Luận văn chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát trong điều tra án hình sự tại TP Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ phân tích chức năng, nhiệm vụ của viện kiểm sát trong điều tra án hình sự tại Hải Phòng, nêu vấn đề lý luận và thực tiễn.

• Tác giả: Phạm Hồng Quân
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Chí
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Chức Năng và Nhiệm Vụ của Viện Kiểm Sát trong Giai Đoạn Điều Tra Các Vụ Án Hình Sự Tại Hải Phòng - Một Số Vấn Đề Lý Luận và Thực Tiễn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ CỦA VIỆN KIỂM SÁT TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 1.1. Chức năng của viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự
• 1.1.1. Khái niệm chức năng của Viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra
• 1.1.2. Nội dung chức năng của Viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra
• 1.1.3. Nhiệm vụ của viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự
• 1.1.3.1. Các nhiệm vụ của chức năng thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự
• 1.1.3.2. Các nhiệm vụ của chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự
• 1.1.4. Chức năng, nhiệm vụ của viện kiểm sát từ năm 1945 đến trước năm 2003
• 1.1.4.1. Từ năm 1992 đến trước năm 2003
• 1.1.4.2. So sánh với chức năng, nhiệm vụ của viện kiểm sát Trung Quốc
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA TẠI THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 2.1. Đặc điểm tình hình có liên quan đến hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 2.1.3. Tình hình tội phạm
• 2.2. Thực trạng thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự
• 2.2.1. Tổ chức bộ máy của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng
• 2.2.2. Đối với các hoạt động nghiệp vụ
• 2.3. Những tồn tại trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng
• 2.3.1. Những tồn tại
• 2.3.2. Nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT, GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG THỰC HIỆN CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ CỦA VIỆN KIỂM SÁT TRONG HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 3.1. Các cơ sở của cải cách tư pháp đối với chức năng và nhiệm vụ của viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự
• 3.2. Tình hình kinh tế - xã hội và tội phạm trên địa bàn thành phố Hải Phòng trong thời gian tới
• 3.3. Những yêu cầu của cải cách tư pháp trong thời gian tới
• 3.4. Một số kiến nghị, giải pháp
• 3.4.1. Hoàn thiện các quy định pháp luật
• 3.4.2. Các giải pháp nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra các vụ án hình sự trong thời gian tới
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chức Năng Viện Kiểm Sát Hải Phòng Điều Tra Hình Sự

Theo Điều 137 Hiến pháp 1992 (sửa đổi 2001), Viện Kiểm sát nhân dân (VKSND) có hai chức năng chính: thực hành quyền công tố (THQCT) và kiểm sát hoạt động tư pháp (KSHĐTP). Đảng và Nhà nước liên tục đưa ra yêu cầu mới về thực hiện chức năng, nhiệm vụ của VKSND, thể hiện qua các Nghị quyết. Nghị quyết 08-NQ/TW nhấn mạnh việc thực hiện tốt chức năng công tố và kiểm sát, đảm bảo không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội. Nghị quyết 49-NQ/TW về cải cách tư pháp đến năm 2020 xác định tăng cường công tố trong điều tra. Điều này cho thấy hoạt động THQCT và KSHĐTP trong giai đoạn điều tra hình sự không ngừng được nâng cao, đổi mới để tạo chuyển biến mới. Theo Điều 137 Hiến pháp sửa đổi 2001, Luật tổ chức VKSND 2002 và BLTTHS hiện hành, VKSND có chức năng, nhiệm vụ cụ thể trong giai đoạn điều tra hình sự.

