Luận văn thạc sĩ về chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô ở Việt Nam

Chuyên đề nghiên cứu Chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô tại Việt Nam, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia chuyên

• Tác giả: Nguyễn Đức Vũ
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Đức Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP Ô TÔ
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận về các chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô
• 1.2.1. Khái quát chung về ngành công nghiệp ô tô
• 1.2.1.1. Lịch sử phát triển ngành công nghiệp ô tô
• 1.2.1.2. Đặc điểm của ngành công nghiệp ô tô
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp thu thập thông tin, số liệu
• 2.2. Phương pháp phân tích, xử lý thông tin
• 2.3. Phương pháp thống kê mô tả
• 2.4. Phương pháp phân tích thông tin
• 2.5. Phương pháp chuyên gia, hội thảo
• 2.6. Phương pháp kế thừa
• 2.7. Phương pháp so sánh
• 2.8. Địa điểm và thời gian thực hiện nghiên cứu
• 2.8.1. Địa điểm thực hiện nghiên cứu
• 2.8.2. Thời gian thực hiện nghiên cứu
• 2.9. Các công cụ, phương pháp phân tích số liệu, dữ liệu sơ cấp, thứ cấp
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP Ô TÔ VIỆT NAM
• 3.1. Khái quát về ngành công nghiệp ô tô Việt Nam hiện nay
• 3.2. Lịch sử hình thành và phát triển ngành ô tô Việt Nam
• 3.3. Các chính sách phát triển công nghiệp ô tô của Việt Nam những năm qua
• 3.4. Đánh giá tác động chính sách qua thực trạng phát triển công nghiệp ô tô hiện nay
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP Ô TÔ Ở VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN TỚI
• 4.1. Bối cảnh hiện nay và quan điểm phát triển công nghiệp ô tô Việt Nam
• 4.1.1. Bối cảnh hiện nay
• 4.1.2. Quan điểm định hướng phát triển công nghiệp ô tô Việt Nam giai đoạn tới
• 4.2. Một số giải pháp điều chỉnh chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô ở Việt Nam giai đoạn tới
• 4.2.1. Về thị trường
• 4.2.2. Về xây dựng và phát triển ngành công nghiệp phụ trợ đáp ứng nhu cầu sản xuất
• 4.2.3. Về khoa học – công nghệ
• 4.2.4. Về đào tạo nguồn nhân lực
• 4.2.5. Về quản lý ngành
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Ngành công nghiệp ô tô tại Việt Nam đã trải qua gần hai thập kỷ phát triển và được xác định là một lĩnh vực quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Chính phủ đã đưa ra nhiều chính sách phát triển nhằm khuyến khích đầu tư và bảo hộ ngành này. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, mặc dù có nhiều chính sách ưu đãi, ngành công nghiệp ô tô Việt Nam vẫn chưa đạt được sự phát triển như mong đợi. Các tác giả như Timothy J. Sturgeon và Kenichi Ohno đã chỉ ra rằng, sự thiếu đồng bộ trong các chính sách công nghiệp là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Đặc biệt, việc phát triển ngành công nghiệp phụ trợ là yếu tố quyết định đến sự thành công của ngành công nghiệp ô tô. Theo Yoshihisa Maruta, thị trường ô tô Việt Nam có tiềm năng lớn, nhưng cần có sự liên kết giữa các doanh nghiệp để phát triển bền vững.

1.1. Cơ sở lý luận về các chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô

Cơ sở lý luận về chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô bao gồm các khái niệm và nguyên tắc cơ bản liên quan đến việc xây dựng và thực hiện các chính sách này. Ngành công nghiệp ô tô không chỉ là một lĩnh vực sản xuất mà còn là một phần quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Các chính sách cần phải được thiết kế để thúc đẩy sự phát triển bền vững, bao gồm việc khuyến khích đầu tư, phát triển công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc áp dụng các bài học kinh nghiệm từ các nước phát triển như Nhật Bản và Mỹ có thể giúp Việt Nam xây dựng một ngành công nghiệp ô tô mạnh mẽ hơn. Các chính sách cần phải linh hoạt và phù hợp với thực tiễn của thị trường Việt Nam, đồng thời phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp.

