ĐẶT VẤN ĐỀ Chấn thương hàng loạt là một sự kiện xảy ra dẫn đến có nhiều nạn nhân tại một thời điểm vượt quá nguồn lực. khả năng sẵn có của các cơ sở y tế, do đó cần có sự giúp đỡ khẩn cấp từ bên ngoài để giải quyết, khắc phục hậu quả. Năm 2009, WHO đã kêu gọi xây dựng bệnh viện an toàn trong các tình huống khẩn cấp và đảm bảo rằng các nhân viên y tể phải được đào tạo để điều trị thương tật và chăm sóc sức khỏe cho người bị nạn. Chuẩn bị sẵn sàng của BV để đáp ứng với thiên tai thảm họa đã được thực hiện ở mọi quốc gia trên thế giới, tuy nhiên chưa có nhiều nghiên cứu về vấn đề này.
Một số nghiên cứu chủ yếu tập trung vào nghiên cứu về các phân đội y tế cơ động làm nhiệm vụ xử trí. cứu chữa tại nơi xảy ra thảm họa và cách tổ chức cứu chữa BN, vận chuyên, tiếp nhận nạn nhân trong tình trạng phải cấp cứu hàng loạt đến các cơ sở y tế. Nghiên cứu của Bùi Tuấn Khoa tại Hà Nội về xây dựng mô hình cấp cứu nạn nhân hàng loạt tại bệnh viện loại A quân đội thực hiện ở 3 bệnh viện 108. 103 và 175 cho thấy cả 3 BV có khả năng triển khai tối đa 1.000 giường bệnh điều trị theo các chuyên khoa, với các sân bãi đủ diện tích.
Ba BV đều có ban chỉ đạo điều hành đáp ứng y tể khẩn cấp với thảm họa, có khả năng phân loại từ 100 - 150 nạn nhân/giờ, thu dung 70 - 100 nạn nhân/giờ, huy động được trên 45 kíp mổ và tổ chức từ 8-10 đội y tế cơ động sẵn sàng phục vụ cho công tác cấp cứu nạn nhân hàng loạt. Ba BV đều có khả năng cấp cứu nạn nhân hàng loạt với số lượng trên 300 nạn nhân[24]. Ở Việt Nam, CTHL do các thảm họa gây ra như: lũ lụt, bão, sập nhà cửa. cầu công, công trình xây dựng, tai nạn giao thông.
xảy ra thường xuyên. Theo thống kê của ủy ban An toàn giao thông quốc gia trong năm 2011, cả nước xảy ra 44.548 vụ TNGT, làm 1 1.395 người chết và 48.734 người bị thương[23].376 vụ TNGT đường bộ, đường thuỷ nội địa, đường sắt và đường hàng hải, làm chết 9.838 người, bị thương 38. Theo số liệu của phòng cảnh sát giao thông tỉnh Đắk Lắk trong năm 2011, trên địa bàn toàn tỉnh đã xảy ra 208 vụ TNGT, làm chết 224 người, bị thương 146 người[32]. Trong năm 2012 toàn tỉnh xảy ra 231 vụ TNGT đường bộ làm 295 người chết, 176 người bị thương[40].
Đặc biệt vụ 2 TNGT nghiêm trọng do lật xe lúc 22hl5' ngày 17/5 trên cầu 14 sông Sêrêpốk Đắk Lak. đã làm 36 người chết, và 21 người bị thương. Các nạn nhân được đưa đến BVĐK tỉnh Đắk Lắk, khoa cấp cứu tiếp nhận gần hết các nạn nhân. Phần lớn nạn nhân đều chấn thương nặng ở đầu, nội tạng, gãy tay, gãy chân, gãy xương cột sống.