1.1. Khái Niệm Chức Năng Viện Kiểm Sát Trong Điều Tra Vụ Án

Từ điển Tiếng Việt định nghĩa "chức năng" là hoạt động đặc trưng của một cơ quan. Chức năng của cơ quan nhà nước là hoạt động chủ yếu, thường xuyên, ổn định nhằm thực hiện chức năng chung của bộ máy nhà nước. Trong bộ máy nhà nước, VKSND là một mắt xích quan trọng. Nhà nước giao cho VKS hai chức năng cơ bản là THQCT và KSHĐTP. Điều 137 Hiến pháp 1992 (sửa đổi 2001) quy định VKSND tối cao thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất.

1.2. Vai Trò Viện Kiểm Sát Trong Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

VKS là cơ quan thay mặt Nhà nước truy tố người phạm tội ra trước Tòa án để xét xử và là cơ quan giám sát của Nhà nước trong quá trình giải quyết vụ án hình sự từ giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án. Trong tố tụng hình sự Việt Nam chưa có khái niệm quy định thế nào là "giai đoạn tố tụng". TSKH Lê Cảm: Giai đoạn tố tụng hình sự là những bước của quá trình tố tụng hình sự, tương ứng với chức năng nhất định trong hoạt động tư pháp hình sự của từng loại chủ thể tiến hành tố tụng có thẩm quyền nhằm thực hiện các nhiệm vụ cụ thể do luật định, có thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc để giải quyết vụ án hình sự một cách công minh và khách quan, có căn cứ và đúng pháp luật, góp phần củng cố pháp chế và trật tự pháp luật, bảo vệ vững chắc các quyền hợp pháp của công dân trong lĩnh vực tư pháp hình sự.

II. Thách Thức Hoạt Động Điều Tra Viện Kiểm Sát Hải Phòng

Thực hiện các Nghị quyết của Đảng và Luật tổ chức VKSND năm 2002, thời gian qua Viện kiểm sát nhân dân thành phố (VKSNDTP) Hải Phòng trong công tác THQCT và KSHĐTP ở giai đoạn điều tra các vụ án hình sự đã có nhiều cố gắng, từng bước khắc phục khó khăn nâng cao chất lượng công tác. Tuy nhiên, qua tổng kết hoạt động của VKSNDTP Hải Phòng cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác THQCT và KSHĐTP trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập, đã ảnh hưởng đến hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm trên địa bàn thành phố Hải Phòng.

2.1. Tồn Tại Trong Thực Hiện Quyền Công Tố Kiểm Sát Điều Tra

Trong việc giải quyết một số vụ án hình sự cụ thể ở giai đoạn điều tra có tình trạng Kiểm sát viên (KSV) được phân công THQCT và KSĐT các vụ án hình sự đã không nhận thức và thực hiện đúng, đầy đủ quyền hạn trách nhiệm của mình như: không tiến hành kiểm sát điều tra (KSĐT) từ đầu, kiểm sát kết thúc điều tra, thụ động và phụ thuộc vào kết quả điều tra của CQĐT, không kịp thời phát hiện các vi phạm của CQĐT trong hoạt động khởi tố, điều tra vụ án hình sự, chưa đề ra được các yêu cầu điều tra sát thực nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong việc điều tra vụ án, dẫn đến tình trạng Tòa án trả hồ sơ cho VKS (Viện kiểm sát), VKS trả hồ sơ cho CQĐT để điều tra bổ sung do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng hoặc để lọt tội phạm vẫn còn xảy ra.

2.2. Nghiên Cứu Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Điều Tra Hình Sự

Chính vì vậy, trên phương diện là học viên cao học em chọn đề tài: "Chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự trên địa bàn thành phố Hải Phòng - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn" làm luận văn nghiên cứu nhằm góp phần tìm ra các giải pháp để nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác này, đáp ứng với yêu cầu của cải cách tư pháp trên địa bàn thành phố Hải Phòng.