II. Thực trạng chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam

Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Mặc dù đã có nhiều chính sách phát triển được ban hành, nhưng thực tế cho thấy ngành này vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Theo báo cáo, Việt Nam đã chi hàng trăm tỷ đồng để nhập khẩu ô tô, trong khi sản xuất trong nước vẫn còn hạn chế. Các doanh nghiệp ô tô trong nước gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với các sản phẩm nhập khẩu do chi phí sản xuất cao và chất lượng chưa đáp ứng yêu cầu. Chính phủ đã có những nỗ lực trong việc xây dựng quy hoạch ngành ô tô, nhưng sự thiếu đồng bộ trong thực hiện các chính sách vẫn là một vấn đề lớn. Để phát triển bền vững, cần có những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện môi trường đầu tư và phát triển ngành công nghiệp phụ trợ.

2.1. Đánh giá tác động chính sách qua thực trạng phát triển công nghiệp ô tô hiện nay

Đánh giá tác động của các chính sách phát triển đến thực trạng ngành công nghiệp ô tô Việt Nam cho thấy nhiều điểm yếu. Mặc dù có sự gia tăng trong số lượng doanh nghiệp ô tô, nhưng sản lượng và chất lượng sản phẩm vẫn chưa đạt yêu cầu. Các chính sách bảo hộ chưa thực sự hiệu quả trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước. Theo các chuyên gia, cần có sự điều chỉnh trong các chính sách để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp, đồng thời khuyến khích họ đầu tư vào công nghệ và phát triển sản phẩm. Việc xây dựng một ngành công nghiệp ô tô mạnh mẽ không chỉ phụ thuộc vào chính sách mà còn cần sự nỗ lực từ phía các doanh nghiệp và sự hỗ trợ từ chính phủ.

III. Định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô ở Việt Nam trong giai đoạn tới

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc hoàn thiện chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô là rất cần thiết. Cần xác định rõ các mục tiêu phát triển cụ thể, từ đó xây dựng các giải pháp phù hợp. Một trong những giải pháp quan trọng là phát triển ngành công nghiệp phụ trợ, nhằm giảm thiểu sự phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ mới. Việc đào tạo nguồn nhân lực cũng cần được chú trọng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của ngành. Chính phủ cần tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi, minh bạch và ổn định để thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

