Phân tích thực tiễn áp dụng căn cứ quyết định hình phạt tại Than Uyên, Lai Châu

Phân tích lý luận và thực tiễn áp dụng căn cứ quyết định hình phạt tại huyện Than Uyên. Đánh giá những hạn chế và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Căn cứ quyết định hình phạt từ thực tiễn huyện Than Uyên tỉnh Lai Châu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015-2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VỀ CĂN CỨ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT
• 1.1. Khái niệm hình phạt. Khái niệm, đặc điểm căn cứ quyết định hình phạt
• 1.2. Vai trò của căn cứ quyết định hình phạt
• 1.3. Quy định của Bộ luật hình sự 2015 về căn cứ quyết định hình phạt
• 2. Chương 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VỀ CĂN CỨ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN THAN UYÊN
• 2.1. Kết quả áp dụng quy định của Bộ luật Hình sự về căn cứ quyết định hình phạt tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên và bài học kinh nghiệm
• 2.2. Đánh giá việc áp dụng quy định Bộ luật hình sự về căn cứ quyết định hình phạt tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên
• 3. Chương 3: YÊU CẦU VÀ CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VỀ CĂN CỨ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT
• 3.1. Tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật Hình sự 2015
• 3.2. Ban hành văn bản quy phạm hướng dẫn áp dụng pháp luật
• 3.3. Tăng cường tổng kết thực tiễn xét xử
• 3.4. Nâng cao khả năng năng lực của người tiến hành tố tụng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn cảnh căn cứ quyết định hình phạt theo BLHS 2015

Căn cứ quyết định hình phạt là nền tảng pháp lý cốt lõi, đảm bảo hoạt động xét xử của Tòa án được thực hiện một cách công minh, khách quan và đúng pháp luật. Theo quy định tại Điều 50 Bộ luật Hình sự 2015 (BLHS 2015), khi quyết định hình phạt, Tòa án phải dựa trên bốn yếu tố chính: (1) các quy định của Bộ luật Hình sự; (2) tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội; (3) nhân thân người phạm tội; (4) các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các căn cứ này không chỉ giúp cá thể hóa hình phạt phù hợp với từng bị cáo mà còn phục vụ mục đích giáo dục, răn đe và phòng ngừa tội phạm chung. Đây là biểu hiện cụ thể của các nguyên tắc xử lý hình sự cơ bản, nhằm tránh sự tùy tiện, đảm bảo công lý và bảo vệ quyền con người. Quá trình quyết định hình phạt đòi hỏi Hội đồng xét xử phải xem xét, cân nhắc một cách toàn diện, không coi nhẹ hay tuyệt đối hóa bất kỳ căn cứ nào. Từ việc xác định đúng khung hình phạt đến việc lựa chọn loại hình phạt cụ thể, tất cả đều phải dựa trên hệ thống các căn cứ pháp lý chặt chẽ này.

1.1. Vai trò của nguyên tắc xử lý hình sự trong xét xử

Các nguyên tắc xử lý hình sự được quy định tại Điều 3 BLHS 2015 là kim chỉ nam cho mọi hoạt động tố tụng, bao gồm cả việc quyết định hình phạt. Nguyên tắc pháp chế yêu cầu mọi hành vi phạm tội phải được xử lý theo đúng quy định của pháp luật, không được áp dụng pháp luật một cách tùy tiện. Nguyên tắc nhân đạo đảm bảo hình phạt không chỉ nhằm trừng trị mà còn giáo dục người phạm tội, tạo điều kiện cho họ sửa chữa lỗi lầm. Đặc biệt, nguyên tắc cá thể hóa hình phạt đòi hỏi Tòa án phải xem xét toàn diện các yếu tố liên quan đến hành vi phạm tội và đặc điểm nhân thân của từng người phạm tội. Điều này có nghĩa là, với cùng một định tội danh, hai người phạm tội khác nhau có thể nhận những mức án khác nhau, tùy thuộc vào vai trò, mức độ lỗi, hoàn cảnh và các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng cụ thể. Việc tuân thủ các nguyên tắc này là điều kiện tiên quyết để đảm bảo các phán quyết của Tòa án, đặc biệt là tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên, có sức thuyết phục và đạt được mục đích của hình phạt.

1.2. Phân tích 04 căn cứ cốt lõi khi định khung hình phạt

Điều 50 BLHS 2015 đã liệt kê bốn căn cứ quyết định hình phạt. Thứ nhất, Tòa án phải căn cứ vào quy định của BLHS, bao gồm cả phần chung (về các loại hình phạt, thời hiệu,...) và phần các tội phạm (về khung hình phạt cụ thể). Thứ hai, phải cân nhắc tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi, thể hiện qua các yếu tố như thủ đoạn, công cụ phạm tội, hậu quả của tội phạm. Thứ ba, nhân thân người phạm tội là một yếu tố quan trọng, bao gồm các đặc điểm về lai lịch, tiền án, tiền sự, thái độ sau khi phạm tội. Yếu tố này giúp Tòa án đánh giá khả năng cải tạo và mức độ nguy hiểm của bị cáo đối với xã hội. Cuối cùng, các tình tiết giảm nhẹ (Điều 51 BLHS) và tình tiết tăng nặng (Điều 52 BLHS) là những yếu tố điều chỉnh mức án trong phạm vi của khung hình phạt đã được xác định. Việc áp dụng đúng và đủ các căn cứ này là cơ sở để Tòa án đưa ra một mức án công bằng, hợp lý, tương xứng với hành vi phạm tội.

II. Vấn đề trong quyết định hình phạt tại TAND Than Uyên

Thực tiễn áp dụng các căn cứ quyết định hình phạt tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần giữ vững an ninh trật tự tại địa phương. Tuy nhiên, quá trình này vẫn còn tồn tại một số khó khăn và vướng mắc. Tài liệu nghiên cứu cho thấy, một trong những thách thức lớn nhất là việc “áp dụng pháp luật trong cùng một cấp tòa vẫn còn thiếu thống nhất”. Sự thiếu nhất quán này thể hiện ở việc đánh giá tính chất, mức độ của hành vi phạm tội, dẫn đến tình trạng các vụ án có tình tiết tương tự nhưng mức hình phạt lại có sự chênh lệch đáng kể. Bên cạnh đó, việc áp dụng không đúng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự cũng là một vấn đề cần quan tâm. Những sai sót này không chỉ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của bị cáo mà còn làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật. Việc xác định mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả của tội phạm đôi khi còn chưa toàn diện, gây khó khăn trong việc định tội danh và quyết định hình phạt một cách chính xác.

