Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Chương 2: Đặc điểm kinh tế - xã hội và thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Cần Giờ thành phố Hồ Chí Minh. Chương 3: Những phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở huyện Cần Giờ. 4 z Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CƠ CẤU KINH TẾ VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ 1.
Khái niệm cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế 1.1 Các quan niệm khác nhau về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thực tiễn lịch sử đã chỉ rõ rằng để thủ tiêu tình trạng nghèo nàn lạc hậu, khai thác tối ưu các nguồn lực và lợi thế, đảm bảo nhịp độ tăng trưởng nhanh và ổn định, giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội bức bách, mỗi quốc gia, mỗi vùng, mỗi địa phương đều tất yếu phải trải qua quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa mà một trong những nội dung quan trọng của nó là phải xác định được một cơ cấu kinh tế hợp lý thực hiện sự chuyển dịch cơ cấu tiến bộ. Trên thực tế vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau về phạm trù cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế - có thể nêu tóm tắt một số quan niệm chính sau đây: Có quan niệm cho rằng: Cơ cấu kinh tế là tổng hữu cơ các mối quan hệ tác động qua lại giữa các yếu tố và trong từng yếu tố của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong điều kiện kinh tế-xã hội cụ thể với những giai đoạn phát triển nhất định. Ở một khía cạnh khác có người lại quan niệm: Cơ cấu kinh tế là cấu trúc bên trong của quá trình tái sản xuất mở rộng của nền kinh tế quốc dân, là tổng thể những mối quan hệ giữa các bộ phận hợp thành của nền kinh tế: Các lĩnh vực sản xuất, phân phối, tiêu dùng; các ngành kinh tế quốc dân; các thành phần kinh tế; các vùng kinh tế. 5 z Quan điểm thứ ba nói gọn hơn : Cơ cấu kinh tế quốc dân là tổng thể các cơ cấu kinh tế ngành, vùng và các thành phần kinh tế, giữa chúng có mối quan hệ mang tính cơ cấu thống nhất của nền kinh tế quốc dân.
Các quan niệm trên tuy không có sự khác biệt cơ bản, tuy nhiên góc độ tiếp cận của mỗi một quan niệm là khác nhau, có thể thấy: Quan niệm thứ nhất: Nhấn mạnh các yếu tố cơ bản của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong điều kiện kinh tế-xã hội nhất định. Quan niệm thứ hai: Nhấn mạnh yếu tố cấu trúc của nền kinh tế trong quá trình tái sản xuất và các khâu của quá trình tái sản xuất xã hội. Quan niệm thứ 3: Nhấn mạnh tính cơ cấu thống nhất của các yếu tố tạo thành chỉnh thể nền kinh tế. Từ cách hiểu khác nhau về cơ cấu kinh tế, xung quanh khái niệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế cũng có cách hiểu khác nhau , có thể nêu lên vài ví dụ sau: Có người cho rằng: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự thay đổi cấu trúc kinh tế-xã hội dựa trên sự biến đổi của các ngành, các vùng, các thành phần kinh tế.
Quan niệm khác lại khẳng định: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự thay đổi cấu trúc, quy mô tỷ trọng, tốc độ của cơ cấu kinh tế nhằm đạt tới một cơ cấu kinh tế hợp lý và hiện đại tạo thế và lực cho tăng trưởng và phát triển kinh tế-xã hội. Quan niệm của tác giả về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế Quan niệm của tác giả về cơ cấu kinh tế. Để có một quan niệm đúng về cơ cấu kinh tế trước hết tác giả nhận thấy cần phải chỉ rõ nội hàm của khái niệm cơ cấu kinh tế. 6 z Một là: Cơ cấu kinh tế là các bộ phận cấu thành nền kinh tế.
Giữa các bộ phận đó thống nhất trong chỉnh thể nền kinh tế. Hai là: Mỗi bộ phận cấu thành cơ cấu kinh tế có tỷ trọng, vị trí, vai trò khác nhau trong nền kinh tế quốc dân. Ba là: Xem xét cơ cấu kinh tế phải được đặt trong những điều kiện hoàn cảnh kinh tế-xã hội và trong những giai đoạn lịch sử xác định. Bốn là: Xem xét cơ cấu kinh tế là xem xét nó trong sự vận động phát triển theo một thể chế kinh tế tương ứng.
Năm là: Cơ cấu kinh tế là tổng thể hữu cơ các bộ phận cấu thành nền kinh tế (ngành kinh tế, vùng kinh tế và các thành phần kinh tế) trong một nước, một địa phương, các bộ phận đó có vai trò, vị trí, tỷ trọng khác nhau xét cả về mặt định tính và định lượng, song có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, phản ánh trình độ phân công lao động xã hội và tính chất của lực lượng sản xuất trong những điều kiện kinh tế - xã hội xác định. Quan niệm của tác giả về chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Các quan niệm về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nêu ở phần trên, phần nào đã nói lên được nội dung cơ bản, cốt lõi của chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Tuy nhiên, theo tác giả khi nói đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế cần xem xét nó ở cả hai góc độ: Thứ nhất: Là xây dựng mới để hình thành cơ cấu kinh tế theo một thiết chế kinh tế hợp lý.