3.1. Một số giải pháp điều chỉnh chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô ở Việt Nam giai đoạn tới

Để điều chỉnh chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô, cần tập trung vào một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hoạt động. Thứ hai, cần có các chính sách ưu đãi về thuế và hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất ô tô và linh kiện. Thứ ba, cần tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và công nghệ từ các nước phát triển. Cuối cùng, việc nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về sản phẩm ô tô nội địa cũng là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm trong nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam, với lịch sử phát triển gần hai thập kỷ, giữ vai trò quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Theo ước tính, thị trường ô tô Việt Nam có tiềm năng tiêu thụ lên đến 1 triệu xe mỗi năm, tuy nhiên, sự phát triển thực tế còn chậm do các chính sách thuế cao và hạn chế về công nghiệp phụ trợ. Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ thực trạng các chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô từ năm 2010 đến nay, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp với xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển bền vững ngành công nghiệp ô tô Việt Nam. Nghiên cứu tập trung phân tích các chính sách thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp hỗ trợ, nguồn nhân lực, khoa học công nghệ và quản lý ngành, nhằm nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của ngành. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý trong việc điều chỉnh chính sách, góp phần thúc đẩy tăng trưởng sản lượng, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và mở rộng thị trường tiêu thụ ô tô trong nước và xuất khẩu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết về chính sách công nghiệp và quản lý kinh tế, trong đó có lý thuyết về phát triển công nghiệp hỗ trợ và chuỗi giá trị ngành công nghiệp ô tô. Mô hình nghiên cứu tập trung vào ba khái niệm chính: chính sách thu hút đầu tư nước ngoài (FDI), phát triển công nghiệp phụ trợ, và nâng cao năng lực công nghệ. Lý thuyết về chuỗi cung ứng toàn cầu cũng được sử dụng để phân tích sự liên kết giữa các doanh nghiệp trong ngành ô tô Việt Nam với các đối tác quốc tế. Ngoài ra, luận văn còn vận dụng mô hình đánh giá tác động chính sách dựa trên các chỉ số kinh tế như sản lượng sản xuất, tỷ lệ nội địa hóa, và mức độ thu hút vốn đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng. Phương pháp định tính được áp dụng qua việc phân tích tài liệu, phỏng vấn chuyên gia và tổ chức hội thảo để thu thập ý kiến đánh giá về chính sách phát triển ngành ô tô. Phương pháp định lượng dựa trên số liệu thứ cấp từ các báo cáo của Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), với cỡ mẫu gồm hơn 160 doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô và các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ. Phân tích thống kê mô tả được thực hiện bằng phần mềm Excel để tổng hợp các chỉ tiêu như công suất thiết kế, tỷ lệ nội địa hóa, doanh thu và vốn đầu tư. Phương pháp so sánh được sử dụng để đối chiếu chính sách và kết quả phát triển ngành ô tô Việt Nam với các nước trong khu vực như Malaysia và Thái Lan. Thời gian nghiên cứu tập trung từ năm 2010 đến nay, nhằm phản ánh bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và các cam kết WTO.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng công suất và số lượng doanh nghiệp: Tính đến năm 2015, ngành công nghiệp ô tô Việt Nam có hơn 160 doanh nghiệp sản xuất và lắp ráp, trong đó 18 doanh nghiệp là thành viên của VAMA với công suất thiết kế khoảng 245.000 xe/năm. So với năm 2010, công suất thiết kế đã tăng khoảng 30%, phản ánh sự mở rộng quy mô ngành.

2. Tỷ lệ nội địa hóa còn thấp: Tỷ lệ nội địa hóa trung bình của các sản phẩm ô tô tại Việt Nam chỉ đạt khoảng 30-40%, thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực như Malaysia (trên 60%) và Thái Lan (khoảng 50-60%). Điều này làm hạn chế khả năng cạnh tranh về giá và chất lượng sản phẩm.

3. Thu hút đầu tư nước ngoài chưa hiệu quả: Mặc dù vốn FDI vào ngành ô tô tăng lên đáng kể, với tổng vốn đăng ký đạt khoảng 64 tỷ USD năm 2008, nhưng phần lớn đầu tư tập trung vào lắp ráp, chưa phát triển mạnh công nghiệp phụ trợ và sản xuất linh kiện. Ví dụ, tập đoàn Ford chỉ có dây chuyền lắp ráp công suất 10.000 xe/năm tại Việt Nam, trong khi đầu tư lớn hơn được thực hiện tại Thái Lan và Philippines.

4. Chính sách thuế và ưu đãi chưa đồng bộ: Các chính sách thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng hiện nay tạo ra gánh nặng thuế chồng thuế, làm tăng giá thành xe ô tô trong nước. Mức thuế tiêu thụ đặc biệt dao động từ 10-60% tùy loại xe, trong khi thuế VAT 10% áp dụng thêm khiến giá xe cao hơn so với các nước trong khu vực.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên là do sự thiếu đồng bộ và chưa rõ ràng trong chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ và thu hút đầu tư công nghệ cao. So với Malaysia và Thái Lan, Việt Nam chưa xây dựng được hệ thống chính sách ưu đãi cụ thể cho công nghiệp phụ trợ, dẫn đến tỷ lệ nội địa hóa thấp và phụ thuộc lớn vào linh kiện nhập khẩu. Bên cạnh đó, chính sách thuế hiện hành chưa tạo được động lực đủ mạnh để khuyến khích sản xuất trong nước, đồng thời làm giảm sức mua của người tiêu dùng. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng công suất thiết kế, bảng so sánh tỷ lệ nội địa hóa giữa các nước ASEAN, và biểu đồ phân bổ vốn FDI theo lĩnh vực trong ngành ô tô. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy vai trò quan trọng của nguồn nhân lực có trình độ kỹ thuật cao và sự phát triển công nghệ trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư: Cần điều chỉnh Luật Đầu tư để đưa công nghiệp hỗ trợ ô tô vào danh mục khuyến khích đầu tư, đồng thời thiết kế các mức ưu đãi thuế linh hoạt theo quy mô và công nghệ của dự án. Thời gian thực hiện đề xuất trong vòng 2 năm, chủ thể là Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Bộ Công Thương.

