Luận án tiến sĩ về chính sách công trong giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay

Tổng hợp kiến thức Chính sách giáo dục đại học tại Việt Nam: Thách thức và ..., tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong giáo

• Tác giả: Nguyễn Thị Thương
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Nguyên Khánh
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Chính Sách Giáo Dục Đại Học Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 0.1.1. Những nghiên cứu liên quan đến luận án
• 0.1.2. Nghiên cứu về chính sách GDĐH
• 0.1.2.1. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 0.1.2.2. Các công trình nghiên cứu nước ngoài
• 0.1.3. Đánh giá chung tình hình nghiên cứu và vấn đề luận án lựa chọn tiếp tục nghiên cứu
• 0.1.3.1. Đánh giá chung tình hình nghiên cứu
• 0.1.3.2. Vấn đề luận án lựa chọn tiếp tục nghiên cứu
• 0.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 0.2.1. Một số khái niệm cơ bản
• 0.2.1.1. Khái niệm chính sách công
• 0.2.1.2. Khái niệm giáo dục đại học
• 0.2.1.3. Khái niệm chính sách giáo dục đại học
• 0.2.2. Chính sách giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay
• 0.2.2.1. Nội dung chính sách GDĐH
• 0.2.2.2. Đặc điểm của chính sách GDĐH
• 0.2.2.3. Chu trình chính sách GDĐH ở Việt Nam hiện nay
• 0.3. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 0.3.1. Một vài nét khái quát về chính sách GDĐH ở Việt Nam hiện nay
• 0.3.2. Những thành tựu đã đạt được của chính sách GDĐH ở Việt Nam hiện nay
• 0.3.3. Những hạn chế của GDĐH ở Việt Nam hiện nay
• 0.3.4. Thực trạng chính sách GDĐH ở Việt Nam hiện nay
• 0.3.4.1. Thực trạng hiện mục tiêu chính sách
• 0.3.4.2. Thực trạng thực hiện các giải pháp chính sách
• 0.3.5. Đánh giá chính sách GDĐH ở Việt Nam hiện nay
• 0.3.5.1. Đánh giá sự tham gia của các chủ thể chính sách
• 0.3.5.2. Đánh giá thể chế chính sách
• 0.3.5.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách
• 0.3.5.4. Kết quả thực hiện chính sách GDĐH ở Việt Nam hiện nay
• 0.4. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 0.4.1. Phương hướng, quan điểm, mục tiêu, yêu cầu
• 0.4.1.1. Phương hướng, quan điểm
• 0.4.1.2. Yêu cầu hoàn thiện chính sách GDĐH ở Việt Nam hiện nay
• 0.4.2. Các giải pháp hoàn thiện chính sách GDĐH ở Việt Nam trong giai đoạn từ 2025 - 2035
• 0.4.2.1. Hoàn thiện về thể chế chính sách
• 0.4.2.2. Hoàn thiện về giải pháp và công cụ chính sách
• 0.4.2.3. Đề xuất, kiến nghị
• 0.4.2.3.1. Đề xuất các nguyên tắc đảm bảo nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách
• 0.4.2.3.2. Kiến nghị đối với Đảng, Nhà nước
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Chính sách giáo dục đại học tại Việt Nam

Chính sách giáo dục đại học tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ sau cách mạng Tháng Tám năm 1945 cho đến nay. Chính sách này được coi là một trong những chính sách giáo dục quan trọng nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Theo tuyên bố của UNESCO năm 2009, giáo dục đại học không chỉ là công cụ chống nghèo đói mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững và công bằng xã hội. Tuy nhiên, chính sách này vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc nâng cao chất lượng giáo dục và đảm bảo sự đồng bộ giữa các mục tiêu và giải pháp. Những thành tựu đạt được trong thời gian qua như quy mô và cơ cấu của các cơ sở đào tạo đã được mở rộng, nhưng vẫn cần phải cải cách để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

1.1. Đặc điểm của chính sách giáo dục đại học

Chính sách giáo dục đại học ở Việt Nam có những đặc điểm riêng biệt, phản ánh bối cảnh lịch sử, văn hóa và kinh tế của đất nước. Chính sách này không chỉ tập trung vào việc mở rộng quy mô mà còn chú trọng đến chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, sự thiếu đồng bộ giữa các chính sách khác và sự chưa tương thích giữa các mục tiêu chung và cụ thể đã dẫn đến nhiều hạn chế trong việc thực hiện. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những vấn đề này, từ việc quy hoạch lại mạng lưới các cơ sở đào tạo đến việc nâng cao chất lượng giáo dục và cải tiến phương pháp giảng dạy.

