2001-2010, các báo cáo của Ủy ban nhân dân tỉnh và các tài liệu tham khảo liên quan. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tính đại diện và khả năng phản ánh thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành của tỉnh. Thời gian nghiên cứu tập trung chủ yếu từ năm 2005 đến 2010, với định hướng đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa: Tỷ trọng ngành nông, lâm, thủy sản giảm từ 60,96% năm 2001 xuống còn 43,4% năm 2010; ngành công nghiệp - xây dựng tăng từ 9,49% lên 22%; dịch vụ tăng từ 29,55% lên 34,6%. So với cả nước, Sơn La chuyển dịch chậm hơn, nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn.

2. Chuyển dịch cơ cấu nội bộ ngành nông nghiệp: Tỷ trọng trồng trọt giảm từ 78,6% năm 2006 xuống còn 75,46% năm 2010; chăn nuôi tăng từ 20,88% lên 23,79%. Giá trị sản xuất trên 1ha đất canh tác tăng từ 7,55 triệu đồng năm 2001 lên 11,8 triệu đồng năm 2010. Sản lượng lương thực tăng trưởng bình quân 5,25%/năm.

3. Phát triển ngành công nghiệp và dịch vụ: Công nghiệp chế biến phát triển với các sản phẩm như gạch, xi măng, chè, chế biến hoa quả; dịch vụ thương mại, du lịch tăng trưởng, thu hút khách du lịch trong và ngoài nước. Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng tăng 13,49% trong giai đoạn 2001-2010.

4. Chuyển dịch trong ngành lâm nghiệp và thủy sản: Độ che phủ rừng tăng từ 37% năm 2006 lên 50% năm 2010; nuôi trồng thủy sản tăng nhanh, tỷ trọng nuôi trồng thủy sản trong ngành thủy sản tăng từ 20,35% năm 2007 lên 81,33% năm 2010, trong khi khai thác giảm tương ứng.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Sơn La phản ánh xu hướng chung của các tỉnh miền núi trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tuy nhiên tốc độ còn chậm và chưa đồng đều. Nguyên nhân chủ yếu do điều kiện tự nhiên khó khăn, cơ sở hạ tầng giao thông còn hạn chế, trình độ dân trí thấp, nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp và dịch vụ.

So với các tỉnh như Lào Cai và Yên Bái, Sơn La còn thiếu sự đầu tư mạnh mẽ vào kết cấu hạ tầng và thu hút vốn đầu tư, đặc biệt là vốn công nghệ cao. Các ngành công nghiệp chế biến và dịch vụ chưa phát triển tương xứng với tiềm năng tài nguyên và vị trí địa lý.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ trọng GDP các ngành qua các năm, bảng so sánh tốc độ tăng trưởng ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ, cũng như biểu đồ chuyển dịch cơ cấu nội bộ ngành nông nghiệp và thủy sản. Những biểu đồ này giúp minh họa rõ nét xu hướng chuyển dịch và những điểm nghẽn cần khắc phục.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy hoạch phát triển ngành công nghiệp và dịch vụ: Xây dựng kế hoạch phát triển các ngành công nghiệp chế biến gắn với lợi thế tài nguyên địa phương, ưu tiên các ngành công nghệ cao, công nghiệp sạch. Mục tiêu tăng tỷ trọng công nghiệp - xây dựng lên trên 30% GDP tỉnh trong vòng 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh phối hợp với các sở ngành liên quan.

2. Đẩy mạnh đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông và logistics: Nâng cấp các tuyến đường quốc lộ, đường tỉnh và hệ thống giao thông nội vùng để giảm chi phí vận chuyển, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế. Mục tiêu hoàn thành nâng cấp ít nhất 80% các tuyến đường chính trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Giao thông Vận tải, các nhà đầu tư công và tư nhân.

3. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, chuyển giao công nghệ cho lao động địa phương, đặc biệt trong các ngành công nghiệp và dịch vụ. Mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên trên 70% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, các trường đào tạo nghề.

4. Thu hút và huy động vốn đầu tư: Xây dựng chính sách ưu đãi thu hút đầu tư trong và ngoài nước, đặc biệt là đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các ngành công nghiệp chế biến và dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Mục tiêu tăng vốn đầu tư toàn xã hội lên 25% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý các khu công nghiệp, Sở Kế hoạch và Đầu tư.

