phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung của khóa luận gồm 3 chƣơng, 6 tiết” 5 c Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản Trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp đổi mới đất nƣớc, nhận thức của Đảng ngày càng sâu sắc hơn về vai trò của vấn đề CDCCKT nông nghiệp và coi đó là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của quá trình CNH, HĐH đất nƣớc. Cơ cấu kinh tế: Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam (2003):“CCKT là tổng thể các ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tế có quan hệ hữu cơ tƣơng đối ổn định hợp thành.
CCKT là hệ thống động, các yếu tố trong CCKT vận động trong mối quan hệ hữu cơ tác động qua lại lẫn nhau, giai đoạn sau phát triển cao hơn giai đoạn trƣớc. Nội dung CCKT có thể nghiên cứu dƣới nhiều góc độ, nhiều lĩnh vực, nhƣng về cơ bản gồm: Cơ cấu ngành kinh tế, cơ cấu thành phần kinh tế, cơ cấu vùng kinh tế.”[25] Cơ cấu ngành kinh tế: “Cơ cấu ngành kinh tế là tổng hợp các ngành kinh tế và mối quan hệ tỷ lệ giữa các ngành thể hiện ở vị trí và tỷ trọng của mỗi ngành trong tổng thể nền kinh tế. Cơ cấu ngành phản ánh phần nào trình độ phân công lao động xã hội chung của nền kinh tế và trình độ phát triển chung của lực lƣợng sản xuất”. Là bộ phận cấu thành cơ bản của nền kinh tế quốc dân, bao gồm các ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam (2003): “CDCCKT là quá trình cải biến kinh tế - xã hội từ trạng thái lạc hậu, mang nặng tính chất tự cấp, tự túc sang chuyên môn hóa hợp lý, trang bị kỹ thuật, công nghệ hiện đại, trên cơ sở đó tạo ra hiệu quả kinh tế cao. CDCCKT bao gồm CDCCKT ngành, vùng lãnh thổ và các thành phần kinh tế.”[26] Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH là quá trình làm thay đổi cấu trúc và các mối quan hệ tỷ lệ giữa các bộ phận cấu thành CCKT 6 c để hình thành một CCKT hiện đại, trong đó ngành công nghiệp và dịch vụ chiếm tỷ trọng cao trong GDP, tỷ trọng ngành nông nghiệp ngày càng giảm; các vùng kinh tế cũng đƣợc phát triển theo hƣớng sản xuất hàng hóa và phát huy lợi thế so sánh của mỗi vùng, gắn với thị trƣờng trong nƣớc và quốc tế, nhằm đảm bảo cho nền kinh tế quốc dân phát triển đạt hiệu quả cao. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp: Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất thành thành đầu tiên của xã hội loài ngƣời từ khi ra đời đến nay, nông nghiệp luôn đóng vai trò không thể thay thế trong phát triển kinh tế nói chung và đảm bảo sinh tồn của loài ngƣời nói riêng. Theo nghĩa hẹp, nông nghiệp bao gồm các ngành trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ nông nghiệp.
Theo nghĩa rộng nông nghiệp còn bao gồm cả lâm và ngƣ nghiệp. Vì vậy, CCKTNN phản ánh số lƣợng, vị trí các ngành, các bộ phận cấu thành nên nông nghiệp. “ Nông nghiệp là ngành kinh tế quan trọng trong nền kinh tế. Trong đó bao gồm các ngành trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản.
Ở Đan Phƣợng, cơ cấu kinh tế nông nghiệp bao gồm: trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản.” Trồng trọt là ngành nông nghiệp ra đời đầu tiên. Trong trồng trọt, bên cạnh cây lƣơng thực còn có các cây công nghiệp, cây ăn quả, cây rau đậu, cây dƣợc liệu, cây cảnh… Trồng trọt cung cấp lƣơng thực, thực phẩm cho con ngƣời và nguyên liệu cho công nghiệp. Chăn nuôi là ngành cung cấp thực phẩm có nguồn gốc động vật cho con ngƣời cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, cung cấp sức kéo, phân bón cho ngành trồng trọt và các mặt hàng có giá trị xuất khẩu. Thủy sản là ngành nuôi trồng và khai thác các loài thủy sản bao gồm cả thủy sản nƣớc ngọt (trong các ao, hồ, đầm ruộng, sông ngòi.) và thuỷ sản nƣớc lợ.
