Thực Hiện Chính Sách Giảm Nghèo Tại Huyện Hữu Lũng, Tỉnh Lạng Sơn

Luận văn thạc sĩ phân tích hiệu quả chính sách giảm nghèo tại huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn, góp phần nâng cao đời sống người dân.

• Tác giả: Vi Quang Chung
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Xuân Dũng
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực hiện chính sách giảm nghèo tại huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO
• 1.1. Một số khái niệm chung
• 1.2. Nội dung thực hiện chính sách giảm nghèo
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách giảm nghèo
• 1.4. Kinh nghiệm và bài học rút ra về thực hiện chính sách giảm nghèo có thể áp dụng cho huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO TẠI HUYỆN HỮU LŨNG, TỈNH LẠNG SƠN
• 2.1. Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế - văn hóa, xã hội
• 2.2. Thực hiện chính sách giảm nghèo huyện Hữu Lũng
• 3. Chương 3: GIẢI PHÁP THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO TẠI HUYỆN HỮU LŨNG, TỈNH LẠNG SƠN
• 3.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước tác động đến thực hiện chính sách giảm nghèo
• 3.2. Quan điểm, mục tiêu thực hiện chính sách giảm nghèo
• 3.3. Giải pháp tổ chức thực hiện chính sách giảm nghèo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chính Sách Giảm Nghèo Hữu Lũng Lạng Sơn

Đói nghèo là vấn đề toàn cầu, đặc biệt ở các nước đang phát triển như Việt Nam. Ngay từ khi giành độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã coi đói nghèo là một thứ "giặc" cần phải tiêu diệt. Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách giảm nghèo nhằm thúc đẩy xóa đói giảm nghèo và giảm nghèo bền vững. Lạng Sơn, một tỉnh miền núi biên giới, với hơn 80% dân số làm nông nghiệp, lâm nghiệp, đối mặt với nhiều khó khăn. Huyện Hữu Lũng cũng không ngoại lệ. Tỷ lệ hộ nghèo còn cao, thu nhập bình quân đầu người còn thấp. Tuy nhiên, công tác xóa đói, giảm nghèo trên địa bàn huyện Hữu Lũng thời gian qua đã đạt được thành tựu nhất định, đời sống nhân dân có nhiều chuyển biến tích cực, tỷ lệ hộ đói nghèo giảm, người nghèo được tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, cơ sở hạ tầng các xã, các thôn, bản, khu phố được quan tâm đầu tư, góp phần thúc đẩy kinh tế, xóa nghèo bền vững. Luận văn này tập trung nghiên cứu về thực hiện chính sách giảm nghèo tại huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn, nhằm đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp.

1.1. Khái niệm Chính sách công và vai trò trong giảm nghèo

Chính sách công là kết quả ý chí chính trị của nhà nước, thể hiện bằng một tập hợp các quyết định liên quan đến việc giải quyết các vấn đề công trong xã hội. Trong lĩnh vực giảm nghèo, chính sách công đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng mục tiêu, phân bổ nguồn lực và triển khai các chương trình hỗ trợ. Thực hiện chính sách công là quá trình chuyển hóa ý chí của chủ thể trong chính sách thành hiện thực, nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra. Quy trình chính sách công bao gồm nhiều giai đoạn, từ xây dựng kế hoạch đến đánh giá kết quả.

1.2. Định nghĩa Nghèo đa chiều và tầm quan trọng trong đánh giá

Khái niệm nghèo không chỉ giới hạn ở việc thiếu hụt về thu nhập mà còn bao gồm nhiều khía cạnh khác như y tế, giáo dục, dinh dưỡng, và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Nghèo đa chiều phản ánh đầy đủ hơn tình trạng khó khăn của người dân và giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các giải pháp phù hợp. Ngân hàng Thế giới (WB) cho rằng nghèo vượt khỏi phạm vi túng thiếu về vật chất, bao gồm cả các vấn đề liên quan đến năng lực như dinh dưỡng, sức khỏe, giáo dục.

II. Thực Trạng Nghèo Đói Hữu Lũng Thách Thức và Cơ Hội

Hữu Lũng, một huyện miền núi của tỉnh Lạng Sơn, đối mặt với nhiều thách thức trong công tác giảm nghèo. Địa hình phức tạp, cơ sở hạ tầng còn hạn chế, trình độ dân trí chưa cao là những yếu tố cản trở sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện. Tuy nhiên, Hữu Lũng cũng có nhiều tiềm năng và cơ hội để giảm nghèo. Vị trí địa lý thuận lợi, nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, và sự quan tâm của Đảng và Nhà nước là những lợi thế cần được khai thác hiệu quả. Theo báo cáo của UBND tỉnh Lạng Sơn, tỷ lệ hộ nghèo của huyện Hữu Lũng năm 2015 giảm còn 8,32%, năm 2017 giảm còn 18,07%.

2.1. Phân tích Nguyên nhân nghèo đói tại Hữu Lũng Lạng Sơn

Nhiều yếu tố góp phần vào tình trạng nghèo đói ở Hữu Lũng. Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, thiếu đất sản xuất, trình độ canh tác lạc hậu, và thiếu kiến thức về thị trường là những nguyên nhân chính. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt về vốn, kỹ năng, và thông tin cũng khiến người nghèo khó có thể thoát nghèo. Các yếu tố khách quan như thiên tai, dịch bệnh cũng ảnh hưởng lớn đến đời sống của người dân.

