phần Mở đầu, Kết luận, Các danh mục, luận văn gồm 4 chƣơng Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về cơ cấu kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu và thiết kế luận văn Chƣơng 3: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại thành phố Phủ Lý - tỉnh Hà Nam. Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại thành phố Phủ lý - tỉnh Hà Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030. 4 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CẤU KINH TẾ, CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ Đối với mọi quốc gia, yêu cầu phát triển kinh tế luôn đòi hỏi phải có một cơ cấu kinh tế hợp lý, trong đó phải xác định rõ mối quan hệ giữa các ngành kinh tế, giữa các vùng lãnh thổ và giữa các thành phần kinh tế. Tuy nhiên, cơ cấu đó không chỉ giới hạn ở quan hệ giữa các ngành, các vùng hay các thành phần kinh tế và có tính cố định, mà nó luôn thay đổi phù hợp với yêu cầu phát triển của nền kinh tế trong từng thời kỳ, từng giai đoạn phát triển nhất định.
Trong điều kiện nƣớc ta hiện nay, khi chuyển từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trƣờng có sự định hƣớng của nhà nƣớc, việc cải tổ, xây dựng lại cơ cấu kinh tế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Do vậy, để có thể đề ra những giải pháp tích cực cho việc hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, trƣớc hết chúng ta cần tìm hiểu những vấn đề lý luận về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Tổng quan tình hình nghiên cứu Ở Việt Nam vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế đƣợc nhiều học giả trong nƣớc quan tâm nghiên cứu, đặc biệt là trong bối cảnh hiện nay Việt Nam đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Do sự phát triển nhanh của khoa học - công nghệ và sự cạnh tranh ngày càng mạnh khi tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu có tác động lớn đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Vì vậy đã có rất nhiều học giả quan tâm nghiên cứu về vấn đề CDCCKT. Vấn đề CCKT và CDCCKT đƣợc đề cập trong các giáo trình nhƣ của trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội, trƣờng Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh. Giáo trình "Lịch sử các học thuyết kinh tế" do tác giả Trần Đức Hiếu và Ngô Đức Hồng biên soạn năm 2006 cũng bàn đến vấn đề CCKT và tăng trƣởng kinh tế. Nhìn chung các giáo trình của các trƣờng đại học ở Việt Nam đã làm sáng tỏ những vấn đề lý thuyết cơ bản về CCKT và CDCCKT.
Đi sâu vào nghiên cứu ứng dụng trên thực tế, học giả Ngô Doãn Vịnh và đồng nghiệp đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề cơ sở lý luận và thực tiễn 5 z liên quan đến CCKT, CDCCKT trong bối cảnh thực tế ở nƣớc ta. Những tác phẩm tiêu biểu nhƣ " Những vấn đề chủ yếu về kinh tế phát triển" xuất bản năm 2006; " Bàn về cải tiến cơ cấu nền kinh tế Việt Nam" xuất bản năm 2010. Qua những tác phẩm này từ kinh nghiệm thực tiễn nghiên cứu chiến lƣợc, quy hoạch và tổng kết thực tiễn quá trình CDCCKT ở nƣớc ta, tác giả đã đƣa ra những quan điểm, đặc điểm, tính chất và những yếu tố tác động đến CCKT, CDCCKT trong bối cảnh thực tiễn tại Việt Nam để làm nền tảng cho những đề xuất CDCCKT hiệu quả. Một loạt các bài viết của các học giả về vấn đề CCKT, CDCCKT đang là định hƣớng, bƣớc đi đúng đắn của nền kinh tế Việt Nam trong quá trình CNH- HĐH, điển hình nhƣ bài viết của học giả Võ Duy Khƣơng đã có bài viết " Định hƣớng và giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành phố Đà Nẵng đến năm 2020" trên tạp chí Phát triển kinh tế xã hội Đà Nẵng cho rằng " Chuyển dịch cơ cấu kinh tế luôn gắn liền với sự thay đổi mang tính dài hạn về mối quan hệ giữa các bộ phận cấu thành nền kinh tế.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế liên quan đến sự suy giảm hay gia tăng của mỗi bộ phận trong nền kinh tế do sự thay đổi của các yếu tố cơ bản của sản xuất bao gồm: công nghệ, nhân lực, sự xuất hiện của các nghề mới, sự suy giảm hay biến mất của các nghề cũ và dẫn đến sự phân bố lại của các yếu tố đầu vào trong dài hạn. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế không quan tâm đến những thay đổi mang tính ngắn hạn như khi nền kinh tế phản ứng tức thời với các thay đổi trong chính sách tài chính tiền tệ hay sự tác động ngẫu nhiên ngắn hạn của thiên tai." Học giả Trần Anh Phƣơng có bài viết về "Chuyển dịch cơ cấu kinh tế - Thực trạng và những vấn đề đặt ra" đăng trên tạp chí Cộng sản số 1 (169) năm 2009 cho rằng" Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá đã được Đảng và Nhà nước ta xác định là con đường tất yếu để Việt Nam nhanh thoát khỏi tình trạng lạc hậu, chậm phát triển trở thành một quốc gia văn minh, hiện đại". Ngoài ra còn có rất nhiều công trình nghiên cứu, bài viết, các luận văn, luận án,. của các học giả nghiên cứu về CDCCKT tại một số địa phƣơng trong nƣớc.