7 c Vị trí của các ngành trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp có thể thay đổi theo thời gian, đây cũng chính là một trong những định hƣớng phát triển nông nghiệp để khai thác tốt hơn các nguồn lực phát triển của đất nƣớc, của địa phƣơng. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp:“là quá trình thay đổi yếu tố và mối quan hệ giữa các yếu tố trong cấu trúc nông nghiệp. Hiểu cách khác chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là quá trình làm biến đổi cấu trúc và các mối quan hệ tƣơng tác trong hệ thống theo những định hƣớng và mục tiêu nhất định, nghĩa là đƣa hệ thống từ một trạng thái nhất định sang trạng thái tối ƣu để đạt hiệu quả mong muốn, thông qua sự điều khiển ý thức của con ngƣời, trên cơ sở vận dụng đúng đắn các quy luật khách quan.” “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp đƣợc xem xét trên ba góc độ: chuyển dịch cơ cấu ngành, cơ cấu thành phần và cơ cấu lãnh thổ kinh tế. Trong phạm vi nghiên cứu của khóa luận, tác giả chỉ làm rõ khái niệm chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế nông nghiệp.” “Chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp là sự thay đổi tỷ trọng giữa các nhóm ngành trong nội bộ ngành nông nghiệp nhằm khai thác tốt hơn các nguồn lực của địa phƣơng.
Xu hƣớng chuyển dịch cơ cấu ngành hiện nay là hƣớng đến một nền nông nghiệp hàng hóa, sản xuất thâm canh đa dạng hóa sản xuất tạo ra nhiều sản phẩm hàng hóa có giá trị.” “Trong ngành trồng trọt, xu hƣớng độc canh cây lƣơng thực đã đƣợc hạn chế dần thay vào đó là việc trồng những loại cây có năng suất cao, có giá trị hàng hoá lớn.” “Trong ngành chăn nuôi, những vật nuôi có giá trị dinh dƣỡng tốt, mang lại giá trị đƣợc chú trọng phát triển.” “Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH: là quá trình làm thay đổi cấu trúc và các mối quan hệ tỷ lệ giữa các bộ 8 c phận cấu thành CCKT nông nghiệp nhằm hình thành một CCKT nông nghiệp hiện đại. Trong đó, tỷ trọng ngành trồng trọt ngày càng giảm, tỷ trọng ngành chăn nuôi, dịch vụ nông nghiệp tăng (theo nghĩa hẹp); tỷ trọng ngành nông, lâm nghiệp giảm, tỷ trọng ngành thủy sản ngày càng tăng (theo nghĩa rộng).” Quá trình CDCCKT nông nghiệp theo hƣớng CNH, HĐH ở Việt Nam là một quá trình phức tạp, kéo dài trong suốt thời kỳ quá độ, nên đòi hỏi các cấp ủy Đảng, chính quyền, trong đó có Đảng bộ huyện Đan Phƣợng phải quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo để xây dựng đƣợc một CCKT nông nghiệp hợp lý theo hƣớng văn minh, hiện đại. Yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở huyện Đan Phượng Để tăng tốc độ phát triển kinh tế nông nghiệp, tạo ra cơ cấu kinh tế hợp lý nhất cần phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Sự CDCCKT nông nghiệp ở huyện Đan Phƣợng xuất phát từ: Thứ nhất, CDCCKT nông nghiệp xuất phát từ vai trò, vị trí của nông nghiệp trong đời sống kinh tế - xã hội huyện Đan Phƣợng.
