Chiến Lược Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Ngành Dừa Tại Bến Tre

Chuyên khảo phân tích Luận văn chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh ngành dừa bến tre, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Văn Niệm
• Người hướng dẫn: TS. Trần Tiến Khai
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Chiến Lược Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Ngành Dừa Bến Tre
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.2. Nguồn thông tin
• 1.6. Cấu trúc của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. Lý thuyết năng lực cạnh tranh
• 2.2. Lý thuyết về cụm ngành
• 2.3. Tổng quan các nghiên cứu trước
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỤM NGÀNH DỪA BẾN TRE
• 3.1. Các yếu tố lợi thế tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên
• 3.1.2. Tổng quan về cây dừa
• 3.1.3. Khái quát sự phát triển cụm ngành dừa Bến Tre
• 3.2. Năng lực cạnh tranh ở cấp độ địa phương
• 3.2.1. Hạ tầng văn hóa, xã hội, y tế và giáo dục
• 3.2.2. Các chính sách kinh tế vĩ mô
• 3.2.2.1. Chính sách tài khóa
• 3.2.2.2. Chiến lược phát triển ngành dừa
• 3.3. Năng lực cạnh tranh ở cấp độ doanh nghiệp
• 3.3.1. Chất lượng môi trường kinh doanh và hạ tầng kỹ thuật
• 3.3.1.1. Các điều kiện yếu tố sản xuất
• 3.3.1.2. Bối cảnh cho chiến lược và cạnh tranh của doanh nghiệp
• 3.3.1.3. Các điều kiện yếu tố nhu cầu
• 3.3.1.4. Các ngành hỗ trợ và có liên quan
• 3.3.2. Trình độ phát triển cụm ngành
• 3.3.3. Độ tinh thông trong chiến lược và hoạt động của doanh nghiệp
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ngành Dừa Bến Tre Tiềm Năng và Vị Thế Hiện Tại

Ngành dừa đóng vai trò quan trọng trong kinh tế, văn hóa, xã hội của Bến Tre. Nghiên cứu, xác định vị trí, năng lực cạnh tranh ngành dừa và đề xuất chiến lược phát triển bền vững là cần thiết. Bến Tre đã hình thành yếu tố cơ bản cho năng lực cạnh tranh vững mạnh, nhưng chưa phát triển hiệu quả. Các yếu tố như liên kết thị trường lỏng lẻo, thể chế hỗ trợ chưa mạnh, hạ tầng giao thông và nghiên cứu kém phát triển còn nhiều hạn chế. Theo IPC (2012), Bến Tre có 52.463 ha dừa, chiếm 61,8% diện tích đất trồng cây lâu năm của tỉnh và chiếm khoảng 37% diện tích dừa của cả nước. Tuy vậy, theo đánh giá của các quốc gia thành viên Hiệp hội dừa Châu Á Thái Bình Dương (APCC), “giá trị sử dụng và giá trị tăng thêm của dừa Việt Nam tương đương với 1 triệu ha”.

1.1. Vai trò của ngành dừa trong kinh tế Bến Tre

Ngành dừa là động lực tăng trưởng kinh tế của Bến Tre, đặc biệt thông qua xuất khẩu. Các sản phẩm từ dừa đa dạng, xuất khẩu sang 80 quốc gia. Cây dừa còn là cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu do khả năng chịu mặn, ngập lụt. Theo tính toán của Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NN&PTNT) Bến Tre thì trồng dừa chuyên canh có chi phí thấp nhất, nhưng hiệu quả lại đứng hàng thứ 4 (nếu trồng xen cacao thì đứng thứ nhất) trong số 9 hình thức canh tác cây trồng phổ biến hiện nay.

1.2. Thực trạng sản xuất và chế biến dừa tại Bến Tre

Sản xuất dừa tại Bến Tre chủ yếu dừng lại ở kỹ thuật canh tác, chế biến và gia tăng sản lượng. Chưa có nhiều nghiên cứu về sản phẩm sau thu hoạch và thị trường, đặc biệt là nghiên cứu tổng thể về cụm ngành, năng lực cạnh tranh ngành dừa. Giá trị gia tăng của sản phẩm dừa còn thấp do yếu kém về công nghệ. Năng suất sản xuất thấp, chi phí trung gian lớn, các tác nhân trong chuỗi giá trị chưa liên kết chặt chẽ.

II. Thách Thức Của Ngành Dừa Rào Cản Năng Lực Cạnh Tranh

Ngành dừa Bến Tre đối mặt nhiều thách thức ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh. Thương nhân Trung Quốc thu mua dừa nguyên liệu gây khó khăn cho doanh nghiệp trong nước. Thị trường dừa thế giới biến động, bộc lộ sự yếu kém của ngành. Các yếu tố sản xuất chưa chuyên biệt, mô hình sản xuất tích hợp còn hạn chế. Doanh nghiệp chưa nhận thức rõ tầm quan trọng của chiến lược kinh doanh và bí mật công nghệ. Cụm ngành dừa chưa tạo được những yếu tố sản xuất mang tính chuyên biệt, chưa có nhiều mô hình sản xuất tích hợp nhằm gia tăng hiệu quả sản xuất và năng lực cạnh tranh.

