Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận, thực tiễn về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng. Phương pháp nghiên cứu Chương 3. Thực trạng thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng ở huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội.
Chương 4: Định hướng và giải pháp hoàn thiện công tác thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng ở huyện Thạch Thất. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Xung quanh vấn đề quản lý thực hiện công tác bồi thường hỗ trợ GPMB và tái định cư đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhưng mỗi công trình nghiên cứu ở những khía cạnh khác nhau. Trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu luận văn với khả năng của mình, tôi đã có cơ hội tiếp cận, tham khảo một số công trình nghiên cứu có liên quan đến luận văn như sau: 1. Các công trình nghiên cứu về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng ở Việt Nam nói chung Lê Du Phong, 2007.
“Thu nhập, đời sống, việc làm của người có đất bị thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, các công trình công cộng phục vụ lợi ích quốc gia”, nhà xuất bản chính trị Quốc gia. Trong công trình này các tác giả đã nghiên cứu một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thu nhập, đời sống, việc làm của người có đất bị thu hồi; Thực trạng thu nhập, đời sống, việc làm của người có đất bị thu hồi; quan điểm và giải pháp đảm bảo việc làm, thu nhập và đời sống của người có đất bị thu hồi. Khi phân tích các vấn đề đặt ra trong giải quyết vấn đề về thu nhập, đời sống, việc làm của người bị thu hồi đất, các tác giả đã nhấn mạnh: - Trên cơ sở các chính sách của nhà nước, các địa phương đã ban hành hàng loạt các văn bản cụ thể nhằm hướng dẫn các cấp, các ngành ở địa phương mình thực thi chính sách của nhà nước về đền bù, giải phóng mặt bằng sao cho vừa không trái với quy định của nhà nước, vừa phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương. Tuy nhiên, chưa có một chiến lược, một quy hoạch, một kế hoạch rõ ràng, có cơ sở vững chắc về vấn đề này ở cả toàn quốc gia, và từng tỉnh, thành phố.
5 z - Thu hồi đất, giải quyết thu nhập, đời sống và việc làm cho người dân có đất bị thu hồi là những công việc rất phức tạp và cũng rất nhạy cảm, do đó cần phải có những quy định và chính sách hết sức đồng bộ, cụ thể, rõ ràng, minh bạch và công khai cho toàn dân biết để thực hiện kiểm soát việc thực hiện của các cơ quan có trách nhiệm, đặc biệt là đối với vấn đề quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch thu hồi đất, giá cả bồi thường đối với từng loại đất, chính sách tái định cư, chính sách đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho người bị thu hồi đất. Khi đề cập tới các giải pháp chủ yếu đảm bảo việc làm, thu nhập và đời sống của người dân có đất bị thu hồi, các tác giả đi sâu phân tích vấn đề xây dựng một khung chính sách đồng bộ. Theo các tác giả, khung chính sách này bao gồm: - Chính sách đền bù, bồi thường thiệt hại - Chính sách tạo việc làm - Chính sách tái định cư - Chính sách về trách nhiệm và nghĩa vụ của các đơn vị được nhận đất thu hồi, sử dụng với mục đích phát triển khu công nghiệp, khu đô thị. - Các chính sách xã hội liên quan Đồng thời các tác giả cũng đưa ra giải pháp về công tác chỉ đạo và thực hiện các chính sách nói trên, cụ thể là: - Đồng bộ và nhất quán trong công tác chỉ đạo thực hiện các cơ chế, chính sách thu hồi đất, giải phòng mặt bằng phù hợp với thực tế.
- Cải tiến quy trình thực hiện - Hoàn thiện công tác tổ chức thực hiện + Về tổ chức cần hoàn thiện cơ sở pháp lý về đất đai và hệ thống chế tài, lập hồ sơ quản lý địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê, kiểm kê cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất 6 z + Về thực hiện, cần huy động và có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chức năng trong thu hồi đất, giải quyết việc làm, thu nhập, đời sống cho người dân. + Tăng cường đội ngũ chuyên trách làm công tác thu hồi, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, tổ chức các khu tái định cư [18]. Nguyễn Thị Tuyết Anh - Viện Kinh tế tài chính- Học viện Tài Chính với đề tài: “Nghiên cứu phương pháp định giá đất đền bù giải phóng mặt bằng cho các dự án nhà ở đô thị Việt Nam”. Đề tài nghiên cứu phương pháp định giá đất nói chung và các phương pháp định giá đất trong việc bồi thường giải phóng mặt bằng cho các dự án xây dựng nhà ở đô thị.
Nghiên cứu một số phương pháp phổ biến trong định giá đất, cơ sở cho việc định giá thu hồi đất và một số kinh nghiệm của các nước về vấn đề định giá đất. Đề tài nghiên cứu thực trạng giá đất đền bù giải tỏa mặt bằng cho các dự án xây dựng nhà ở nước ta, nghiên cứu các chính sách, quy định của nước ta trong thời gian gần đây về các phương pháp định giá đất và chính sách đối với việc thu hồi đất, giải tỏa mặt bằng. Nghiên cứu trường hợp giải tỏa cho dự án nhà Thủ Thiêm minh họa cho thực trạng về vấn đề thu hồ đất, giải phóng mặt bằng ở nước ta. Đề tài cũng đưa ra các kiến nghị về cơ chế và phương pháp đền bù giải tỏa mặt bằng cho các dự án xây dựng nhà ở đô thị.
