CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CHO CÔNG NHÂN LAO ĐỘNG 1. Lý luận về chính sách xây dựng đời sống văn hóa cho công nhân lao động 1. Một số khái niệm 1. Công nhân Công nhân được định nghĩa là người lao động phổ thông, hiểu theo nghĩa rộng thì là người thực hiện công việc thể xác, tức là lao động tay chân, cung cấp sức lao động để nhận tiền công.
Công nhân thường được thuê làm việc theo hợp đồng lao động với các yêu cầu thực hiện nhiệm vụ cụ thể được gói gọn trong một chức năng nào đó hay công việc cụ thể [24, 22]. Lúc đầu công nhân là người lao động làm việc chủ yếu trong nghề xây dựng hoặc các công việc truyền thống. Trước đây, chúng ta vẫn coi các công việc trong ngành nghề này là việc làm lao động chân tay, phân biệt với những người lao động tay nghề cao trong sự phân công lao động. Khu công nghiệp là khu vực có ranh giới địa lý xác định, không có dân cư sinh sống, được quy hoạch tại những vùng có điều kiện tự nhiên, xã hội thuận lợi cho hoạt động kinh doanh, trong đó, tập trung các doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất hàng công nghiệp do Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập [24, tr.21] Ngày nay, không nhất thiết công nhân chỉ làm trong ngành xây dựng hay các ngành nghề truyền thống như quan niệm xưa mà họ có thể làm việc ở trong nhiều lĩnh vực và ngành nghề khác nhau.
Hiện nay, các doanh nghiệp chủ yếu thường tuyển công nhân chính là tại các nhà máy da giày, 7 nhà máy may mặc, nhà máy lắp ráp ô tô, thủy điện, đóng gói thực phẩm. Xây dựng đời sống văn hóa Đời sống văn hoá là cụm từ mới được sử dụng rộng rãi ở nước ta vào những năm 80, 90 của thế kỷ XX. “Đời sống văn hoá là một bộ phận của đời sống xã hội, bao gồm tổng thể những yếu tố hoạt động văn hoá vật chất và tinh thần, những tác động qua lại lẫn nhau trong đời sống xã hội để tạo ra những quan hệ có văn hoá trong cộng đồng, trực tiếp hình thành nhân cách và lối sống của con người”. Khái niệm xây dựng đời sống văn hóa được tạo bởi hai cụm từ là “xây dựng” và “đời sống văn hóa”.
Theo Từ điển tiếng Việt “xây dựng” được giải nghĩa là “làm nên một công trình kiến trúc theo một kế hoạch nhất định” thường được sử dụng trong ngành xây dựng như “xây dựng một cung văn hóa, xây dựng nhà cửa… [33, tr. Chính sách xây dựng đời sống văn hóa cho công nhân lao động Với sự phát triển của lực lượng công nhân lao động trong các doanh nghiệp, khu công nghiệp, cùng với nhiệm vụ chăm lo đời sống, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng, giải quyết việc làm. cần quan tâm nâng cao đời sống văn hoá tinh thần cho công nhân lao động, nhất là ở các khu công nghiệp, khu kinh tế, doanh nghiệp có đông công nhân lao động. Khái niệm chính sách xây dựng đời sống văn hóa cho công nhân lao động được hiểu là một tập hợp các quyết định của Nhà nước về công tác xây dựng đời sống văn hóa cho công nhân lao động theo mục tiêu xác định trên một địa bàn hay khu vực cụ thể.
Nội dung xây dựng đời sống văn hóa cho công nhân lao động 1. Công tác chỉ đạo, lãnh đạo của các cấp ủy Đảng và chính quyền trong xây dựng đời sống văn hóa cho công nhân lao động 8 Trong những năm qua Đảng, Nhà nước luôn quan tâm đến đời sống văn hóa tinh thần của công nhân lao động, cụ thể đã có nhiều Nghị quyết, Chỉ thị, chương trình kế hoạch về xây dựng đời sống văn hóa cho người lao động. Điển hình như, năm 2011, Chính phủ đã ban hành “Đề án xây dựng đời sống văn hóa công nhân ở các khu công nghiệp đến năm 2015, định hướng đến năm 2020” ban hành theo Quyết định số 1780/QĐ-TTg ngày 12/10/2011 của Thủ tướng Chính phủ. Nội dung cơ bản cũng như xuyên suốt của Đề án là đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật nhằm nâng cao nhận thức của công nhân và người sử dụng lao động về xây dựng đời sống văn hóa.
Do vậy cần có những bước khảo sát, đánh giá đúng thực trạng nhận thức pháp luật về xây dựng đời sống văn hóa của công nhân và người sử dụng lao động ở các khu công nghiệp. Từ đó xây dựng kế hoạch cụ thể để tuyên truyền, phổ biến pháp luật về xây dựng đời sống văn hóa phù hợp với từng loại hình doanh nghiệp, đối tượng công nhân và người sử dụng lao động ở các khu công nghiệp. Cần xây dựng và phát hành tài liệu tuyên truyền, phổ biến pháp luật về xây dựng đời sống văn hóa cho công nhân và người sử dụng lao động ở các khu công nghiệp. Các cấp các ngành liên quan cần hướng dẫn, khuyến khích các doanh nghiệp tự tổ chức các hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật về xây dựng đời sống văn hóa; giám sát, đánh giá, tổng kết việc thực hiện các hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật về văn hóa.
