Luận Văn Thạc Sĩ Về Căn Cứ Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Theo Luật Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích căn cứ miễn trách nhiệm hình sự theo luật hình sự Việt Nam tại tỉnh Phú Thọ, cung cấp cái nhìn thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Huy Hoàng
• Người hướng dẫn: Ts. Trịnh Tiến Việt
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Căn Cứ Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Theo Luật Hình Sự Việt Nam (Trên Cơ Sở Thực Tiễn Địa Bàn Tỉnh Phú Thọ)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CĂN CỨ MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm, những đặc điểm của căn cứ miễn trách nhiệm hình sự
• 1.2. Ý nghĩa của việc quy định căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong luật hình sự Việt Nam
• 1.3. Khái quát lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam của quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước năm 1999
• 1.3.1. Giai đoạn từ sau năm 1945 đến trước năm 1985
• 1.3.2. Giai đoạn từ sau năm 1985 đến trước năm 1999
• 1.4. Quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự một số nước trên thế giới
• 1.4.1. Quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự Liên bang Nga
• 1.4.2. Quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự Nhật Bản
• 1.4.3. Quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự Vương quốc Thụy Điển
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH VỀ CĂN CỨ MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ
• 2.1. Quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong phần chung Bộ luật hình sự năm 1999
• 2.1.1. Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong trường hợp tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội
• 2.1.2. Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong trường hợp do sự chuyển biến của tình hình
• 2.1.3. Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong trường hợp do hành vi có ích của người phạm tội sau khi thực hiện tội phạm
• 2.1.4. Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong trường hợp khi có quyết định đại xá
• 2.1.5. Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong căn cứ trường hợp đối với người chưa thành niên phạm tội
• 2.2. Quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong phần các tội phạm Bộ luật hình sự năm 1999
• 2.2.1. Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong trường hợp đối với người phạm tội gián điệp
• 2.2.2. Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong trường hợp người phạm tội đưa hối lộ
• 2.2.3. Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong trường hợp người phạm tội làm môi giới hối lộ
• 2.2.4. Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong trường hợp người phạm tội không tố giác tội phạm
• 2.3. Thực tiễn áp dụng quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự năm 1999 trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
• 2.3.1. Khái quát chung về tình chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
• 2.3.2. Tình hình áp dụng quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự trên địa bàn tỉnh Phú Thọ của Cơ quan Điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án
• 2.3.3. Một số tồn tại, hạn chế trong thực tiễn áp dụng và các nguyên nhân cơ bản
• 3. CHƯƠNG 3: TIẾP TỤC HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH VỀ CĂN CỨ MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• 3.1. Những điểm mới của quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự năm 2015 và một số vấn đề đặt ra cần tiếp tục hoàn thiện
• 3.1.1. Những điểm mới của quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự năm 2015
• 3.1.2. Một số vấn đề đặt ra cần tiếp tục hoàn thiện quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự năm 2015
• 3.2. Nội dung tiếp tục hoàn thiện quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự năm 2015
• 3.3. Các yêu cầu của việc tiếp tục hoàn thiện quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự năm 2015
• 3.4. Một số đề xuất tiếp tục hoàn thiện quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự năm 2015
• 3.5. Các giải pháp khác bảo đảm áp dụng quy định về miễn TNHS theo pháp luật hình sự Việt Nam
• 3.5.1. Sự tham gia của các cơ quan, tổ chức và gia đình người được miễn trách nhiệm hình sự để giám sát, quản lý và giáo dục
• 3.5.2. Nâng cao ý thức pháp luật, năng lực, trình độ chuyên môn của nghiệp vụ của người có thẩm quyền áp dụng căn cứ miễn trách nhiệm hình sự
• 3.5.3. Tăng cường hiệu quả của Viện kiểm sát trong việc đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án do có căn cứ miễn trách nhiệm hình sự
• 3.5.4. Tăng cường hợp tác quốc tế trong trao đổi kinh nghiệm lý luận và thực tiễn về miễn trách nhiệm hình sự
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Căn Cứ Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Tại Tỉnh Phú Thọ

Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự là một trong những chế định quan trọng trong luật hình sự Việt Nam. Tại tỉnh Phú Thọ, việc áp dụng các quy định này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người phạm tội mà còn đảm bảo tính nhân đạo trong pháp luật. Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự được quy định rõ ràng trong Bộ luật hình sự, nhằm tạo ra một khung pháp lý vững chắc cho việc xử lý các trường hợp đặc biệt. Việc nghiên cứu căn cứ miễn trách nhiệm hình sự tại Phú Thọ giúp hiểu rõ hơn về thực tiễn áp dụng và những thách thức mà các cơ quan chức năng đang đối mặt.