2.1. Yếu kém trong chuỗi giá trị ngành dừa

Liên kết thị trường còn lỏng lẻo, mua bán qua nhiều tầng nấc trung gian. Các thể chế hỗ trợ chưa mạnh, hạ tầng giao thông và nghiên cứu còn kém phát triển. Chi phí đầu vào cao, tiêu chuẩn sản phẩm chưa thống nhất tạo ra hạn chế cho doanh nghiệp. Sản phẩm chủ yếu vẫn còn chế biến thô, tiêu thụ nội địa ít, tập trung xuất khẩu ở thị trường dễ tính.

2.2. Hạn chế về công nghệ và quản lý

Trình độ công nghệ còn yếu kém, năng suất sản xuất thấp. Chi phí trung gian chiếm tỷ lệ lớn. Các tác nhân trong chuỗi giá trị sản phẩm dừa chưa có sự liên kết chặt chẽ, hoạt động tự phát. Chính quyền địa phương chưa nhận thức về tầm quan trọng của cụm ngành, chưa phát huy vai trò điều phối.

2.3. Ảnh hưởng của biến động thị trường và cạnh tranh

Thương nhân Trung Quốc tham gia thu mua dừa nguyên liệu gây khó khăn cho doanh nghiệp trong nước. Thị trường dừa thế giới thường xuyên biến động. Cần đánh giá năng lực cạnh tranh và vai trò của nhà nước đối với sự phát triển của ngành.

III. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Ngành Dừa Bến Tre

Để nâng cao năng lực cạnh tranh ngành dừa Bến Tre, cần phát huy lợi thế trong giai đoạn trồng dừa, nhất là việc xen canh, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật. Xây dựng chiến lược tổ chức sản xuất hợp lý nhằm cắt giảm chi phí trung gian, trước mắt là xây dựng các tổ hợp tác tại nông dân để cung ứng sản phẩm sơ chế. Đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng là ưu tiên hàng đầu. Cần có chiến lược cân bằng lợi ích giữa xuất khẩu dừa trái thô với chế biến trong nước để đảm bảo nguồn nguyên liệu cho doanh nghiệp, đảm bảo an sinh xã hội.

3.1. Phát triển sản xuất và chế biến bền vững

Tiếp tục phát huy lợi thế trong giai đoạn trồng dừa, nhất là việc xen canh, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật. Xây dựng chiến lược tổ chức sản xuất hợp lý nhằm cắt giảm chi phí trung gian, trước mắt là xây dựng các tổ hợp tác tại nông dân để cung ứng các sản phẩm sơ chế.

3.2. Đầu tư cơ sở hạ tầng và công nghệ

Đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng là những hành động cần được ưu tiên. Nâng cấp công nghệ chế biến để tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm dừa. Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới.

3.3. Cân bằng lợi ích và phát triển thị trường

Chiến lược cân bằng lợi ích giữa việc xuất khẩu dừa trái thô với chế biến trong nước nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu cho các doanh nghiệp, đảm bảo an sinh xã hội. Tăng cường các hoạt động về phân phối sản phẩm, phát triển thị trường cần được lưu ý.

IV. Chiến Lược Phát Triển Thị Trường và Thương Hiệu Dừa Bến Tre

Chiến lược tăng cường hoạt động phân phối sản phẩm, phát triển thị trường cần được chú trọng. Tăng cường sự liên kết giữa các ngành có liên quan trong cụm ngành dừa. Xây dựng và quảng bá thương hiệu dừa Bến Tre để nâng cao giá trị sản phẩm. Cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong hoạt động xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường. Nhận thức được vai trò to lớn của cây dừa đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, trong thời gian qua, Bến Tre đã có sự đầu tư phát triển cho ngành dừa nhưng chủ yếu chỉ dừng lại ở kỹ thuật canh tác, chế biến và gia tăng sản lượng.

4.1. Mở rộng thị trường tiêu thụ dừa

Phát triển thị trường nội địa và xuất khẩu. Nghiên cứu thị hiếu người tiêu dùng để phát triển sản phẩm phù hợp. Tham gia các hội chợ triển lãm để quảng bá sản phẩm dừa Bến Tre.

4.2. Xây dựng thương hiệu dừa Bến Tre

Xây dựng câu chuyện thương hiệu độc đáo cho dừa Bến Tre. Đăng ký bảo hộ thương hiệu dừa Bến Tre. Nâng cao chất lượng sản phẩm để tạo dựng uy tín với người tiêu dùng.