III. Quyền Công Tố Viện Kiểm Sát Nội Dung Phạm Vi Thực Hiện

Theo TS. Lê Hữu Thể: Quyền công tố là quyền nhân danh Nhà nước thực hiện việc buộc tội, hay nói cách khác là quyền nhân danh quyền lực công thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội. Quyền này là quyền của Nhà nước, Nhà nước giao cho một cơ quan thực hiện (ở nước ta từ năm 1960 đến nay là cơ quan Viện kiểm sát). Để làm được điều này, cơ quan công tố phải có trách nhiệm bảo đảm việc thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ để xác định tội phạm và người phạm tội. Trên cơ sở đó quyết định việc truy tố bị can ra trước Tòa án và bảo vệ sự buộc tội đó trước phiên tòa. Quyền công tố là quyền truy cứu trách nhiệm hình sự nhân danh công quyền đối với người phạm tội nên đối tượng của quyền công tố chỉ là tội phạm và người phạm tội.

3.1. Quan Điểm Về Phạm Vi Quyền Công Tố Của Viện Kiểm Sát

Hiện nay trong giới luật học của nước ta có nhiều quan điểm về phạm vi quyền công tố. Quan điểm thứ nhất cho rằng: Quyền công tố của VKS được tiến hành tại Tòa án thể hiện bằng quyết định truy tố bị can ra trước Tòa án thông qua Cáo trạng, bằng việc đọc Cáo trạng tại phiên tòa, bằng lời buộc tội của KSV khi tranh luận và đề nghị kết tội với mức và loại hình phạt nhất định. Do vậy, việc điều tra vụ án được giao cho CQĐT là độc lập không liên quan đến chức năng của VKS.

3.2. Quyền Công Tố Trong Giai Đoạn Điều Tra Vai Trò Viện Kiểm Sát

Quan điểm thứ hai cho rằng: Quyền công tố của VKS không chỉ ở giai đoạn xét xử mà ngay từ giai đoạn điều tra. Hoạt động điều tra vụ án hình sự được thực hiện bởi CQĐT bằng các quyết định tố tụng. Các quyết định này có thể bị VKS thay đổi hoặc hủy bỏ nếu không đúng quy định của pháp luật. Do vậy hoạt động điều tra của CQĐT là những việc làm giúp VKS thực hiện chức năng công tố.

IV. Nhiệm Vụ Viện Kiểm Sát Hải Phòng Thực Hành Quyền Công Tố

Với quan niệm quyền công tố là quyền nhân danh Nhà nước thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội, phạm vi của quyền này bắt đầu từ khi có tội phạm xảy ra và kết thúc khi bản án đã có hiệu lực pháp luật, không bị kháng nghị. Để bảo đảm thực hiện quyền công tố trong thực tế đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm, Nhà nước đã ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, trong đó quy định các quyền năng pháp lý thuộc nội dung quyền công tố. Các quyền năng pháp lý đó Nhà nước giao cho...

4.1. Các Quyền Năng Pháp Lý Của Viện Kiểm Sát Trong Điều Tra

Nội dung sẽ được triển khai chi tiết hơn ở đây, bao gồm các quyền năng pháp lý cụ thể mà Viện Kiểm Sát được giao trong giai đoạn điều tra, ví dụ như quyền khởi tố vụ án, phê chuẩn lệnh bắt, tạm giam, v.v.

4.2. Trách Nhiệm Của Viện Kiểm Sát Trong Thực Hành Quyền Công Tố

Nội dung sẽ tập trung vào trách nhiệm của Viện Kiểm Sát trong việc đảm bảo tính hợp pháp, khách quan, và toàn diện của quá trình điều tra, cũng như trách nhiệm giải trình trước pháp luật.

V. Kiểm Sát Điều Tra Hình Sự Vai Trò Viện Kiểm Sát Hải Phòng

Nội dung sẽ đi sâu vào vai trò của Viện Kiểm Sát trong việc kiểm sát hoạt động điều tra của các cơ quan chức năng, đảm bảo tuân thủ pháp luật và bảo vệ quyền công dân.