2.1. Thách thức trong việc định tội danh và hậu quả tội phạm

Việc định tội danh là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong quá trình xét xử. Tuy nhiên, tại Than Uyên, do đặc thù tội phạm đa dạng, đặc biệt là các tội phạm ma túy ở Lai Châu và tội phạm trộm cắp tài sản, việc phân biệt giữa các tội danh có cấu thành tương tự đôi khi gặp khó khăn. Thêm vào đó, việc đánh giá hậu quả của tội phạm không chỉ dừng lại ở thiệt hại vật chất mà còn bao gồm cả những thiệt hại phi vật chất, ảnh hưởng đến trật tự xã hội. Thực tiễn cho thấy, việc lượng hóa các thiệt hại này để làm căn cứ quyết định hình phạt vẫn còn là một thách thức. Sự phức tạp của các loại tội phạm mới, với thủ đoạn ngày càng tinh vi, đòi hỏi người tiến hành tố tụng phải có sự phân tích sâu sắc để xác định đúng bản chất hành vi, từ đó áp dụng chính xác các quy định của Bộ luật Hình sự 2015.

2.2. Sự thiếu thống nhất khi áp dụng tình tiết giảm nhẹ tăng nặng

Một trong những hạn chế nổi bật trong thực tiễn xét xử tại Than Uyên là sự thiếu thống nhất trong việc áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Có trường hợp, cùng một tình tiết nhưng được các Hội đồng xét xử khác nhau đánh giá với mức độ khác nhau. Ví dụ, tình tiết “thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải” đôi khi được áp dụng một cách máy móc mà chưa xem xét kỹ lưỡng mức độ thành khẩn thực sự của bị cáo. Ngược lại, việc áp dụng tình tiết tăng nặng “phạm tội có tính chất côn đồ” hoặc “phạm tội 2 lần trở lên” còn có những quan điểm khác nhau, dẫn đến việc áp dụng không đồng đều. Sự thiếu nhất quán này có thể xuất phát từ việc chưa có các văn bản hướng dẫn chi tiết hoặc án lệ cụ thể, gây khó khăn cho Thẩm phán trong việc đưa ra một phán quyết vừa có căn cứ pháp lý vững chắc, vừa đảm bảo tính công bằng giữa các vụ án.

III. Phương pháp đánh giá nhân thân người phạm tội chuẩn xác

Việc đánh giá nhân thân người phạm tội là một căn cứ quyết định hình phạt quan trọng, thể hiện sâu sắc nguyên tắc cá thể hóa. Đây không phải là việc phán xét con người nói chung, mà là xem xét tổng hòa các đặc điểm xã hội, tâm lý, đạo đức có ảnh hưởng đến hành vi phạm tội và khả năng cải tạo. Một phán quyết công bằng đòi hỏi Tòa án phải phân tích kỹ lưỡng các yếu tố như: quá khứ có án tích, án sự hay không; hoàn cảnh gia đình, trình độ học vấn; thái độ chính trị và ý thức chấp hành pháp luật trước khi phạm tội. Những đặc điểm này giúp Hội đồng xét xử có cái nhìn toàn diện về bị cáo, từ đó lượng hình phù hợp. Ví dụ, một người phạm tội lần đầu, có nhân thân tốt, hoàn cảnh khó khăn sẽ được xem xét khác với một đối tượng tái phạm nguy hiểm. Quá trình này đòi hỏi sự cẩn trọng để tránh định kiến, đảm bảo hình phạt được quyết định dựa trên hành vi phạm tội chứ không phải dựa trên bản thân con người phạm tội. Tại Than Uyên, việc xem xét yếu tố này cần được chuẩn hóa để đảm bảo tính thống nhất trong xét xử.

3.1. Ý nghĩa của việc cá thể hóa hình phạt trong thực tiễn

Nguyên tắc cá thể hóa hình phạt yêu cầu hình phạt phải tương xứng không chỉ với tính chất của hành vi phạm tội mà còn với đặc điểm nhân thân của người phạm tội. Mục đích của hình phạt không chỉ là trừng trị mà còn là giáo dục và phòng ngừa. Do đó, việc áp dụng một mức án cứng nhắc cho tất cả các trường hợp phạm cùng một tội là không phù hợp. Thực tiễn xét xử cho thấy, việc cá thể hóa hình phạt giúp tăng tính thuyết phục của bản án. Khi bị cáo và xã hội thấy rằng Tòa án đã xem xét đầy đủ các yếu tố như hoàn cảnh phạm tội, mức độ ăn năn hối cải, khả năng sửa chữa, họ sẽ tin tưởng hơn vào sự công minh của pháp luật. Ví dụ, việc áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ hoặc án treo đối với những người có nhân thân tốt, phạm tội ít nghiêm trọng là một biểu hiện rõ nét của nguyên tắc này, tạo cơ hội cho họ tái hòa nhập cộng đồng.

3.2. Cách xem xét nhân thân người phạm tội và các yếu tố liên quan

Để đánh giá chính xác nhân thân người phạm tội, cơ quan tiến hành tố tụng cần thu thập và xác minh đầy đủ thông tin. Các yếu tố cần được xem xét bao gồm: lai lịch cá nhân (độ tuổi, trình độ văn hóa, nghề nghiệp), hoàn cảnh gia đình, quá trình công tác hoặc học tập. Đặc biệt, cần làm rõ các tình tiết như có tiền án, tiền sự không, đã được xóa án tích chưa. Thái độ của người phạm tội sau khi hành vi bị phát giác cũng là một yếu tố quan trọng, thể hiện qua việc thành khẩn khai báo, tự nguyện bồi thường thiệt hại. Theo thống kê tại Than Uyên giai đoạn 2015-2020, phần lớn người phạm tội là dân tộc thiểu số (517/686 trường hợp), đây là một đặc điểm nhân thân mang tính xã hội cần được cân nhắc trong quá trình quyết định hình phạt để đảm bảo phán quyết phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội của địa phương. Việc xem xét một cách toàn diện giúp hình phạt vừa có tính răn đe, vừa có tính giáo dục, phù hợp với từng đối tượng cụ thể.