II. Thách thức trong chính sách giáo dục đại học

Chính sách giáo dục đại học tại Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Một trong những thách thức chính là việc nâng cao chất lượng giáo dục trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Nhiều cơ sở đào tạo vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động, dẫn đến tình trạng thất nghiệp trong giới trẻ. Hơn nữa, sự phát triển không đồng đều giữa các vùng miền cũng là một vấn đề cần được giải quyết. Các cơ sở giáo dục ở vùng sâu, vùng xa thường thiếu thốn về cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên chất lượng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục mà còn làm giảm cơ hội tiếp cận giáo dục cho học sinh, sinh viên ở những khu vực này.

2.1. Hạn chế trong việc thực hiện chính sách

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc cải cách chính sách giáo dục đại học, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực hiện. Các giải pháp và công cụ chính sách chưa phù hợp với bối cảnh mới, dẫn đến hiệu quả chính sách chưa cao. Cần có sự đồng bộ giữa chính sách giáo dục đại học và các chính sách khác để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực hiện. Việc thiếu sự tham gia của các chủ thể chính sách cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của chính sách này.

III. Cơ hội trong chính sách giáo dục đại học

Bên cạnh những thách thức, chính sách giáo dục đại học tại Việt Nam cũng mở ra nhiều cơ hội phát triển. Sự hội nhập quốc tế mang lại cơ hội cho các cơ sở giáo dục nâng cao chất lượng giáo dục thông qua việc hợp tác với các tổ chức giáo dục quốc tế. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy và học tập cũng giúp cải thiện chất lượng đào tạo. Hơn nữa, sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với giáo dục đại học đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các chính sách mới, phù hợp với xu thế toàn cầu.

3.1. Định hướng phát triển giáo dục đại học

Để tận dụng những cơ hội này, cần có một định hướng phát triển rõ ràng cho chính sách giáo dục đại học. Điều này bao gồm việc xác định các mục tiêu cụ thể, xây dựng các giải pháp và công cụ chính sách phù hợp. Cần có sự tham gia của các bên liên quan, từ chính phủ, các cơ sở giáo dục đến cộng đồng doanh nghiệp, để đảm bảo rằng chính sách được thực hiện một cách hiệu quả và bền vững. Việc nâng cao chất lượng giáo dục và tạo ra môi trường học tập tốt hơn sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Những nghiên cứu liên quan đến luận án Trong phạm vi luận án này, nhóm các công trình nghiên cứu lý luận về khoa học chính sách công được coi là khối kiến thức nền móng, nói cách khác đây được xem là nhóm vấn đề nghiên cứu cơ bản. Đã có rất nhiều các học giả nghiên cứu và tiếp cận khoa học chính sách công ở các góc độ khác nhau. Tiêu biểu trong đó có các công trình nghiên cứu sau: - Nhóm các công trình nghiên cứu là các luận án tiến sĩ chính sách công và trong các lĩnh vực khác nhau là nguồn tài liệu học thuật khá phong phú, đa dạng về hệ thống khái niệm chính sách, chính sách công, các đặc điểm của, đánh giá, hoạch định chính sách.

Tiêu biểu có: Luận án tiến sĩ chính sách công của Nguyễn Việt Hà (2022), “Chính sách xuất bản của Việt Nam hiện nay” [46], “Chính sách khen thưởng cho người lao động ở Việt Nam hiện nay” của Phạm Thu Thủy (2023) [85], “Chính sách phát triển bền vững làng nghề từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam” [86] của Đặng Thị Đào Trang (2020), “Chính sách phát triển giảng viên chính trị ở Việt Nam hiện nay” [47] của Nguyễn Thị Hoa (2018). Ở những công trình nghiên cứu này, mỗi tác giả có cách tiếp cận khác nhau về lý luận chính sách, theo Nguyễn Việt Hà về hệ thống mục tiêu, giải pháp, công cụ chính sách. Tác giả Nguyễn Thị hoa lại tiếp cận lý thuyết nghiên cứu về hoạch định, đánh giá và các yếu tố cấu thành chính sách. Theo Phạm Thu Thủy tiếp cận nghiên cứu chính sách ở nội dung, đánh giá thực trạng, đề xuất quan điểm, giải pháp hoàn thiện chính sách.