5. Ứng dụng khoa học công nghệ và bảo vệ môi trường: Khuyến khích áp dụng công nghệ tiên tiến, thân thiện môi trường trong sản xuất công nghiệp và nông nghiệp, giảm thiểu ô nhiễm và sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên. Mục tiêu giảm 15% lượng chất thải công nghiệp trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Khoa học và Công nghệ, các doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách địa phương: Giúp xây dựng chiến lược phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện đặc thù của tỉnh Sơn La, từ đó đề ra các chính sách hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu ngành hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế chính trị: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ở vùng miền núi, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Hiểu rõ tiềm năng, lợi thế và thách thức của tỉnh Sơn La để đưa ra quyết định đầu tư đúng hướng, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

4. Các tổ chức phát triển và viện nghiên cứu: Hỗ trợ xây dựng các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, đào tạo nguồn nhân lực và ứng dụng khoa học công nghệ tại các tỉnh miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành là gì?
   Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành là quá trình thay đổi tỷ trọng, cấu trúc và chất lượng các ngành kinh tế nhằm đạt cơ cấu hợp lý, hiện đại và hiệu quả hơn, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

2. Tại sao chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành quan trọng đối với Sơn La?
   Sơn La là tỉnh miền núi có nhiều tiềm năng nhưng còn nhiều khó khăn, chuyển dịch cơ cấu ngành giúp tỉnh khai thác hiệu quả tài nguyên, nâng cao năng lực sản xuất, tạo việc làm và cải thiện đời sống người dân.

3. Những ngành nào ở Sơn La có tiềm năng phát triển?
   Ngành công nghiệp chế biến (xi măng, gạch, chè), nông nghiệp hàng hóa (cây công nghiệp, chăn nuôi bò sữa), dịch vụ du lịch và thương mại biên giới là những ngành có tiềm năng phát triển lớn.

4. Những khó khăn chính trong chuyển dịch cơ cấu ngành ở Sơn La là gì?
   Khó khăn gồm địa hình chia cắt, cơ sở hạ tầng giao thông yếu kém, trình độ lao động thấp, vốn đầu tư hạn chế và thị trường tiêu thụ sản phẩm chưa ổn định.

5. Làm thế nào để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành hiệu quả?
   Cần có quy hoạch phát triển ngành phù hợp, đầu tư kết cấu hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thu hút vốn đầu tư và ứng dụng khoa học công nghệ, đồng thời xây dựng chính sách hỗ trợ đồng bộ.

Kết luận

• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ở Sơn La đã có những bước tiến tích cực, với tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ tăng, nông nghiệp giảm dần trong GDP giai đoạn 2001-2010.
• Ngành nông nghiệp chuyển dịch theo hướng sản xuất hàng hóa, phát triển cây công nghiệp và chăn nuôi tập trung, tuy nhiên còn nhiều hạn chế về quy mô và hiệu quả.
• Công nghiệp chế biến và dịch vụ thương mại, du lịch có tiềm năng phát triển nhưng cần đầu tư mạnh mẽ hơn về công nghệ và hạ tầng.
• Các nhân tố như điều kiện tự nhiên, nguồn nhân lực, vốn đầu tư và chính sách nhà nước đóng vai trò quyết định trong quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh đến năm 2020 và xa hơn.

Các cơ quan quản lý và nhà đầu tư cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật số liệu để điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển của tỉnh Sơn La.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu giai đoạn đổi mới toàn diện và sâu sắc ở nước ta, trong đó có sự đổi mới về các quan điểm kinh tế. Đảng ta chủ trương điều chỉnh lại cơ cấu đầu tư theo hướng: phải tập trung sức người, sức của vào việc thực hiện cho được ba chương trình mục tiêu về lương thực, thực phẩm; hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu. Ba chương trình kinh tế là sự cụ thể hoá nội dung công nghiệp hoá chặng đường đầu tiên, định hướng cho sự phát triển tất cả các ngành, các hoạt động kinh tế, nhằm xây dựng cơ cấu ngành kinh tế hợp lý. Tiếp đó Đại hội VII và Đại hội VIII, Đảng ta tiếp tục khẳng định và hoàn thiện thêm đường lối đổi mới cho Đại hội Đảng lần thứ VI đề ra.