IV. Hướng dẫn áp dụng Điều 51 52 BLHS về tình tiết giảm nhẹ

Việc áp dụng chính xác các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và tăng nặng là một căn cứ quyết định hình phạt mang tính kỹ thuật cao, ảnh hưởng trực tiếp đến mức án của bị cáo. Điều 51 BLHS 2015 quy định các tình tiết giảm nhẹ như người phạm tội tự thú, thành khẩn khai báo, tự nguyện bồi thường thiệt hại. Điều 52 BLHS 2015 liệt kê các tình tiết tăng nặng như phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm. Thẩm phán phải phân biệt rõ ràng các tình tiết này với các yếu tố định tội, định khung hình phạt để tránh vi phạm nguyên tắc “không xử phạt hai lần cho cùng một tình tiết”. Ví dụ, nếu hành vi “phạm tội 2 lần trở lên” đã được sử dụng để định khung hình phạt tăng nặng, thì không được tiếp tục coi đó là một tình tiết tăng nặng độc lập khi quyết định mức án cụ thể trong khung đó. Sự am hiểu sâu sắc và vận dụng nhất quán các quy định này là yếu tố then chốt để đảm bảo tính công bằng và hợp pháp trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân huyện Than Uyên.

4.1. Phân loại tình tiết giảm nhẹ theo Điều 51 BLHS 2015

Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 51 BLHS phản ánh thái độ tích cực của người phạm tội hoặc các hoàn cảnh đặc biệt làm giảm mức độ nguy hiểm của hành vi. Các tình tiết này có thể được chia thành các nhóm chính. Nhóm thứ nhất liên quan đến thái độ của người phạm tội sau khi gây án, như “tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại”, “thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải”, “tự thú”. Nhóm thứ hai liên quan đến hoàn cảnh phạm tội, như “phạm tội trong trường hợp bị kích động về tinh thần”, “phạm tội vì hoàn cảnh đặc biệt khó khăn”. Nhóm thứ ba liên quan đến đặc điểm nhân thân của người phạm tội, như “người phạm tội là phụ nữ có thai”, “người đủ 70 tuổi trở lên”. Việc áp dụng các tình tiết này, đặc biệt là các trường hợp có từ hai tình tiết giảm nhẹ trở lên, có thể dẫn đến việc Tòa án quyết định một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt (theo Điều 54 BLHS), thậm chí có thể được xem xét miễn trách nhiệm hình sự trong những trường hợp đặc biệt.

4.2. Các lỗi thường gặp khi áp dụng Điều 52 BLHS về tăng nặng

Khi áp dụng Điều 52 BLHS về các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự, thực tiễn tại Than Uyên đôi khi gặp một số sai sót. Lỗi phổ biến nhất là áp dụng trùng lặp, khi một tình tiết vừa là yếu tố định khung vừa được tính là tình tiết tăng nặng. Chẳng hạn, trong một vụ tội phạm trộm cắp tài sản, nếu tổng giá trị tài sản của nhiều lần trộm cắp được cộng lại để truy tố ở khung hình phạt cao hơn, thì việc áp dụng thêm tình tiết “phạm tội từ 2 lần trở lên” là không chính xác. Một sai sót khác là việc diễn giải chưa thống nhất một số tình tiết mang tính định tính như “phạm tội có tính chất côn đồ” hay “vì động cơ đê hèn”. Để khắc phục, cần có sự hướng dẫn nghiệp vụ thường xuyên từ Tòa án cấp trên và tăng cường tham khảo các án lệ đã được công bố, nhằm tạo ra một cách hiểu và áp dụng pháp luật đồng bộ, tránh gây bất lợi cho bị cáo.

V. Kết quả thực tiễn xét xử hình sự tại huyện Than Uyên

Số liệu thống kê từ năm 2015 đến 2020 cung cấp một cái nhìn tổng quan về thực tiễn xét xử và việc áp dụng các căn cứ quyết định hình phạt tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên. Trong giai đoạn này, Tòa án đã thụ lý và xét xử tổng cộng 686 bị cáo, không có án tồn đọng, cho thấy hiệu suất làm việc cao. Đáng chú ý, loại hình phạt tù có thời hạn chiếm tỷ lệ áp đảo với 546/686 bị cáo (khoảng 80%), phản ánh tính chất nghiêm trọng của một bộ phận tội phạm trên địa bàn, đặc biệt là tội phạm ma túy ở Lai Châu. Các hình phạt không tước tự do như cải tạo không giam giữ (34 trường hợp) và phạt tiền (43 trường hợp) được áp dụng với tỷ lệ thấp hơn, cho thấy sự ưu tiên cho các biện pháp mang tính răn đe nghiêm khắc. Việc áp dụng án treo (40 trường hợp) và miễn trách nhiệm hình sự (59 trường hợp, chủ yếu trong năm 2016 do thay đổi chính sách) thể hiện sự linh hoạt và nhân đạo trong chính sách hình sự của Nhà nước. Những con số này là minh chứng rõ ràng cho nỗ lực của Tòa án trong việc cân nhắc các căn cứ để đưa ra phán quyết phù hợp.

5.1. Thống kê loại hình phạt áp dụng giai đoạn 2015 2020

Giai đoạn 2015-2020, cơ cấu áp dụng các loại hình phạt tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên cho thấy sự chênh lệch rõ rệt. Phạt tù có thời hạn là hình phạt được áp dụng phổ biến nhất, chiếm tới 546 trường hợp. Điều này phần nào phản ánh tình hình tội phạm phức tạp tại một huyện miền núi, nơi các tội phạm liên quan đến ma túy và xâm phạm sở hữu có xu hướng gia tăng. Ngược lại, các hình phạt không giam giữ như phạt tiền và cải tạo không giam giữ chỉ chiếm tổng cộng 77 trường hợp (khoảng 11%). Số trường hợp được hưởng án treo là 40, chiếm 5,8%, cho thấy Tòa án đã có sự cân nhắc kỹ lưỡng về nhân thân người phạm tội và khả năng cải tạo của họ tại cộng đồng. Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi (4 trường hợp) và miễn trách nhiệm hình sự (59 trường hợp) thể hiện sự vận dụng đa dạng các chế định của luật hình sự.

5.2. Phân tích các vụ án điển hình Tội phạm ma túy trộm cắp

Hai loại tội phạm nổi cộm tại Than Uyên là tội phạm ma túy và tội phạm trộm cắp tài sản. Đối với tội phạm ma túy, do tính chất nguy hiểm đặc biệt, các hình phạt thường nghiêm khắc, chủ yếu là phạt tù có thời hạn. Tuy nhiên, năm 2016 ghi nhận một số lượng lớn trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự (50 trường hợp), điều này xuất phát từ sự thay đổi trong chính sách hình sự và các văn bản hướng dẫn của pháp luật đối với người nghiện phạm tội tàng trữ trái phép chất ma túy. Đối với các vụ án trộm cắp tài sản, việc quyết định hình phạt phụ thuộc nhiều vào giá trị tài sản chiếm đoạt, số lần thực hiện hành vi và các tình tiết tăng nặng như “có tính chất chuyên nghiệp”. Các vụ án này thường là nơi bộc lộ rõ những vướng mắc trong việc áp dụng đồng thời tình tiết định khung và tình tiết tăng nặng, đòi hỏi sự phân tích pháp lý cẩn trọng từ Hội đồng xét xử.

VI. Giải pháp nâng cao hiệu quả quyết định hình phạt tương lai

Để nâng cao hiệu quả và tính thống nhất trong việc áp dụng các căn cứ quyết định hình phạt, cần có một hệ thống giải pháp đồng bộ. Trước hết, việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự là yêu cầu cấp thiết. Cần cụ thể hóa các tiêu chí đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ mang tính định tính. Việc ban hành các văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật, đặc biệt là phát triển hệ thống án lệ, sẽ là công cụ hữu hiệu để đảm bảo sự thống nhất trong thực tiễn xét xử trên cả nước, bao gồm cả tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên. Song song đó, việc tăng cường tổng kết thực tiễn xét xử định kỳ giúp phát hiện kịp thời các vướng mắc, sai sót để có biện pháp khắc phục. Cuối cùng, yếu tố con người luôn là quyết định. Nâng cao năng lực chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ Thẩm phán, Hội thẩm và cán bộ tại Tòa án cũng như Viện kiểm sát nhân dân huyện Than Uyên là giải pháp nền tảng, đảm bảo mỗi phán quyết được đưa ra đều “thấu tình, đạt lý”.

6.1. Hoàn thiện chính sách hình sự và ban hành văn bản hướng dẫn

Một trong những giải pháp quan trọng nhất là hoàn thiện chính sách hình sự theo hướng rõ ràng, minh bạch và nhân đạo hơn. Bộ luật Hình sự 2015 đã có nhiều tiến bộ, nhưng thực tiễn luôn phát sinh những vấn đề mới. Tòa án nhân dân Tối cao cần sớm ban hành các nghị quyết, thông tư hướng dẫn chi tiết việc áp dụng các quy định còn gây tranh cãi, chẳng hạn như cách xác định tình tiết “phạm tội có tính chất chuyên nghiệp” hay “lợi dụng chức vụ, quyền hạn”. Đặc biệt, cần đẩy mạnh việc nghiên cứu và công bố các án lệ về quyết định hình phạt. Án lệ không chỉ giúp giải quyết các vụ việc có tình tiết tương tự một cách thống nhất mà còn là nguồn tài liệu quý báu để các Thẩm phán tham khảo, học hỏi kinh nghiệm, từ đó nâng cao chất lượng các phán quyết.

6.2. Tăng cường năng lực cho cán bộ Tòa án và Viện kiểm sát

Chất lượng quyết định hình phạt phụ thuộc trực tiếp vào năng lực của người tiến hành tố tụng. Do đó, cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ của Tòa án nhân dân huyện Than Uyên và Viện kiểm sát nhân dân huyện Than Uyên. Các chương trình bồi dưỡng cần tập trung vào những kỹ năng chuyên sâu như phân tích, đánh giá chứng cứ; kỹ năng nhận định các tình tiết phức tạp; và kỹ năng vận dụng các căn cứ quyết định hình phạt một cách linh hoạt, sáng tạo nhưng không trái luật. Việc tổ chức các phiên tòa rút kinh nghiệm, các buổi hội thảo, tọa đàm chuyên đề là những hình thức hiệu quả để các cán bộ tư pháp trao đổi, học hỏi lẫn nhau, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong công tác chuyên môn, góp phần đảm bảo mọi phán quyết đều công minh và đúng pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2015–2020, Tòa án nhân dân huyện Than Uyên, tỉnh Lai Châu đã thụ lý và xét xử sơ thẩm 686 bị cáo, đạt tỷ lệ giải quyết 100% số vụ án thụ lý và không để xảy ra tình trạng án tồn đọng. Quyết định hình phạt là khâu then chốt trong hoạt động tố tụng tư pháp, quyết định trực tiếp đến quyền tự do của công dân cũng như tính nghiêm minh của pháp luật. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng các căn cứ quyết định hình phạt theo Điều 50 Bộ luật Hình sự năm 2015 tại một huyện miền núi đặc thù như Than Uyên đang đối diện với nhiều rào cản lớn, điển hình là việc đánh giá nhân thân khi có tới hơn 75% bị cáo là đồng bào dân tộc thiểu số và tình trạng áp dụng chưa đồng nhất giữa các tình tiết định khung với tình tiết tăng nặng.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản về căn cứ lượng hình, khảo sát toàn diện thực trạng xét xử sơ thẩm tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên trong giai đoạn 5 năm từ 2015 đến 2020, chỉ ra những vướng mắc phát sinh và nguyên nhân cốt lõi. Từ đó, luận văn xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng xét xử, giảm thiểu tối đa các sai sót chủ quan của Thẩm phán, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị với định hướng đến năm 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và học thuyết về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Khung lý thuyết của đề tài kế thừa và phát triển các công trình nghiên cứu kinh điển về luật hình sự của các chuyên gia đầu ngành như Giáo sư Tiến sĩ Võ Khánh Vinh và Giáo sư Tiến sĩ Khoa học Lê Cảm. Các luận điểm học thuật tập trung phân tích bản chất của hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước, đồng thời khẳng định nguyên tắc cá thể hóa hình phạt là điều kiện tiên quyết để đạt được mục đích giáo dục, cải tạo người phạm tội và phòng ngừa chung cho xã hội.