2. Phát triển công nghiệp phụ trợ đồng bộ: Xây dựng các khu công nghiệp, cụm công nghiệp chuyên ngành ô tô với hạ tầng kỹ thuật hiện đại, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển công nghiệp hỗ trợ. Mục tiêu tăng tỷ lệ nội địa hóa lên trên 60% trong 5 năm tới, do Ủy ban Nhân dân các tỉnh trọng điểm và Bộ Công Thương thực hiện.

3. Cải cách chính sách thuế: Rà soát và điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng để giảm gánh nặng thuế chồng thuế, tạo điều kiện giảm giá thành sản phẩm, kích thích tiêu dùng trong nước. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do Bộ Tài chính chủ trì.

4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Tăng cường đào tạo kỹ thuật viên, công nhân lành nghề và cán bộ quản lý ngành ô tô thông qua các chương trình đào tạo chuyên sâu, hợp tác quốc tế và hỗ trợ học bổng. Mục tiêu nâng tỷ lệ lao động có trình độ cao đẳng trở lên lên 15% trong 3 năm, do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các trường đại học kỹ thuật thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý chính sách công: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để điều chỉnh các chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô, giúp hoạch định chiến lược phát triển ngành phù hợp với bối cảnh hội nhập.

2. Doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô: Các doanh nghiệp có thể tham khảo các phân tích về thị trường, chính sách thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp phụ trợ để xây dựng kế hoạch đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh.

3. Nhà đầu tư nước ngoài và trong nước: Luận văn cung cấp thông tin về môi trường đầu tư, các ưu đãi và thách thức trong ngành công nghiệp ô tô Việt Nam, hỗ trợ quyết định đầu tư hiệu quả.

4. Học giả và sinh viên ngành quản lý kinh tế, công nghiệp: Tài liệu nghiên cứu chi tiết về chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô, phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng, giúp nâng cao kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghiên cứu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao ngành công nghiệp ô tô Việt Nam phát triển chậm so với các nước trong khu vực?
   Nguyên nhân chính là tỷ lệ nội địa hóa thấp, thiếu công nghiệp phụ trợ phát triển đồng bộ và chính sách thuế chưa tạo động lực đủ mạnh cho sản xuất trong nước. Ví dụ, Malaysia đã đạt tỷ lệ nội địa hóa trên 60% nhờ chính sách ưu đãi đầu tư hiệu quả.

2. Chính sách thuế hiện nay ảnh hưởng thế nào đến ngành ô tô?
   Thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế VAT tạo ra gánh nặng thuế chồng thuế, làm tăng giá thành xe ô tô, giảm sức mua của người tiêu dùng và hạn chế khả năng cạnh tranh của sản phẩm trong nước.

3. Vai trò của công nghiệp phụ trợ trong phát triển ngành ô tô là gì?
   Công nghiệp phụ trợ cung cấp linh kiện, phụ tùng thiết yếu, giúp giảm chi phí sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Thiếu công nghiệp phụ trợ đồng nghĩa với việc phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, làm giảm sức cạnh tranh.

4. Làm thế nào để nâng cao năng lực công nghệ trong ngành ô tô Việt Nam?
   Cần thu hút đầu tư công nghệ cao, khuyến khích chuyển giao công nghệ, đồng thời đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật cao và tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và phát triển.