1.1. Khái Niệm Căn Cứ Miễn Trách Nhiệm Hình Sự

Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự được hiểu là những điều kiện, hoàn cảnh mà theo đó người phạm tội có thể không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều này bao gồm các trường hợp như người chưa thành niên, người có hành vi có ích sau khi phạm tội, hoặc các trường hợp đặc biệt khác. Việc xác định rõ ràng các căn cứ này là rất quan trọng để đảm bảo tính công bằng trong pháp luật.

1.2. Ý Nghĩa Của Căn Cứ Miễn Trách Nhiệm Hình Sự

Việc quy định căn cứ miễn trách nhiệm hình sự không chỉ thể hiện tính nhân đạo của pháp luật mà còn giúp giảm bớt gánh nặng cho hệ thống tư pháp. Điều này cho phép các cơ quan chức năng có thể tập trung vào những vụ án nghiêm trọng hơn, đồng thời tạo điều kiện cho người phạm tội có cơ hội cải tạo và hòa nhập với xã hội.

II. Những Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Căn Cứ Miễn Trách Nhiệm Hình Sự

Mặc dù có những quy định rõ ràng về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự, nhưng thực tiễn áp dụng tại tỉnh Phú Thọ vẫn gặp nhiều khó khăn. Các cơ quan chức năng thường xuyên phải đối mặt với những thách thức như sự thiếu đồng bộ trong việc áp dụng luật, sự khác biệt trong nhận thức về các căn cứ miễn trách nhiệm hình sự giữa các cơ quan tố tụng.

2.1. Sự Khác Biệt Trong Nhận Thức Về Căn Cứ Miễn Trách Nhiệm

Một trong những thách thức lớn nhất là sự khác biệt trong nhận thức của các cơ quan tố tụng về các căn cứ miễn trách nhiệm hình sự. Điều này dẫn đến việc áp dụng không đồng nhất, gây khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi của người phạm tội cũng như đảm bảo công lý.

2.2. Thiếu Hướng Dẫn Cụ Thể Trong Áp Dụng

Nhiều cơ quan chức năng cho rằng thiếu hướng dẫn cụ thể từ cấp trên về việc áp dụng các căn cứ miễn trách nhiệm hình sự là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng áp dụng không đồng bộ. Điều này cần được khắc phục để đảm bảo tính nhất quán trong việc thực thi pháp luật.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Miễn Trách Nhiệm Hình Sự

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến căn cứ miễn trách nhiệm hình sự, cần có những phương pháp cụ thể và hiệu quả. Việc nâng cao nhận thức cho các cơ quan tố tụng, cũng như cải thiện quy trình áp dụng luật là rất cần thiết.

3.1. Nâng Cao Nhận Thức Cho Các Cơ Quan Tố Tụng

Cần tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo để nâng cao nhận thức cho các cán bộ tư pháp về các căn cứ miễn trách nhiệm hình sự. Điều này sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về quy định pháp luật và áp dụng một cách chính xác hơn trong thực tiễn.

3.2. Cải Thiện Quy Trình Áp Dụng Luật

Cần xây dựng một quy trình áp dụng luật rõ ràng và cụ thể hơn, từ đó giúp các cơ quan chức năng có thể thực hiện đúng quy định của pháp luật. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người phạm tội mà còn đảm bảo tính công bằng trong xã hội.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Căn Cứ Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Tại Phú Thọ

Việc áp dụng căn cứ miễn trách nhiệm hình sự tại tỉnh Phú Thọ đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc giảm tải cho hệ thống tư pháp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả áp dụng.

4.1. Kết Quả Áp Dụng Căn Cứ Miễn Trách Nhiệm

Trong giai đoạn 10 năm qua, số lượng người được miễn trách nhiệm hình sự tại Phú Thọ đã tăng lên đáng kể. Điều này cho thấy sự quan tâm của các cơ quan chức năng trong việc áp dụng các quy định nhân đạo của pháp luật.

4.2. Những Hạn Chế Trong Ứng Dụng

Mặc dù có những kết quả tích cực, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế trong việc áp dụng căn cứ miễn trách nhiệm hình sự. Cần có những biện pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này, từ đó nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp.

V. Kết Luận Về Căn Cứ Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Tại Tỉnh Phú Thọ

Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam. Tại tỉnh Phú Thọ, việc áp dụng các quy định này cần được cải thiện để đảm bảo tính công bằng và nhân đạo trong pháp luật.

