PHẦN MỞ ĐẦU 1.TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Trong tài chính doanh nghiệp có 3 quyết định cơ bản quan trọng : quyết định đầu tƣ, quyết định tài trợ và quyết định chị trả cổ tức. Cả ba quyết định đó đều phải nhất quán với mục tiêu nhằm tối đa hóa giá trị doanh nghiệp. Thấy rằng, các quyết định này liên quan với nhau theo một cách nào đó. Thí dụ, các đầu tƣ của một doanh nghiệp ấn định mức lợi nhuận tƣơng lai và tiềm năng cổ tức tƣơng lai ; cấu trúc vốn ảnh hƣởng đến chi phí sử dụng vốn, và đến lƣợt mình, chi phí sử dụng vốn ấn định một phần đến số cơ hội đầu tƣ có thể chấp nhận đƣợc; và chính sách cổ tức ảnh hƣởng đến số lƣợng v z vốn cổ phần thƣờng trong cấu trúc vốn của một doanh nghiệp (qua lợi nhuận giữ lại), và mở rộng ra, ảnh hƣởng đến chi phí sử dụng vốn.
Khi lập các quyết định tƣơng quan lẫn nhau này, mục tiêu là tối đa hóa tài sản cổ đông. Nhƣng nếu chỉ xem xét một cách cô lập thì chính sách cổ tức có tác động thế nào đến giá trị doanh nghiệp? Một doanh nghiệp lựa chọn một chính sách cổ tức dựa vào đâu? Có chính sách nào tối ƣu cho tất cả các doanh nghiệp? Trên thực tế các doanh nghiệp niêm yết ở Việt Nam lựa chọn chính sách cổ tức nào? Những chính sách cổ tức đó có nhất quán với mục tiêu tối đa hóa tài sản của cổ đông? Trong giai đoạn khó khăn các công ty có thƣờng cắt giảm cổ tức không?. Ở Việt Nam hiện nay, các công ty niêm yết nói riêng và các công ty cổ phần nói chung vẫn chƣa hình dung rõ nét chính sách cổ tức và chƣa nhận thức đúng mức độ tầm quan trọng, mức độ ảnh hƣởng của chính sách cổ tức tác động lên giá trị doanh nghiệp. Việc chi trả cổ tức của các công ty còn mang nặng tính tự phát, chƣa có tính chiến lƣợc dài hạn.
Chính trong tình hình đó, chúng ta rất cần thiết phải có những công trình nghiên cứu làm rõ về chính sách cổ tức với giá trị doanh nghiệp, cách thức xây dựng chính sách cổ tức tối ƣu, cũng nhƣ việc đánh giá tầm quan trọng của nó đối với mỗi công ty. Mặt khác, đứng dƣới góc độ quản lý thì các vấn đề phát sinh trong việc chi trả cổ tức của các công ty cũng đòi hỏi các cơ quan chức năng phải hiểu rõ bản chất của những vấn đề đó để quản lý tốt và ban hành những văn bản pháp lý phù hợp. Xuất phát từ những nhu cầu cấp thiết trên, tôi xin đi vào nghiên cứu : Chính sách cổ tức và giá trị doanh nghiệp.TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 2 z Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã tiến hành để xác định mối quan hệ giữa chính sách cổ tức và giá trị doanh nghiệp, đáng chú ý nhất là nghiên cứu của Miller và Modigliani(1961) đã tạo nền tảng cho trƣờng phái trung dung sau này. Đã có nhiều tranh luận và những nghiên cứu chuyên sâu đƣợc tiến hành để từ đó kiểm tra lý thuyết này chẳng hạn Black và Scholes (1974), Merton và Rock (1985) và Peter (1996) có xu hƣớng hỗ trợ lý thuyết này, thì cũng có những ngƣời khác lại phản đối nó nhƣ Litzenberger và Ramswamy (1979), Ang và Peterson (1985).