Luận án tiến sỹ chính trị học “Trách nhiệm giải trình của Chính phủ trong hoạch định và thực hiện chính sách công ở Việt Nam” (2018) của Bùi Thị Cần đã làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về trách nhiệm giải trình của chính phủ trong hoạch định, thực hiện chính sách công. Thông qua khảo sát thực trạng, phân tích, đánh giá để đề xuất quan điểm định hướng, giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao trách nhiệm giải trình của Chính phủ trong hoạch định, thực hiện hính sách công ở Việt Nam [18]. 10 án tiến sĩ 2024 Luận án tiến sỹ chính trị học “Tác động của nhóm lợi ích kinh tế đến quá trình hoạch định chính sách công ở Việt Nam” (2017) của Trần Mai Hùng, nghiên cứu hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn về tác động (tích cực và tiêu cực) của nhóm lợi ích kinh tế đến quá trình hoạch định chính sách công. Làm rõ cơ sở kinh tế, chính trị - xã hội, pháp lý; đặc điểm, nội dung, hình thức, cơ chế và hậu quả những tác động của nhóm lợi ích kinh tế đến quá trình hoạch định chính sách công ở Việt Nam.

Chỉ ra thực trạng, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra khi nhóm lợi ích kinh tế tác động đến quá trình hoạch định chính sách công ở Việt Nam; Đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm xây dựng, hoàn thiện cơ chế tác động của nhóm lợi ích kinh tế đến hoạch định chính sách công ở Việt Nam [57]. - Nhóm các công trình nghiên cứu dưới dạng sách, sách chuyên khảo, tiêu biểu như: “Đại cương về Chính sách công” tác giả Nguyễn Hữu Hải - Lê Văn Hòa (2013) [55]; Đại cương về chính sách công” của tác giả Ngô Hoài Sơn (2016) và “Tổng quan về chính sách công” (2017) của tác giả Đỗ Phú Hải, các tác giả đã đưa ra cái nhìn tổng quát về khung lý thuyết Chính sách công như phân tích khái niệm; bản chất; vai trò của chính sách; hoạch định chính sách; thực hiện chính sách; đánh giá chính sách.“Khoa học chính sách công” (2008) của Học viện Báo chí và Tuyên truyền đề cập đến khái niệm và các đặc trưng của chính sách công; khái niệm và vị trí của giai đoạn thực hiện; điều kiện và các yếu tố ảnh hưởng; hình thức và phương pháp; công tác tổ chức thực hiện chính sách công; đánh giá và hoàn thiện chính sách công [59]. Trong cuốn sách “Những vấn đề cơ bản về chính sách công và chu trình chính sách” (2001) của tác giả Lê Chi Mai và “Giáo trình hoạt định và phân tích chính sách công” (2010) của tác giả Nguyễn Hữu Hải đã nghiên cứu với các cách tiếp cận khác nhau về chính sách công, chu trình chính sách. “Giám sát và đánh giá chính sách công” (2016) của tác giả Lê Văn Hòa gồm 8 chương đã nêu lên những vấn đề cơ bản về giám sát và đánh giá chính sách công; những vấn đề cơ bản về đánh giá tác động; đo lường kết quả thực hiện chính sách; tổ chức đánh giá tác động chính sách.

“Chính sách công của Hoa Kỳ: Giai đoạn 1935- 2001” của Lê Vinh Danh (2001), tác giả trình bày kết quả nghiên cứu của mình 11 án tiến sĩ 2024 về chính sách công của nước Mỹ giai đoạn 1935 - 2001, cụ thể là thực tiễn chính sách công của Hoa Kỳ trong việc thực hiện và điều chỉnh chính sách; vấn đề quản lý việc thực hiện chính sách; những công nghệ chính trong việc thực hiện và quản lý chính sách; vấn đề quản trị nhân sự chính quyền trong việc thực hiện chính sách [31]. “Chính sách và kế hoạch trong Quản lý giáo dục” của tác giả Đặng Bá Lãm và Phạm Thành Nghị đã đưa ra hệ thống khái niệm về chính sách, chiến lược, kế hoạch và mối quan hệ giữa chúng. Đồng thời tác giả đề cập đến quy trình xây dựng, lập kế hoạch và mô tả sự phức tạp và đa dạng của phạm trù chính sách [62]. - Nhóm các công trình nghiên cứu dưới dạng bài viết khoa học, tiêu biểu có: Bài viết “Đảng cộng sản Việt Nam - Chủ thể chính sách công ở nước ta hiện nay” (2018) của tác giả Hồ Việt Hạnh, thông qua khảo sát thực trạng phong cách lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, xem Đảng cộng sản Việt Nam là một chủ thể Chính sách công.