Hệ thống khái niệm pháp lý cốt lõi được vận dụng xuyên suốt bao gồm: căn cứ quyết định hình phạt, tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, cùng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Cơ sở pháp lý trực tiếp bao gồm các quy định tại Điều 50, Điều 51, Điều 52, Điều 54, Điều 57 và Điều 58 Bộ luật Hình sự năm 2015, kết hợp với các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ của Tòa án nhân dân Tối cao như Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP về án treo và Hướng dẫn số 136/HD-TANDTC về tổ chức phiên tòa rút kinh nghiệm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng tổng thể dữ liệu gồm 686 bị cáo bị đưa ra xét xử sơ thẩm trong toàn bộ giai đoạn 2015–2020 tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên. Việc lựa chọn phương pháp quan sát toàn bộ mẫu thực tế thay vì lấy mẫu xác suất ngẫu nhiên giúp phản ánh chính xác, đầy đủ bức tranh tội phạm và thực tiễn xét xử tại địa phương mà không bị sai lệch dữ liệu.

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được triển khai bao gồm: phương pháp thống kê mô tả nhằm lượng hóa cơ cấu hình phạt và đặc điểm nhân thân; phương pháp phân tích, tổng hợp án văn nhằm bóc tách các sai sót thực tế; phương pháp so sánh luật học giữa Bộ luật Hình sự năm 2015 với Bộ luật Hình sự năm 1999 để nhận diện những điểm cải cách; và phương pháp khảo sát thực tiễn công tác xét xử. Quá trình phân tích được thực hiện tập trung vào giai đoạn 5 năm chuyển giao và thi hành Bộ luật Hình sự mới, đảm bảo tính cập nhật và giá trị thực tiễn sâu sắc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực tế tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên trong giai đoạn 2015–2020 mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, cơ cấu áp dụng hình phạt có sự chênh lệch lớn giữa các biện pháp cưỡng chế. Trong tổng số 686 bị cáo bị kết án, hình phạt tù có thời hạn chiếm tỷ lệ áp đảo với 546 trường hợp, tương đương 79,59%. Trong khi đó, số lượng bị cáo được áp dụng hình phạt tù nhưng cho hưởng án treo chỉ có 40 trường hợp, chiếm tỷ lệ khiêm tốn 5,83%. Nhóm hình phạt không tước tự do chỉ chiếm 11,22% với 77 bị cáo, bao gồm 43 trường hợp phạt tiền và 34 trường hợp cải tạo không giam giữ, trong khi hình phạt cảnh cáo hoàn toàn không được áp dụng.

Thứ hai, đặc điểm nhân thân người phạm tội mang tính đặc thù vùng cao rõ nét. Có tới 517 bị cáo là người dân tộc thiểu số, chiếm 75,36% tổng số tội phạm bị xét xử. Nhóm đối tượng người chưa thành niên chiếm tỷ lệ rất thấp với 4 trường hợp, tương đương 0,58%. Nhóm đối tượng có chức vụ, chuyên môn bao gồm 1 cán bộ công chức và 2 đảng viên.

Thứ ba, chính sách chuyển tiếp hình sự có tác động rõ rệt trong việc miễn trách nhiệm hình sự. Tòa án đã áp dụng miễn trách nhiệm hình sự cho 59 trường hợp, tập trung chủ yếu vào các năm 2016 với 50 trường hợp và năm 2017 với 9 trường hợp, trong đó 100% các đối tượng được miễn đều thuộc nhóm tội phạm về ma túy do sự thay đổi của chính sách pháp luật theo hướng có lợi cho người phạm tội.

Thứ tư, tồn tại những xung đột nghiệp vụ trong việc phân định giữa tình tiết định khung và tình tiết tăng nặng. Điển hình như trong vụ án trộm cắp tài sản của Sùng A Sinh vào năm 2018, bị cáo thực hiện 3 hành vi trộm cắp với tổng giá trị tài sản chiếm đoạt là 118 triệu đồng. Hội đồng xét xử đã vừa cộng dồn tài sản để truy cứu theo điểm c khoản 2 Điều 173 Bộ luật Hình sự, vừa áp dụng tình tiết tăng nặng phạm tội 2 lần trở lên theo Điều 52, dẫn tới nguy cơ đánh giá trùng lặp một tình tiết hai lần.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tỷ lệ phạt tù chiếm gần 80% trong khi thẩm quyền xét xử của Tòa án cấp huyện chủ yếu là tội phạm ít nghiêm trọng và nghiêm trọng cho thấy xu hướng áp dụng pháp luật vẫn còn nặng về biện pháp giam giữ, chưa khai thác tối đa tính ưu việt của các chế tài phi giam giữ. Khi trình bày cơ cấu này dưới dạng biểu đồ tròn về tỷ lệ các loại hình phạt và biểu đồ cột thể hiện diễn biến qua 6 năm từ 2015 đến 2020, sự áp đảo của hình phạt tù giam so với tỷ lệ 5,83% án treo trở nên đặc biệt rõ nét.

Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ việc Điều 50 Bộ luật Hình sự năm 2015 chưa đưa ra các tiêu chí định lượng chuẩn mực để xác định tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, khiến việc cân nhắc của Thẩm phán phụ thuộc nhiều vào cảm tính và kinh nghiệm cá nhân. Hơn nữa, việc hơn 75% người phạm tội là đồng bào dân tộc thiểu số với trình độ nhận thức pháp luật hạn chế đòi hỏi Hội đồng xét xử phải xem xét thấu đáo các yếu tố nhân thân và hoàn cảnh phạm tội để cá thể hóa hình phạt một cách công bằng, tránh tình trạng xử lý quá nghiêm khắc hoặc thiếu tính thuyết phục.

Đề xuất và khuyến nghị

Để khắc phục những hạn chế trong thực tiễn và nâng cao hiệu quả cá thể hóa hình phạt, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Tòa án nhân dân Tối cao cần ban hành Nghị quyết hướng dẫn chi tiết việc áp dụng Điều 50 và Điều 54 Bộ luật Hình sự năm 2015 trước năm 2025, trong đó xác lập các tiêu chí chuẩn mực để đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội và làm rõ nguyên tắc chuyển sang loại hình phạt khác nhẹ hơn.

Thứ hai, tối ưu hóa cơ cấu hình phạt theo hướng tăng cường các chế tài phi giam giữ. Tòa án nhân dân cấp huyện cần phấn đấu nâng tỷ lệ áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ, phạt tiền và cho hưởng án treo lên mức 15% đến 20% trong giai đoạn 2025–2030 đối với các tội phạm ít nghiêm trọng, đáp ứng chính sách nhân đạo của Nhà nước.

Thứ ba, đẩy mạnh công tác tổng kết thực tiễn và tổ chức phiên tòa rút kinh nghiệm. Tòa án nhân dân huyện Than Uyên cần duy trì tỷ lệ 100% Thẩm phán tham gia chủ tọa các phiên tòa rút kinh nghiệm hàng năm theo Hướng dẫn số 136/HD-TANDTC, đồng thời tích cực khai thác hệ thống quản lý công bố bản án trực tuyến làm nguồn tham khảo nghiệp vụ.

Thứ tư, nâng cao năng lực chuyên môn và nhận thức văn hóa cho đội ngũ cán bộ tiến hành tố tụng. Tổ chức các khóa đào tạo thường niên cho 100% Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân về kỹ năng đánh giá chứng cứ, phương pháp cá thể hóa hình phạt đối với người phạm tội là đồng bào dân tộc thiểu số và việc áp dụng chính xác các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Hội đồng xét xử cấp huyện: Tài liệu cung cấp góc nhìn thực tiễn và các giải pháp phòng tránh sai sót trong việc áp dụng Điều 50, phân định tình tiết định khung với tình tiết tăng nặng trong quá trình lượng hình.

Kiểm sát viên và Luật sư tham gia tranh tụng: Nguồn dữ liệu thực tế về 686 bị cáo giúp các chủ thể tranh tụng xây dựng bản luận cứ vững chắc, đề xuất mức hình phạt hoặc các tình tiết giảm nhẹ xác đáng.

Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật học: Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị cao cho các chuyên đề về Luật Hình sự, Tội phạm học và Tư pháp người chưa thành niên tại các khu vực miền núi.

Cơ quan xây dựng pháp luật và Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về những khoảng trống pháp lý của Bộ luật Hình sự năm 2015 để phục vụ công tác giải thích pháp luật và ban hành án lệ.

Câu hỏi thường gặp

Căn cứ quyết định hình phạt theo Điều 50 Bộ luật Hình sự năm 2015 bao gồm những yếu tố nào? Khi quyết định hình phạt, Tòa án bắt buộc phải căn cứ vào quy định của Bộ luật Hình sự, cân nhắc tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, cùng các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự. Đối với hình phạt tiền, Tòa án phải xem xét thêm tình hình tài sản và khả năng thi hành án của người bị kết án.

Tại sao tỷ lệ hình phạt tù giam tại huyện Than Uyên lại chiếm tới 79,59% trong giai đoạn 2015–2020? Tỷ lệ phạt tù giam ở mức cao xuất phát từ tính chất phức tạp của các loại tội phạm trên địa bàn miền núi, đồng thời do các tiêu chí áp dụng biện pháp phi giam giữ chưa được hướng dẫn chi tiết bằng văn bản quy phạm. Điều này khiến Thẩm phán có xu hướng lựa chọn hình phạt tù để đảm bảo an toàn nghiệp vụ và ngăn ngừa tái phạm.

Quy định tại Điều 54 Bộ luật Hình sự năm 2015 mang lại những điểm mới nào về giảm nhẹ hình phạt? Điểm mới nổi bật là khoản 2 Điều 54 cho phép Tòa án tuyên hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt mà không bắt buộc phải nằm trong khung liền kề đối với người phạm tội lần đầu giữ vai trò giúp sức không đáng kể trong vụ án đồng phạm, giúp tháo gỡ vướng mắc lớn trong thực tiễn xét xử.

Làm thế nào để tránh áp dụng trùng lặp giữa tình tiết định khung và tình tiết tăng nặng? Theo quy định tại khoản 2 Điều 52 Bộ luật Hình sự năm 2015, các tình tiết đã được xác định là dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt thì tuyệt đối không được coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Trong vụ án có nhiều lần phạm tội đã được cộng dồn giá trị để nâng khung hình phạt, Tòa án không được áp dụng thêm tình tiết phạm tội từ 2 lần trở lên.

Đặc điểm nhân thân người dân tộc thiểu số ảnh hưởng như thế nào đến quyết định hình phạt? Tại Than Uyên có 517 trên tổng số 686 bị cáo là người dân tộc thiểu số, việc đánh giá nhân thân đòi hỏi Tòa án phải xem xét sâu sắc về hoàn cảnh sống, trình độ học vấn và phong tục tập quán. Đây là cơ sở quan trọng để áp dụng chính sách khoan hồng, lựa chọn hình phạt phù hợp nhằm giáo dục hơn là thuần túy trừng trị.