Nông nghiệp có vai trò rất quan trọng, nếu không muốn nói nông nghiệp là khởi đầu của sự phát triển. Chú ý đến nông nghiệp trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế là xu hƣớng đƣợc áp dụng phổ biến trong những năm gần đây ở nhiều nƣớc trên thế giới, ở Việt Nam nói chung và ở thành phố Hà Nội cũng nhƣ huyện Đan Phƣợng nói riêng. “Nông nghiệp, nông thôn là thị trƣờng rộng lớn của CNH - HĐH, vì đầu ra cho công nghiệp chính là nông nghiệp, nông thôn. Thật vậy, muốn công nghiệp phát triển phải có thị trƣờng, thị trƣờng chủ yếu là nông dân, có nâng cao đƣợc sức mua của nông dân thì mới có đầu ra cho công nghiệp.” “Nông nghiệp, nông thôn là nơi cung cấp lƣơng thực, thực phẩm cho đời sống xã hội và cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp.
Trong các cuộc cách 9 c mạng công nghiệp thì công nghiệp và nông nghiệp luôn đi đôi với nhau, vì thế nếu không phát triển nông nghiệp thì sẽ không thể phát triển công nghiệp. Phát triển nông nghiệp là tiền đề để CNH đất nƣớc.” CDCCKT nông nghiệp còn nhằm giải quyết việc làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống, xóa đói giảm nghèo, đảm bảo công bằng xã hội. Thực hiện CNH -HĐH đất nƣớc tạo thế và lực để chủ động hội nhập kinh tế khu vực và thế giới. “Thứ hai, CDCCKT nông nghiệp có vai trò quan trọng đối với việc tăng trƣởng và phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn, góp phần quan trọng thực hiện CNH - HĐH đất nƣớc.Điều quan trọng là CDCCKT nông nghiệp sẽ tác động đến việc phát triển nông nghiệp toàn diện, nâng cao năng suất lao động, khai thác có hiệu quả nguồn lực đất đai, sức lao động, cơ sở vật chất hiện có và sức mạnh tổng hợp của mọi thành phần kinh tế.” “CDCCKT nông nghiệp sẽ góp phần chuyển dịch nền nông nghiệp tự cung tự cấp độc canh, thuần nông sang kinh tế hàng hóa, đa canh, đa dạng hóa.
CDCCKT nông nghiệp sẽ làm tăng khối lƣợng sản phẩm hàng hóa, đáp ứng nhu cầu thị trƣờng, đẩy mạnh xuất khẩu. Chuyển từ sản xuất cho nhu cầu trong nƣớc sang sản xuất để xuất khẩu, tăng thị trƣờng nông sản hàng hóa trong cả nƣớc. CDCCKT nông nghiệp sẽ làm thay đổi tƣơng quan giữa nông - lâm - ngƣ nghiệp. Trong đó, tỷ trọng nông nghiệp giảm, tỷ trọng chăn nuôi, thủy sản tăng lên.” “Thứ ba, CDCCKT tế nông nghiệp xuất phát từ yêu cầu của CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn.
CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là một chủ trƣơng lớn của Đảng và Nhà nƣớc ta trong đại hội VIII (1996) nhằm đƣa nông nghiệp nƣớc ta trở thành nền nông nghiệp tiên tiến, kinh tế nông nghiệp thôn phát triển bền vững, có cơ sở hiện đại, có cơ cấu kinh tế hợp lý, có năng suất lao động và hiệu quả kinh tế cao. CNH, HĐH nông nghiệp là quá trình 10 c chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hƣớng tăng nhanh sản phẩm và lao động các ngành công nghiệp, dịch vụ; giảm dần tỷ trọng sản phẩm và lao động nông nghiệp, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội, quy hoạch phát triển nông thôn, bảo vệ môi trƣờng sinh thái, tổ chức lại sản xuất và xây dựng quan hệ phù hợp; xây dựng nông thôn dân chủ, công bằng, văn minh, không ngừng nâng cao đời sống vật chất, văn hóa của nhân dân ở nông thôn.