Ngành y tế đã chỉ đạo các đơn vị thực hiện “phương châm bốn tại chỗ" thông qua chỉ thị 04/ CT-BYT về việc triển khai công tác phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa bao gồm: Chỉ huy tại chồ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ và hậu cần tại chỗ. Đối với Bệnh viện, cơ sở điều trị từ tuyến huyện trở lên tổ chức các đội cấp cứu lưu động với đầy đủ cán bộ chuyên môn, thuốc, thiết bị y tế và phương tiện đi lại, tổ chức ứng trực, sẵn sàng cấp cứu, điều trị kịp thời cho nạn nhân trong và sau khi xảy ra bão, lũ, thiên tai, thảm họa[10]. Bệnh viện đa khoa tỉnh Đắk Lắk hiện tại là BV hạng I trực thuộc Sở Y tế, với qui mô 750 giường bệnh. 1002 cán bộ nhân viên, là tuyến cao nhất của tỉnh về thu dung điều trị.
chăm sóc sức khỏe cho BN trong toàn tỉnh và khu vực Tây Nguyên[3]. Điều đáng quan tâm là BV nằm tại trung tâm thành phố Buôn Ma Thuột, đây không những là trung tâm kinh tế. mà còn là thành phố có giá trị chiến lược quan trọng ở Tây Nguyên. Vì thế vai trò của BV đa khoa tỉnh Đắk Lắk trong việc chuẩn bị ứng phó với tình huống thảm họa/CTHL là điều rất cần thiết.
Hiện chưa có nghiên cứu về vấn đề này tại bệnh viện, vì vậy câu hỏi nghiên cứu được đặt ra là: Cán bộ quản lý cùa BV đa khoa tỉnh Đắk Lẳk nhận thức như thế nào về chuẩn bị đáp ứng trong tình huống CTHL? Thực trạng sự chuẩn bị sẵn sàng đáp ứng với tình huống CTHL của bệnh viện như thế nào? Những thuận lợi, khó khăn của bệnh viện khi tiến hành công tác chuẩn bị sẵn sàng đáp ứng với CTHL và giải pháp cho những khó khăn này là gì? Để trả lời cho cho câu hỏi này chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu thực trạng chuấn bị đáp ứng với tình huống CTHL của bệnh viện đa khoa tỉnh Đắk Lắk năm 2013, để từ đó có những khuyến nghị về giải pháp khắc phục khó khăn của BV trong việc chuẩn bị đáp ứng với tình huống CTHL. MỤC TIÊU NGHIÊN cửu Nghiên cứu này nhăm những mục tiêu cụ thê sau: 1. Mô tả kiến thức, thái độ của lãnh đạo và cán bộ chủ chốt của bệnh viện đa khoa tỉnh Đắk Lắk về chuẩn bị đáp ứng với tình huống chấn thương hàng loạt. Mô tả thực trạng chuẩn bị sẵn sàng đáp ứng với tình huống chấn thương hàng loạt, những thuận lợi, khó khăn về chuẩn bị đáp ứng với chấn thương hàng loạt của bệnh viện đa khoa tỉnh Đắk Lắk năm 2013.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Khái niệm chấn thương và chấn thương hàng loạt Theo WHO, chấn thương và chấn thương hàng loạt được định nghĩa như sau : Chấn thương của cơ thể (có chủ định và không có chủ định) gây lên bởi sự phơi nhiễm cấp tính đổi với năng lượng mang tính gây tổn thương (nhiệt, cơ học, điện năng hay năng lượng hóa học) tác động vượt quá ngưỡng chịu đựng của cơ thể người hay bởi sự thiểu vẳng đột ngột của các yếu tố thiết yếu của sự sổng như thiếu oxy trong chết đuối, sức nóng gây chấn thương hay do giảm nhiệt[42]. Chấn thương hàng loạt là một sự kiện xảy ra dẫn đến tình trạng có nhiều nạn nhân tại một thời điểm vượt quá nguồn lực. khả năng sẵn có của địa phương. Nó yêu cầu có sự giúp đỡ khẩn cấp từ bên ngoài để giải quyết, khắc phục hậu quả.