2.2. Đánh giá Tác động của chính sách đến đời sống người dân

Các chính sách giảm nghèo của Đảng và Nhà nước đã có những tác động tích cực đến đời sống của người dân Hữu Lũng. Các chương trình hỗ trợ về vốn, kỹ thuật, y tế, giáo dục đã giúp người nghèo cải thiện điều kiện sống và tăng thu nhập. Tuy nhiên, hiệu quả của các chính sách còn hạn chế do nhiều yếu tố như phân bổ nguồn lực chưa hợp lý, thủ tục hành chính rườm rà, và sự tham gia của người dân còn hạn chế.

2.3. Tỷ lệ hộ nghèo Hữu Lũng và so sánh với các huyện khác

Tỷ lệ hộ nghèo ở Hữu Lũng vẫn còn cao so với các huyện khác trong tỉnh Lạng Sơn và so với bình quân chung của cả nước. Điều này cho thấy cần có những giải pháp mạnh mẽ và hiệu quả hơn để giảm nghèo bền vững. Cần có sự so sánh cụ thể với các huyện có điều kiện tương đồng để đánh giá chính xác hơn tình hình và tìm ra những bài học kinh nghiệm.

III. Giải Pháp Giảm Nghèo Hữu Lũng Cách Tiếp Cận Toàn Diện

Để giảm nghèo bền vững ở Hữu Lũng, cần có một cách tiếp cận toàn diện, kết hợp nhiều giải pháp khác nhau. Phát triển kinh tế, nâng cao trình độ dân trí, cải thiện cơ sở hạ tầng, và tăng cường sự tham gia của người dân là những yếu tố then chốt. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, và sự chung tay của toàn xã hội. Theo Vi Quang Chung, cần có những giải pháp tổ chức thực hiện chính sách giảm nghèo hiệu quả hơn.

3.1. Phát triển Nông nghiệp Hữu Lũng theo hướng bền vững

Nông nghiệp vẫn là ngành kinh tế chủ lực của Hữu Lũng. Cần phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần chú trọng đến việc xây dựng thương hiệu, tìm kiếm thị trường tiêu thụ, và liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Cần hỗ trợ người dân tiếp cận vốn, kỹ thuật, và thông tin thị trường.

3.2. Thúc đẩy Du lịch Hữu Lũng gắn với bảo tồn văn hóa

Hữu Lũng có nhiều tiềm năng phát triển du lịch, đặc biệt là du lịch sinh thái và du lịch văn hóa. Cần đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng du lịch, nâng cao chất lượng dịch vụ, và quảng bá hình ảnh của Hữu Lũng đến du khách trong và ngoài nước. Cần chú trọng đến việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương.

3.3. Nâng cao Giáo dục Hữu Lũng và đào tạo nghề cho lao động

Giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao trình độ dân trí và tạo cơ hội việc làm cho người dân. Cần đầu tư phát triển hệ thống giáo dục, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, và cải thiện cơ sở vật chất trường học. Cần chú trọng đến việc đào tạo nghề cho lao động, đặc biệt là lao động nông thôn, để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ Người Nghèo Đảm Bảo An Sinh Xã Hội

Các chính sách hỗ trợ người nghèo đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an sinh xã hội và giúp người nghèo vượt qua khó khăn. Cần rà soát, điều chỉnh, và bổ sung các chính sách hiện hành để đảm bảo tính hiệu quả và phù hợp với thực tế. Cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong việc triển khai các chính sách hỗ trợ. Cần đảm bảo người nghèo được tiếp cận đầy đủ và kịp thời các dịch vụ xã hội cơ bản.

4.1. Cải thiện Tiếp cận tín dụng Hữu Lũng cho hộ nghèo

Tiếp cận tín dụng là một trong những yếu tố quan trọng giúp người nghèo phát triển sản xuất và tăng thu nhập. Cần tạo điều kiện thuận lợi để người nghèo tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi, giảm thiểu thủ tục hành chính, và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Cần khuyến khích các tổ chức tín dụng mở rộng mạng lưới hoạt động đến vùng sâu, vùng xa.

4.2. Mở rộng Bảo hiểm y tế Hữu Lũng cho người nghèo

Bảo hiểm y tế giúp người nghèo giảm bớt gánh nặng chi phí khám chữa bệnh và tiếp cận các dịch vụ y tế chất lượng. Cần mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm y tế, đặc biệt là người nghèo và người dân tộc thiểu số. Cần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, giảm thiểu tình trạng quá tải bệnh viện, và cải thiện thái độ phục vụ của nhân viên y tế.

4.3. Tăng cường An sinh xã hội Hữu Lũng cho đối tượng yếu thế

Cần tăng cường các chương trình an sinh xã hội cho các đối tượng yếu thế như người già neo đơn, trẻ em mồ côi, người khuyết tật, và người có hoàn cảnh khó khăn. Cần đảm bảo các đối tượng này được hưởng đầy đủ các chế độ trợ cấp, hỗ trợ, và chăm sóc cần thiết. Cần khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động an sinh xã hội.