Thứ hai: Chuyển đổi cơ cấu kinh tế hiện có theo thiết chế kinh tế hợp lý. Tác giả cho rằng: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là quá trình hình thành và chuyển đổi cơ cấu kinh tế làm thay đổi cấu trúc, tỷ trọng quy mô, tốc độ của cơ cấu kinh tế nhằm đạt tới một cơ cấu kinh tế hợp lý hiện đại, tạo thế và lực mới cho tăng trưởng và phát triển kinh tế-xã hội. 7 z Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở Thành phố Hồ Chí Minh nói chung, huyện Cần giờ nói riêng không thể tách rời thiết chế kinh tế chung của vùng và của cả nền kinh tế, song ở mỗi vùng, tỉnh, thành phố, huyện nó có tính đặc thù riêng, lợi thế và điều kiện kinh tế-xã hội cũng có khác biệt. Vì vậy, không nhất thiết việc chuyển dịnh cơ cấu kinh tế ở một huyện, tỉnh, thành phố phải dập khuôn theo một chuẩn mực sẵn có hay định trước.
Đối với huyện Cần giờ, Thành phố Hồ Chí Minh cũng vậy. Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Cần Giờ chính là quá trình xây dựng và chỉnh đổi cơ cấu kinh tế hiện có nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội để hòa nhập vào cơ cấu kinh tế chung của Thành phố Hồ Chí Minh và khu vực miền Đông, miền Tây Nam bộ. Việc xác định phạm vi lãnh thổ của cơ cấu kinh tế có ý nghĩa rất quan trọng, cơ cấu kinh tế của cả nước trên toàn bộ lãnh thổ của quốc gia khác với cơ cấu kinh tế của một vùng, một địa phương được xác định trên một phạm vi địa chính nhất định, nó là một bộ phận trong cái chỉnh thể thống nhất của nền kinh tế quốc dân. Trên cơ sở đó mà cơ cấu kinh tế ngành của từng địa phương cũng có khác nhau.
Có địa phương với phương hướng là phát triển Dịch vụ, Công nghiệp, Nông nghiệp. Có địa phương xác định phương hướng là Nông nghiệp, Công nghiệp, Dịch vụ hay Công nghiệp, Dịch vụ, Nông nghiệp. Tất nhiên sự đa dạng của từng địa phương vẫn chịu sự quy định của cơ cấu kinh tế chung của cả nước. Đây chính là cơ sở phương pháp luận trong việc xác định cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của từng địa phương cụ thể, trong đó có huyện Cần Giờ Thành phố Hồ Chí Minh.
Tính tất yếu khách quan, yêu cầu của chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc 1. Tính tất yếu khách quan của chuyển dịch cơ cấu kinh tế 1. Do đòi hỏi của công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Cùng với đổi mới công nghệ của nền sản xuất xã hội, xây dựng cơ cấu kinh tế mới tiến bộ là nội dung của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Có thể thấy rằng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế không chỉ là hệ quả tất 8 z yếu mà quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá mang lại, mà nó còn là nguyên nhân, là điều kiện, là lực đẩy để thực hiện quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Quá trình Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ cơ cấu kinh tế lạc hậu, phiến diện, kém hiệu quả sang một cơ cấu kinh tế phù hợp, hiện đại có hiệu quả. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện nền kinh tế bao gồm các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế-xã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại tạo ra năng xuất lao động xã hội cao. Bất cứ một phương thức sản xuất xã hội nào hình thành và phát triển cũng phải dựa trên một cơ sở vất chất-kỹ thuật thích ứng.
Nước ta đi lên Chủ nghĩa xã hội với mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh”, do vậy nó phải là một nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại. Cơ sở vật chất kỹ thuật của Chủ nghĩa xã hội phải dựa trên những thành tựu mới nhất của khoa học và công nghệ, có khả năng sử dụng mọi nguồn lực của nền kinh tế một cách có hiệu quả nhất trong sự phân công lao động quốc tế gắn với xu hướng khu vực và toàn cầu hóa kinh tế quốc tế. Điều cốt lõi của cơ sở vật chất của Chủ nghĩa xã hội là phải tạo ra một năng suất lao động cao hơn phương thức sản xuất trước nó. Việt Nam quá độ lên Chủ nghĩa xã hội từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, sản xuất nhỏ là phổ biến, lại chịu hậu quả nặng nề của nhiều năm chiến tranh.
Cái cần nhất của nước ta là có được một lực lượng sản xuất phát triển, một cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại của Chủ nghĩa xã hội. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa chính là con đường duy nhất để nước ta có được cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại.