Tổng quan nghiên cứu
Viết là một trong bốn kỹ năng ngôn ngữ quan trọng mà sinh viên ngoại ngữ cần thành thạo, đặc biệt trong bối cảnh học tiếng Anh chuyên ngành. Tại Trường Đại học Thương mại (TMU), kỹ năng viết cho sinh viên năm hai khoa Tiếng Anh hiện đang gặp nhiều thách thức do chương trình giảng dạy chưa phù hợp với nhu cầu thực tế và chưa có giáo trình riêng biệt. Qua khảo sát 62 sinh viên và 10 giảng viên, kết quả cho thấy trình độ viết của phần lớn sinh viên đạt mức A2 theo Khung Tham chiếu Ngôn ngữ Chung Châu Âu (CEFR), trong khi mục tiêu đào tạo hướng tới mức A2 đến B1. Bên cạnh đó, 55% sinh viên đánh giá nội dung môn học hiện tại khó và không hấp dẫn, trong khi 81% vẫn nhận thức được tầm quan trọng của kỹ năng viết trong công việc tương lai. Nghiên cứu nhằm thiết kế một chương trình dạy kỹ năng viết theo nhiệm vụ (task-based) tích hợp kỹ năng làm việc, phù hợp với trình độ và nhu cầu của sinh viên năm hai khoa Tiếng Anh TMU, dựa trên phân tích nhu cầu và khung lý thuyết về giảng dạy viết trong tiếng Anh chuyên ngành. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào sinh viên năm hai khoa Tiếng Anh TMU trong năm học 2017-2018, với mục tiêu nâng cao năng lực giao tiếp viết trong các tình huống cá nhân, công cộng, nghề nghiệp và học thuật. Việc thiết kế chương trình mới được kỳ vọng sẽ cải thiện động lực học tập, tăng cường tính thực tiễn và hiệu quả giảng dạy kỹ năng viết cho sinh viên.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết áp dụng
Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về giảng dạy tiếng Anh chuyên ngành (ESP) và thiết kế chương trình dạy học theo nhiệm vụ (Task-Based Language Teaching - TBLT). ESP được hiểu là phương pháp giảng dạy tập trung vào nhu cầu cụ thể của người học trong các lĩnh vực nghề nghiệp hoặc học thuật, kết hợp phát triển kỹ năng ngôn ngữ với kiến thức chuyên môn. TBLT nhấn mạnh việc sử dụng các nhiệm vụ thực tiễn nhằm phát triển năng lực giao tiếp, trong đó người học thực hiện các nhiệm vụ có mục đích giao tiếp rõ ràng, đồng thời phát triển kiến thức ngôn ngữ qua quá trình hoàn thành nhiệm vụ. Các khái niệm chính bao gồm:
- Nhiệm vụ mục tiêu (Target Tasks): Các hoạt động giao tiếp thực tế mà người học cần thực hiện trong môi trường nghề nghiệp hoặc học tập.
- Nhiệm vụ học tập (Learning Tasks): Các hoạt động trong lớp học nhằm chuẩn bị và hỗ trợ người học hoàn thành nhiệm vụ mục tiêu.
- Phân tích nhu cầu (Needs Analysis): Quá trình xác định nhu cầu học tập và mục tiêu của người học dựa trên các yếu tố khách quan và chủ quan.
- Khung CEFR: Tiêu chuẩn đánh giá năng lực ngôn ngữ chung, làm cơ sở xác định mục tiêu trình độ và nội dung chương trình.
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp thu thập dữ liệu định lượng và định tính.
- Nguồn dữ liệu:
- 62 bài viết của sinh viên năm hai khoa Tiếng Anh TMU được đánh giá theo tiêu chí CEFR.
- Bộ câu hỏi khảo sát dành cho 62 sinh viên và 10 giảng viên về thái độ, nhu cầu học tập và đánh giá chương trình hiện tại.
- Tài liệu chương trình giảng dạy hiện hành và khung CEFR.
- Phương pháp phân tích:
- Phân tích thống kê mô tả (tần suất, phần trăm) để đánh giá trình độ, thái độ và lựa chọn nhiệm vụ.
- So sánh trình độ hiện tại với mục tiêu đào tạo để xác định khoảng cách năng lực.
- Phân tích nội dung chương trình hiện tại để nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và đề xuất cải tiến.
- Timeline nghiên cứu:
- Thu thập dữ liệu trong năm học 2017-2018.
- Phân tích và thiết kế chương trình trong vòng 6 tháng sau khi thu thập dữ liệu.
Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Những phát hiện chính
- Trình độ viết của sinh viên:
- 70% sinh viên đạt trình độ A2, 19% ở mức A1+, 8% ở mức A1 yếu và chỉ 3% đạt A2+.
- Sinh viên có khả năng viết các câu đơn giản, sử dụng các liên từ cơ bản như "and", "but", "because" để nối ý.
- Thái độ học tập:
- 55% sinh viên cho rằng nội dung môn viết hiện tại khó và không hấp dẫn, 16% đánh giá môn học là "khủng khiếp".
- 81% sinh viên vẫn nhận thức kỹ năng viết rất quan trọng cho công việc tương lai.
- Đánh giá chương trình hiện tại:
- Chương trình hiện tại tích hợp kỹ năng viết trong sách giáo khoa chung, không có giáo trình riêng biệt.
- 90% sinh viên và 78% giảng viên cho rằng nội dung bài học quá khó và không phù hợp với trình độ, nhiều bài tập quá tải.
- Các bài học không có sự tăng dần về độ khó, gây khó khăn cho việc tiếp thu của sinh viên.
- Nhu cầu và ưu tiên nhiệm vụ:
- Các nhiệm vụ viết được ưu tiên gồm: viết thư xin việc, thư phàn nàn, thư xin lỗi, biên bản họp, yêu cầu thanh toán, nhắc nhở thanh toán, ghi chú sắp xếp cuộc họp, thư cảm ơn, yêu cầu thông tin, mô tả hoạt động cá nhân.
- Sinh viên và giảng viên đều ưu tiên các nhiệm vụ mang tính thực tiễn, liên quan trực tiếp đến công việc văn phòng và giao tiếp nghề nghiệp.
- Phương pháp giảng dạy:
- Sinh viên quen với phương pháp dạy học truyền thống, tập trung vào giáo viên và luyện tập ngữ pháp.
- Tuy nhiên, 82% sinh viên mong muốn trải nghiệm phương pháp học tập dựa trên nhiệm vụ, quy trình viết và học theo thể loại văn bản.
Thảo luận kết quả
Kết quả cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa trình độ hiện tại của sinh viên và mục tiêu đào tạo theo CEFR, đòi hỏi chương trình phải được thiết kế phù hợp để hỗ trợ sinh viên tiến bộ từ A1/A2 lên B1. Thái độ tiêu cực của sinh viên đối với môn học hiện tại phản ánh sự thiếu hấp dẫn và tính thực tiễn trong nội dung và phương pháp giảng dạy. Việc lựa chọn các nhiệm vụ viết mang tính ứng dụng cao phù hợp với nhu cầu nghề nghiệp giúp tăng động lực học tập và phát triển kỹ năng giao tiếp thực tế. So với các nghiên cứu trước đây về ESP và TBLT, việc áp dụng phương pháp dạy học theo nhiệm vụ trong giảng dạy kỹ năng viết không chỉ giúp phát triển năng lực ngôn ngữ mà còn tăng cường khả năng vận dụng trong môi trường làm việc. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố trình độ sinh viên, bảng so sánh ưu tiên nhiệm vụ giữa sinh viên và giảng viên, cũng như biểu đồ thái độ học tập để minh họa rõ nét các phát hiện.
Đề xuất và khuyến nghị
- Thiết kế chương trình dạy học kỹ năng viết theo nhiệm vụ:
- Xây dựng giáo trình riêng biệt tập trung vào các nhiệm vụ viết thực tiễn như viết thư xin việc, thư phàn nàn, biên bản họp.
- Thời gian thực hiện: 1 học kỳ, chủ thể thực hiện là Khoa Tiếng Anh phối hợp với giảng viên chuyên môn.
- Áp dụng phương pháp dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm:
- Tổ chức các hoạt động nhóm, thảo luận, phản hồi và chỉnh sửa bài viết theo chu trình viết (brainstorming, lập kế hoạch, viết nháp, chỉnh sửa).
- Thời gian: áp dụng ngay trong các học kỳ tiếp theo, giảng viên chịu trách nhiệm triển khai.
- Đào tạo nâng cao năng lực giảng viên:
- Tổ chức các khóa tập huấn về phương pháp dạy học theo nhiệm vụ và kỹ thuật đánh giá bài viết theo CEFR.
- Thời gian: trong vòng 6 tháng, do Ban đào tạo của trường phối hợp tổ chức.
- Xây dựng hệ thống đánh giá và phản hồi hiệu quả:
- Áp dụng tiêu chí đánh giá bài viết dựa trên CEFR, kết hợp phản hồi cá nhân và nhóm để nâng cao chất lượng học tập.
