Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Những nghiên cứu về chính sách xét xử hình sự ở nước ngoài Chính sách là những tư tưởng, quan điểm, định hướng. có yếu tố chính trị, hướng tới mục tiêu quản lý và phát triển xã hội vì thế mà nó luôn tồn tại gắn liền với quyền lực nhà nước. Khi có nhà nước, có những mục tiêu chính trị là tồn tại chính sách, trong đó có chính sách pháp luật, CSXXHS.
Ở một phương diện nào đó thì chính sách là cơ sở để xây dựng và tổ chức thực hiện pháp luật. Cùng với sự phát triển của xã hội thì việc nghiên cứu về CSPL nói chung, trong đó có CSXXHS được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm ở nhiều mức độ và phạm vi khác nhau, trong đó có thể kể đến một số quốc gia có nền khoa học pháp lý phát triển như Nga, Mỹ và các quốc gia Tây Âu. Một số công trình nghiên cứu có thể kể đến như: “Nhập môn Chính sách xét xử”, năm 2007 của tác giả S. Oreshkin hay cuốn “Chính sách x t xử, Quyền tư pháp”, của I.
Mihajlovskaja, Chủ biên I. Petruxin, xuất bản tại Mátxcơva, 2003. Đây là các công trình nghiên cứu những vấn đề cơ bản về chính sách xét xử hình sự theo quan điểm của nhà khoa học pháp lý Nga. Công trình này đã chỉ ra những khái niệm cơ bản, nội dung và phương pháp tiếp cận với những vấn đề thuộc về chính sách pháp luật nói chung, chính sách xét xử hình sự nói riêng.
Công trình nghiên cứu này rất bổ ích với những người nghiên cứu về chính sách pháp luật, cung cấp khái niệm và hướng nghiên cứu về chính sách xét xử hình sự. Tác giả đã tiếp thu những vấn đề lý luận cơ bản của công trình này và một số khái niệm có liên quan. Tuy nhiên, công trình này thể hiện ở mức độ “nhập môn”, là những khái quát cơ bản của một thành tố chính sách trong chính sách hình sự nên chưa làm rõ bản chất, biểu hiện của CSXXHS và thực hiện của CSXXHS trong đời sống xã hội, cũng như trong vấn đề xây dựng và thực hiện pháp luật, tác giả sẽ tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các vấn đề này trong luận án của mình. Các công trình nghiên cứu khác như có thể kể đến như: “Lược sử chính sách pháp luật hình sự: Khái niệm, lịch sử và những vấn đề cơ bản của chính sách pháp luật hình sự với tư cách một yếu tố cấu thành khoa học luật hình sự”, của tác giả 9 M.
Chubinskij, xuất bản năm 2008; “Khắc phục tham nhũng tư pháp trong khi phải đảm bảo độc lập tư pháp”, của tác giả J. Clifford Wallace, đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân, số 8 năm 2006; “Chính sách pháp luật của nhà nước Xô viết”, của tác giả N. Fedorov xuất bản năm 1985; “Sự luận chứng chính sách pháp luật trong các công trình của giáo sư L. Petrazdekij: Lý luận và chính sách pháp luật”, của G.
Gins thuộc Tuyển tập các công trình, năm 2010; “Nhiệm vụ của chính sách pháp luật hình sự. Tội phạm là hiện tượng bệnh lý xã hội học” của tác giả Ph. List năm 2004; cuốn sách “Chính sách hình sự”, của tác giả N. Lopashenko năm 2009; Tác phẩm “Chính sách pháp luật hình sự của Liên bang Nga: Những vấn đề lý luận và thực tiễn”, của tác giả G.
Lesnikov năm 2004, Cuốn sách “Chính sách pháp luật: Khái niệm, hình thức thực hiện, các ưu tiên ở Nga hiện nay”, của tác giả A. Korobova xuất bản năm 2000; Tác phẩm “Khái niệm và cơ cấu của chính sách pháp luật, chính sách pháp luật Nga: Lý luận và thực tiễn”, của tác giả A. Korobova, xuất bản năm 2006; Tác phẩm “Chính sách pháp luật trong điều kiện chủ nghĩa xã hội phát triển: Khía cạnh tâm lý - Xã hôi” của tác giả K. Krylov, xuất bản năm 1977; Tác phẩm “Dự thảo về quan niệm chính sách pháp luật ở Liên bang Nga đến năm 2020”, do A.
Mal’ko (Chủ biên) xuất bản năm 2008, cuốn “Chính sách pháp luật: Những cơ sở lý luận và thực tiễn, Tổ hợp phương pháp giảng dạy”, của tác giả A. Zatonskij xuất bản năm 2015. cùng nhiều tác phẩm khác về chính sách pháp luật nói chung và chính sách hình sự nói riêng. Những tác phẩm này có ý nghĩa trong việc tiếp cận về chính sách pháp luật và chính sách hình sự ở khía cạnh lý luận, xây dựng ý tưởng nghiên cứu chuyên sâu về chính sách xét xử nói chung và chính sách xét xử ở Việt Nam.
Đây là một số công trình khoa học của nước Nga nghiên cứu về chính sách pháp luật nói chung, trong đó có phần nội dung nghiên cứu về chính sách xét xử hình sự. Cơ bản những công trình này nghiên cứu về chính sách pháp luật nói chung, về đặc điểm, nội dung, bản chất, vai trò, ý nghĩa và những biểu hiện của chính sách pháp luật ở nước Nga. Nội dung các công trình nghiên cứu khoa học này thể hiện tương đối đầy đủ về những vấn đề cơ bản của chính sách pháp luật, làm rõ vị trí, thành phần của CSXXHS trong CSPL. Tác giả luận án tiếp thu những cơ sở lý 10 luận, những nội dung khái niệm, đặc điểm và bản chất của CSPL nói chung.
Trên sở đó, tác giả phát triển thêm nội dung lý luận chung về CSXXHS và làm sáng tỏ hơn bản chất, đặc điểm và biểu hiện của CSXXHS ở Việt Nam. Ngoài các công trình khoa học của nước Nga, còn một số công trình nghiên cứu của một số nước thuộc hệ thống pháp luật Anh - Mỹ nghiên cứu về chính sách pháp luật và chính sách hình sự như: “Hối lộ chính trị ở Nhật Bản” của tác giả Richard H. Michell (1996), Nxb Trường Đại học Hawai, Hoa Kỳ; Tác phẩm “Tham nhũng và Chính phủ - Nguyên nhân, hậu quả và cải cách” của tác giả Susan Rose- Ackerman (1999), Nxb Đại học Cambridge; Tác phẩm “Tội phạm và Tội phạm học: Giới thiệu”, (Tái bản lần thứ hai) của tác giả Rob White, Fiona Haines (2000), Oxford University Press; Tác phẩm “Chống tham nhũng ở Châu Á - Nguyên nhân, tác động và biện pháp khắc phục” của John Kidd and Frank-Jurgen Richter chủ biên, Nxb Worth Scientific, 2003; tác phẩm “Tham nhũng và quản lý ở Châu Á” của Nicholas Tarling (2005), Nxb New York. Trong các công trình nghiên cứu này, các tác giả đã trình bày một cách khái quát nhất về CSPL nói chung, CSHS và chính sách xét xử nói riêng.
Với những quan điểm và cách giải thích khác nhau nhưng các tác giả cho rằng CSPL là tổng thể các quan điểm, tư tưởng, mục đích, định hướng, chương trình để xây dựng và tổ chức thực hiện pháp luật. Còn chính sách xét xử là những quan điểm, đường lối, mục đích, định hướng của hoạt động xét xử, xây dựng cơ chế điều chỉnh pháp luật hình sự để đảm bảo việc áp dụng pháp luật hình sự được thực hiện hiệu quả, công bằng, thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật và đạt được mục đích mà pháp luật đề ra. Các công trình nghiên cứu này nhấn mạnh đến những yếu tố tác động đến CSXXHS trong đó có mô hình tố tụng, cơ chế, thể chế và đặc biệt là yếu tố con người trong việc thực hiện CSPL. Tác giả tiếp thu những giá trị quý báu của các công trình trên về các yếu tố tác động đến CSXXHS, biểu hiện của CSXXHS.
Trên cơ sở đó, tác giả luận án tiếp tục nghiên cứu, làm rõ hơn những hạn chế, khó khăn trong thực tiễn thực hiện CSXXHS ở Việt Nam. Từ đó, đưa ra những yêu cầu hoàn thiện và những giải pháp để nâng cao kết quả thực hiện XSXXHS nói chung và CSXXHS ở Việt Nam nói riêng. 11 Ngoài các công trình khoa học nghiên cứu về chính sách pháp luật thì còn một số công trình nghiên cứu về thực tiễn thực hiện chính sách pháp luật hình sự, về hình phạt, về kết quả xét xử vụ án hình sự, hiệu quả của hình phạt như: “Hình phạt: các chức năng xã hội, thực tiễn áp dụng” của tác giả Galperin I. xuất bản vào năm 1983 tại Nhà xuất bản Mátxcơva; tác phẩm “Hình phạt: những vấn đề xã hội, pháp luật và tội phạm học” của tác giả Karpex I.I, xuất bản năm 1973, Nhà xuất bản Mátxcơva.
Các tác phẩm này đã nghiên cứu các chức năng, vai trò của hình phạt trong đấu tranh với tình hình tội phạm; sự ảnh hưởng của những thay đổi xã hội đối với sự phát triển của vai trò xã hội của hình phạt; mối tương quan của các loại hình phạt và khuynh hướng phát triển của chúng; ý nghĩa của các điều kiện xã hội trong mối quan hệ với việc đánh giá hiệu quả của hệ thống hình phạt; phi hình sự hoá với tư cách là một xu hướng phát triển của hình phạt cần hướng tới. Các công trình này có ý nghĩa trong việc đánh giá việc thực hiện CSXXHS trong thực tiễn tố tụng hình sự làm cơ sở để tác giả luận án so sánh, đối chiếu với thực tiễn thực hiện CSXXHS ở Việt Nam thông qua thực tiễn xây dựng và thực hiện pháp luật hình sự. Những công trình nghiên cứu này cung cấp những vấn đề lý luận và phương pháp luận trong việc đánh giá thực tiễn thực hiện CSXXHS, trên cơ sở đó tác giả tiếp tục phát triển những lý luận và phương pháp luận đó trong đánh giá việc thực hiện CSXXHS ở Việt Nam để ghi nhận những kết quả, chỉ ra những điểm còn tồn tại và phương hướng khắc phục những tồn tại đó trong thực tiễn thực hiện CSXXHS. Đánh giá về vấn đề này GS.
Võ Khánh Vinh cho rằng: “Lịch sử nghiên cứu “chính sách pháp luật” rất phong phú, giàu có và nhiều nội dung. Xuất hiện ở thế kỷ XIX chỉ với tư cách là một định hướng nghiên cứu khoa học độc lập (cách tiếp cận chính sách) không chỉ gắn liền với pháp luật hiện hành mà còn với pháp luật cần phải có, CSPL đã “chứa đựng” một số vấn đề trung lập trong quan hệ với nhà nước, thì trong thế kỷ XX, CSPL được biến đổi thành CSPL hoàn toàn được luận chứng với tư cách là khái niệm bao quát bằng tư tưởng phương diện lý luận và phương diện thực tiễn của việc hoàn thiện pháp luật hiện hành.