Trong giai đoạn này Đảng ta chủ trương chuyển dịch một cách căn bản và toàn diện về cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá bao gồm cơ cấu ngành, cơ cấu vùng, cơ cấu thành phần kinh tế. Do vậy, qua 15 năm đổi mới, (1986-2000), việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, 13 z hiện đại hoá đã đem lại những thành tựu to lớn trong đó nền kinh tế đã hình thành cơ cấu 3 ngành rõ rệt teo tỷ trọng GDP như sau: + Nông nghiệp: 25% + Công nghiệp: 34,5% + Dịch vụ: 40,5% Từ thực tiễn của 15 năm đổi mới, từ tình hình kinh tế - xã hội của đất nước và bối cảnh quốc tế, Đại hội IX của Đảng đã có sự bổ sung, phát triển một cách sâu sắc và toàn diện hơn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nước ta, năm 2010 và đến năm 2020 đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp tiên tiến và xã hội chủ nghĩa. Có thể nói trên cơ sở nghiên cứu các tác phẩm của C.Lênin và một số nhà kinh tế học, từ các quy luật khách quan, nhất là các quy luật kinh, lý luận về nội dung của cơ cấu kinh tế ngành, khảo sát sự vận động của lịch sử phát triển nền kinh tế thế giới và ở Việt Nam gắn với những thành công và chưa thành công liên quan đến sự vận động và phát triển của cơ cấu kinh tế giữa các ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ, có thể tìm ra xu hướng vận động cơ bản của cơ cấu kinh tế ngành và nội bộ ngành để từ đó xác định phương án chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành có hiệu quả nhất. * Về cơ cấu ngành - Chuyển dịch đi từ cơ cấu kinh tế nông nghiệp sang cơ cấu kinh tế công nghiệp - nông nghiệp, từ cơ cấu kinh tế công nghiệp - nông nghiệp sang cơ cấu công nghiệp - nông nghiệp - dịch vụ; và từ cơ cấu công nghiệp - nông nghiệp - dịch vụ lên cơ cấu dịch vụ - công nghiệp - nông nghiệp hiện đại.

- Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế, theo hướng tỷ trọng ngành nông nghiệp giảm dần, tỷ trọng ngành công nghiệp và dịch vụ tăng lên trong GDP, trong đó ngành dịch vụ tăng nhanh hơn ngành công nghiệp. * Về cơ cấu nội bộ ngành - Ngành nông nghiệp: Chuyển từ độc canh, thuần lương, tự cấp tự túc sang đa canh, phát triển toàn diện nông - lâm nghiệp theo hướng sản xuất 14 z hàng hoá, gắn nông nghiệp với tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp chế biến và dịch vụ tại nông thôn. - Ngành công nghiệp: Chuyển từ các ngành công nghiệp truyền thống (ngành sử dụng nhiều lao động chân tay và nhiều nguyên liệu có nguồn gốc tự nhiên) sang các ngành công nghiệp sử dụng ít lao động chân tay và nguyên liệu tự nhiên, tiến lên ngành công nghiệp công nghệ cao (ngành sử dụng chủ yếu là lao động trí tuệ và vật tư nguyên liệu nhân tạo). - Ngành dịch vụ: Dịch vụ thuần dịch vụ (dịch vụ cho con người) tăng nhanh hơn ngành dịch vụ sản xuất vật chất.

Ngành dịch vụ vật chất gián tiếp (thương nghiệp, tài chính, ngân hàng, khoa học, công nghệ.) tăng nhanh hơn ngành dịch vụ sản xuất trực tiếp. Các nhân tố ảnh hưởng tới xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành 1. Các nhân tố bên trong nền kinh tế Nhóm nhân tố khách quan - Là nhóm nhân tố có tác động trực tiếp đến sự hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế đặc biệt là cơ cấu kinh tế ngành. Đó là các nhân tố về địa lý, địa hình, khí hậu, dân số, điều kiện tự nhiên + Vị trí địa lý có ý nghĩa quan trọng, là một những nhân tố ảnh hưởng lớn tới việc hình thành cơ cấu kinh tế ngành.

Nếu ở vị trí địa lý thuận lợi, một nước có khả năng rất tốt để mở rộng thị trường, tiếp thu các nguồn lực. + Địa hình là nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành và biến đổi cơ cấu kinh tế ngành. Nơi nào có địa hình thuận lợi thì nơi đó hình thành và biến đổi cơ cấu kinh tế ngành thuận lợi. Căn cứ vào vị trí và địa hình để bố trí ngành sản xuất công, nông nghiệp và dịch vụ trọng điểm, điều đó có ý nghĩa kinh tế rất lớn.

+ Khí hậu thuỷ văn là nguồn tài nguyên liên quan và là tác nhân ảnh hưởng rất lớn đến các ngành kinh tế quốc dân, đặc biệt là lĩnh vực sản xuất nông nghiệp. Trong những năm gần đây sự tàn phá môi trường sinh thái của con người đã làm mất tính ổn định của thời tiết khí hậu, ảnh hưởng lớn đến sự 15 z phát triển của các ngành công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ và sinh hoạt của con người, như hiệu ứng nhà kính, mưa a xit. Do vậy, vấn đề đặt ra là cần bảo vệ bầu khí quyển, chống các tác nhân phá hoại tài nguyên, môi trường, khí hậu. + Dân số lao động, toàn bộ lịch sử đã chỉ rõ, con người vừa là người sản xuất, vừa là người tiêu dùng.