- Thời gian: triển khai song song với chương trình mới, giảng viên và sinh viên cùng tham gia.
- Tăng cường sử dụng tài liệu và công cụ học tập đa dạng:
- Sử dụng tài liệu thực tế, mẫu văn bản chuyên ngành, phần mềm hỗ trợ viết và chỉnh sửa.
- Thời gian: liên tục cập nhật, do giảng viên và thư viện trường phối hợp cung cấp.
Đối tượng nên tham khảo luận văn
- Giảng viên tiếng Anh chuyên ngành:
- Hỗ trợ thiết kế chương trình giảng dạy kỹ năng viết phù hợp với trình độ và nhu cầu sinh viên.
- Nhà quản lý giáo dục đại học:
- Làm cơ sở để xây dựng chính sách đào tạo ngoại ngữ theo hướng thực tiễn và hiệu quả.
- Sinh viên ngành tiếng Anh và các ngành liên quan:
- Hiểu rõ về phương pháp học tập kỹ năng viết theo nhiệm vụ, nâng cao khả năng tự học và áp dụng trong công việc.
- Nhà nghiên cứu và phát triển chương trình đào tạo:
- Tham khảo mô hình thiết kế chương trình dựa trên phân tích nhu cầu và khung CEFR, áp dụng cho các ngành học khác.
Câu hỏi thường gặp
-
Tại sao cần thiết kế chương trình dạy viết theo nhiệm vụ cho sinh viên TMU?
Việc thiết kế chương trình theo nhiệm vụ giúp sinh viên phát triển kỹ năng viết thực tiễn, phù hợp với nhu cầu nghề nghiệp và trình độ hiện tại, đồng thời tăng động lực học tập thông qua các hoạt động giao tiếp có mục đích rõ ràng. -
Phương pháp dạy học theo nhiệm vụ khác gì so với phương pháp truyền thống?
Phương pháp theo nhiệm vụ tập trung vào việc hoàn thành các nhiệm vụ giao tiếp thực tế, khuyến khích sự chủ động, sáng tạo và tương tác giữa người học, thay vì chỉ luyện tập ngữ pháp và cấu trúc câu như phương pháp truyền thống. -
Làm thế nào để đánh giá trình độ viết của sinh viên theo CEFR?
Đánh giá dựa trên các tiêu chí như khả năng sản xuất văn bản, phạm vi ngôn ngữ, độ chính xác ngữ pháp và sự liên kết mạch lạc của bài viết, từ đó xác định mức độ phù hợp với các cấp độ từ A1 đến C2. -
Các nhiệm vụ viết nào được ưu tiên trong chương trình mới?
Các nhiệm vụ ưu tiên gồm viết thư xin việc, thư phàn nàn, thư xin lỗi, biên bản họp, yêu cầu thanh toán, nhắc nhở thanh toán, ghi chú sắp xếp cuộc họp, thư cảm ơn và yêu cầu thông tin, phù hợp với môi trường làm việc văn phòng. -
Làm sao để giảng viên có thể áp dụng hiệu quả phương pháp dạy học theo nhiệm vụ?
Giảng viên cần được đào tạo bài bản về phương pháp này, thiết kế các nhiệm vụ phù hợp với trình độ sinh viên, tổ chức các hoạt động nhóm, cung cấp phản hồi kịp thời và sử dụng tài liệu thực tế hỗ trợ quá trình học tập.
Kết luận
- Nghiên cứu đã xác định rõ khoảng cách giữa trình độ viết hiện tại của sinh viên TMU và mục tiêu đào tạo theo CEFR, làm cơ sở cho việc thiết kế chương trình mới.
- Phương pháp dạy học theo nhiệm vụ được lựa chọn nhằm tăng cường tính thực tiễn và phát triển năng lực giao tiếp viết cho sinh viên.
- Các nhiệm vụ viết được ưu tiên tập trung vào các tình huống nghề nghiệp và giao tiếp hàng ngày, phù hợp với nhu cầu của sinh viên và nhà trường.
- Chương trình mới đề xuất bao gồm các hoạt động tương tác, phản hồi và đánh giá dựa trên tiêu chuẩn CEFR, giúp nâng cao hiệu quả học tập.
- Bước tiếp theo là triển khai thử nghiệm chương trình, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh phù hợp, đồng thời đào tạo giảng viên để đảm bảo thành công.
Hành động ngay: Các giảng viên và nhà quản lý giáo dục tại TMU nên phối hợp triển khai thiết kế và áp dụng chương trình mới nhằm nâng cao chất lượng đào tạo kỹ năng viết cho sinh viên khoa Tiếng Anh.