V. Đo Lường Nghèo Đói Đánh Giá Hiệu Quả Chính Sách

Việc đo lường nghèo đói một cách chính xác và khách quan là rất quan trọng để đánh giá hiệu quả của các chính sách giảm nghèo và đưa ra các điều chỉnh phù hợp. Cần sử dụng các phương pháp đo lường nghèo đói đa chiều, kết hợp các chỉ số về thu nhập, y tế, giáo dục, và các dịch vụ xã hội cơ bản. Cần thường xuyên cập nhật và công bố các số liệu về nghèo đói để theo dõi tình hình và đánh giá kết quả.

5.1. Sử dụng Chuẩn nghèo Hữu Lũng phù hợp với thực tế

Cần xây dựng và sử dụng chuẩn nghèo phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Hữu Lũng, đảm bảo phản ánh đúng thực tế đời sống của người dân. Cần thường xuyên rà soát và điều chỉnh chuẩn nghèo để đảm bảo tính chính xác và phù hợp. Cần tham khảo kinh nghiệm của các địa phương khác và các tổ chức quốc tế trong việc xây dựng chuẩn nghèo.

5.2. Phân tích Thu nhập bình quân Hữu Lũng và bất bình đẳng

Cần phân tích thu nhập bình quân đầu người và tình trạng bất bình đẳng thu nhập ở Hữu Lũng để đánh giá mức độ nghèo đói và phân hóa giàu nghèo. Cần có các giải pháp để giảm thiểu bất bình đẳng thu nhập, tạo cơ hội cho người nghèo tăng thu nhập và cải thiện đời sống. Cần khuyến khích các hoạt động từ thiện, nhân đạo để hỗ trợ người nghèo.

5.3. Đánh giá Hiệu quả chính sách giảm nghèo dựa trên số liệu

Cần đánh giá hiệu quả của các chính sách giảm nghèo dựa trên các số liệu thống kê về tỷ lệ hộ nghèo, thu nhập bình quân, và các chỉ số về y tế, giáo dục, và các dịch vụ xã hội cơ bản. Cần so sánh kết quả đạt được với mục tiêu đề ra và với các địa phương khác để đánh giá tính hiệu quả của chính sách. Cần rút ra các bài học kinh nghiệm để cải thiện chính sách trong tương lai.

VI. Phát Triển Bền Vững Hữu Lũng Hướng Tới Tương Lai

Giảm nghèo bền vững là mục tiêu quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Hữu Lũng. Cần kết hợp các giải pháp kinh tế, xã hội, và môi trường để đảm bảo sự phát triển bền vững. Cần tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình hoạch định và thực hiện chính sách. Cần bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên để đảm bảo sự phát triển lâu dài.

6.1. Ứng phó Biến đổi khí hậu Hữu Lũng và phòng chống thiên tai

Biến đổi khí hậu và thiên tai là những thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững của Hữu Lũng. Cần có các giải pháp để ứng phó với biến đổi khí hậu, giảm thiểu tác động của thiên tai, và bảo vệ môi trường. Cần nâng cao nhận thức của người dân về biến đổi khí hậu và thiên tai, và khuyến khích các hành vi thân thiện với môi trường.

6.2. Bảo vệ Môi trường Hữu Lũng và quản lý tài nguyên

Bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững. Cần có các giải pháp để giảm thiểu ô nhiễm môi trường, bảo vệ rừng, và quản lý tài nguyên nước. Cần khuyến khích các hoạt động sản xuất và tiêu dùng thân thiện với môi trường.

6.3. Tăng cường Hợp tác xã Hữu Lũng và doanh nghiệp xã hội

Hợp tác xã và doanh nghiệp xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm và tăng thu nhập cho người nghèo. Cần tạo điều kiện thuận lợi để hợp tác xã và doanh nghiệp xã hội phát triển, cung cấp các dịch vụ hỗ trợ, và kết nối với thị trường. Cần khuyến khích sự tham gia của người nghèo vào các hoạt động của hợp tác xã và doanh nghiệp xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giảm nghèo bền vững là một trong những mục tiêu chiến lược hàng đầu trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, đặc biệt là tại các địa bàn miền núi, biên giới nơi có trên 80% dân cư sinh sống dựa vào nông - lâm nghiệp. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Chính sách công của tác giả Vi Quang Chung đi sâu phân tích thực tiễn thực hiện chính sách giảm nghèo tại huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn. Đây là địa bàn trung du miền núi có diện tích tự nhiên 804,76 km2 với 26 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn và quy mô dân số trên 118.000 người, trong đó mật độ dân số khu vực đồi núi chỉ đạt 45 - 65 người/km2.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực tế chuyển đổi phương thức đo lường nghèo đơn chiều sang đa chiều giai đoạn 2016 - 2020. Dù tỷ lệ hộ nghèo của huyện Hữu Lũng đã giảm mạnh từ 25,74% (tương ứng 7.512 hộ) năm 2015 xuống còn 18,07% (tương ứng 5.415 hộ) năm 2017, tiến trình này vẫn đối mặt với nguy cơ tái nghèo cao và sự chênh lệch lớn giữa các tiểu vùng sinh thái. Mục tiêu tổng quát của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện kết quả thực thi các nhóm chính sách giảm nghèo giai đoạn 2016 - 2018, chỉ rõ các điểm nghẽn quản trị công, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi cho giai đoạn 2019 - 2025.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc lượng hóa hiệu quả chính sách giảm nghèo với các chỉ số tác động cụ thể, đóng góp cơ sở khoa học cho Ủy ban nhân dân huyện Hữu Lũng và các sở, ngành tỉnh Lạng Sơn nâng cao năng lực điều hành, tối ưu hóa nguồn lực an sinh xã hội cho hơn 50.000 lao động tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết chu trình chính sách công với 7 bước chuẩn tắc: xây dựng kế hoạch triển khai, phổ biến tuyên truyền, phân công phối hợp, duy trì, điều chỉnh, theo dõi kiểm tra đôn đốc và đánh giá tổng kết rút kinh nghiệm. Cách tiếp cận này giúp xem xét quá trình thực hiện chính sách như một chỉnh thể vận động liên tục, kết nối ý chí chính trị của cơ quan quản lý nhà nước với đời sống của người dân.