Kết luận

Luận văn đã thực hiện một nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện về chế định căn cứ quyết định hình phạt, mang lại 5 đóng góp cơ bản:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về căn cứ quyết định hình phạt theo Bộ luật Hình sự năm 2015 trong mối tương quan với các bộ luật trước đây.
• Khảo sát thực chứng toàn bộ 686 trường hợp xét xử sơ thẩm tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên trong giai đoạn 2015–2020, làm sáng tỏ bức tranh tư pháp vùng cao.
• Nhận diện chính xác các bất cập về tỷ lệ phạt tù giam chiếm gần 80% và nguy cơ sai sót khi áp dụng trùng lặp tình tiết định khung với tình tiết tăng nặng.
• Đề xuất lộ trình hoàn thiện văn bản hướng dẫn nghiệp vụ và nâng cao tỷ lệ áp dụng chế tài phi giam giữ lên 15% đến 20% trước năm 2030.
• Cung cấp nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn phong phú cho các cơ quan tiến hành tố tụng, giới nghiên cứu và các nhà lập pháp.

Công tác xét xử đúng người, đúng tội và đúng pháp luật là nền tảng của công lý. Việc tiếp tục nghiên cứu, chuẩn hóa các tiêu chí lượng hình và nâng cao năng lực đội ngũ Thẩm phán là yêu cầu cấp bách để hoàn thiện nền tư pháp văn minh, nhân đạo và bảo vệ quyền con người.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VỀ CĂN CỨ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT 1.1 Khái niệm hình phạt Hình phạt là một phạm trù pháp lý – xã hội rất phức tạp, mang tính khách quan, gắn liền với sự xuất hiện của Nhà nước và pháp luật vì thế nó được nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau như triết học, tâm lý học, thần học, tôi phạm học…. Việc làm sáng tỏ nắm bắt sâu sắc cũng như lập luận mang tính khoa học khái niệm hình phạt là một vấn đề quan trọng có nhiều nhà khoa học trên thế giới cũng như ở Viêt Nam đưa ra khái niệm khác nhau về hình phạt, nhìn chung các quan điểm đó có thể phân thành hai loại, loại thứ nhất coi hình phạt là công cụ trừng trị, trả thù người phạm tội; còn lại coi hình phạt là công cụ pháp lý cần thiết để đấu tranh phòng , chống tội phạm, cải tạo, giáo dục người phạm tội [ 6, tr. Một số học giả luôn đi theo tư tưởng tiến bộ nhân đạo về hình phạt khi đưa ra các quan điểm về hình phạt thường theo hướng chung thể hiện mục đích nhân đạo của hình phạt, được thể hiện trong một số khái niệm về hình phạt của các nhà khoa học GS.TS Võ Khánh Vinh quan niệm: “Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất do luật quy định được Tòa án nhân dân nhân danh NHà nước quyết định trong bản án đối với người có lỗi trong việc thực hiện tội phạm và được thể hiện ở việc tước đoạt hoặc hạn chế các quyền và lợi ích do pháp luật quy định đối với người bị kết án” [ 32, tr. Lê Cảm thì coi: Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước được quyết định trong bản án kết tội có hiệu lực pháp luật của Tòa án để tước bỏ hay hạn chế quyền, tự do của người bị kết án theo các quy định của pháp luật hình sự” [ 7 tr.

8 Cơ sở pháp lý hình sự: Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền và lợi ích của người phạm tội. Hình phạt có những đặc điểm cơ bản như sau: + Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước dành cho người phạm tội – đặc điểm này thể hiện sự khác biệt cơ bản so với các biện pháp cưỡng chế của các vi phạm pháp luật khác và là thước đo của tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội + Hình phạt được quy định trong BLHS- đặc điểm này là cơ sở pháp lý quan trọng đảm bảo tính thống nhất trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, thể hiện nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa. + Hình phạt do Tòa án áp dụng và quyết định đối với người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội – đây là bước cuối cùng của quy trình tố tụng, việc quy định quyết định hình phạt do Tòa án quyết định là để đảm bảo sự thận trọng, khách quan, toàn diện tránh oan sai, tòa án quyết định hình phạt phải đảm bảo nguyên tắc pháp chế. Việc quy định hình phạt phải quy định trong BLHS và chỉ do Tòa án mới có quyền quyết định hình phạt nhằm tránh trường hợp áp dụng tùy tiện không thống nhất và tránh xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người phạm tội.

Khái niệm căn cứ quyết định hình phạt 1. Khái niệm căn cứ quyết định hình phạt Theo PGS.TS Luật học Võ Khánh Vinh: “Các căn cứ quyết định hình phạt là những đòi hỏi cơ bản có tính nguyên tắc do luật hình sự quy định hoặc do giải thích pháp luật mà có, buộc Toà án phải tuân theo khi Quyết định hình phạt đối với người thực hiện tội phạm” [32, tr. Đó là những yêu cầu cơ bản có tính bắt buộc Tòa án phải tuân theo khi quyết định hình phạt đối với tội phạm, thuật ngữ “căn cứ quyết định hình phạt ” không được dùng trong các văn bản pháp luật hình sự mà nó chỉ được dùng trong các bài viết, các công trình khoa học của các tác giả hoặc các luật gia; các 9 giáo trình trong các trường đại học, cao đẳng; các thông tư, chỉ thị…. Bộ luật hình sự năm 1985 dùng thuật ngữ “nguyên tắc quyết định hình phạt” để nêu các nội dung mà các nội dung đó chính là căn cứ quyết định hình phạt nhận rõ tính thiếu chính xác nên BLHS năm 1999 và BLHS 2015 đã dùng thuật ngữ “căn cứ quyết định hình phạt” (Điều 45 BLHS 1999) thay cho thuật ngữ “nguyên tắc quyết định hình phạt” (Điều 37 BLHS 1985).