Hầu hết các công trình nghiên cứu đều cho rằng: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là yêu 6 z cầu tất yếu của quá trình phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Để có một cơ cấu kinh tế hợp lý, mỗi vùng, mỗi quốc gia cần phải xuất phát từ điều kiện lịch sử của mình. Thực tế, trong xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, sự khác biệt về các nhân tố tự nhiên và kinh tế - xã hội tác động không nhỏ tới quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại mỗi địa phương. Do vậy, để thực hiện hiệu quả quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng phát triển bền vững, việc nghiên cứu cơ sở lý luận và khái quát kinh nghiệm thực tiễn là hết sức cần thiết, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm đối với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của mỗi vùng, địa phương theo hướng phát triển bền vững.
Ngoài các bài viết trên các trang báo, tạp chí, còn rất nhiều các công trình nghiên cứu, luận văn, luận án,. về vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Việt Nam, của một số tỉnh và địa phƣơng theo từng giai đoạn. Vấn đề Chuyển dịch cơ cấu kinh tế đã đƣợc nhiều nhà nghiên cứu, nhà khoa học trên cả nƣớc quan tâm nghiên cứu, đối với tỉnh Hà Nam nói chung, thành phố Phủ Lý nói riêng đã có một số công trình nghiên cứu tiêu biểu về vấn đề này nhƣ sau: - Nguyễn Tuấn Trung với chuyên đề thực tập tốt nghiệp: " Định hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của tỉnh Hà Nam trong giai đoạn 2010 - 2015". Tác giả luận văn cho rằng Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là cần thiết đối với tỉnh Hà Nam.
Chỉ có chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế mới tạo cho Hà Nam một cơ cấu kinh tế hợp lý, mới sử dụng hết tiềm năng về tài nguyên và nhân lực của tỉnh, đƣa nền kinh tế của tỉnh hội nhập với quá trình CNH - HĐH đất nƣớc. - Nguyễn Văn Khoát với đề tài Luận văn thạc sĩ, 2004, "Thực trạng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển các ngành nghề trong hộ nông dân trong địa bàn xã Liêm Chính, thị xã Phủ Lý, tỉnh Hà Nam" - Trang thông tin điện tử của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có bài viết: " Tình hình phát triển ngành nghề nông thôn tỉnh Hà Nam" cho rằng: Phát triển ngành nghề nông thôn đã góp phần quan trọng trong công tác giải quyết việc làm, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn ở Hà Nam. - Trang thông tin điện tử tỉnh Hà Nam có một số bài viết với nội dung: Hà 7 z Nam - Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cấy trồng, vật nuôi, tạo bƣớc đột phá; Hiệu quả từ chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xây dựng kết cấu hạ tầng và đầu tư phát triển công nghiệp tỉnh Hà Nam; Các công trình nghiên cứu, các bài viết nói trên đã đề cập đến khía cạnh khác nhau về Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nói chung và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế nói riêng. Tuy nhiên, đến nay chƣa có công trình nghiên cứu nào nghiên cứu sâu và hệ thống chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở thành phố Phủ Lý.
Nhận thức đƣợc vấn đề đó, tôi chọn đề tài "Chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam" để nghiên cứu. Những vấn đề lý luận cơ bản về Cơ cấu kinh tế 1.Khái niệm cơ cấu kinh tế Cơ cấu là biểu hiện những yếu tố cấu thành và mối quan hệ cơ bản, tƣơng đối ổn định của đối tƣợng đó trong một thời gian nhất định. Trong cơ cấu kinh tế mặt chủ đạo của nó là hệ thống QHSX, tức là QHSX giữa ngƣời với ngƣời trong tất cả các khâu của quá trình tái sản xuất xã hội. Các quan hệ đó phải đƣợc biểu hiện ở lợi ích kinh tế với tƣ cách là động lực của sự phát triển sản xuất.
Cơ cấu kinh tế là tổng hợp các mối quan hệ giữa các bộ phận hợp thành của nền kinh tế. Đó là mối quan hệ giữa LLSX và QHSX của một nền kinh tế - xã hội trong một thời gian nhất định. Thực chất việc thay đổi và hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý là một quá trình phân công lao động xã hội. Trong cuốn Góp phần phê phán kinh tế chính trị học , C.Mác cho rằng: “Cơ cấu kinh tế xã hội là toàn thể những QHSX phù hợp với một quá trình phát triển nhất định của LLSX vật chất” [trang 17].
Từ đó ta thấy cơ cấu kinh tế không chỉ là mối quan hệ tỷ lệ giữa các bộ phận cấu thành mà bao hàm sự phát triển của từng bộ phận trong cơ cấu đó. Cơ cấu kinh tế là cơ sở hình thành cơ cấu xã hội. Tại cuốn Tư bản quyển 3, tập 2, C.Mác cũng chỉ rõ: “…chính toàn bộ các QHSX giữa người đảm nhận sản xuất với nhau và giữa họ với tự nhiên, tức là điều kiện trong đó họ tiến hành sản xuất, toàn bộ những quan hệ đó hợp thành về mặt xã hội của nó”[trang 281].