Bên cạnh đó, đề tài tích hợp lý thuyết đo lường nghèo đa chiều theo khung chuẩn quốc tế và Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tiếp cận nghèo đói qua 3 chiều kích chính và 10 chỉ số thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản gồm y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch - vệ sinh môi trường và thông tin. Khung lý thuyết quản lý theo kết quả cũng được lồng ghép để đo lường đầu ra, hiệu quả giải ngân và tác động dài hạn của các chương trình mục tiêu quốc gia.

Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: chính sách công, thực hiện chính sách công, nghèo đa chiều, chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều và giảm nghèo bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện thu thập từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2015 - 2018 của Ủy ban nhân dân huyện Hữu Lũng, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Chi cục Thống kê huyện, Ngân hàng Chính sách Xã hội và hệ thống văn bản pháp quy từ Trung ương đến địa phương như Nghị quyết số 76/2014/QH13, Quyết định số 1722/QĐ-TTg.

Về phương pháp chọn mẫu, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích trên toàn bộ 26 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn của huyện Hữu Lũng. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát 8 xã khu vực III (xã đặc biệt khó khăn thụ hưởng Chương trình 135) và 35 thôn đặc biệt khó khăn thuộc xã khu vực II. Đồng thời, nghiên cứu tiến hành khảo sát điển cứu sâu tại mô hình điểm chăn nuôi lợn thịt với quy mô 30 hộ nghèo tại xã Tân Lập và 692 hộ nghèo thuộc đề án hỗ trợ nhà ở trên toàn địa bàn.

Phương pháp phân tích số liệu kết hợp giữa thống kê mô tả, so sánh đối chiếu qua các năm (2016, 2017 và ước tính 2018) và phân tích tổng hợp chính sách. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm làm nổi bật mối quan hệ nhân quả giữa quy trình phân bổ nguồn lực công với mức độ cải thiện các chiều thiếu hụt của người nghèo tại vùng miền núi. Timeline thực hiện nghiên cứu tập trung đánh giá hiện trạng từ năm 2016 đến 2018 và xây dựng định hướng giải pháp cho giai đoạn 2019 - 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều trên địa bàn huyện Hữu Lũng giảm liên tục và đạt chỉ tiêu đề ra: từ 25,74% năm 2015 giảm xuống 21,98% năm 2016 (giảm 3,76%) và tiếp tục giảm xuống 18,07% năm 2017 (tương ứng giảm 1.091 hộ, tỷ lệ giảm 3,91%). Tỷ lệ hộ cận nghèo năm 2017 giảm còn 10,18% (tương ứng 3.050 hộ).

Thứ hai, nhóm chính sách tín dụng ưu đãi và an sinh xã hội đạt quy mô bao phủ rộng lớn. Doanh số cho vay hộ nghèo giai đoạn 2016 - 2018 đạt trên 98 tỷ đồng với hơn 3.600 hộ còn dư nợ; chính sách cấp thẻ bảo hiểm y tế đạt độ bao phủ trên 96% dân số toàn huyện, trong đó năm 2017 đã cấp cho 12.892 người nghèo và 46.213 người dân tộc thiểu số với tổng kinh phí hỗ trợ trên 40 tỷ đồng. Về giáo dục, đã miễn giảm học phí cho 11.080 học sinh nghèo và hỗ trợ chi phí học tập cho 19.594 lượt học sinh với kinh phí 17,462 tỷ đồng.

Thứ ba, đầu tư hạ tầng Chương trình 135 được giải ngân hiệu quả với 12,245 tỷ đồng giai đoạn 2016 - 2017 cho 36 công trình (gồm 28 công trình giao thông, 3 trường học, 3 công trình thủy lợi, 2 nhà văn hóa) đạt 100% kế hoạch vốn giao; năm 2018 tiếp tục giao 15,592 tỷ đồng cho 48 công trình.

Thứ tư, nghèo đói vẫn mang tính cục bộ sâu sắc: tại 8 xã khu vực III và 35 thôn đặc biệt khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo năm 2017 vẫn chiếm tới 33,14% (3.322 hộ) và cận nghèo chiếm 20,11% (2.016 hộ), cao gấp gần 2 lần mức bình quân toàn huyện.