Dân số sẽ cung cấp cho xã hội nguồn lao động, điều kiện tiên quyết cho tăng trưởng kinh tế, hình thành và biến đổi cơ cấu kinh tế ngành. Ngày nay, lao động trí tuệ trở thành đặc trưng cơ bản. Nguồn lao động dồi dào về số lượng chưa đủ, chưa có ý nghĩa quyết định. Chỉ có nguồn lao động dồi dào hiểu biết về khoa học, có sức khoẻ về trình độ văn hoá hiện đại, kỹ năng lao động thành thạo mới là tài nguyên quý giá.

+ Tài nguyên thiên nhiên có ảnh hưởng đến sự hình thành và biến đổi cơ cấu kinh tế ngành, đó là tài nguyên như đất đai, rừng, nước, khoáng sản. Nhưng hiện tại cũng như tương lai, chúng ta thấy rằng tài nguyên thiên nhiên ngày càng cạn kiệt, là khó khăn lớn cho quá trình tăng trưởng kinh tế, hình thành và biến đổi chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành. Con đường thoát khỏi tình trạng này là dựa vào tiến bộ khoa học - công nghệ, đồng thời tiến hành thăm dò, sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên và phát triển theo hướng kinh tế tri thức. - Điều kiện về vốn, muốn bảo đảm tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu ngành lâu dài và bền vững, chất lượng cao thì việc bảo đảm nguồn vốn là rất quan trọng, trong đó nguồn vốn tự có là chủ yếu.

- Tiến bộ khoa học - công nghệ là động lực chủ yếu thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế công nghiệp - nông nghiệp - dịch vụ. Tiến bộ khoa học - công nghệ xét về nội dung được phát triển theo một số hướng chính: đó là cơ khí hoá, điện khí hoá, tự động hoá, điện tử và tin học, vật liệu mới, công nghệ sinh học. Nó đang trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, tần suất phát minh mới và ứng dụng vào sản xuất ngày càng ngắn. Phạm vi ứng dụng của một phỏt minh ngày càng mở rộng mang tính liên ngành, thậm chí liên quốc gia.

Tăng trưởng GDP với tốc độ cao trong thời đại cạnh tranh quyết liệt trên thị trường quốc tế, có thể đạt được một cách vững chắc và lâu bền trên cơ sở 16 z không ngừng tăng cường năng lực khoa học - công nghệ nội sinh. Trong thời đại văn minh công nghiệp, chúng ta thấy rõ mối quan hệ nội tại giữa chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành với các cuộc cách mạng khoa học - công nghệ và vai trò động lực của nó, cụ thể là: + Khoa học công nghệ là động lực chủ yếu thúc đẩy phân công lao động xã hội, hình thành những ngành sản xuất và mối quan hệ giữa chúng. Tiến bộ khoa học - công nghệ là nguồn gốc chủ yếu của tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá. + Tiến bộ khoa học - công nghệ là yếu tố quyết định nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng tài nguyên, do đó để nâng cao hiệu suất tổng thể “đầu vào” và “đầu ra” của kinh tế.

Làm cho tốc độ tăng trưởng cao hơn tốc độ tăng đầu tư, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành. + Tiến bộ khoa học - công nghệ là yếu tố quyết định chuyển từ cơ cấu kinh tế ngành phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu (cơ cấu thiết bị thay thế lao động, thay những ngành lao động truyền thống tiêu hao nhiều lao động cơ bắp bằng những ngành công nghệ cao.) làm thay đổi cơ cấu hàng hoá chất lượng thấp sang cơ cấu hàng hoá chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường xã hội. + Tiến bộ khoa học - công nghệ thúc đẩy cơ cấu kinh tế ngành ngày càng hoàn thiện, đa dạng hoá, nâng cấp cơ cấu ngành kinh tế. Tiến hành cải tạo hoặc thay thế phương tiện, thiết bị lạc hậu bằng phương tiện, thiết bị tiên tiến hơn, từng bước xây dựng, phát triển những ngành công nghệ cao.

Vì vậy, nó đòi hỏi người lao động phải nâng cao trình độ tay nghề, trình độ tổ chức, quản lý, tiếp thị. nhằm liên kết các thành tố để nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh. + Tiến bộ khoa học - công nghệ là yếu tố quan trọng tạo ra khả năng bảo vệ môi trường. ứng dụng tiến bộ khoa học - công nghệ vào việc hiện đại hoá cơ cấu kinh tế ngành bằng việc thay thế thiết bị cũ, lạc hậu bằng những thiết bị hiện đại, tiết kịêm năng lượng, nguyên liệu và hiệu quả cao.

Giảm đi một lượng chất thải lớn vào môi trường. Những ngành công nghiệp sử dụng 17 z nhiều nguyên liệu, năng lượng được thay thế bằng những ngành công nghệ cao tiêu hao ít nguyên liệu sẽ giảm đáng kể tác hại đến môi trường.