5.1. Phạm Vi Kiểm Sát Hoạt Động Điều Tra Của Viện Kiểm Sát

Nội dung sẽ xác định rõ phạm vi kiểm sát của Viện Kiểm Sát, bao gồm kiểm sát việc khởi tố, thu thập chứng cứ, áp dụng biện pháp ngăn chặn, v.v.

5.2. Quyền Hạn Của Viện Kiểm Sát Trong Kiểm Sát Điều Tra

Nội dung sẽ liệt kê các quyền hạn cụ thể của Viện Kiểm Sát trong quá trình kiểm sát điều tra, như quyền yêu cầu cung cấp thông tin, quyền hủy bỏ quyết định trái pháp luật, v.v.

VI. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Điều Tra Viện Kiểm Sát

Nội dung sẽ đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra của Viện Kiểm Sát, từ hoàn thiện pháp luật đến nâng cao năng lực cán bộ.

6.1. Hoàn Thiện Pháp Luật Về Điều Tra Hình Sự

Nội dung sẽ tập trung vào các kiến nghị sửa đổi, bổ sung pháp luật để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động điều tra của Viện Kiểm Sát.

6.2. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Viện Kiểm Sát

Nội dung sẽ đề xuất các biện pháp đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ Viện Kiểm Sát.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2006 - 2011, Viện kiểm sát nhân dân hai cấp tại thành phố Hải Phòng đã tiến hành kiểm sát điều tra tổng cộng 12.078 vụ án hình sự với 18.813 bị can. Áp lực công tác tư pháp tại địa phương ngày càng gia tăng do Hải Phòng là đô thị loại I cấp quốc gia với diện tích 1.507,6 km2, sở hữu hệ thống cảng biển quốc tế và bờ biển dài khoảng 300 km. Đô thị hóa nhanh và mở cửa giao thương tạo điều kiện cho nhiều loại tội phạm kinh tế, ma túy và trật tự xã hội phát sinh với thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Trước yêu cầu của Chiến lược cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị và Kết luận số 79-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa X, ngành Kiểm sát phải không ngừng đổi mới phương thức hoạt động nhằm chống oan sai và hạn chế tối đa việc bỏ lọt tội phạm. Tuy nhiên, hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra tại Hải Phòng vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, điển hình là tính thụ động, sự phụ thuộc vào kết quả điều tra của Công an và tỷ lệ hồ sơ bị trả điều tra bổ sung còn xuất hiện.

Luận văn tập trung nghiên cứu toàn diện lý luận và thực tiễn thi hành quyền năng pháp lý của Viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003. Phạm vi nghiên cứu bao quát 15 quận, huyện và các phòng nghiệp vụ thuộc Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng trong suốt 6 năm (2006 - 2011). Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực kiểm sát, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ án bị Tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung xuống dưới 3% và tăng cường xử lý triệt để hơn 9.800 nguồn tin báo tội phạm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý luận về kiểm soát quyền lực nhà nước trong hoạt động tư pháp và nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa theo Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi năm 2001). Hai chức năng hiến định cốt lõi của Viện kiểm sát nhân dân bao gồm thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp.

Bốn khái niệm nền tảng được chuẩn hóa trong luận văn gồm:

• Thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra: Việc sử dụng tổng hợp các quyền năng pháp lý của cơ quan công quyền để phát động tố tụng, truy cứu trách nhiệm hình sự người phạm tội, đề ra yêu cầu điều tra và quyết định truy tố.
• Kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra: Sự giám sát trực tiếp tính hợp pháp trong toàn bộ hành vi tố tụng của Cơ quan điều tra và các cơ quan được giao một số thẩm quyền điều tra.
• Giai đoạn điều tra vụ án hình sự: Bước tố tụng bắt đầu từ khi có quyết định khởi tố vụ án đến khi ban hành bản kết luận điều tra đề nghị truy tố hoặc đình chỉ vụ án.
• Biện pháp ngăn chặn tư pháp: Các quyết định tố tụng hạn chế quyền công dân như bắt, tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú nhằm phục vụ điều tra đúng pháp luật.

Đồng thời, đề tài áp dụng phương pháp nghiên cứu so sánh đối chiếu với Điều 129 Hiến pháp nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa để làm rõ xu hướng quốc tế trong việc gắn công tố với hoạt động điều tra tội phạm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ báo cáo thống kê định kỳ của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, báo cáo tổng kết năm của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng và các chuyên đề nghiệp vụ nội bộ từ năm 2006 đến năm 2011.

Cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ 12.078 vụ án với 18.813 bị can được thụ lý kiểm sát tại 12 phòng nghiệp vụ cấp thành phố và 15 Viện kiểm sát cấp huyện. Phương pháp chọn mẫu điển hình được áp dụng đối với 9.800 tin báo, tố giác tội phạm và 231 vụ án Viện kiểm sát trực tiếp yêu cầu Cơ quan điều tra khởi tố để phân loại các dạng vi phạm thủ tục tố tụng.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, tổng hợp và so sánh luật học là nhằm lượng hóa chính xác thực trạng phân bổ nguồn lực, đo lường biến động tội phạm đô thị cảng, từ đó bảo đảm tính khách quan và khoa học khi đánh giá nguyên nhân của những tồn tại nghiệp vụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu thực tiễn giai đoạn 2006 - 2011 tại Hải Phòng làm sáng tỏ bốn phát hiện quan trọng:

Khối lượng án khởi tố duy trì ở mức cao nhưng có sự phân hóa qua các năm. Số vụ án hình sự khởi tố đạt đỉnh vào năm 2006 với 1.834 vụ (tăng 5,8% so với năm 2005), giảm xuống 1.644 vụ năm 2007, tăng lên 1.661 vụ năm 2008, giảm xuống 1.480 vụ năm 2009, đạt 1.384 vụ năm 2010 và tăng nhẹ lên 1.412 vụ vào năm 2011. Cơ cấu tội phạm ma túy có chiều hướng gia tăng phức tạp với tỷ lệ tăng 12,7% trong năm 2011 so với năm 2010.

Hoạt động khởi tố vụ án vẫn phụ thuộc chủ yếu vào Cơ quan điều tra. Số vụ án do Cơ quan điều tra khởi tố chiếm tới hơn 95% tổng lượng án trên địa bàn. Số lượng vụ án do Viện kiểm sát trực tiếp phát hiện và yêu cầu Cơ quan điều tra khởi tố duy trì từ 25 đến 48 vụ mỗi năm (năm 2006 có 48 vụ, năm 2007 có 45 vụ, năm 2008 có 45 vụ, năm 2009 có 42 vụ, năm 2010 có 25 vụ và năm 2011 có 26 vụ, đạt tổng số 231 vụ trong 6 năm).

Công tác giải quyết tin báo, tố giác tội phạm đạt hiệu quả chưa cao. Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng chỉ trực tiếp tiếp nhận khoảng 5% trong tổng số 9.800 tin báo tội phạm do Cơ quan điều tra thụ lý. Hiện tượng quá hạn thời hạn giải quyết tin báo theo quy định tại Điều 103 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 vẫn tồn tại ở nhiều đơn vị quận huyện.

Cơ cấu nhân sự tư pháp chưa đáp ứng kịp khối lượng công việc. Tính đến ngày 30/11/2011, tổng số biên chế đơn vị là 294 người, trong đó trình độ chuyên môn gồm 01 Tiến sĩ, 32 Thạc sĩ và nghiên cứu sinh, 247 Cử nhân luật. Lực lượng trực tiếp làm công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra tại cấp tỉnh là 30 người (19 Kiểm sát viên cấp tỉnh, 7 Kiểm sát viên cấp huyện, 4 chuyên viên) và cấp huyện là 156 người (80 Kiểm sát viên, 66 cán bộ), tạo ra sự chênh lệch lớn về áp lực thụ lý án giữa các địa bàn trọng điểm như quận Lê Chân, Ngô Quyền và huyện Thủy Nguyên.