Thảo luận kết quả

Thành công trong công tác giảm nghèo tại Hữu Lũng khẳng định sự quyết liệt của cả hệ thống chính trị địa phương thông qua Chương trình hành động số 24-CTr/HU. Tuy nhiên, hiệu quả chính sách bị giới hạn bởi các nguyên nhân nội tại: quy mô vốn bố trí theo từng năm thay vì trung hạn gây bị động cho cấp xã; mức hỗ trợ nhà ở theo Quyết định số 33/2015/QĐ-TTg chỉ 7 triệu đồng/hộ là quá thấp so với giá vật liệu; đào tạo nghề cho 1.862 lao động nông thôn nhưng tỷ lệ lao động qua đào tạo toàn huyện chỉ đạt 8% do nội dung đào tạo chưa bám sát thị trường.

Mô hình sinh kế còn dễ bị tổn thương trước biến động thị trường. Điển hình tại xã Tân Lập, khi triển khai dự án nuôi lợn thịt cho 30 hộ nghèo, giá lợn hơi bất ngờ giảm mạnh từ 35.000 - 40.000 đồng/kg xuống dưới 15.000 - 20.000 đồng/kg khiến các hộ gặp rủi ro tài chính lớn.

So sánh với huyện Đình Lập (tập trung nguồn lực theo Nghị quyết số 30a/2008/NQ-CP) và huyện Chi Lăng (quy hoạch vùng cây ăn quả chuyên canh), Hữu Lũng chưa hình thành được chuỗi giá trị nông nghiệp tập trung. Trong các báo cáo quản trị, dữ liệu giảm nghèo đa chiều có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ cột chồng thể hiện cơ cấu hộ nghèo phân theo 3 tiểu vùng sinh thái kết hợp đường xu hướng biến thiên giá nông sản để phục vụ cảnh báo rủi ro sinh kế.

Đề xuất và khuyến nghị

Tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Hữu Lũng giai đoạn 2019 - 2025:

Thứ nhất, tái cấu trúc sản xuất nông - lâm nghiệp theo chuỗi giá trị và thích ứng thị trường.

• Hành động: Quy hoạch vùng trồng cây ăn quả đặc sản, phát triển kinh tế đồi rừng gắn với bảo vệ 35.322,96 ha rừng hiện có; thành lập các hợp tác xã liên kết bao tiêu nông sản để hạn chế rủi ro rớt giá.
• Target metric: Nâng thu nhập bình quân của hộ nghèo lên 1,5 lần vào năm 2025; 100% xã vùng III có mô hình kinh tế tập thể hiệu quả.
• Timeline: 2019 - 2023.
• Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân huyện Hữu Lũng, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp các doanh nghiệp, hợp tác xã.

Thứ hai, mở rộng quy mô vốn và nâng cao hiệu quả tín dụng chính sách gắn với hỗ trợ nhà ở.

• Hành động: Kiến nghị nâng hạn mức vay vốn tín dụng ưu đãi từ tối đa 50 triệu đồng lên mức trên 100 triệu đồng/hộ với chu kỳ vay 5 năm; huy động lồng ghép Quỹ Vì người nghèo và nguồn xã hội hóa để nâng mức hỗ trợ xây mới nhà ở.
• Target metric: Hoàn thành 100% mục tiêu hỗ trợ nhà ở kiên cố cho 692 hộ nghèo đã được phê duyệt.
• Timeline: 2019 - 2024.
• Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Chính sách Xã hội chi nhánh huyện Hữu Lũng, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện.

Thứ ba, đổi mới công tác đào tạo nghề và giải quyết việc làm theo đơn đặt hàng.

• Hành động: Chuyển từ đào tạo nghề theo chỉ tiêu có sẵn sang khảo sát nhu cầu thực tế của người nghèo và thị trường lao động tại các khu công nghiệp phụ cận; đẩy mạnh xuất khẩu lao động.
• Target metric: Nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 8% lên trên 25% vào năm 2025; giải quyết việc làm mới cho trên 1.500 lao động mỗi năm.
• Timeline: 2019 - 2025.
• Chủ thể thực hiện: Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội.

Thứ tư, đẩy mạnh phân cấp quản lý và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở.

• Hành động: Giao quyền tự chủ kế hoạch vốn trung hạn cho cấp xã trong các dự án Chương trình 135; tăng cường vai trò giám sát cộng đồng đối với các công trình hạ tầng.
• Target metric: 100% cán bộ làm công tác giảm nghèo tại 26 xã, thị trấn được tập huấn nghiệp vụ chính sách công hàng năm; tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt 100%.
• Timeline: Thực hiện thường xuyên giai đoạn 2019 - 2025.
• Chủ thể thực hiện: Ban Chỉ đạo Giảm nghèo bền vững huyện Hữu Lũng, Ủy ban nhân dân 26 xã, thị trấn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cán bộ lãnh đạo, chuyên viên quản lý nhà nước tại Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân huyện Hữu Lũng và các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, huyện. Luận văn cung cấp khung dữ liệu thực chứng và bộ chỉ số theo dõi 7 bước chu trình chính sách để hoạch định kế hoạch giảm nghèo hàng năm sát với thực tiễn cơ sở.