4.3. Hợp tác và liên kết trong chuỗi giá trị

Tăng cường sự liên kết giữa các ngành có liên quan trong cụm ngành dừa. Hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước để phát triển thị trường. Xây dựng chuỗi cung ứng dừa bền vững.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Mô Hình Phát Triển Ngành Dừa Bền Vững

Các khuyến nghị được rút ra trong nghiên cứu là: tiếp tục phát huy lợi thế trong giai đoạn trồng dừa, nhất là việc xen canh, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật; xây dựng chiến lược tổ chức sản xuất hợp lý nhằm cắt giảm chi phí trung gian, trước mắt là xây dựng các tổ hợp tác tại nông dân để cung ứng các sản phẩm sơ chế; đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng là những hành động cần được ưu tiên. Tiếp theo, chiến lược cân bằng lợi ích giữa việc xuất khẩu dừa trái thô với chế biến trong nước nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu cho các doanh nghiệp, đảm bảo an sinh xã hội; chiến lược tăng cường các hoạt động về phân phối sản phẩm, phát triển thị trường cần được lưu ý, và cuối cùng là tăng cường sự liên kết giữa các ngành có liên quan trong cụm ngành dừa.

5.1. Phát triển nông nghiệp dừa bền vững

Áp dụng các phương pháp canh tác dừa hữu cơ và bền vững. Quản lý tài nguyên nước hiệu quả trong sản xuất dừa. Bảo tồn đa dạng sinh học trong vườn dừa.

5.2. Phát triển công nghiệp chế biến dừa xanh

Sử dụng công nghệ chế biến thân thiện với môi trường. Giảm thiểu chất thải trong quá trình chế biến dừa. Tái sử dụng các phụ phẩm từ dừa.

VI. Tương Lai Ngành Dừa Bến Tre Cơ Hội và Định Hướng Phát Triển

Ngành dừa Bến Tre có nhiều cơ hội phát triển trong tương lai nhờ nhu cầu tiêu dùng dừa ngày càng tăng trên thế giới. Cần nắm bắt cơ hội này để đưa ngành dừa Bến Tre vươn lên một tầm cao mới. Định hướng phát triển ngành dừa Bến Tre là trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Nhu cầu nguyên liệu dừa ngày càng tăng cao bởi việc sử dụng để chế biến ra các sản phẩm có tiềm năng tiêu thụ lớn như thực phẩm, mỹ phẩm, dược phẩm, hóa chất… nhất là khi hàng loạt công dụng kỳ diệu của dừa được công bố, ví dụ khả năng đề kháng được virus HIV (ACIAR, 2005 và Ranweera, 2007).

6.1. Cơ hội từ thị trường dừa thế giới

Nhu cầu tiêu dùng dừa ngày càng tăng trên thế giới. Xu hướng sử dụng các sản phẩm tự nhiên và hữu cơ. Các hiệp định thương mại tự do mở ra cơ hội xuất khẩu dừa.

6.2. Định hướng phát triển ngành dừa Bến Tre

Trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh. Nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm dừa. Phát triển ngành dừa bền vững và thân thiện với môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành dừa giữ vị trí quan trọng trong kinh tế - xã hội tỉnh Bến Tre, chiếm 61,8% diện tích đất trồng cây lâu năm của tỉnh và khoảng 37% diện tích dừa cả nước, tương đương hơn 52.463 ha (IPC, 2012). Với hơn 40 mặt hàng đa dạng và xuất khẩu sang 80 quốc gia, ngành dừa đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế địa phương, với kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm dừa đạt 159 triệu USD, chiếm 43,8% tổng kim ngạch xuất khẩu tỉnh năm 2011 (Vũ Thành Tự Anh, 2011). Tuy nhiên, ngành còn nhiều thách thức như liên kết thị trường lỏng lẻo, chi phí đầu vào cao, cơ sở hạ tầng chưa phát triển đồng bộ, và sản phẩm chủ yếu chế biến thô, tiêu thụ nội địa hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá năng lực cạnh tranh (NLCT) của cụm ngành dừa Bến Tre trong bối cảnh toàn cầu, phân tích các yếu tố tự nhiên, cấp địa phương và doanh nghiệp, từ đó đề xuất chiến lược phát triển bền vững, nâng cao năng suất và giá trị gia tăng sản phẩm. Phạm vi nghiên cứu bao gồm hoạt động sản xuất, chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp, chính sách địa phương và so sánh với các quốc gia có ngành dừa phát triển như Philippines, Indonesia, Sri Lanka và Thái Lan.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc định vị ngành dừa Bến Tre trên thị trường quốc tế, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách phát triển ngành, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế, tạo việc làm và phát triển bền vững cho địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết năng lực cạnh tranh của Michael E. Porter, trong đó năng lực cạnh tranh được hiểu là khả năng tạo ra hàng hóa, dịch vụ có giá trị thông qua sử dụng hiệu quả nguồn lực con người, vốn và tài nguyên thiên nhiên (Porter, 2010). Khung lý thuyết được mở rộng bởi Vũ Thành Tự Anh (2011) với ba nhóm nhân tố chính:

• Yếu tố lợi thế sẵn có của địa phương: vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên, quy mô địa phương.
• Năng lực cạnh tranh cấp địa phương: chất lượng hạ tầng xã hội, thể chế chính trị, chính sách tài khóa, tín dụng và cơ cấu kinh tế.
• Năng lực cạnh tranh cấp doanh nghiệp: môi trường kinh doanh, hạ tầng kỹ thuật, trình độ phát triển cụm ngành, hoạt động và chiến lược doanh nghiệp.

Mô hình Kim cương Porter được áp dụng để phân tích bốn yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh doanh nghiệp: điều kiện sản xuất, điều kiện nhu cầu, các ngành công nghiệp phụ trợ và bối cảnh chiến lược cạnh tranh.

Lý thuyết về cụm ngành cũng được sử dụng để đánh giá sự tương tác giữa các doanh nghiệp và thể chế hỗ trợ trong một khu vực địa lý, nhằm tăng năng suất, đổi mới và hình thành doanh nghiệp mới (Porter, 2008).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích số liệu thống kê và phỏng vấn chuyên gia, lãnh đạo cơ quan chuyên môn và doanh nghiệp điển hình. Cỡ mẫu khảo sát gồm 120 hộ nông dân, 20 cơ sở thương lái trung gian, 10 cơ sở thu gom sơ chế dừa trái, 5 cơ sở than thiêu kết, 10 cơ sở sơ chế xơ dừa, 3 cơ sở chế biến thạch dừa, 2 cơ sở chế biến kẹo dừa, 1 cơ sở chế biến thủ công mỹ nghệ và 5 nhà máy chế biến sản phẩm xuất khẩu (Trần Tiến Khai et al., 2011).

Nguồn dữ liệu chính gồm số liệu sơ cấp từ đề tài “Phân tích chuỗi giá trị dừa Bến Tre” (2011), báo cáo của UBND tỉnh Bến Tre, Sở Công Thương, Sở Khoa học và Công nghệ, Hiệp hội dừa Châu Á – Thái Bình Dương (APCC), cùng các nghiên cứu trước đó của tổ chức Prosperity Initiative (2008-2009).

Phân tích dữ liệu được thực hiện theo khung lý thuyết năng lực cạnh tranh và mô hình Kim cương Porter, kết hợp so sánh với các quốc gia có ngành dừa phát triển nhằm xác định lợi thế và hạn chế của cụm ngành dừa Bến Tre.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Lợi thế về điều kiện sản xuất: Bến Tre có diện tích dừa lớn nhất Việt Nam với năng suất trung bình 10.642 trái/ha (2010), cao hơn nhiều so với Indonesia (4.273 trái/ha) và Philippines (3.719 trái/ha) (Trần Tiến Khai et al., 2011). Chất lượng quả dừa cũng đứng đầu thế giới với trọng lượng trung bình 1.500 gram/quả, vượt mức bình quân thế giới 1.300 gram (PI, 2009). Tuy nhiên, quy mô vườn dừa nhỏ (0,82 ha/hộ) dẫn đến chi phí canh tác cao hơn Philippines (2,4 ha/hộ).

2. Hạ tầng và môi trường kinh doanh còn hạn chế: Hệ thống giao thông chưa đáp ứng nhu cầu phát triển công nghiệp, chỉ có 35/2.837 cầu có tải trọng trên 12 tấn (UBND tỉnh Bến Tre, 2011). Liên kết thị trường còn lỏng lẻo, hoạt động mua bán qua nhiều tầng trung gian làm tăng chi phí trung gian, ảnh hưởng đến lợi nhuận của nông dân và doanh nghiệp. Lãi suất vay cao (22%/năm) so với Trung Quốc (dưới 10%) làm giảm sức cạnh tranh doanh nghiệp (Trần Tiến Khai et al., 2011).

3. Sản phẩm chủ yếu chế biến thô, thị trường tiêu thụ hạn chế: Các sản phẩm dừa chủ lực như cơm dừa nạo sấy, than hoạt tính, kẹo dừa chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu nhưng giá trị gia tăng còn thấp. Thị trường xuất khẩu chủ yếu là các nước dễ tính như Trung Đông, Trung Quốc, chưa khai thác hiệu quả thị trường khó tính như EU, Hoa Kỳ. Tiêu thụ nội địa còn thấp, bình quân đầu người thấp hơn nhiều so với các nước phát triển (Vũ Thành Tự Anh, 2011).

4. Các ngành hỗ trợ và liên quan phát triển chưa đồng bộ: Trung tâm nghiên cứu dừa Đồng Gò và Hiệp hội Dừa mới thành lập năm 2010 chưa phát huy hết vai trò. Các cơ sở đào tạo nghề, nghiên cứu thị trường, dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp còn yếu, thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị. Việc bảo hộ sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn sản phẩm chưa được quan tâm đúng mức (Trần Tiến Khai et al., 2011).

Thảo luận kết quả

Ngành dừa Bến Tre có lợi thế tự nhiên và năng suất vượt trội so với nhiều quốc gia trong khu vực, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển. Tuy nhiên, hạn chế về quy mô sản xuất nhỏ lẻ, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ và chi phí trung gian cao làm giảm hiệu quả kinh tế. Sự thiếu liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị khiến nguồn nguyên liệu không ổn định, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh doanh nghiệp.

So với các nước như Philippines và Indonesia, Bến Tre chưa tận dụng được lợi thế về mô hình sản xuất tích hợp và phát triển sản phẩm giá trị cao. Thị trường tiêu thụ chủ yếu là các nước dễ tính, chưa tạo động lực đổi mới công nghệ và nâng cao chất lượng sản phẩm. Việc thiếu các tiêu chuẩn quốc gia và bảo hộ sở hữu trí tuệ làm giảm uy tín thương hiệu dừa Bến Tre trên thị trường quốc tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh năng suất dừa giữa các quốc gia, bảng phân tích chi phí trung gian trong chuỗi giá trị, và sơ đồ mô hình cụm ngành dừa Bến Tre để minh họa các mối liên kết và điểm yếu hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát huy lợi thế trồng dừa và áp dụng kỹ thuật tiên tiến: Tiếp tục cải tạo vườn dừa, thay thế giống lão hóa bằng giống năng suất cao, áp dụng kỹ thuật xen canh với cây cacao để tăng năng suất và chất lượng. Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể: Sở NN&PTNT, nông dân, doanh nghiệp.

2. Tổ chức sản xuất hợp lý, giảm chi phí trung gian: Hiệp hội Dừa phối hợp với các tổ chức địa phương xây dựng mô hình tổ hợp tác, chi hội trồng dừa để thu gom, sơ chế nguyên liệu trực tiếp cho doanh nghiệp, giảm bớt các khâu trung gian. Đồng thời, ưu tiên đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông, logistic. Thời gian: 2-4 năm. Chủ thể: Hiệp hội Dừa, UBND tỉnh, nhà đầu tư.

3. Cân bằng lợi ích giữa xuất khẩu dừa trái thô và chế biến trong nước: Điều tra, khảo sát nguồn nguyên liệu tại các tỉnh lân cận để đảm bảo cung ứng ổn định cho nhà máy chế biến. Khuyến khích phát triển sản phẩm giá trị cao, hạn chế sản xuất hàng tiêu dùng đồng loạt. Thời gian: 1-3 năm. Chủ thể: Sở NN&PTNT, Sở Kế hoạch và Đầu tư, doanh nghiệp.

4. Xây dựng tiêu chuẩn sản phẩm và bảo hộ thương hiệu: Ban hành bộ tiêu chuẩn quốc gia cho sản phẩm dừa, thiết lập hệ thống cấp chứng chỉ và giám sát chất lượng. Tuyên truyền, hỗ trợ doanh nghiệp đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ, chỉ dẫn địa lý. Thời gian: 2 năm. Chủ thể: Sở KH&CN, Hiệp hội Dừa, doanh nghiệp.

5. Phát triển thị trường nội địa và xuất khẩu: Đẩy mạnh quảng bá, xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường khó tính như EU, Hoa Kỳ. Phát triển sản phẩm mới như sữa dừa, mặt nạ collagen, dầu dừa tinh khiết. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Hiệp hội Dừa, doanh nghiệp, cơ quan xúc tiến thương mại.

6. Tăng cường liên kết ngành hỗ trợ và nghiên cứu phát triển: Đầu tư nâng cấp Trung tâm nghiên cứu dừa Đồng Gò, xây dựng trường đại học chuyên ngành dừa, phát triển quỹ khoa học công nghệ hỗ trợ nghiên cứu sản phẩm và thị trường. Thời gian: 5 năm trở lên. Chủ thể: UBND tỉnh, Sở KH&CN, các trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách địa phương: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển ngành dừa, quản lý nguồn nguyên liệu, hỗ trợ doanh nghiệp và phát triển hạ tầng.

2. Doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu dừa: Hiểu rõ về năng lực cạnh tranh, các yếu tố ảnh hưởng và chiến lược phát triển sản phẩm, thị trường, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo: Tham khảo để phát triển chương trình đào tạo, nghiên cứu khoa học kỹ thuật, hỗ trợ đổi mới công nghệ và phát triển sản phẩm mới trong ngành dừa.

4. Nhà đầu tư và các tổ chức tài chính: Đánh giá tiềm năng và rủi ro đầu tư vào ngành dừa Bến Tre, từ đó đưa ra quyết định đầu tư phù hợp, hỗ trợ phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngành dừa Bến Tre có lợi thế cạnh tranh gì so với các nước trong khu vực?
   Bến Tre có năng suất dừa trung bình 10.642 trái/ha, cao hơn nhiều so với Indonesia (4.273 trái/ha) và Philippines (3.719 trái/ha). Chất lượng quả dừa cũng đứng đầu thế giới với trọng lượng trung bình 1.500 gram/quả, tạo lợi thế về nguyên liệu đầu vào chất lượng cao.

2. Những khó khăn chính trong phát triển ngành dừa Bến Tre là gì?
   Khó khăn gồm liên kết thị trường lỏng lẻo, chi phí trung gian cao do nhiều tầng nấc thương lái, cơ sở hạ tầng giao thông chưa đồng bộ, thiếu lao động chuyên sâu, và sản phẩm chủ yếu chế biến thô, chưa phát triển thị trường nội địa.

3. Làm thế nào để giảm chi phí trung gian trong chuỗi giá trị dừa?
   Tổ chức các mô hình hợp tác, tổ hợp tác thu gom và sơ chế nguyên liệu trực tiếp giữa nông dân và doanh nghiệp, giảm bớt các khâu trung gian. Đồng thời đầu tư phát triển hạ tầng giao thông và logistic để giảm chi phí vận chuyển.

4. Ngành dừa Bến Tre nên tập trung phát triển sản phẩm nào để nâng cao giá trị?
   Nên phát triển các sản phẩm giá trị cao như sữa dừa, dầu dừa tinh khiết (VCO), mặt nạ collagen, than hoạt tính từ gáo dừa, và các sản phẩm tích hợp nhằm đa dạng hóa sản phẩm và tăng giá trị gia tăng.

5. Vai trò của chính quyền địa phương trong phát triển ngành dừa là gì?
   Chính quyền cần xây dựng chính sách hỗ trợ đầu tư, ban hành tiêu chuẩn sản phẩm, bảo hộ thương hiệu, phát triển hạ tầng, thúc đẩy liên kết các tác nhân trong chuỗi giá trị và hỗ trợ nghiên cứu phát triển công nghệ, thị trường.

Kết luận

• Bến Tre có lợi thế về diện tích, năng suất và chất lượng dừa, tạo nền tảng phát triển ngành dừa cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.
• Ngành dừa còn tồn tại nhiều hạn chế về liên kết thị trường, chi phí trung gian, cơ sở hạ tầng và phát triển sản phẩm giá trị cao.
• Cần tổ chức sản xuất hợp lý, giảm chi phí trung gian, cân bằng lợi ích giữa xuất khẩu nguyên liệu và chế biến trong nước.
• Xây dựng tiêu chuẩn sản phẩm, bảo hộ thương hiệu và phát triển thị trường nội địa cùng thị trường khó tính quốc tế.
• Tăng cường liên kết ngành hỗ trợ, đầu tư nghiên cứu phát triển và đào tạo nhân lực chuyên sâu cho ngành dừa.

Next steps: Triển khai các chiến lược đề xuất trong 3-5 năm tới, tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan, đồng thời theo dõi và đánh giá hiệu quả để điều chỉnh kịp thời.

Các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để phát huy tối đa tiềm năng ngành dừa Bến Tre, hướng tới phát triển bền vững và nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

a BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN VĂN NIỆM CHIẾN LƢỢC NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH DỪA BẾN TRE LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2012 b BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT NGUYỄN VĂN NIỆM CHIẾN LƢỢC NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH DỪA BẾN TRE Chuyên ngành: Chính sách công Mã số: 603114 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Trần Tiến Khai LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh, năm 2012 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện.

Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trƣờng Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright. Hồ Chí Minh, năm 2012 Tác giả Nguyễn Văn Niệm ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy cô Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright đã tận tình truyền đạt kiến thức và tạo môi trường, điều kiện thuận lợi nhất trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện luận văn này, đặc biệt là Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh, người đã truyền cho tôi cảm hứng về môn học cũng như những hướng dẫn trong quá trình thực hiện đề cương luận văn. Với lòng kính trọng và biết ơn, tôi xin được gửi đến Tiến sĩ Trần Tiến Khai lời cảm ơn sâu sắc, thầy đã tạo điều kiện cho tôi có cơ hội được tiếp xúc thực tế với môi trường nghiên cứu khoa học; đã khuyến khích, chỉ dẫn tận tình cho tôi trong suốt thời gian thực hiện nghiên cứu này.

Xin chân thành cảm ơn các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp đã hợp tác chia sẻ thông tin, cung cấp cho tôi nhiều nguồn tư liệu, tài liệu hữu ích phục vụ cho đề tài nghiên cứu. Đặc biệt xin được gửi lời cảm ơn đến tất cả các anh chị trong Sở Khoa học và Công nghệ Bến Tre đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi được tham gia chương trình học lý thú và bổ ích này. Tôi cũng xin gửi lời tri ân sâu sắc đến gia đình và những người bạn đã động viên, hỗ trợ rất tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập, làm việc và hoàn thành luận văn. iii TÓM TẮT Ngành dừa chiếm giữ vị trí quan trọng trong đời sống kinh tế – văn hóa – xã hội của tỉnh Bến Tre nên việc nghiên cứu, xác định vị trí, năng lực cạnh tranh, từ đó đề xuất các chiến lƣợc phát triển bền vững ngành dừa là một nhu cầu cần thiết.

Thông qua phân tích, tác giả đã nhận thấy Bến Tre đã hình thành đƣợc những yếu tố cơ bản cho năng lực cạnh tranh vững mạnh của ngành trong tƣơng lai, tuy nhiên các yếu tố này chƣa thực sự phát triển và phát huy hiệu quả, cụ thể: Trong yếu tố điều kiện sản xuất, việc liên kết thị trƣờng còn lỏng lẻo, hoạt động mua bán qua nhiều tầng nấc trung gian, các thể chế hỗ trợ chƣa mạnh, cơ sở hạ tầng giao thông và hạ tầng nghiên cứu còn kém phát triển; trong bối cảnh về chiến lƣợc và cạnh tranh của doanh nghiệp, chƣa thực hiện liên kết vùng nguyên liệu, chi phí đầu vào cao cùng với các tiêu chuẩn sản phẩm chƣa thống nhất đã tạo ra những hạn chế của doanh nghiệp; trong các điều kiện về nhu cầu, các sản phẩm của ngành chủ yếu vẫn còn chế biến thô, đƣợc tiêu thụ nội địa rất ít và tập trung xuất khẩu ở thị trƣờng dễ tính; trong yếu tố của các ngành hỗ trợ và có liên quan, các tác nhân có mối liên hệ khá rời rạc, dịch vụ hỗ trợ chƣa nhiều và nhà cung ứng có năng lực chƣa mạnh là những cản ngại lớn cho điều kiện này. Bên cạnh đó, cụm ngành dừa chƣa tạo đƣợc những yếu tố sản xuất mang tính chuyên biệt, chƣa có nhiều mô hình sản xuất tích hợp nhằm gia tăng hiệu quả sản xuất và năng lực cạnh tranh. Các doanh nghiệp trong ngành chƣa có nhiều nhận thức về tầm quan trọng của chiến lƣợc kinh doanh và bí mật công nghệ. Các khuyến nghị đƣợc rút ra trong nghiên cứu là: tiếp tục phát huy lợi thế trong giai đoạn trồng dừa, nhất là việc xen canh, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật; xây dựng chiến lƣợc tổ chức sản xuất hợp lý nhằm cắt giảm chi phí trung gian, trƣớc mắt là xây dựng các tổ hợp tác tại nông dân để cung ứng các sản phẩm sơ chế; đầu tƣ phát triển cơ sở hạ tầng là những hành động cần đƣợc ƣu tiên.

Tiếp theo, chiến lƣợc cân bằng lợi ích giữa việc xuất khẩu dừa trái thô với chế biến trong nƣớc nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu cho các doanh nghiệp, đảm bảo an sinh xã hội; chiến lƣợc tăng cƣờng các hoạt động về phân phối sản phẩm, phát triển thị trƣờng cần đƣợc lƣu ý, và cuối cùng là tăng cƣờng sự liên kết giữa các ngành có liên quan trong cụm ngành dừa. iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC HÌNH VẼ.

vii DANH MỤC HỘP. vii CHƢƠNG 1.1 Bối cảnh nghiên cứu .2 Mục tiêu của đề tài .3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu .5 Phƣơng pháp nghiên cứu .1 Phƣơng pháp nghiên cứu .2 Nguồn thông tin .6 Cấu trúc của nghiên cứu. 6 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC .1 Lý thuyết năng lực cạnh tranh .2 Lý thuyết về cụm ngành .3 Tổng quan các nghiên cứu trƣớc. 9 PHÂN TÍCH NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỤM NGÀNH DỪA BẾN TRE .1 Các yếu tố lợi thế tự nhiên .1 Vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên .2 Tổng quan về cây dừa:.3 Khái quát sự phát triển cụm ngành dừa Bến Tre .2 Năng lực cạnh tranh ở cấp độ địa phƣơng .1 Hạ tầng văn hóa, xã hội, y tế và giáo dục: .2 Các chính sách kinh tế vĩ mô .1 Chính sách tài khóa: .2 Chiến lƣợc phát triển ngành dừa .3 Năng lực cạnh tranh ở cấp độ doanh nghiệp .1 Chất lƣợng môi trƣờng kinh doanh và hạ tầng kỹ thuật .1 Các điều kiện yếu tố sản xuất .2 Bối cảnh cho chiến lƣợc và cạnh tranh của doanh nghiệp .3 Các điều kiện yếu tố nhu cầu .4 Các ngành hỗ trợ và có liên quan.2 Trình độ phát triển cụm ngành .3 Độ tinh thông trong chiến lƣợc và hoạt động của doanh nghiệp.

35 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. Tiếp tục phát huy lợi thế sẵn có ở giai đoạn trồng dừa. Tổ chức sản xuất hợp lý, cắt giảm chi phí trung gian. Cân bằng lợi ích giữa việc xuất khẩu dừa trái thô với chế biến trong nƣớc.

Chú trọng hoạt động phân phối, tiêu thụ sản phẩm, phát triển thị trƣờng. Tăng cƣờng sự liên kết giữa các ngành hỗ trợ và có liên quan. 38 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Bảng chiết tính chi phí/lợi ích một số cây trồng phổ biến tại Bến Tre.

Đánh giá năng lực cạnh tranh của thƣơng nhân Trung Quốc. Cơ cấu thu – chi ngân sách địa phƣơng. Bảng so sánh chất lƣợng dừa trái của Việt Nam với các nƣớc. Danh sách các cơ quan, hiệp hội, cơ sở nghiên cứu ngành dừa ở các nƣớc 48 Phụ lục 3.

Diễn biến giá dừa trái và cơm dừa sấy, giai đoạn 2009-2011. Các nƣớc sản xuất chỉ xơ dừa hàng đầu thế giới. Chuỗi sản phẩm dừa ở một số quốc gia. Mƣời quốc gia tiêu thụ dừa hàng đầu thế giới.

Một số đề tài nghiên cứu về cây dừa do Sở Khoa học và Công nghệ Bến Tre quản lý, giai đoạn 2004-2011. Biến động về số lƣợng doanh nghiệp trong ngành dừa. Vốn đầu tƣ của ngành chế biến dừa, giai đoạn 2001 – 2005 và 2009. Ƣớc tính năng lực tiêu thụ dừa nguyên liệu của các doanh nghiệp chế biến dừa tại Bến Tre năm 2011.

Danh sách các cá nhân trả lời phỏng vấn. 59 vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT APCC Asian Pacific Coconut Community: Cộng đồng dừa châu Á – Thái Bình Dƣơng CNO Coconut Oil: Dầu dừa CQNN Cơ quan nhà nƣớc CT Công Thƣơng DC Desiccated Coconut: Cơm dừa sấy khô (cơm dừa nạo sấy) DNCBD Doanh nghiệp chế biến dừa ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long FAOSTAT Food and Agriculture Organization Statistics: Cơ quan Thống kê của tổ chức Lƣơng – Nông thế giới FDI Foreign Direct Investment: Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài GDP Gross Domestic Product: Tổng sản phẩm quốc nội HDI Human Development Index: Chỉ số phát triển con ngƣời KH&CN Khoa học và Công nghệ KTTĐ Kinh tế trọng điểm NLCT Năng lực cạnh tranh NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn PAPI Public Administration Perfomance Index: Chỉ số hiệu quả quản trị hành chính công PCI Provincial Competitiveness Index: Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh SXKD Sản xuất kinh doanh. UBND Ủy ban nhân dân USD United States Dollar: Đô-la Mỹ VCO Virgin Coconut Oil: Dầu dừa tinh khiết vii DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1. Các sản phẩm xuất khẩu chính của tỉnh Bến Tre giai đoạn 2001-2005 và 2006- 2010.

Ba phân vùng thổ nhƣỡng của tỉnh Bến Tre: ngọt, mặn và lợ. Các yếu tố nền tảng quyết định năng lực cạnh tranh của địa phƣơng. Kim ngạch xuất – nhập khẩu tỉnh Bến Tre, giai đoạn 2005-2010. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên địa bàn.

Chuỗi giá trị cây dừa Bến Tre. Kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng chủ lực từ dừa của Bến Tre. Đánh giá năng lực cạnh tranh cụm ngành dừa Bến Tre. Sơ đồ cụm ngành dừa Bến Tre trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

32 DANH MỤC HỘP Hộp 3. Bến Tre chịu ảnh hƣởng nặng nề của biến đổi khí hậu. Đề án Hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất chất lƣợng và Hội nhập tỉnh Bến Tre, giai đoạn 2008 – 2010 và đến 2015. Mặt nạ Collagen, sản phẩm sáng tạo của Bến Tre.

Quỹ phát triển Khoa học và Công nghệ tỉnh Bến Tre. Phát triển không đồng bộ giữa nguồn nguyên liệu và chế biến.1 Bối cảnh nghiên cứu Bến Tre là một tỉnh chậm phát triển ở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) nhƣng trong vòng 10 năm trở lại đây, tốc độ tăng trƣởng GDP của tỉnh luôn ở mức cao. Động lực phát triển đƣợc xác định chủ yếu là do sự gia tăng của các nhóm hàng xuất khẩu, mà chủ yếu là các sản phẩm từ dừa và thủy sản (Hình vẽ 1.