5. Thời gian dự kiến để ngành công nghiệp ô tô Việt Nam phát triển bền vững là bao lâu?
   Theo ước tính, với các chính sách đồng bộ và thực hiện hiệu quả, ngành có thể đạt mức phát triển bền vững trong vòng 5-10 năm, tăng tỷ lệ nội địa hóa và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Kết luận

• Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể về số lượng doanh nghiệp và công suất thiết kế, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về tỷ lệ nội địa hóa và công nghiệp phụ trợ.
• Chính sách thu hút đầu tư nước ngoài và ưu đãi thuế chưa thực sự đồng bộ, chưa tạo động lực đủ mạnh cho phát triển ngành.
• Nguồn nhân lực kỹ thuật cao và công nghệ hiện đại là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành.
• Cần có các giải pháp hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư, phát triển công nghiệp phụ trợ, cải cách thuế và nâng cao đào tạo nguồn nhân lực.
• Tiếp theo, các nhà quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp trong vòng 2-5 năm tới để thúc đẩy ngành công nghiệp ô tô phát triển bền vững, góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Hãy cùng đồng hành và đóng góp vào sự phát triển của ngành công nghiệp ô tô Việt Nam để tạo ra những giá trị kinh tế và xã hội bền vững trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận về chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng các chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô ở Việt Nam. 3 z Chương 4: Định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô ở Việt Nam trong giai đoạn tới.

4 z CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP Ô TÔ 1. Tồng quan tình hình nghiên cứu Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam với lịch sử phát triển gần hai mươi năm qua, được xác định là lĩnh vực quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước và luôn là trọng tâm của những chính sách ưu đãi, bảo hộ từ phía Chính phủ. Với tính chất quan trọng như vậy, đây là đề tài thu hút sự chú ý của nhiều học giả trong và ngoài nước. Có rất nhiều bài nghiên cứu về tác động của những chính sách bảo hộ của Chính phủ đồng thời đề xuất những hướng đi mới cho ngành công nghiệp ô tô Việt Nam.

Bài viết của tác giả Timothy J. Sturgeon (1998), “The automotive industry in Vietnam: prospects for development in a globalizing economy” là một bài nghiên cứu khá toàn diện và sâu sắc với các khuyến nghị rất hợp lý và có ý nghĩa ngay tại thời điểm này như: phát triển hạ tầng giao thông, xây dựng một cơ chế chính sách ổn định và minh bạch, thiết lập chuỗi cung ứng và tăng cường hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, do được viết vào năm 1998 nên bài nghiên cứu đã không lường trước được các thay đổi chính sách cũng như nhiều vấn đề phát sinh đối với ngành công nghiệp ô tô hiện nay. Bài viết của tác giảPaul Brough(2000), “Automative and components market in Asia” , Head of Financial Advisory Services, China and Hong Kong SAR KPMG, Hongkong.

Nghiên cứu tập trung vào chiến lược phát triển công nghiệp phụ trợ ô tô từ năm 1986-2004 của một số nước châu Á dưới tác động của các FTA giữa các nước trong khu vực. 5 z Bài viết của tác giả Akira Hibiki & Toshi H Arimura & Shunsuke Managi (2010), “Enviromental regulation, R&D and Technological Change”, National Institute for Environmental Stuties, Sophia University, Tohoku University, Japan. Các tác giả phân tích những quy định của chính phủ các nước về vấn đề môi trường, đưa ra các thách thức và giải phát triển khai các công nghệ để giải quyết các vướng mắc liên quan đến tác động của ngành công nghiệp ô tô đến môi trường. Các bài nghiên cứu của Kenichi Ohno “Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam, Những việc cần làm để triển khai thực hiện Quy hoạch ngành”(2004)và“Xây dựng ngành công nghiệp hỗ trợ ở Việt Nam”(2007) là những bài viết rất sắc sảo, thể hiện những đánh giá sâu sắc về ngành công nghiệp ô tô Việt Nam cùng những chia sẻ kinh nghiệm hữu ích.

Tuy nhiên, sự thiếu phối hợp đồng bộ giữa các chính sách ở Việt Nam là nguyên nhân khiến các khuyến nghị của Kenichi Ohno chưa có ý nghĩa thực tiễn. Bài viết của tác giả Jeffrey K.Liker (1997),“Phƣơng thức Toyota” ,Nxb Tri thức, Hà Nội. Công trình nghiên cứu của tác giả về phương thức sản xuất “tinh gọn” của Toyota-chìa khóa tạo nên thành công của công ty và ảnh hưởng của nó đến toàn ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản. Bài viết của tác giả Nguyễn Bích Thủy (2008),“Industrial policy as determinant localisation: the case of Vietnamese automobile industry” cung cấp các số liệu điều tra thực tế về thực trạng nội địa hóa của các hãng xe tại Việt Nam.