Nhóm 2: Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Chính sách công, Quản lý công, Xã hội học và Phát triển nông thôn. Đề tài là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận đánh giá nghèo đa chiều tại địa bàn miền núi với cỡ mẫu toàn diện gồm 26 xã, thị trấn.

Nhóm 3: Cán bộ điều hành Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, Ban Quản lý Chương trình 135 và Ngân hàng Chính sách Xã hội các cấp. Nghiên cứu chỉ ra những vướng mắc cụ thể về định mức giải ngân, cơ chế bảo dưỡng 36 công trình hạ tầng và bài học thu hồi nợ vay tín dụng.

Nhóm 4: Các tổ chức phi chính phủ, chuyên gia tư vấn phát triển cộng đồng và các hiệp hội kinh tế. Công trình gợi mở các use case thực tế về xây dựng mô hình sinh kế nông nghiệp, phân tích rủi ro chuỗi giá trị và phương pháp vận động người dân dân tộc thiểu số xóa bỏ tư tưởng trông chờ ỷ lại.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chí xác định hộ nghèo đa chiều tại huyện Hữu Lũng giai đoạn 2016 - 2020 được áp dụng như thế nào? Theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg, hộ nghèo khu vực nông thôn tại Hữu Lũng là hộ có thu nhập bình quân đầu người từ 700.000 đồng/tháng trở xuống, hoặc trên 700.000 đồng đến 1.000.000 đồng/tháng nhưng thiếu hụt từ 3 chỉ số đo lường dịch vụ xã hội cơ bản trở lên trong tổng số 10 chỉ số đo lường.

2. Khó khăn lớn nhất trong việc triển khai chính sách hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo tại Hữu Lũng là gì? Định mức ngân sách hỗ trợ trực tiếp chỉ 7 triệu đồng/hộ theo Quyết định số 33/2015/QĐ-TTg là rất thấp so với chi phí xây dựng thực tế tại vùng núi. Dù có 692 hộ được phê duyệt, đến tháng 6/2018 huyện mới giải ngân xây mới được 216 căn nhà nhờ nguồn vốn vay Ngân hàng Chính sách Xã hội 5,42 tỷ đồng.

3. Vì sao mô hình điểm nuôi lợn thịt tại xã Tân Lập gặp trở ngại khi nhân rộng? Dự án hỗ trợ 30 hộ nghèo tại xã Tân Lập đạt kết quả kỹ thuật tốt nhưng gặp rủi ro thị trường nghiêm trọng vào cuối giai đoạn 2016 - 2017 khi giá thịt lợn hơi giảm sâu từ 35.000 - 40.000 đồng/kg xuống dưới 15.000 - 20.000 đồng/kg, làm giảm hiệu quả tài chính và khả năng tự nhân rộng của mô hình.

4. Nguồn vốn tín dụng ưu đãi đã đóng góp như thế nào vào công tác giảm nghèo của huyện? Chính sách tín dụng đóng vai trò đòn bẩy chủ lực với tổng dư nợ cho vay hộ nghèo đạt hơn 118 tỷ đồng và cho vay hộ cận nghèo đạt trên 47 tỷ đồng. Riêng năm 2016 đã giải ngân 142,653 tỷ đồng cho 4.921 lượt hộ vay, tạo sinh kế trực tiếp và hỗ trợ chi phí cho hàng trăm học sinh, sinh viên nghèo.

5. Huyện Hữu Lũng có thể học hỏi bài học kinh nghiệm gì từ các huyện lân cận như Đình Lập và Chi Lăng? Hữu Lũng cần học tập huyện Đình Lập ở quyết tâm giảm nghèo tối thiểu 5% mỗi năm thông qua phân công đỡ đầu hộ nghèo có địa chỉ cụ thể, đồng thời học tập huyện Chi Lăng ở tư duy quy hoạch vùng chuyên canh cây ăn quả theo chuỗi giá trị và gắn kết hạ tầng giao thông liên xã.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng giảm nghèo tại huyện Hữu Lũng giai đoạn 2016 - 2018, ghi nhận mức giảm tỷ lệ hộ nghèo ấn tượng từ 25,74% xuống 18,07% với 5.415 hộ nghèo còn lại vào năm 2017.
• Hệ thống chính sách an sinh xã hội đạt kết quả nổi bật với độ bao phủ bảo hiểm y tế trên 96% dân số và giải ngân 100% kế hoạch vốn hạ tầng Chương trình 135 với hơn 27 tỷ đồng trong 3 năm.
• Công trình chỉ rõ các rào cản lớn về hạ tầng manh mún, tỷ lệ nghèo cục bộ tại 8 xã vùng III còn cao ở mức 33,14%, hạn mức hỗ trợ nhà ở thấp và tỷ lệ lao động qua đào tạo mới đạt 8%.
• Đóng góp khoa học cốt lõi của luận văn là xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với chu trình chính sách công 7 bước, kết hợp giữa hỗ trợ sinh kế, tín dụng, đào tạo nghề và phân cấp quản lý cho giai đoạn 2019 - 2025.
• Các cơ quan quản trị địa phương cần nhanh chóng thể chế hóa các khuyến nghị này vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm nhằm xóa bỏ nguy cơ tái nghèo và nâng cao mức sống bền vững cho đồng bào các dân tộc huyện Hữu Lũng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO 1. Một số khái niệm chung 1. Khái niệm Chính sách công Chính sách công là kết quả ý chí chính trị của nhà nước được thể hiện bằng một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau, bao hàm trong đó định hướng mục tiêu và cách thức giải quyết những vấn đề công trong xã hội, hoặc CSC là những quyết định của chủ thể được trao quyền lực công nhằm giải quyết những vấn đề vì lợi ích chung của cộng đồng. Chính sách công là một chuỗi các quyết định hoạt động của Nhà nước nhằm giải quyết một vấn đề chung đang đặt ra trong đời sống kinh tế - xã hội theo mục tiêu xác định.