Vì vậy, cần xây dựng một kế hoạch tổng thể, toàn diện để xây dựng, từng bước phát triển hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao phục vụ công nhân như: Quy hoạch phát triển hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao phục vụ công nhân phù hợp với quy hoạch phát triển khu công nghiệp, quy hoạch phát triển đô thị, phân bố dân cư, xây dựng nhà ở và các công trình văn hóa, thể thao ở cơ sở. Nâng cấp các thiết chế văn hóa, thể thao ở cơ sở, 9 phục vụ công nhân làm việc ở các khu công nghiệp và nhân dân cư trú trên địa bàn. Nâng cấp các nhà văn hóa, thể thao công nhân hiện có do Liên đoàn Lao động các cấp và Ban Quản lý các khu công nghiệp quản lý. Xây dựng mô hình thí điểm nhà văn hóa, thể thao công nhân ở các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có khu công nghiệp theo chính sách khuyến khích xã hội hóa đối với các hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao, môi trường.
Đẩy mạnh phát triển phong trào văn hóa, thể thao trong công nhân là góp phần nâng cao mức hưởng thụ về văn hóa tinh thần của công nhân ở các khu công nghiệp. Cùng với việc xây dựng, phát triển phong trào văn nghệ quần chúng; định kỳ tổ chức các cuộc liên hoan, hội diễn văn nghệ quần chúng; thi đấu các môn thể thao trong công nhân. Tổ chức đa dạng các phong trào xây dựng gia đình văn hóa trong công nhân; nếp sống văn hóa và tác phong lao động công nghiệp trong công nhân. Xây dựng, phát triển các loại hình câu lạc bộ sở thích, phù hợp với nhu cầu, đặc điểm của các đối tượng công nhân; tổ chức tốt các hoạt động học tập nâng cao trình độ chính trị, chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp của công nhân.
Một số Bộ, Ngành đã triển khai các hoạt động hỗ trợ xây dựng các thiết chế về văn hóa như: Bộ Văn hóa thể thao và du lịch ban hành kế hoạch số 2177/KH-BVHTTDL ngày 03/7/2014 về việc hỗ trợ tổ chức các hoạt động nâng cao đời sống văn hóa công nhân ở một số khu công nghiệp, khu chế xuất và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Cùng với đó, Bộ Tài chính đã ban hành thông tư số 55/2013/TT-BTC ngày 06/5/2013 về việc Quy định quản lý và sử dụng các nguồn kinh phí thực hiện Đề án xây dựng đời sống văn hóa công nhân ở các khu công nghiệp đến năm 2015, định hướng đến năm 2020. Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý chủ trương xây dựng thiết chế văn 10 hóa thể thao ở 15 địa phương trọng điểm, đây sẽ là “một bước đột phá” về xây dựng đời sống văn hóa cho người lao động KCN. Đồng thời Thủ tướng còn đề nghị các tỉnh, thành phố hỗ trợ về đất đai, hỗ trợ về thuế; huy động kinh phí từ các nguồn để tạo điều kiện cho tổ chức công đoàn tham gia xây dựng nhà ở tập thể, nhà giá rẻ cho công nhân; trước hết triển khai tại các khu công nghiệp, khu chế xuất tập trung đông công nhân như ở Hà Nội, Bắc Ninh, Đồng Nai, TP.
Hồ Chí Minh. Xây dựng đội ngũ công nhân lao động và xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp lành mạnh Những năm qua, các doanh nghiệp trong tỉnh đã nỗ lực xây dựng môi trường văn hóa trong doanh nghiệp. Trong đó, tập trung xây dựng nếp sống văn minh, kỷ cương, pháp luật; xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý chuyên nghiệp, CNLĐ lành nghề, có nếp sống văn hóa và tác phong công nghiệp; xây dựng, giữ vững thương hiệu, sản phẩm; đảm bảo cạnh tranh lành mạnh; xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ; xây dựng môi trường làm việc xanh - sạch - đẹp - an toàn, bảo vệ môi trường sinh thái. Qua đó, không chỉ giúp CNLĐ yên tâm lao động, sản xuất mà còn góp phần xây dựng doanh nghiệp ngày càng vững mạnh.
Với những hoạt động thiết thực của các doanh nghiệp trong xây dựng môi trường văn hóa cho CNLĐ đã góp phần tạo môi trường làm việc lành mạnh, đẩy lùi các tệ nạn xã hội. Từ đó, xây dựng đội ngũ công nhân lao động có nếp sống văn hóa lành mạnh, tác phong làm việc công nghiệp, nâng cao năng suất, chất lượng trong sản xuất, kinh doanh 1. Đầu tư xây dựng hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao phục vụ công nhân lao động Ðề án xây dựng thiết chế công đoàn trong các khu chế xuất, khu công nghiệp (KCX, KCN) là một dự án lớn, thể hiện ước vọng lớn lao của 11 người lao động (NLÐ) trong hàng chục năm qua, cũng như quyết tâm chăm lo thiết thực cho đoàn viên, NLÐ của công đoàn các cấp. Những mong mỏi, trăn trở, quyết sách nay đã thành hiện thực, nhờ sự quan tâm sát sao từ lãnh đạo Ðảng, Nhà nước, sự vào cuộc của các bộ, ban, ngành, địa phương.
Thời gian qua, Chính phủ, các địa phương và chủ doanh nghiệp (DN) đã quan tâm xây dựng các dự án nhà ở cho công nhân bằng nhiều hình thức khác nhau như: nhà ở xã hội, nhà ở thương mại giá rẻ. Tuy nhiên, việc quan tâm hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đi kèm, đáp ứng nhu cầu nâng cao chất lượng cuộc sống của NLÐ lại chưa đầy đủ.