Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Khái niệm Công nghệ là một khái niệm phức tạp với nhiều cách hiểu và định nghĩa khác nhau. Do vậy, người ta có thể đưa ra nhiều cách giải thích khác nhau tùy thuộc vào lĩnh vực, bối cảnh sử dụng. Công nghệ (có nguồn gốc từ technologia, hay τεχνολογια, trong tiếng Hy Lạp; techne có nghĩa là thủ công và logia có nghĩa là châm ngôn là một thuật ngữ rộng ám chỉ đến các công cụ và mưu mẹo của con người.
Tuỳ vào từng ngữ cảnh mà thuật ngữ công nghệ có thể được hiểu: • Công cụ hoặc máy móc giúp con người giải quyết các vấn đề; • Các kỹ thuật bao gồm các phương pháp, vật liệu, công cụ và các tiến trình để giải quyết một vấn đề; • Các sản phẩm được tạo ra phải hàng loạt và giống nhau. Theo đó, công nghệ là việc kết hợp sử dụng máy móc thiết bị với kiến thức khoa học, các kỹ năng để sản xuất ra một sản phẩm hay một dịch vụ. Và theo Luật KH&CN Việt Nam (2006) - Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm hoặc không kèm công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm. Năng lực công nghệ của doanh nghiệp Năng lực của một doanh nghiệp là rất quan trọng trong việc cung cấp và duy trì lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp cũng như việc thực hiện chiến lược của doanh nghiệp.
Để doanh nghiệp có một lợi thế cạnh tranh của riêng mình thì doanh nghiệp phải sở hữu một nguồn lực nhất định và xem nó như một tài sản của doanh nghiệp. Nguồn tài sản này phải là: (1) có giá trị; (2) hiếm; (3) khó bắt chước và (4) khó thay thế. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Năng lực được xác định như sự lồng ghép của những loại tài sản đặc biệt này và là sở hữu của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp duy trì phổ nguồn lực phức tạp này và những năng lực bên trong.
Phổ nguồn lực phức tạp và những năng lực bên trong này sẽ hình thành nên cơ sở của lợi thế cạnh tranh nếu phù hợp với với môi trường bên ngoài. Năng lực công nghệ bao gồm: Năng lực tìm kiếm và mua bán thiết bị công nghệ; năng lực vận hành công nghệ; năng lực đổi mới và sáng tạo công nghệ; năng lực hỗ trợ công nghệ. Điều cần lưu ý là, tri thức công nghệ không giống nhau, không dễ dàng bắt chước hoặc chuyển giao giữa các doanh nghiệp. Sự chuyển giao đòi hỏi quá trình học hỏi bởi vì công nghệ là thứ ngầm định và những nguyên lý công nghệ không phải lúc nào cũng dề dàng hiểu được.
Do đó để có thể làm chủ được một công nghệ mới, doanh nghiệp tiếp nhận công nghệ cần có những kỹ năng, nỗ lực, đầu tư và mức độ làm chủ công nghệ là không chắc chắn và thay đổi tùy thuộc đầu vào của doanh nghiệp. Như vậy mức độ khác nhau (phạm vi doanh nghiệp) về tiềm năng và khả năng làm chủ công nghệ thay đổi theo ngành, quy mô doanh nghiệp, mức độ phát triển, chiến lược mà doanh nghiệp theo đuổi. Năng lực công nghệ và đổi mới công nghệ của doanh nghiệp trong ngành Viễn Thông. Nhu cầu mới về quản lý công nghệ (Technology Management, TM) xuất phát từ sự tác động kết hợp của các thoả thuận thương mại tự do, quá trình toàn cầu hoá thị trường, sự bãi bỏ các quy định của chính phủ và các yếu tố khác.
Các yếu tố cơ cấu ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp bao gồm tỷ lệ lãi suất, tỷ giá hối đoái, chính sách thuế khoá, các quy định đội với môi trường, nguồn tài chính dành cho nghiên cứu & triển khai (R&D), bao gồm cả chính sách tín dụng, chính sách bảo vệ chống hướng dẫn 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cạnh tranh không lành mạnh, vị thế của các quy định cơ bản và các vấn đề chính sách kinh tế vĩ mô công nghiệp và công nghệ khác. Các yếu tố cơ cấu khác có ảnh hưởng đến gồm: cơ sở hạ tầng vật chất (viễn thông, cảng, đường sá.), thể chế, con người và quốc gia, là một bộ phận nằm trong các điều kiện để phát triển những khu vực xí nghiệp và người tiêu dùng yêu cầu chất lượng cao. Rõ ràng là chính sách thuế khoá và kinh doanh tiền tệ, chính sách công nghiệp truyền thống, các cấp đào tạo giáo dục quốc gia, các giá trị và chuẩn mực xã hội và sinh thái tạo nên những ưu thế hoặc những bất lợi nhất định cho việc cạnh tranh về “cơ cấu” đối với các doanh nghiệp của một nước hoặc một lĩnh vực. Nhưng khó mà thuyết phục được một công ty để họ thấy sở dĩ họ yếu kém một cách có hệ thống là vì các khía cạnh môi trường thể chế của họ.