Điều 50 BLHS 2015 quy định: “Khi quyết định hình phạt, Tòa án căn cứ vào quy định của Bộ luật hình sự, cân nhắc tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách hiệm hình sự; Khi quyết định hình phạt tiền ngoài căn cứ quy định tại khoản 1 Điều này Tòa án căn cứ vào tình hình tài sản,khả năng thi hành án của người phạm tội” [27 tr. Như vậy căn cứ Quyết định hình phạt chính là những biểu hiện cụ thể là tiền đề để đạt được mục đích của hình phạt 1.2 Đặc điểm của căn cứ quyết định hình phạt Thứ nhất, căn cứ QĐHP được quy định một cách rõ ràng, đầy đủ bao quát tất cả các loại tội phạm được quy định. Bao gồm các quy định của Bộ luật hình sự về hình phạt chính, hình phạt bổ sung; tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội; nhân thân người phạm tội; các tình tiết tăng nặng giảm nhẹ trách nhiệm hình sự [27 tr. Căn cứ quyết định hình phạt là chuẩn mực chung cho việc quyết định hình phạt đối với mọi trường hợp phạm tội là yêu cầu quan trọng nhằm tránh tình trạng áp dụng một cách tuỳ tiện và nhằm giải quyết đúng đắn vấn đề trách nhiệm hình sự của người phạm tội.

Thứ hai, căn cứ quyết định hình phạt mang tính bắt buộc đối với Tòa án, Toà án phải dựa vào các đòi hỏi đó của pháp luật hình sự để lựa chọn loại và ấn định mức hình phạt cụ thể. Thứ ba, các căn cứ quyết định hình phạt là những đòi hỏi có tính nguyên tắc vì đó là những biểu hiện, đòi hỏi của các nguyên tắc quyết định hình phạt. Tính có nguyên tắc của các căn cứ quyết định hình phạt thể hiện tính thống nhất, 10 mối quan hệ chặt chẽ của các nguyên tắc quyết định hình phạt và các căn cứ quyết định hình phạt.TS Luật học Võ Khánh Vinh: Khi quyết định hình phạt, Tòa án một mặt phải tuân theo các tư tưởng chỉ đạo (nguyên tắc) nhất định và mặt khác, phải dựa vào những đòi hỏi (căn cứ) nhất định mới có đủ điều kiện để quyết định ở mức độ lớn nhất, một hình phạt có khả năng đạt được các mục đích của hình phạt [41 tr219]. Thứ tư, Khi thực thi pháp luật Tòa án phải tuân thủ nghiêm khắc căn cứ quyết định hình phạt đây là điều kiện quan trọng không thể thiếu để quyết định hình phạt đúng đắn đạt được mục đích đề ra của hình phạt [27 tr.

Điều đó cho thấy việc quyết định hình phạt không phải được thực hiện một cách ngẫu nhiên cũng có thể đạt được các mục đích của hình phạt mà nó phải được dựa trên các căn cứ quyết định hình phạt đã được Bộ luật hình sự quy định.3 Vai trò của căn cứ quyết định hình phạt Một là, căn cứ QĐHP là cơ sở pháp lý quan trọng để Tòa án QĐHP tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội của các loại tội phạm.Để hình phạt đạt được mục đích. Hai là, căn cứ quyết định hình phạt là điều kiện cần thiết và quan trọng để khắc phục tình trạng chưa chuyên nghiệp, tùy tiện, thiếu thống nhất khi thực hiện quyết định hình phạt, đồng thời bảo đảm tính khách quan, hợp pháp và có căn cứ pháp lý của hoạt động quyết định hình phạt [27 tr. Ba là, việc tuân thủ đúng căn cứ QĐHP là điều kiện tiên quyết để đạt mục đích của hình phạt. Như vậy, để bảo đảm những yêu cầu và nguyên tắc pháp chế XHCN, hoạt động quyết định hình phạt phải được thực hiện dựa trên căn cứ luật định của BLHS.4 Quy định của Bộ luật hình sự 2015 về căn cứ quyết định hình phạt Toà án nhân danh Nhà nước, căn cứ vào quy định của BLHS tuyên bố quyết định hình phạt đối với người phạm tội mà hành vi phạm tội đó được quy định trong BLHS.

Khi quyết định hình phạt nếu hình phạt quá nặng sẽ tạo tâm lý không công bằng, không hợp lý ở người bị kết án dẫn đến thái độ oán hận, 11 không tin tưởng pháp luật còn nếu hình phạt quá nhẹ sẽ không đủ sức giáo dục thuyết phục ý thức tuân theo pháp luật của người phạm tội sẽ không đạt được mục đích của hình phạt hướng tới. Tại Điều 50- BLHS 2015 quy định về căn cứ quyết định hình phạt gồm:Căn cứ vào quy định BLHS; Căn cứ vào tính chất mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội; Căn cứ vào nhân thân người phạm tội; Căn cứ vào tình tiết giảm nhẹ tăng nặng trách nhiệm hình sự và khoản 2 quy định Khi quyết định hình phạt tiền ngoài căn cứ quy định tại khoản 1 Điều này Tòa án còn phải căn cứ vào tình hình tài sản,khả năng thi hành án của người phạm tội để quyết định hình phạt cho phù hợp [1 tr. Mỗi căn cứ quyết định hình phạt nêu trên đều là yếu tố khách quan, có nội dung yêu cầu cụ thể có tính độc lập tương đối để Tòa án dựa vào khi quyết định hình phạt, điều đó cũng không có nghĩa là khi quyết định hình phạt Tòa án dựa vào từng căn cứ hay đánh đồng chúng mà phải thấy được mối liên hệ tương quan bổ sung hỗ trợ cho nhau giữa các căn cứ đồng thời là cơ sở để vận dụng đúng các căn cứ quyết định hình phạt đảm bảo tính khách quan công bằng của hoạt động quyết định hình phạt.1 Căn cứ vào các quy định của Bộ luật hình sự 2015 - Căn cứ vào quy định ở phần chung : Theo khoản 1, 2 Điều 2 BLHS 2015 thì cơ sở để buộc một người phải chịu TNHS là chỉ người nào phạm tội đã được BLHS quy định mới phải chịu TNHS.