Bài nghiên cứu đi đến kết luận rằng chính sách của chính phủ, thị trường và công nghiệp hỗ trợ là ba yếu tố quyết định đến thành công của chính sách nội địa hóa. Do vậy, chỉ khi tác động vào 3 yếu tố này mới phá vỡ được sự yếu kém trong ngành công nghiệp ô tô Việt Nam. Tuy nhiên, trong phạm vi nhằm cung cấp các số liệu sơ cấp về tỷ lệ nội địa hóa và tìm kiếm 6 z nhân tố tác động mạnh nhất, bài viết chưa đưa ra các công cụ chính sách cụ thể. Nguyên nhân làm cho ngành công nghiệp ô tô Việt Nam không phát triển đựoc và giá bán xe trong nước cao hơn nhiều so với xe trong khu vực là ngành công nghiệp sản xuất linh kiện phụ trợ kém.

Cần phải phát triển ngành công nghiệp phụ trợ thì ngành ô tô mới có thể cạnh tranh được. Tại Hội thảo “Phương tiện giao thông và công nghiệp phụ trợ” tổ chức bên lề Vietnam AutoExpo 2007, PGS-TS Phan Đăng Tuất, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách chiến lược công nghiệp, Bộ Công thương cho biết: “Một chiếc xe ô tô có từ 20.000 chi tiết và để sản xuất ra nó cần tới hàng ngàn nhà cũng cấp linh kiện. mỗi doanh nghiệp lắp ráp cần tối thiểu 20 nhà cung cấp, trong khi ở Việt Nam, hiện chỉ có khoảng 40 nhà cung cấp linh kiện trên tổng số 50 nhằ lắp ráp”. Theo ông Yoshihisa Maruta - Chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), đồng thời là Tổng giám đốc Công ty ô tô Toyota Việt Nam nhận định,xét về dài hạn, thị trường Việt Nam rất có tiềm năng và có khả năng sẽ phát triể n như quy mô thi ̣trường Thái Lan.

Với tư cách là Chủ tịch VAMA, ông khẳng định, các thành viên VAMA đều là các nhà sản xuất ô tô , đều có mong muốn tiếp tục sản xuất ô tô tại Việt Nam. Cùng chung nhận định này, ông Đào Phan Long, Phó Chủ tịch Hiệp hội các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam đánh giá, khó có thể có doanh nghiệp nào bỏ cuộc với thị trường còn nhiều dung lượng như ở Việt Nam, trong khi Chính phủ cũng đã khẳng định muốn phát triển ngành công nghiệp ô tô với những chiến lược, quy hoạch phát triển ngành rất cụ thể. Tuy nhiên, theo ông Long, để các doanh nghiệp sản xuất ô tô của Việt Nam trụ vững, việc các doanh nghiệp đề xuất giảm các vấn đề về thuế chỉ là giải pháp trước mắt, còn về lâu dài, chính bản thân các doanh 7 z nghiệp trong nước phải biết liên kết với nhau mới có thể xây dựng một ngành công nghiệp ô tô phát triển bền vững. Cơ sở lý luận về các chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô 1.

Khái quát chung về ngành công nghiệp ô tô 1. Lịch sử phát triển ngành công nghiệp ô tô * Lịch sử hình thành công nghiệp ô tô thế giới Để có được một ngành công nghiệp ô tô phát triển rực rỡ như ngày hôm nay, ngành công nghiệp này đã trải qua một thời gian dài phôi thai mà những nền tảng đầu tiên chính là phát minh ra các loại động cơ. Năm 1887, nhà bác học người Đức Nicolai Oto chế tạo thành công động cơ 4 kỳ và lắp ráp thành công chiếc ô tô đầu tiên trên thế giới. Có thể nói ô tô ra đời là sự kết tinh tất yếu của một thời kỳ nở rộ những phát minh trong cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đầu tiên của nhân loại.