Thảo luận kết quả

Diễn biến thụ lý án có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện số vụ án khởi tố từ năm 2006 đến năm 2011, kết hợp với bảng ma trận thống kê nhân lực tại 12 phòng nghiệp vụ và 15 đơn vị cấp huyện. Sự tương quan này chỉ ra rằng số lượng Kiểm sát viên chưa tăng tương xứng với mức độ phức tạp của tội phạm ma túy và kinh tế.

Nguyên nhân của những hạn chế trên bắt nguồn từ sự thiếu vắng văn bản hướng dẫn cụ thể sau khi Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 ra đời, khiến Thông tư liên ngành số 03/TTLN không còn hiệu lực thi hành nhưng chưa có thông tư mới thay thế suốt 7 năm. Thêm vào đó, tâm lý nể nang, ngại va chạm của một số Kiểm sát viên khiến khâu đề ra yêu cầu điều tra chưa bám sát ngay từ đầu, dẫn đến việc Tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung.

So với các nghiên cứu tương tự tại tỉnh Thái Nguyên hay các địa phương lân cận, tình hình tội phạm tại Hải Phòng chịu tác động mạnh từ tính chất phức tạp của khu vực giao thương cảng biển, đòi hỏi cơ chế kiểm sát chặt chẽ và độc lập hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Kiến nghị ban hành Thông tư liên tịch mới: Viện kiểm sát nhân dân tối cao cần chủ trì phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan hữu quan ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn chi tiết Điều 103 Bộ luật Tố tụng hình sự trong thời hạn 12 tháng. Quy chế mới phải quy định bắt buộc Cơ quan điều tra chuyển 100% thông tin tiếp nhận tố giác tội phạm bằng văn bản cho Viện kiểm sát trong thời hạn 24 giờ.

Tăng cường kiểm sát trực tiếp hiện trường và khám nghiệm: Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng cần chỉ đạo Kiểm sát viên tham gia 100% các vụ khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi đối với các vụ trọng án giết người, tai nạn giao thông nghiêm trọng và các vụ án kinh tế phức tạp, phấn đấu nâng tỷ lệ trực tiếp kiểm sát xử lý nguồn tin báo tố giác tội phạm lên trên 30% vào năm 2015.

Tái cấu trúc và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Đổi mới công tác phân bổ 186 cán bộ, Kiểm sát viên làm công tác kiểm sát điều tra tại hai cấp. Phòng Tổ chức cán bộ cần xây dựng lộ trình đào tạo, phấn đấu đến năm 2015 nâng tỷ lệ cán bộ có trình độ Thạc sĩ luật lên trên 25% (tăng từ mức 32 người năm 2011), đồng thời tăng cường biệt phái Kiểm sát viên giỏi về các địa bàn nóng như Lê Chân, Ngô Quyền, Thủy Nguyên.

Sửa đổi thẩm quyền tố tụng trong Bộ luật Tố tụng hình sự: Quốc hội và các cơ quan làm luật cần bổ sung quy định cho phép Kiểm sát viên trực tiếp thực hiện một số hoạt động điều tra bắt buộc như hỏi cung bị can, lấy lời khai người làm chứng trước khi phê chuẩn quyết định bắt tạm giam, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ án trả hồ sơ điều tra bổ sung giai đoạn 2015 - 2020 xuống dưới mức 2%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Kiểm sát viên và Lãnh đạo Viện kiểm sát các cấp: Tài liệu cung cấp cẩm nang thực hành quyền công tố và phương pháp kiểm sát hoạt động điều tra dựa trên 12.078 vụ án thực tiễn, giúp nâng cao kỹ năng xây dựng bản yêu cầu điều tra và chuẩn hóa quy trình phê chuẩn tố tụng.