- Chính sách công là tất cả những công việc mà chính quyền thi hành đến dân. - Là ý chí của Nhà nước trong hoạt động quản lý nhà nước nhằm thực hiện mục tiêu theo định hướng chính trị. - Là những tác động mang tính cộng đồng vì lợi ích chung của quốc gia, dân tộc. - Mang tính hệ thống và đảm bảo thực thi bởi các cơ quan quyền lực và hệ thống hành chính từ trung ương đến địa phương.

- Thể hiện ý chí chính trị của chủ thể ban hành và thường gắn với các Đảng phái chính trị lãnh đạo cầm quyền. Trong thực tiễn ở Việt Nam, chủ thể chính sách là các cơ quan ban hành và thực thi chính sách gồm Đảng, Chính phủ, Quốc hội, các Bộ ngành; khách thể chính sách hay đối tượng điều chỉnh của chính sách là những cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp, hộ gia đình mà chính sách sẽ tác động vào. Thực hiện chính sách công 8 Tổ chức thực hiện chính sách là toàn bộ quá trình chuyển hóa ý chí của chủ thể trong chính sách thành hiện thực với các đối tượng quản lí nhằm đạt được mục tiêu định hướng của nhà nước, hoặc thực hiện chính sách công là toàn bộ quá trình huy động, bố trí sắp xếp các nguồn lực để đưa chính sách vào đời sống thực tế theo một trình tự thủ tục chặt chẽ và thống nhất nhằm đạt được mục tiêu của chính sách. Tổ chức thực hiện chính sách là trung tâm kết nối các khâu (các bước) trong chu trình chính sách thành một hệ thống.

Hoạch định được chính sách đúng, có chất lượng là rất quan trọng, nhưng thực hiện đúng chính sách còn quan trọng hơn. Quy trình chính sách công Quy trình chính sách công là chuỗi các giai đoạn kế tiếp liên quan tới nhau từ khi vấn đề công được đề xuất cho tới khi kết quả được ghi nhận và đánh giá. Có 7 bước trong quy trình tổ chức thực hiện CSC: Bước 1: Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách. Xây dựng và đưa ra các quyết định chính sách.

Các cơ quan đơn vị chuyên môn phân tích, xác định mục tiêu chính sách, giải pháp chính sách để đưa ra những lựa chọn chính sách đúng đắn. Bước 2: Phổ biến, tuyên truyền chính sách. Bước 3: Phân công phối hợp thực hiện chính sách. Bước 4: Duy trì chính sách.

Bước 5: Điều chỉnh chính sách. Bước 6: Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc tổ chức thực thi chính sách. Bước 7: Đánh giá tổng kết rút kinh nghiệm. Khái niệm về xóa đói, giảm nghèo Đến nay khái niệm nghèo được một số tổ chức quốc tế sử dụng nhiều nhất là khái niệm đã được đưa ra tại Hội nghị chống đói nghèo khu vực Châu Á – Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan tháng 09/1993 “nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thoả mãn các 9 nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương”.

Theo đó có thể hiểu cụ thể như sau: Xóa đói: Là làm cho bộ phận dân cư nghèo sống dưới mức tối thiểu và thu nhập không đủ đảm bảo nhu cầu về vật chất để duy trì mức sống, từng bước nâng cao mức sống đến mức tối thiểu và có thu nhập đủ để đảm bảo nhu cầu về vật chất để duy trì cuộc sống. Giảm nghèo: Là làm cho bộ phận dân cư nghèo nâng cao mức sống, từng bước thoát khỏi tình trạng nghèo. Sự thống nhất giữa hai mục tiêu này thể hiện ở chỗ: Nếu giảm nghèo đạt được mục tiêu thì đồng thời cũng xóa đói luôn. Do vậy thực chất giảm nghèo và xóa đói là đồng nghĩa.

Khái niệm nghèo đa chiều Ngân hàng thế giới (WB) cho rằng, Nghèo là một khái niệm đã chiều vượt khỏi phạm vi túng thiếu về vật chất. Nghèo không chỉ gồm các chỉ số dựa trên thu nhập mà còn bao gồm các vấn đề liên quan đến năng lực như dinh dưỡng, sức khỏe, giáo dục., Theo Tổ chức Liên hợp quốc (UN), “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được khám chữa bệnh, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ, dễ bị bạo hành, phải sống trong các điều kiện rủi ro, không tiếp cận được nước sạch và công trình vệ sinh”.