Trong khi đó tại Việt Nam, tuy rằng đã có nhiều nghiên cứu về chính sách cổ tức của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán, nhƣng những nghiên cứu trƣớc đây chỉ đƣa ra các phân tích về chính sách cổ tức và các nhân tố tác động lên chính sách cổ tức: Xây dựng chính sách cổ tức cho các công ty cổ phần niêm yết tại Việt Nam; Chính sách cổ tức của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam,…….Nghiên cứu này đƣa ra đánh giá rõ ràng hơn chính sách cổ tức của các doanh nghiệp niêm yết, mặt khác đánh giá tác động của nó, từ đó đƣa ra thêm một bằng chứng thực nghiệm trong những tranh luận về mối quan hệ giữa chính sách cổ tức và giá trị doanh nghiệp.MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU Mục đích nghiên cứu : Dựa trên các lý thuyết về mối quan hệ giữa chính sách cổ tức và giá trị doanh nghiệp để xem xét phân tích chính sách cổ tức của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam.Từ đó, đề ra các phƣơng hƣớng để xây dựng chính sách cổ tức phù hợp cho các doanh nghiệp niêm yết trong thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu : 3 z * Tổng hợp, xem xét thực trạng chi trả cổ tức của các công ty niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam trong thời gian qua. * Phân tích những bất cập trong việc lựa chọn chính sách cổ tức của các công ty niêm yết thời gian qua. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU Đối tượng nghiên cứu của luận văn: là các công ty niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam từ năm 2007 đến năm 2012.
Giới hạn nghiên cứu chính sách cổ tức chỉ ở các công ty niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam là vì chỉ có các công ty này mới có các thông tin minh bạch về báo cáo tài chính cũng nhƣ chính sách cổ tức trong thị trƣờng bất cân xứng thông tin nhƣ Việt Nam hiện nay. Hơn nữa, ta có thể thấy rằng các công ty niêm yết là những công ty tiêu biểu trong việc nhận thức đƣợc tầm quan trọng cũng nhƣ ảnh hƣởng của chính sách cổ tức đến giá trị doanh nghiệp. Phạm vi nghiên cứu của đề tài: * Chỉ tổng hợp, quan sát, phân tích dựa trên các số liệu đã công bố trên các phƣơng tiện thông tin đại chúng mà không lập bảng câu hỏi khảo sát, đo lƣờng mức độ tác động của các yếu tố lên quyết định lựa chọn chính sách cổ tức của doanh nghiệp niêm yết ở Việt Nam. * Nghiên cứu này chỉ nhằm tạo cho các công ty niêm yết nói riêng, tất cả các công ty cổ phần nói chung, một mức độ nhận thức đúng đắn và hợp lý về tầm quan trọng của chính sách cổ tức và ảnh hƣởng của nó đến giá trị doanh nghiệp nhƣ thế nào thông qua phân tích dựa trên lý thuyết của M&M và phân tích dựa trên các lý thuyết đối lập khác.
Do đó, nghiên cứu này bỏ qua rất nhiều quan điểm của các lý thuyết về cổ tức khác. Ví dụ nhƣ: lý thuyết của Brennan(trên cơ sở mô hình đình giá tài sản vốn), Brennan cho rằng thu nhập trƣớc thuế của một chứng khoán có mối quan hệ tuyến tính với 4 z rủi ro hệ thống và với tỷ lệ chi trả cổ tức. Mức thu nhập trƣớc thuế cao bù đắp cho việc phải chịu thuế của cổ tức mà cổ đông nhận đƣợc hoặc lý thuyết của Elton và Gruber (cho rằng mức giảm giá cổ phiếu trong ngày giao dịch không hƣởng cổ tức thấp hơn mức cổ tức trên mỗi cổ phiếu). Bài viết này rõ ràng còn rất nhiều hạn chế cần đƣợc khắc phục, bổ sung và cần những phân tích sâu sắc hơn để có thể hoàn thiện hơn, mang tính ứng dụng cao hơn nhằm một phần nào đó đóng góp vào sự phát triển chung của thị trƣờng chứng khoán Việt Nam trong tƣơng lai.PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Tổng quát, phƣơng pháp nghiên cứu của luận văn đi từ cơ sở lý thuyết và thực tiễn tại Việt Nam trong năm năm qua và từ đó đƣa ra những nhận xét, đánh giá, phân tích và cuối cùng là đƣa ra những gợi ý nhằm giúp các công ty niêm yết có thể lựa chọn những chính sách cổ tức khả thi và phù hợp.
