iii Lời cảm ơn Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Trường Đại học Y tế công cộng, ủy ban Dân Số Gia đình và Trẻ em, Quỹ Dân số liên hợp quốc, Trường Đại học Y dược thành phố Hồ Chí Minh, TS. Trịnh Hòa Bình, Ths. Đoàn Kim Thắng Viện Nghiên cứu phát triển xã hội, TS. Võ Văn Thắng Trường Đại học Y Dược Huế cùng các Cơ quan, tổ chức khác đã cung cấp cho tôi tài liệu để tiến hành rà soát.
Xin chân thành cảm ơn thầy Dương Minh Đức, cô Trần Thị Đức Hạnh, các bạn của tôi, Trần Vũ, Đỗ Thị Phượng Trường Trường Đại học Y tế công cộng đã giúp tôi thu thập nghiên cứu. Em đặc biệt gửi lời cảm ơn đến cô Bùi Thị Thu Hà, thầy Dương Minh Đức đã nhiệt tình hướng dẫn, giúp đỡ, góp ý, tạo mọi điều kiện thuận lợi trong quá trình nghiên cứu. Con luôn cảm ơn và tự hào vì bố mẹ sinh thành, nuôi dạy con, luôn quan tâm, động viên chăm sóc con, là chồ dựa cho con mọi nơi mọi lúc. 4 DANH MỤC VIÉT TẮT BYT Bộ Y tể JICA Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản LMAT Làm mẹ an toàn PH Phiếu hỏi PVS Phỏng vẩn sâu STB Người đỡ đẻ được đào tạo TLN Thảo luận nhóm UBDT ủy ban Dân tộc UNDP Quỹ Dân sổ thế giới UNFPA Quỹ Dân số Liên hợp quốc WB Ngân hàng thế giới WHO Tồ chức Y tế thế giới V MỤC LỤC Trang I - ĐẶT VÂN ĐỀ.1 II - MỤC TIÊU NGHIÊN cứu.2 III - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu.
Tiêu chuẩn lựa chọn nghiên cứu. Thu thập nghiên cứu. Sàng lọc nghiên cứu. Quản lý dữ liệu, phân tích và trích dẫn.
Hạn chế của báo cáo. 5 IV - KẾT QUẢ.6 A - Mô tả các nghiên cứu được rà soát. Đổi tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.
Thiết kể nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Chất lượng nghiên cứu. - Kết quả các nghiên cứu được rà soát.
Chăm sóc trước sinh của đồng bào dân tộc thiểu sổ. Hiểu biết các dấu hiệu nguy hiểm của đồng bào dân tộc thiểu số. Khám thai của đồng bào dân tộc thiêu sô. Tiêm phòng uốn ván của đồng bào dân tộc thiểu số.
Thiếu máu và uống bổ sung viên sắt của đồng bào dân tộc thiểu số. Dinh dưỡng trước khi sinh cùa đồng bào dân tộc thiểu sổ. Lao động trước sình của đồng bào dân tộc thiểu số. Vệ sinh khi mang thai của đồng bào dân tộc thiểu số.
Một sổ yếu tố khác ảnh hường đến chăm sóc trước sinh của đồng bào dân tộc thiểu số. Chăm sóc trong sinh của đồng bào dân tộc thiểu số. Địa điểm sinh con của đồng bào dân tộc thiểu số. Người đỡ khi sinh của đồng bào dân tộc thiểu so.
Xử trí khi sinh khó tại nhà của đồng bào dân tộc thiểu số. Chăm sóc sau sinh của đồng bào dân tộc thiểu số. Kiến thức sau sinh, các dấu hiệu nguy hiểm và cách xử. Chăm sóc y tế sau sinh của đồng bào dân tộc thiểu sổ.
Chăm sóc dinh dưỡng sau sinh và uống vitamin A cùa đồng bào dân tộc thiểu số. Vệ sinh sau sinh của đồng bào dân tộc thiểu số. Nghỉ ngơi sau sinh của đồng bào dân tộc thiểu số. Thực hành cho con bú của đồng bào dân tộc thiểu số.
Thực hiện kế hoạch hóa gia đình sau khi sinh. Một sổ phong tục, thói quen khác cần lưu ý ở đồng bào dân tộc thiểu số. Tổng kết một số yếu tố ành hưởng đến kiến thức, thái độ và hành vi trong chăm sóc trước, trong và sau sinh của đồng bào dân tộc thiểu số. về người phụ nữ.
về môi trường. về tinh hình cung cấp dịch vụ y tế. về địa bàn và dân tộc nghiên cứu. 38 VI - KÊT LUẬN.
Phương pháp nghiên cứu. Các kết quà tìm được.39 VII - KHUYẾN NGHỊ. 42 TÀI LIỆU THAM KHẢO.43 PHỤ LỤC 1: MẪU SÀNG LỌC. 47 PHỤ LỤC 2: MẲU TRÍCH/PHÂN TÍCH BÁO CÁO.48 DANH MỤC BẢNG BIẺƯ Bàng I: Đặc điểm các nghiên cứu đưa vào rà soát.8 Bảng 2: Thiết kế nghiên cứu và cỡ mẫu các nghiên cứu rà soát.
9 Bảng 3: Đánh giá chất lượng nghiên cứu.10 Bảng 4: Đánh giá chất lượng báo cáo. 11 Biểu đồ 1: Tì lệ phụ nữ được khám thai theo dân tộc.14 I - ĐẶT VẤN ĐẺ • Mồi năm trên thể giới có hơn nửa triệu phụ nữ bị tử vong liên quan đến thai nghén và sinh nở. Tử vong do các biến chứng liên quan đến thai nghén và sinh nở trở thành nguyên nhân tử vong hàng đầu của phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ ở các nước đang phát triển [1 ]. Tỷ suất tử vong mẹ có mối liên quan với khu vực địa lý, tình trạng kinh tế và yếu tố dân tộc.
Ví dụ phụ nữ nghèo, không được đi học và sổng ở khu vực nông thôn có nguy cơ tử vong liên quan đến mang thai và sinh nở cao hơn so với phụ nữ có trình độ học vấn cao hơn, điều kiện kinh tế tốt hơn và sống ở khu vực thành thị [1-4], Tại Việt Nam, năm 2004, ước tính ti suất tử vong mẹ trên toàn quốc là 165/100000 trẻ đẻ sống; nguy cơ tử vong mẹ là 1/248. Tỉ suất chết mẹ tương đối thấp ở khu vực đồng bằng và rất cao ở khu vực miền núi (81/100000 trẻ đẻ Sống so với 269/100000 trẻ đẻ sống), thấp đối với dân tộc Kinh và cao đối với các dân tộc thiểu số khác (80/100000 trẻ đẻ sống so với 316/100000 trẻ đẻ sống) [5], Có sự khác biệt vể sự tiếp cận dịch vụ chăm sóc thai nghén giữa người giàu và người nghèo và khu vực địa lý. Trong nhóm người giàu nhất, tỉ lệ phụ nữ sinh con tại nhà khoảng 8%; tỉ lệ phụ nữ được đờ đẻ bởi người đỡ có kinh nghiêm gần 100% so với khoảng 65% và 50% tì lệ tương ứng trong nhóm nghèo nhất [4], Tỷ lệ sinh tại nhà dao động từ khoảng 2% -16,7% ở các xã khu vực đồng bằng và 50 - 58% tại các xã khu vực miền sâu, xa và miền núi. Tính bình quân, số lần khám thai của một phụ nữ khi mang thai là 2,7 lần ở khu vực miền núi và 3,7 lần ở vùng đồng bằng [6], Đồng bào dân tộc thiểu số miền núi, vùng cao, và vùng đặc biệt khỏ khăn là nhóm có nhiều yếu tố thiệt thòi liên quan đến tử vong mẹ nhất: thường sống ở vùng núi cao, trình độ học vấn thấp, nghèo đói.