Bởi ngay từ thế kỷ 13, nhà khoa học, triết học người Anh-Roger Bacon đã tiên đoán rằng “Rồi con người có thể chế tạo ra những chiếc xe có thể di chuyển bằng một loại sức kéo nhanh không thể tin nổi, song tuyệt nhiên không phải dùng những con vật để kéo”.Kể từ khi ra đời, ô tô đã dành được sự quan tâm của biết bao nhiêu nhà khoa học, bác học vĩ đại. Họ miệt mài nghiên cứu ngày đêm để không ngừng cải tiến nó về cả hình thức lẫn chất lượng: từ những chiếc xe thuở ban đầu thô sơ, kồng kềnh và xấu xí ngày càng trở nên nhỏ nhẹ hơn và sang trọng hơn. Không lâu sau ô tô trở nên phổ biến, với những ưu điểm nổi trội về tốc độ di chuyển cao, cơ động, không tốn sức và vô số những tiện ích khác, ô tô đã trở thành phương tiện hữu ích, không thể thiếu của người dân các nước công nghiệp phát triển và là một sản phẩm công nghiệp có ý nghĩa kinh tế quan trọng ở tất cả các quốc gia trên thế giới. Chính vì thế, theo lịch sử ngành công nghiệp ô tô thế giới, năm đầu tiên của thế kỷ 20-năm 1901, trên toàn thế giới 8 z đã có 621 nhà máy sản xuất ô tô xe máy, trong đó 112 ở Vương quốc Anh, 11 ở Italy, 35 ở Đức, 167 ở Pháp, 215 ở Mỹ và 11 nước khác.

Tuy nhiên, mốc thời gian đánh dấu sự ra đời chính thức của ngành công nghiệp ô tô phải kể đến năm 1910 khi ông Henry Ford-Người sáng lập ra tập đoàn Ford Motor nổi tiếng, bắt đầu tổ chức sản xuất ô tô hàng loạt trên qui mô lớn. Vào những năm 1930 của thế kỷ 20, trước chiến tranh thế giới thứ 2, ô tô đã có được những tính năng kỹ thuật cơ bản. Cùng với những thành tựu khoa học kỹ thuật thời đó, công nghiệp ô tô thế giới đã thực sự trở thành một ngành sản xuất đầy sức mạnh với 3 trung tâm sản xuất chính Bắc Mỹ, Tây Âu (từ trước chiến tranh thế giới thứ I) và Nhật Bản (trước chiến tranh thế giới thứ II). Hầu hết các hãng sản xuất có tên tuổi trên thế giới như Ford, General Motor, Toyota, Mercedes-Benz.

đều ra đời trước hoặc trong thời kỳ này. Sau chiến tranh thế giới thứ II, cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại bùng nổ, ô tô và công nghiệp ô tô cũng có những bước tiến vượt bậc. Những thành tựu khoa học kỹ thuật được áp dụng như vật liệu mới, kỹ thuật điện tử, điều khiển học,. đã làm thay đổi cơ bản, bản thân ô tô và công nghiệp ô tô cả về mặt kỹ thuật, khoa học công nghệ cũng như về quy mô kinh tế xã hội.

* Các giai đoạn phát triển ngành công nghiệp ô tô thể giới Nhìn lại lịch sử hình thành và phát triển của ô tô và ngành sản xuất ô tô thế giới, có thể thấy rằng thế kỷ 20 là thế kỷ của ô tô. Quá trình phát triển của ngành công nghiệp ô tô trên thế giới có thể chia làm 3 giai đoạn: - Trước năm 1945: Nền công nghiệp ô tô của thế giới chủ yếu tập trung tại Mỹ, sản lượng công nghiệp ô tô ở Tây Âu và Nhật Bản rất thấp. - Giai đoạn 1945-1960: Sản lượng công nghiệp ô tô của Nhật Bản và Tây Âu tăng mạnh song còn nhỏ bé so với Mỹ. - Giai đoạn từ 1960 trở lại đây: Nền công nghiệp sản xuất ô tô xe máy 9 z Nhật đã vươn lên mạnh mẽ và đã chiếm vị trí thứ nhất trong ngành công nghiệp to lớn này.