Giải thích về sự tham gia của Đảng cộng sản Việt nam trong hoạch định chính sách, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý quốc gia. Trong bài viết “Bàn về khái niệm chính sách công” (2017) tác giả Hồ Việt Hạnh đã tập trung làm rõ khái niệm chính sách công dựa trên cách tiếp cận quyền lực và so sánh với chính sách tư [49]. “Cơ sở lý luận để xác định vấn đề chính sách công” (2016) của tác giả Văn Tất Thu, trong bài viết tác giả đã lý giải về quan niệm chính sách công đồng thời đưa ra một số vấn đề cần được giải quyết thông qua công cụ chính sách công ở Việt Nam hiện nay [84]. “Đánh giá chính sách công ở Việt Nam: vấn đề lý luận và thực tiễn” (2014) của Tác giả Đỗ Phú Hải đã đề cập đến lý luận và thực tiễn đánh giá chính sách công ở Việt Nam và một số giải pháp cải thiện khâu này ở Việt Nam [53].

Loạt bài viết “Quy trình chính sách công: Một số vấn đề lý luận” (2016) của tác giả Võ Khánh Vinh đã bước đầu luận giải chính sách công với tư cách là một khoa học, bao gồm làm sáng tỏ những vấn đề: thế giới chính sách công trong quan hệ hiện thực và quan hệ nghiên cứu, hiểu biết chính sách công và khoa học chính sách công, sự hình thành và phát triển khoa học chính sách công, nghề chính sách công, cơ cấu của khoa học chính sách công. Đồng thời tác giả đưa ra một số vấn đề lý luận cơ bản về quy trình chính sách công bao gồm: 12 án tiến sĩ 2024 những cách tiếp cận giải thích quy trình chính sách, phân loại và các cấu thành cơ bản của các quy trình, chủ thể của quy trình chính sách công [101]. Như vậy, qua kết quả rà soát các công trình nghiên cứu trên cho thấy mỗi công trình khoa học đều có cách tiếp cận khác nhau do đặc thù khác nhau về từng vấn đề nghiên cứu nhưng đều bám vào lý luận chung về khoa học chính sách công. Các công trình nghiên cứu này là cơ sở, nền tảng khoa học quan trọng để tác giả tiếp cận nghiên cứu, luận giải vấn đề, đưa ra khung lý thuyết của chính sách GDĐH.

Đề tài luận án của nghiên cứu sinh sẽ tiếp cận nghiên cứu chính sách GDĐH thông qua nội dung chính sách, sử dụng những kết quả chính sách đã đạt được trong giai đoạn từ 2012 - 2022 để phân tích, đánh giá hiệu quả thực hiện chính sách, đề xuất hoàn thiện chính sách. Nghiên cứu về chính sách GDĐH 1. Các công trình nghiên cứu trong nước Vấn đề giáo dục nói chung và GDĐH nói riêng ở Việt Nam từ xưa cho tới nay đã có nhiều công trình nghiên cứu như các luận văn, luận án, các đề tài NCKH, sách chuyên khảo, đề án. Dưới các khía cạnh và mức độ nghiên cứu khác nhau về 4 vấn đề nổi bật của GDĐH hiện nay là về quy mô, cơ cấu; về chất lượng; về hoạt động quản lý nhà nước và hoạt động hợp tác quốc tế.

Có thể liệt kê các công trình tiêu biểu có liên quan đến luận án như: Công trình nghiên cứu “Đổi mới giáo dục đại học Việt Nam” của tác giả Bành Tiến Long (2005) tác giả đã khái quát cụ thể yêu cầu của việc đổi mới GDĐH Việt Nam trên cơ sở phân tích những hạn chế, bất cập còn tồn tại trong GDĐH, tập trung vào công tác đào tạo, hợp tác quốc tế, nghiên cứu khoa học dưới góc độ của một nhà khoa học và quản lý giáo dục. Tác giả đưa ra nhiều vấn đề cần đổi mới GDĐH ở Việt Nam, cụ thể: 1- xây dựng và phát triển đội ngũ GV có trình độ chuyên môn cao, phong cách giảng dạy tiên tiên, hiện đại, có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp; 2- Đổi mới cơ chế tài chính giáo dục đại học nhằm đa dạng hóa nguồn lực và hiệu quả đầu tư; 3- Đổi mới cơ chế quản lý theo hướng dịch vụ hóa tránh mâu thuẩn lợi ích và quản lý chồng chéo [64]. “Về khuôn mặt mới của giáo dục đại học Việt Nam” của Phạm Phụ (2005) bao gồm những bài báo, kiến nghị, tham luận, phản biện, trả lời phỏng 13 án tiến sĩ 2024 vấn của báo chí, các bài viết của tác giả cho các hội nghị, hội thảo được tập hợp lại. Nội dung các bài viết bao gồm rất nhiều các vấn đề trong giáo dục đại học, từ cơ cấu hệ thống, tổ chức quản lý, chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, quy mô và chất lượng, tuyển sinh đại học.cho đến kinh tế - tài chính đại học, cơ chế thị trường, công bằng xã hội trong GDĐH [71].