Khi bị quy trách nhiệm là chính vì những yếu tố thể chế này đã khiến cho họ không có được khả năng cạnh tranh, các doanh nghiệp thường không tự nhìn nhận lại mình và tránh né nhu cầu đấu tranh chống lại sự chây ì, thoả hiệp, thiển cận, tự mãn và tự đề cao, đây mới đích thực là những kẻ thù thực sự nếu đem so sánh với những việc làm gọi là “thiếu lành mạnh” của những đối thủ cạnh tranh. Khả năng cạnh tranh không chỉ là vấn đề chiến lược của doanh nghiệp, nó còn là chính sách kinh tế vĩ mô hoặc cơ sở hạ tầng của quốc gia. Hầu hết các quan hệ nhân quả dẫn đến sự phá sản một doanh nghiệp trong tương lai là do sự thiếu sáng suốt của các cấp quản lý cao nhất trong hệ thống. Ngoài ra, ở hầu hết các ngành kinh doanh, các hãng đơn lẻ không thể tự mình tồn tại.
Để tiếp cận đến các thị trường thế giới, giảm chi phí đổi mới công nghệ, chuẩn hoá các công nghệ và sản phẩm mới, giải quyết các khó khăn chung liên quan đến cơ sở hạ tầng, môi trường và các yếu tố khác, các hãng đã tăng cường tìm kiếm các giải pháp theo phương thức tạo lập quan hệ đối tác trung hạn và dài hạn trên khắp thế giới. Cuộc cạnh tranh hiện nay, khác với cuộc cạnh tranh về sản phẩm với sản phẩm trong quá khứ, là cạnh 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tranh giữa một nhóm công ty này với một nhóm khác. Hiện tượng này đặc thù cho cấp độ cạnh tranh giữa nhóm các công ty. Tuy nhiên, các công ty còn cạnh tranh với nhau trong một nhóm các bạn hàng, với năm thế mạnh cạnh tranh truyền thống tác động đến kinh doanh và với các ưu thế so sánh do những vị thế khác nhau của các dây chuyền thiết kế, sản xuất và thương mại hoá mang lại.
Hiện nay, hai mức cạnh tranh là: (a) cạnh tranh bằng năng lực cốt yếu, và (b) cạnh tranh kinh doanh mới thường mọi người chưa nhận thức được, vì bình thường chúng khó nhìn thấy: (a) Cạnh tranh bằng năng lực cốt yếu Các hãng còn cạnh tranh với nhau trong việc xây dựng năng lực cốt yếu. Đó là tập hợp các tri thức, kỹ năng và công nghệ tạo nên giá trị cơ bản cho khách hàng. Các sản phẩm và dịch vụ ngày càng được thừa nhận là những hoạt động có giá trị được đúc kết theo một phương thức đặc trưng. Cũng tương tự khi nói về các mối quan hệ kinh doanh giữa các bộ phận tác nghiệp trong một hệ thống tạo nên giá trị cụ thể.
Như vậy, khả năng cạnh tranh trong thời gian trung hạn và dài hạn của một công ty là kết quả trực tiếp của khả năng học hỏi liên tục và xây dựng được nó với chi phí thấp hơn và nhanh hơn so với các đối thủ cạnh tranh của công ty. Các năng lực cốt yếu cho phép công ty tạo ra: (a) các sản phẩm, dịch vụ mới và các hoạt động có giá trị gia tăng; và (b) các quan hệ mới, các ưu thế cạnh tranh năng động và có giá trị gia tăng mà các đối tác cạnh tranh không dễ dàng nhận thấy trước. Đây là những năng lực rất quan trọng. Việc quản lý một cách hiệu quả các năng lực cạnh tranh cốt yếu này và quá trình đổi mới kế tiếp được gọi là quản lý đổi mới công nghệ (technology innovation management, TM).
Bản thân nó cũng là một năng lực cốt yếu quan trọng. Qua quản lý đổi mới công nghệ, công ty và các đơn vị liên kết của nó có thể kết hợp và điều chỉnh một cách hợp lý quan hệ giữa đổi mới công nghệ 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và các loại đổi mới khác (liên quan đến các khía cạnh về cơ cấu tổ chức, hệ thống, chiến lược, tài chính và quản lý), nhằm có những cải cách cần thiết cho công ty để đạt được khả năng cạnh tranh bền vững. (b) Cạnh tranh kinh doanh mới Việc nghiên cứu thấu đáo hoàn cảnh kinh doanh, dự đoán tiến triển của nó và phát triển tiếp theo, đồng thời thiết lập được một vị trí tiên tiến, đặc quyền và vững chắc trong dây chuyền thiết kế - sản xuất - thương mại hoá tương ứng, ngày nay được coi là cấp độ cạnh tranh quan trọng nhất, giúp cho người thắng cuộc có được một khả năng kinh doanh mà không đối thủ nào có thể cạnh tranh được. Ví dụ, những việc kinh doanh mới đang được tạo nên trong bất cứ một ngành công nghiệp nào khi thấy ở đó có thể tạo ra thị trường mới dựa vào thông tin nhận được từ sự lưu thông vật chất hàng hoá, giá trị thông tin đặc thù của “bao bì”.
Do vậy, gắn kết đổi mới công nghệ với nhận biết nhãn hiệu đang trở thành một vấn đề mấu chốt. Khả năng quan trọng để phát hiện ra những đột biến của thị trường và công nghệ và tác động đến cá cơ hội kinh doanh mới do chúng tạo ra thông qua những năng lực cốt yếu của hãng, bao gồm cả quản lý đổi mới công nghệ sẽ được trình bày thêm ở phần tiếp theo. Chính sách sách công nghệ 1. Khái niệm chính sách công nghệ Hiện nay, cách tiếp cận thường được nhiều doanh nghiệp ở các nước phát triển cũng như đang phát triển sử dụng là Cách tiếp cận chiến lược phù hợp để hoạch định chiến lược công nghệ.
19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 cho thấy từng mức độ những loại năng lực công nghệ khác nhau mà doanh nghiệp phải phát triển ứng với các mức đặt ra ngày càng cao của chiến lược.