Nghiên cứu được thực hiện trên cơ sở dùng các phương pháp như: * Phƣơng pháp thống kê nhằm tập hợp các số liệu và đánh giá thực trạng. * Phƣơng pháp mô tả nhằm đƣa ra cái nhìn tổng quan về những chính sách cổ tức đang đƣợc áp dụng tại các công ty niêm yết. * Phƣơng pháp lịch sử nhằm so sánh, đối chiếu các thông tin trong quá khứ để tìm hiểu nguyên nhân và có các kết luận phù hợp. Nguồn dữ liệu của luận văn bao gồm hai nguồn chính: * Số liệu sơ cấp: Các số liệu chi trả cổ tức của các công ty niêm yết đã công bố trong các bản cáo bạch cũng nhƣ trong các bản tin chứng khoán.
* Số liệu thứ cấp: Các thống kê về lạm phát, lãi suất của Tổng Cục Thống Kê, Ngân Hàng Nhà Nƣớc Việt Nam, các số liệu thống kê cổ tức cũng nhƣ các phân tích về chính sách cổ tức của các tác giả, các chuyên gia trong và ngoài nƣớc, và các phân tích, tổng hợp số liệu về thị trƣờng chứng khoán Việt Nam của các công ty chứng khoán,quỹ đầu tƣ. DỰ KIẾN NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN Tuy còn nhiều hạn chế nhƣng đề tài cũng có những điểm mới sau: * Tổng kết lại tình hình thực hiện, cách thức chi trả cổ tức, mức độ chi trả cổ tức cho cổ đông của các công ty niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam trong thời gian qua. * Đƣa ra những yếu tố và đánh giá mức độ ảnh hƣởng của những yếu tố đó lên việc lựa chọn chính sách cổ tức của các công ty niêm yết trong thời gian qua. * Đƣa ra những bất cập nổi bật trong việc lựa chọn chính sách cổ tức hiện nay của các công ty niêm yết.
* Đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng trong việc xây dựng chính sách cổ tức của các công ty niêm yết đối với giá trị doanh nghiệp và đƣa ra những gợi ý cho việc lựa chọn chính sách cổ tức phù hợp. KẾT CẤU ĐỀ TÀI. Luận văn đƣợc trình bày thành ba phần: 6 z Chƣơng 1: Cơ Sở Lý Luận Trong phần này nêu ra các tổng quát về cổ tức và giá trị doanh nghiệp, chính sách cổ tức nhƣ khái niệm,các phƣơng thức, các chính sách cổ tức, các yếu tố ảnh hƣởng và cuối cùng là tóm tắt một số quan điểm của lý thuyết cổ tức và giá trị doanh nghiệp. Chƣơng 2: Thực Trạng Chính Sách Cổ Tức và Giá Trị Doanh Nghiệp Trên Thị Trƣờng Chứng Khoán Việt Nam.
Phần này bắt đầu bằng việc xem xét nhìn lại mối quan hệ giữa chính sách cổ tức và giá trị doanh nghiệp trong thực tiễn Việt Nam. Sau đó, bằng việc xem xét thực trạng chi trả cổ tức của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam trong thời gian qua, ta đi đến phân tích các yếu tố ảnh hƣởng cùng với việc phân tích các bất cập trong việc lựa chọn chính sách cổ tức của các công ty niêm yết trong thời gian qua.