Điều tra viên và Cán bộ Cơ quan điều tra: Giúp lực lượng thụ lý hơn 95% lượng án hình sự nắm rõ các tiêu chí đánh giá chứng cứ, thủ tục lập hồ sơ và yêu cầu của Viện kiểm sát, tránh sai sót dẫn đến việc bị hủy quyết định trái pháp luật.

Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học Luật học: Luận văn 116 trang cung cấp hệ thống lý luận chặt chẽ từ năm 1945 đến nay, đối chiếu mô hình tố tụng Trung Quốc và chuỗi số liệu thực chứng 6 năm tại đô thị Hải Phòng, là nguồn tư liệu học thuật phong phú cho giảng dạy và nghiên cứu.

Cán bộ làm công tác Nội chính và Xây dựng pháp luật: Cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn để phục vụ việc tham mưu xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự theo tinh thần cải cách tư pháp giai đoạn 2012 - 2020.

Câu hỏi thường gặp

Viện kiểm sát có quyền tự mình khởi tố vụ án hình sự trong giai đoạn điều tra không? Viện kiểm sát có đầy đủ thẩm quyền trực tiếp ra quyết định khởi tố vụ án hình sự khi phát hiện quyết định không khởi tố của Cơ quan điều tra là không có căn cứ. Trong 6 năm (2006 - 2011), Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng đã trực tiếp yêu cầu Cơ quan điều tra khởi tố 231 vụ án để khắc phục tình trạng bỏ lọt tội phạm.

Điểm khác biệt cốt lõi giữa thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp là gì? Thực hành quyền công tố là việc Viện kiểm sát nhân danh quyền lực nhà nước trực tiếp ra các quyết định buộc tội, phê chuẩn biện pháp ngăn chặn và truy tố bị can. Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động giám sát tính hợp pháp của Cơ quan điều tra nhằm phát hiện vi phạm và ban hành kháng nghị, kiến nghị khắc phục kịp thời.

Tại sao số vụ án do Viện kiểm sát yêu cầu khởi tố chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ? Thực tế hơn 95% số vụ án được phát hiện và khởi tố bởi Cơ quan điều tra do đây là lực lượng trực tiếp tuần tra, bám sát địa bàn. Viện kiểm sát chỉ tiến hành khởi tố hoặc yêu cầu khởi tố khi qua kiểm sát phát hiện dấu hiệu tội phạm bị bỏ lọt, trung bình đạt 25 đến 48 vụ mỗi năm tại Hải Phòng.

Nguyên nhân chính dẫn đến việc chậm giải quyết tin báo tội phạm trong giai đoạn nghiên cứu là gì? Nguyên nhân chủ yếu do sự thiếu hụt văn bản hướng dẫn thay thế Thông tư liên ngành số 03/TTLN sau khi Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 có hiệu lực. Điều này tạo ra khoảng trống pháp lý khiến sự phối hợp giữa Công an, Hải quan, Biên phòng và Viện kiểm sát trong việc xử lý 9.800 tin báo chưa đạt hiệu quả cao.

Mô hình Viện kiểm sát nhân dân Việt Nam có nét gì tương đồng với Viện kiểm sát Trung Quốc? Cả hai quốc gia đều tổ chức hệ thống Viện kiểm sát độc lập theo nguyên tắc tập trung thống nhất, đặt trọng tâm vào việc giám sát tính hợp pháp trong tố tụng hình sự theo Điều 129 Hiến pháp Trung Quốc và Điều 137 Hiến pháp Việt Nam, đồng thời cùng định hướng cải cách gắn quyền công tố chặt chẽ với hoạt động điều tra.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về hai chức năng hiến định của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự.
• Phân tích thực chứng kết quả kiểm sát 12.078 vụ án và 18.813 bị can tại thành phố Hải Phòng giai đoạn 2006 - 2011.
• Chỉ rõ những bất cập trong việc tiếp nhận 9.800 nguồn tin báo tội phạm và tình trạng quá tải nhân lực tại 15 quận, huyện.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược nhằm hoàn thiện thể chế pháp lý và nâng cao chất lượng Kiểm sát viên đến năm 2020.
• Cung cấp nguồn tài liệu học thuật và thực tiễn giá trị cho công cuộc cải cách tư pháp tại các đô thị cảng biển trọng điểm.