Ví dụ như tỉ lệ hộ nghèo đói trong nhóm đồng bào dân tộc thiểu số là 61% so với 14% tỉ lệ 2 nghèo đói trong nhóm người Hoa và người Kinh [7], tỉ lệ mù chữ của người Hoa và người Kinh là 10% so với khoảng 40% ở các nhóm dân tộc thiểu sổ khác [8] Chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em là một trong những mục tiêu hàng đầu của Chính phủ và Bộ Y tế. Ngày 28 tháng 11 năm 2000, Bộ Y tế ban hành quyết định số 136/2000/QĐ- TTg chiến lược Quốc gia về Chăm sóc Sức khoẻ sinh sản cho giai đoạn 2001 - 2010. LMAT là một trong những nội dung quan trọng nhất của chiến lược với mục tiêu giảm tỉ suất chết mẹ xuống 50% (từ 165 xuông 70/100000 trẻ đẻ sống) [Ọ]. Đe thực hiện mục tiêu này, cẩn đặc biệt quan tâm chú ý đến chương trình LMAT dành cho nhóm gặp nhiều khó khăn như nhóm người dân tộc thiểu sổ ở vùng núi, vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn.
Theo báo cáo rà soát các nghiên cứu về sức khỏe sinh sản tại Việt Nam, cần có nhiều nghiên cứu hơn nữa hướng vào nhóm đối tượng này [10]. Chính vì vậy nghiên cứu này tập trung vào thu thập, đánh giá, tổng kết các nghiên cứu về kiến thức, thái độ, thực hành và các yếu tố ảnh hưởng đến chăm sóc trước sinh, trong sinh và sau sinh của phụ nữ dân tộc thiểu sổ trong giai đoạn 2000 - 2007, một trong những cẩu phần của chương trình LMAT. II - MỤC TIÊU NGHIÊN cút 1. Thu thập và rà soát các báo cáo nghiên cứu về thực trạng chăm sóc trước sinh, trong sinh và sau sinh của phụ nữ dân tộc thiểu số trong giai đoạn 2000 - 2007 2.
Tổng hợp phương pháp nghiên cứu, kết quả của các báo cáo nghiên cửu về thực trạng chăm sóc trước sinh, trong sinh và sau sinh của phụ nữ dân tộc thiểu sổ trong giai đoạn 2000 - 2007 3. Nêu nhu cầu cho các nghiên cứu tiếp theo về chăm sóc trước sinh, trong sinh và sau sinh cùa phụ nữ dân tộc thiểu số trong giai đoạn 2000 - 2007 3 III - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cúư Sừ dụng phương pháp rà soát nghiên cứu hệ thống của tổ chức Y tế Thế giới (The standard methodology for systematic reviews). Tiêu chuẩn lựa chọn nghiên cứu Các nghiên cứu cỏ báo cáo đầy đủ kèm theo bằng tiếng Anh hoặc tiếng Việt, xuất bản từ năm 2000 đến hết năm 2007, có kiến thức, thái độ, thực hành và một số yếu tổ ảnh hưởng đến chăm sóc trước sinh, trong sinh và sau sinh của phụ nữ dân tộc thiểu số trong giai đoạn 2000 - 2007 được rà soát với các tiêu chí cụ thể sau đây: a. Đối tương nghiên cửu - Đồng bào dân tộc thiểu số: 53 dân tộc sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam trừ dân tộc Kinh.
- Địa bàn cung cấp dịch vụ là nơi sinh sống của đồng bào dân tộc thiểu sổ, địa bàn miền núi, vùng cao hoặc vùng khó khăn theo Quyết định số 05/2007/QĐ-UBDT ngày 6/9/2007 của UBDT công nhận 3 khu vực vùng dân tộc thiểu số và miền núi theo trình độ phát triển [11]. Loai kết quả nghiên cứu - Kiến thức, thái độ, thực hành, và các yếu to ảnh hưởng đến kiến thức, thái độ, thực hành chăm sóc trước, trong và sau sinh của đồng bào dân tộc thiểu số hoặc/và của đối tượng nghiên cứu có tỉ lệ người dân tộc thiếu số từ 67% trở lên. Ket quả nghiên cứu về dịch vụ y tế liên quan đến chăm sóc trước, trong và sau sinh ờ khu vực địa bàn miền núi, vùng cao hoặc vùng khó khăn. Thời gian nghiên cửu 4 Nghiên cứu được xuất bản, hoàn thành trong thời gian từ 1/1/2000 đến 31/12/2007.
Nghiên cứu tổng hợp sổ liệu thu thập từ những năm trước đó nhưng được xuất bản hoặc hoàn thành trong khoảng thời gian này đều được đưa vào rà soát. Những nghiên cứu không thỏa mãn 1 trong các tiêu chí trên bị loại trừ.