Nói cách khác Chấn thương hàng loạt là bất kỳ một sự kiện nào dẫn đến số lượng nạn nhân quá nhiều, phá vỡ dịch vụ chăm sóc sức khỏe và khả năng cấp cứu thông thường[47].2 Mô hình chuỗi chấn thư Mô hình “chuỗi chấn thương” của WHO là một phương án hữu ích trong phân tích chấn thương. Theo mô hình này một chẩn thương được sơ đồ hóa theo trục thời gian, bắt đầu từ những phơi nhiễm có nguy cơ của vật chủ, tới tình huống xảy ra chấn thương, tiếp đến là sự kiện chấn thương xảy ra, và cuối cùng có thể giảm chức năng và giảm tử vong[42]. PHƠI NHIÊM Sự KIỆN CHÁN THƯƠNG GIẢM CHỨC NÀNG TỬ VONG Hình 1.1 Mô hình chuỗi chấn thương Mô hình này giúp cho các nhà nghiên cứu xác định được các yếu tố liên quan gây ra chấn thương và có thể đưa ra các giải pháp để can thiệp để ngăn ngừa hoặc giảm thiểu chấn thương xảy ra. Dựa theo mô hình chuỗi chấn thương, có 3 cấp độ dự phòng như sau: 5 - Dự phòng cấp 1: Giảm khả năng xảy ra chấn thương (dự phòng không cho chấn thương xảy ra).
- Dự phòng cấp 2: Khi chấn thương đã xảy ra, giảm sự trầm trọng của chấn thương bàng cách sơ cấp cứu tốt và kịp thời. - Dự phòng cấp 3: Giảm hậu quả của chấn thương bàng cách điều trị hợp lý. phục hồi chức năng, giảm nguy cơ bị tàn tật một cách thấp nhất[42].3 Khái niệm về thảm họa và chiến lược phòng chống thảm họa 1.1 Định nghĩa thảm họa Thảm họa là tình trạng khẩn cấp trong đó nhu cầu của cộng đồng vượt quá khả năng đáp ứng của cộng đồng bị ảnh hưởng do đó cần sự hỗ trợ từ bên ngoài. Thảm họa có thể do con người hoặc tự nhiên gây ra.
làm ảnh hưởng đến con người, xã hội và môi trường, về mặt y tế, đây là sự cố gây chấn thương hàng loạt, nhiều nạn nhân cần được cấp cứu trong một môi trường không bình thường và nhiều xáo trộn [30], Thảm họa do con người gây ra: khủng bố. chiến tranh, tai nạn giao thông (đường bộ, đường thủy, đường không), tai nạn sinh hoạt (cháy, nổ, .), tai nạn trong các khu vực sản xuất công nghiệp (nhà máy hóa chất, nhà máy thủy điện, khai thác hầm mỏ) v. Thảm họa do thiên nhiên gây ra: bão, lụt, sạt lở đất, động đất, sóng thần, núi lửa phun v.2 Mức độ thảm họa 1.1 Phán loại thảm họa theo số người bị tác động trực tiếp[37] Theo số người bị tác động trực tiếp thảm họa được chia thành bốn mức độ sau: Mức độ 1: có từ 30 đến 100 người bị nạn, hoặc 20-50 người phải nằm viện. Mức độ 2: có từ 101 đến 500 người bị nạn, hoặc 51- 200 người phải nằm viện.
Mức độ 3: có từ 501 đến 2.000 người bị nạn, hoặc 200-300 người phải nằm viện. Mức độ 4: hàng ngàn người bị nạn, trên 300 người phải nằm viện. 6 Ý nghĩa của phân loại mức độ: là cơ sở để đánh giá mức độ ảnh hưởng chung về các mặt, là căn cứ để huy động người, xe cứu thương và các phương tiện phục vụ công tác khắc phục hậu quả của thảm họa.2 Phân loại thảm họa theo yêu cầu can thiệp của ngành y tế [37] Thảm họa gây tổn thất về người ngay tức khắc (tai nạn giao thông, động đất.): ngành y tế phải kịp thời tham gia cấp cứu và vận chuyển cấp cứu. Thảm họa vừa gây ra tổn thất về người ngay tức khắc, vừa gây hậu quả về sau (bão, lụt.) bên cạnh công tác cấp cứu.
ngành y tế phải chú ý đến vệ sinh môi trường, phòng chống dịch bệnh, theo dõi và chăm sóc sức khỏe người dân sau thảm họa.3 Phân loại theo cấp độ đáp ứng cấp cứu của bệnh viện [37], [39] Bảngl.