Kế hoạch tiếp theo đòi hỏi ngành Kiểm sát khẩn trương ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn giải quyết tố giác tội phạm trong 12 tháng tới và chuẩn hóa quy trình điều tra giai đoạn 2015 - 2020. Hãy nghiên cứu chi tiết toàn văn luận văn thạc sĩ để áp dụng hiệu quả các giải pháp nâng cao chất lượng tố tụng hình sự!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ CỦA VIỆN KIỂM SÁT TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Khái niệm chức năng của Viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra Thuật ngữ "chức năng" theo Từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học định nghĩa là hoạt động, tác dụng bình thường hoặc đặc trưng của một cơ quan, một hệ cơ quan nào đó trong cơ thể" [69]. "Chức năng của Cơ quan nhà nước là hoạt động chủ yếu, thường xuyên, có tính ổn định tương đối của riêng cơ quan đó nhằm thực hiện chức năng chung của cả bộ máy nhà nước" [18].

Trong Bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cơ quan VKSND là một mắt xích quan trọng. Trong đó, nhà nước giao cho VKS hai chức năng cơ bản là THQCT và KSHĐTP. Theo Điều 137 Hiến pháp 1992 (sửa đổi năm 2001) quy định: "Viện kiểm sát nhân dân tối cao thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, góp phần bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất" [31] và Điều 23 BLTTHS quy định: Viện kiểm sát thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự nhằm đảm bảo mọi hành vi phạm tội đều phải được xử lý kịp thời; việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội [33]. Như vậy, VKS là cơ quan thay mặt Nhà nước truy tố người phạm tội ra trước Tòa án để xét xử và là cơ quan giám sát của Nhà nước trong quá trình giải quyết vụ án hình sự từ giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án.

13 z Trong tố tụng hình sự Việt Nam chưa có khái niệm quy định thế nào là "giai đoạn tố tụng".TSKH Lê Cảm: Giai đoạn tố tụng hình sự là những bước của quá trình tố tụng hình sự, tương ứng với chức năng nhất định trong hoạt động tư pháp hình sự của từng loại chủ thể tiến hành tố tụng có thẩm quyền nhằm thực hiện các nhiệm vụ cụ thể do luật định, có thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc để giải quyết vụ án hình sự một cách công minh và khách quan, có căn cứ và đúng pháp luật, góp phần củng cố pháp chế và trật tự pháp luật, bảo vệ vững chắc các quyền hợp pháp của công dân trong lĩnh vực tư pháp hình sự [3]. Trên cơ sở các quy định của BLTTHS Việt Nam thì quá trình tố tụng của nước ta trải qua các giai đoạn: khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án. Điều tra là hoạt động có mục đích khám phá sự thật khách quan phục vụ nhu cầu của con người. Trong lĩnh vực phòng, chống tội phạm, điều tra là hoạt động khám phá, phát hiện tội phạm.

Điều tra là giai đoạn thứ 2 của quá trình tố tụng, trong đó, CQĐT căn cứ vào các quy định của pháp luật tố tụng hình sự và dưới sự kiểm sát của VKS tiến hành các biện pháp cần thiết nhằm thu thập và củng cố chứng cứ, nghiên cứu các tình tiết của vụ án, phát hiện nhanh chóng và đầy đủ tội phạm, cũng như người có lỗi trong việc bồi thường thiệt hại do tội phạm gây ra và trên cơ sở đó quyết định: đình chỉ điều tra, tạm đình chỉ điều tra, chuyển toàn bộ tài liệu chứng cứ cho VKS đề nghị truy tố người phạm tội theo tội danh nhất định được quy định trong Bộ luật hình sự (BLHS).