Bên cạnh đó, đánh giá về chính sách giải phòng mặt bằng [1]. Ngân hàng thế giới, 2011. “Cơ chế nhà nước thu hồi đất và chuyển dịch đất đai tự nguyện ở Việt Nam: phương pháp tiếp cận, định giá đất và giải quyết khiếu nại của nhân dân”. Ấn phẩm là kết quả nghiên cứu trong nhiều năm của Ngân hàng thế giới tại Việt Nam với chủ đề: “Xã hội và các xung đột đất đai” nhằm hỗ trợ Bộ Tài nguyên và Môi trường cải thiện chính sách và thực tiễn về thu hồi đất, chuyển dịch đất đai để đạt được sự tăng trưởng bền 7 z vững trong quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa diễn ra nhanh chóng.
Nội dung của ấn phẩm gồm 3 báo cáo: Đề xuất về hoàn thiện chính sách nhà nước về thu hồi đất và cơ chế chuyển dịch đất tự nguyện ở Việt Nam; nghiên cứu về cơ chế xác định giá đất phục vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại Việt Nam; nghiên cứu hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu nại về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại Việt Nam [15]. Lê Văn Lợi, “Những vấn đề xã hội nảy sinh từ việc thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển đô thị, khu công nghiệp và giải pháp khắc phục”. Tạp chí khoa học chính trị, số 6 năm 2013. Trong bài viết này, tác giả đã phân tích thực tế những vấn đề xã hội nảy sinh trong quá trình thu hồi đất nông nghiệp như: Nông dân mất tư liệu sản xuất, cuộc sống bấp bênh; tình trạng dư thừa lao động, thiếu việc làm; tình trạng tranh chấp, khiếu kiện liên quan đến đền bù giải phóng mặt bằng kéo dài; tình trạng hẫng hụt về văn hóa, lối sống của một bộ phận dân cư khi phải trở thành thị dân một cách “bất đắc dĩ”; tệ nạn xã hội gia tăng.
Ô nhiễm môi trường sống. Từ đó tác giả đề xuất những đổi mới căn bản về thể chế quản lý đất đai, nhất là quy trình, cách thức thu hồi, phân chia lợi ích và kèm theo đó là thực hiện đồng bộ các giải pháp về an sinh xã hội, đảm bảo cuộc sống của người dân [12]. Các công trình nghiên cứu về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng ở thành phố Hà Nội Trần Đức Phương, 2015. “Tái định cư ở thành phố Hà Nội: Nghiên cứu sự tác động đến đời sống kinh tế - xã hội của người dân” Luận án Tiến sỹ, trường Đại học kinh tế, Đại học học Quốc gia Hà Nội.
Luận án đã hệ thống hóa và góp phần làm rõ hơn cơ sở ký luận về tái định cư và tác động của tái định cư đến đời sống kinh tế, xã hội của người dân. 8 z Luận án đã phân tích, đánh giá thực trạng vai trò quản lý của Nhà nước đối với vấn đề TĐC và đảm bảo đời sống của người dân thông qua việc ban hành và thực hiện hệ thống các văn bản pháp lý về đất đai, về bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển. Qua việc điều tra, khảo sát tại 5 khu TĐC tập trung ở thành phố Hà Nội, luận án làm rõ thực tế tác động của quá trình TĐC đến đời sống kinh tế, xã hội của người dân qua việc đánh giá các vấn đề: đất đai, nhà cửa, thu nhập, việc làm, y tế, giáo dục, văn hóa, hòa nhập cộng đồng, tiếp cận dịch vụ công, an ninh trật tự xã hội và vệ sinh môi trường. Luận án đã chỉ ra định hướng phát triển đô thị của thành phố Hà Nội trong tương lai, xác định mục tiêu phát triển, nhu cầu về TĐC và đề xuất các quan điểm giải quyết vấn đề TĐC và đảm bảo ổn định bền vững đời sống kinh tế, xã hội của người dân TĐC.
Luận án cũng đề xuất 7 nhóm giải pháp chủ yếu nhằm ổn định bền vững đời sống kinh tế, xã hội của người dân trong quá trình TĐC [21]. Nguyễn Thị Thanh,2011. “Tăng cường quản lý Nhà nước đối với chuyển đổi mục đích sử dụng về đất đai trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại Thành phố Hà Nội” Luận văn thạc sỹ, trường Đại học Kinh tế quốc dân. Luận văn nghiên cứu các chính sách về chuyển đổi mục đích sử dụng đất và vấn đề thu hồi đất [25].
Hoàng Xuân Nghĩa, 2013. “Một số vấn đề phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”. Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia.