Chương 1 của NCS. Tuy nhiên, cơ sở lý luận về chính sách công cần được cụ thể hóa vào chính sách phát triển thương mại miền núi như thế nào cần được làm rõ. Các công trình nghiên cứu về chính sách phát triển thương mại miền núi - Bộ Thương mại (1998), “Nghiên cứu xây dựng một số chính sách cấp bách nhằm phát triển thương mại miền núi”, Đề tài khoa học cấp bộ: Đề tài đã hệ thống hóa được một số cơ sở lý luận về chính sách của Nhà nước về thương mại những năm 90 trở về trước. Phân tích thực trạng và những kết quả đạt được trong thời kỳ đổi mới, đưa ra một số những đánh giá về thương mại thời điểm đó.
Nghiên cứu cũng đã hệ thống được một số chính sách về phát triển thương mại miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo thời kỳ đó có nhiều cơ chế, chính sách được thể chế qua nhiều loại văn bản quy phạm pháp luật khác nhau. Chính vì vậy, mục đích của nghiên cứu này đã đề xuất một số giải pháp mang tính ngắn hạn và cấp bách nhằm thúc đẩy phát triển thương mại khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo trong thời gian tới. Tuy nhiên, đây là những giải pháp mang tính cấp bách và đến nay không còn tính thời sự. - Bộ Thương mại (2002), “Điều tra đánh giá thực trạng thương mại và thị trường miền núi sau 10 năm đổi mới 1991-2000”, Dự án cấp Nhà nước: Dự án đã đánh giá được thực trạng thương mại miền núi thời kỳ 1991-2000; một số chính sách đã ban hành liên quan đến thương mại miền núi trong thời gian đó.
Nghiên cứu đã phân tích thực trạng thương mại và thị trường miền núi Việt Nam thời kỳ 1991 - 2000, phân tích, đánh giá thực trạng doanh nghiệp và mạng lưới thương mại trên địa bàn, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ xã hội trên địa bàn, thương mại biên giới và chủ yếu là ở các cửa khẩu. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị, tuy nhiên một số chính sách đến nay không còn phù hợp. - Lê Trịnh Minh Châu (2003), “Phát triển dịch vụ hỗ trợ kinh doanh hàng hóa trên địa bàn miền núi nhất là ở vùng sâu vùng xa nước ta”, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ, Viện Nghiên cứu Thương mại: Công trình nghiên cứu đi sâu về dịch vụ và các chính sách phát triển dịch vụ hỗ trợ kinh doanh hàng hóa ở miền núi nước ta. Phân tích, đánh giá được thực trạng kém phát triển của dịch vụ hỗ trợ kinh doanh và những nhân tố ảnh hưởng đến cung cấp và nhu cầu sử dụng dịch vụ hỗ trợ kinh doanh và ảnh hưởng của nó tới năng lực cạnh tranh, trình độ kinh doanh của doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân sản xuất kinh doanh trên địa bàn miền núi.
Kết quả nghiên cứu cho thấy các nhân tố ảnh hưởng đối với việc cung cấp và nhu cầu sử dụng dịch vụ hỗ trợ cho doanh nghiệp là chi phí dịch vụ cao, chất lượng thấp, hạn chế về loại hình dịch vụ và quy mô nguồn vốn của các doanh nghiệp còn nhỏ. Từ kết quả nghiên cứu đưa ra các giải pháp để giúp phát triển các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh hàng hóa trên địa bàn miền núi, nhất là ở vùng sâu vùng xa nước ta. Đây là 11 tài liệu tham khảo tốt cho chính sách phát triển hàng hóa và dịch vụ, tuy nhiên một số giải pháp đến nay không còn tính thời sự. - Viện nghiên cứu thương mại (2003), “Nghiên cứu xây dựng một số chính sách nhằm thúc đẩy phát triển của thương nghiệp tư nhân ở các tỉnh miền núi”, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ – Bộ Thương mại: Đề tài nghiên cứu đã hệ thống được cơ sở lý luận của việc xây dựng và phát triển thương nghiệp tư nhân ở miền núi.
Tính tất yếu khách quan của việc phát triển thương nghiệp tư nhân và vai trò của thương nghiệp tư nhân ở miền núi nước ta. Chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước ta đối với thương nghiệp tư nhân nói chung và thương nghiệp tư nhân miền núi nói riêng. Những kinh nghiệm về phát triển thương nghiệp tư nhân của một số nước trên thế giới. Nghiên cứu đã khái quát được thực trạng phát triển của thương nghiệp tư nhân của Việt Nam thời kỳ đó, đánh giá vai trò, thực trạng của thương nghiệp tư nhân miền núi từ năm 1986 đến năm 2002, dự báo xu hướng phát triển, định hướng tổ chức hoạt động và đề ra một số chính sách, giải pháp thúc đẩy phát triển thương nghiệp tư nhân miền núi đến năm 2010.
Đây là tài liệu tham khảo tốt cho chính sách thương nhân, nhưng một số giải pháp đến nay không còn tính thời sự. - Trần Hữu Cường (2004), “Tiềm năng của thị trường nông sản tại vùng núi Việt Nam”, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ - Đại học Nông nghiệp Hà Nội: Công trình nghiên cứu cho thấy một số lợi thế của thị trường nông sản nước ta và phân tích, đánh giá đưa ra cơ hội cho thị trường nông sản Việt Nam thời gian tới. Từ đó đưa ra những khó khăn lớn cản trở sự phát triển của hệ thống marketing nông sản vùng núi đó chính là mối quan hệ giữa các thành phần kinh tế, đặc biệt là mối quan hệ giữa nông dân và tư thương địa phương. Trên cơ sở phân tích thực trạng, nghiên cứu đưa ra một số giải pháp nhằm phát triển thị trường nông sản tại vùng núi Việt Nam.
Đây là tài liệu tham khảo tốt cho chính sách phát triển mặt hàng, nhưng một số giải pháp đến nay không còn tính thời sự. - Phạm Quang Thao (2008), “Phát triển thị trường miền núi trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế”, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ - Bộ Công thương: Nghiên cứu đề cập một số khía cạnh về lý luận và thực tiễn của khái niệm hội nhập quốc tế, tập trung vào vấn đề định nghĩa và xác định bản chất, nội hàm, các hình thức và tính chất của hội nhập quốc tế; phân tích tính tất yếu và hệ lụy của hội nhập quốc tế như là một xu thế lớn của thế giới hiện đại. Từ đó chỉ ra những nguyên lý cơ bản để phát triển thị trường và vận dụng vào thị trường miền núi trong điều kiện hội 12 nhập kinh tế quốc tế. Để thúc đẩy phát triển ở các địa bàn này, một trong những vấn đề đầu tiên được coi là động lực chính thúc đẩy kinh tế phát triển là khuyến khích sản xuất hàng hóa và tìm kiếm, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.
Qua đó, nghiên cứu đưa ra một số giải pháp về cơ chế, chính sách để khuyến khích ưu đãi đầu tư vào thị trường miền núi; trong đó chính sách khuyến khích phát triển thương nhân, các loại hình doanh nghiệp hoạt động thương mại tại miền núi, vùng sâu, vùng xa là một trong những trọng tâm cơ bản nhất. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị, tuy nhiên đề tài chưa đi sâu vào chất lượng nội dung chính sách và tác động của chúng đến hiệu quả mục tiêu chính sách. Jodha (March 2009), “Mountain Agriculture: Development Policies and Perspectives”. Nghiên cứu đã phân tích và chỉ ra những lý luận cơ bản về vùng núi và điều kiện tự nhiên của vùng núi ở khu vực Himalaya.
Từ đó, xây dựng chính sách phát triển và dự báo triển vọng phát triển của miền núi của khu vực này hiện tại và trong những năm tiếp theo. Đây là tài liệu tham khảo tốt về mặt lý luận, tuy nhiên một số chính sách phát triển không phù hợp với điều kiện vùng núi Việt Nam. - Nguyễn Văn Long (2009), “Hoàn thiện chính sách thương mại biên giới của Việt Nam”, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Bộ Công thương: Nghiên cứu đã hệ thống được cơ sở lý luận về phát triển thương mại biên giới, các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển thương mại biên giới, kinh nghiệm phát triển thương mại biên giới của một số nước. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị cho chính sách phát triển thương mại biên giới.
Tuy nhiên, đề tài tập trung nghiên cứu sâu về thương mại biên giới của Việt Nam, chưa bao quát toàn bộ các chính sách phát triển thương mại miền núi của Việt Nam. - Bộ Công thương (2013), “Nghiên cứu xây dựng một số giải pháp phát triển thương mại miền núi khu vực Bắc Trung Bộ”, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: Đề tài đã tổng quan về thị trường khu vực miền núi Bắc Trung Bộ (Điều kiện tự nhiên – xã hội khu vực miền núi Bắc Trung Bộ, các yếu tố trong và ngoài nước tác động đến phát triển, những thuận lợi và khó khăn trong phát triển thương mại miền núi khu vực Bắc trung Bộ); đánh giá thực trạng thương mại miền núi khu vực Bắc Trung Bộ bao gồm thực trạng xuất nhập khẩu hàng hóa, thương mại nội vùng, cũng như các chính sách thương mại được áp dụng và thực thi trên địa bàn. Trên cơ sở đó, đề tài đề xuất 13 quan điểm, mục tiêu, định hướng và giải pháp phát triển thương mại miền núi khu vực Bắc Trung Bộ đến năm 2020. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị cho luận án của NCS.
Tuy nhiên, đề tài chưa đi vào nghiên cứu chất lượng nội dung chính sách và tác động của chúng đến phát triển thương mại miền núi như thế náo chưa được làm rõ. - Nguyễn Quốc Việt (2014), “Phát triển kinh tế vùng Tây Bắc của Việt Nam: Bài học từ Trùng Khánh và Vân Nam của Trung Quốc”, Tạp chí Nghiên cứu Trung Quốc, Viện Hàn Lâm KHXHVN, số 10, 2014: Bài viết đưa ra những nét khái quát về điều kiện tự nhiên cũng như kinh tế, văn hóa, xã hội của vùng Tây Bắc. Từ đó nhận ra được những khó khăn, thách thức trong phát triển vùng tại đây. Từ đó, nghiên cứu kinh nghiệm trong công tác xây dựng, thực thi phát triển vùng ở tỉnh Trùng Khánh và Vân Nam của Trung Quốc để có thể học hỏi và áp dụng đối với Tây Bắc.
Trên cơ sở các phân tích, ví dụ nêu trên, bài viết đã đề xuất một số kiến nghị chính sách về phát triển vùng ở Tây Bắc ở Việt Nam. Đây là tài liệu tham khảo tốt về thực tiễn phát triển thương mại của Trung Quốc, qua đó NCS rút ra được một số bài học kinh nghiệm cho phát triển thương mại miền núi Việt Nam.