Vấn đề nghèo đa chiều có thể đo bằng tiêu chí thu nhập và các tiêu chí phi thu nhập. Sự thiếu hụt cơ hội, đi kèm với tình trạng suy dinh dưỡng, thất học, bệnh tật, bất hạnh và tuyệt vọng là những nội dung được quan tâm trong khái niệm nghèo đa chiều. Thiếu đi sự tham gia và tiếng nói về kinh tế, xã hội hay chính trị sẽ đẩy các cá 10 nhân đến tình trạng bị loại trừ, không được thụ hưởng các lợi ích phát triển kinh tế - xã hội và do vậy bị tước đi các quyền con người cơ bản. Tuy nhiên, chuẩn nghèo đa chiều có thể là một chỉ số không liên quan đến mức thu nhập mà bao gồm các khía cạnh khác liên quan đến sự thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản.

Chỉ số nghèo đa chiều của quốc tế, với ba chiều cạnh chính: 1 là, y tế - 2 là, giáo dục - 3 là, điều kiện sống. Các khái niệm trên cho thấy sự thống nhất cao của các quốc gia, các nhà chính trị và các học giả với quan điểm nghèo là một hiện tượng đa chiều, cần được chú ý nhìn nhận là sự thiếu hụt hoặc không được thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người. Nghèo đa chiều là tình trạng con người không được đáp ứng ở mức tối thiểu các nhu cầu cơ bản trong cuộc sống. Từ năm 2013, khái niệm nghèo đa chiều được đề cập ở Việt Nam từ năm 2013.

Đo lường nghèo đa chiều cần được áp dụng để dựng nên một bức tranh đầy đủ và toàn diện hơn về thực trạng nghèo ở nước ta. Một số quy định chính sách về nghèo đa chiều ở Việt Nam như sau: Nghị quyết số: 15-NQ/TW, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 5 (khoá XI) về chính sách xã hội giai đoạn 2012 - 2020 đã đề ra nhiệm vụ bảo đảm an sinh xã hội, chú trọng đến việc làm, bảo hiểm xã hội, trợ giúp xã hội cho những đối tượng có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, đồng bào dân tộc ít người, bảo đảm mức tối thiểu về thu nhập và một số dịch vụ xã hội cơ bản như khám chữa bệnh, học hành, nhà ở, nước sạch, thông tin, truyền thông. Để thực hiện mục tiêu giảm nghèo hiệu quả, bền vững hơn, Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 7 đã thông qua Nghị quyết số: 76/2014/QH13, về việc đẩy mạnh thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững đến năm 2020, trong đó nêu rõ: Xây dựng chuẩn nghèo mới theo phương pháp tiếp cận đa chiều nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu và đáp ứng các dịch vụ xã hội cơ bản; Quyết định số: 2324/QĐ-TTg, ngày 19/12/2014 của Thủ tướng Chính phủ ban hành kế hoạch hành động triển khai Nghị quyết số: 76/2014/QH13, của Quốc hội đã 11 xác định rõ nhiệm vụ xây dựng, nghiên cứu xây dựng đề án tổng thể về đổi mới phương pháp tiếp cận nghèo đói ở Việt Nam từ đơn chiều sang đa chiều. Ngày 15/9/2015 Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định số: 1614/QĐ-TTg phê duyệt Đề án tổng thể “Chuyển đổi phương pháp tiếp cận đo lường nghèo từ đơn chiều sang đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020.” Chuẩn nghèo giai đoạn 2016 - 2020 của Việt Nam được xây dựng theo hướng: sử dụng kết hợp cả chuẩn nghèo về thu nhập và mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản.

Theo đó, tiêu chí đo lường nghèo được xây dựng dựa trên cơ sở: Một là các tiêu chí về thu nhập, bao gồm: chuẩn mức sống tối thiểu về thu nhập, chuẩn nghèo về thu nhập, chuẩn mức sống trung bình về thu nhập. Hai là mức độ thiếu hụt trong tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, bao gồm: tiếp cận về y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh, tiếp cận thông tin. Những quy định chính sách nói trên tạo cơ sở pháp lý cho việc chuyển đổi phương pháp tiếp cận đo lường nghèo từ đơn chiều sang đa chiều áp dụng cho chương trình giảm nghèo của nước ta trong giai đoạn 2016 - 2020. Theo Quyết định số: 59/2015/QĐ-TTg, ngày 19/11/2015 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020, tại Khoản 1, Điều 2 quy định về chuẩn hộ nghèo: a) Khu vực nông thôn: là hộ đáp ứng một trong hai tiêu chí sau: Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 700.000 đồng trở xuống; Có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên.

b) Khu vực thành thị: là hộ đáp ứng một trong hai tiêu chí sau: Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 900.000 đồng trở xuống; Có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 900.000 đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên”. 12 Vậy chuẩn nghèo là những người được coi là nghèo khi mức sống của họ đo qua thu nhập (hoặc chi tiêu) thấp hơn mức tối thiểu chấp nhận được, tức là thấp hơn chuẩn nghèo. Những người có mức thu nhập hoặc chi tiêu ở trên chuẩn này là người không nghèo hoặc đã vượt nghèo, thoát nghèo.