5.1. Tương Lai Của Căn Cứ Miễn Trách Nhiệm Hình Sự

Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của xã hội. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người phạm tội mà còn nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp.

5.2. Đề Xuất Cải Tiến Quy Định Pháp Luật

Cần có những đề xuất cụ thể để cải tiến quy định pháp luật về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự, từ đó tạo ra một khung pháp lý linh hoạt và hiệu quả hơn trong việc xử lý các vụ án hình sự.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách hình sự của Nhà nước Việt Nam luôn quán triệt sâu sắc nguyên tắc kết hợp giữa nghiêm trị với khoan hồng, trừng trị với giáo dục thuyết phục. Trong giai đoạn 10 năm từ năm 2007 đến năm 2016, việc áp dụng các quy định về miễn trách nhiệm hình sự trên thực tế đã tạo cơ sở pháp lý nhân văn giúp hàng trăm người phạm tội có cơ hội tái hòa nhập cộng đồng. Theo ước tính từ các báo cáo tư pháp địa phương, tỷ lệ các trường hợp được xem xét áp dụng miễn trách nhiệm hình sự chiếm khoảng 1,5% đến 2,8% tổng số vụ án hình sự thụ lý. Tuy nhiên, ranh giới giữa miễn trách nhiệm hình sự với giảm nhẹ trách nhiệm hình sự hoặc bỏ lọt tội phạm vẫn còn những điểm mờ trong nhận thức và thực tiễn thi hành.

Luận văn thạc sĩ luật học tập trung nghiên cứu toàn diện hệ thống lý luận và thực tiễn áp dụng các căn cứ miễn trách nhiệm hình sự theo pháp luật hình sự Việt Nam. Mục tiêu cụ thể của đề tài là làm sáng tỏ bản chất pháp lý của từng căn cứ miễn trách nhiệm hình sự trong Phần chung và Phần các tội phạm; đồng thời phân tích thực trạng giải quyết án tại địa bàn tỉnh Phú Thọ trong khung thời gian 10 năm từ năm 2007 đến năm 2016. Luận văn đánh giá sự chuyển biến lập pháp từ Bộ luật Hình sự năm 1999 sang Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), từ đó xây dựng hệ thống giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao chất lượng xét xử. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc nâng cao tỷ lệ chuẩn hóa hồ sơ đình chỉ án đạt 100%, bảo vệ quyền con người theo Hiến pháp năm 2013 và nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm trong tình hình mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, cùng các quan điểm cải cách tư pháp của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Nghị quyết Đại hội XI (2011) và Nghị quyết Đại hội XII (2016). Khung lý thuyết của luận văn kết hợp 3 học thuyết trụ cột: Thuyết nhân đạo xã hội chủ nghĩa, Thuyết phân hóa trách nhiệm hình sự và Thuyết phòng ngừa tội phạm hiện đại.

Các khái niệm trọng tâm được xác định rõ ràng bao gồm:

• Trách nhiệm hình sự: Hậu quả pháp lý bất lợi mà người phạm tội phải gánh chịu trước Nhà nước thông qua các biện pháp cưỡng chế do luật hình sự quy định.
• Miễn trách nhiệm hình sự: Trường hợp cơ quan tư pháp có thẩm quyền không buộc người đã thực hiện hành vi cấu thành tội phạm phải gánh chịu hậu quả pháp lý hình sự bất lợi khi có đủ các điều kiện luật định.
• Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự: Tổng hợp các tình tiết khách quan và chủ quan được pháp luật ghi nhận làm điều kiện bắt buộc hoặc tùy nghi để cơ quan tiến hành tố tụng ra quyết định miễn trách nhiệm hình sự.

Khung phân tích so sánh đối chiếu quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 (Điều 19, 25, 69, 80, 289, 290, 314) với Bộ luật Hình sự năm 2015 (Điều 16, 29, 91), đồng thời tham chiếu kinh nghiệm lập pháp của 3 quốc gia tiêu biểu: Liên bang Nga (Điều 75, 76, 78, 85, 90), Nhật Bản (Điều 36, 37, 43) và Vương quốc Thụy Điển (Chương 24).

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý chuyên sâu: phương pháp phân tích quy phạm, phương pháp so sánh luật học, phương pháp lịch sử cụ thể và phương pháp thống kê xã hội học.

• Nguồn dữ liệu: Hồ sơ lưu trữ, báo cáo tổng kết công tác thụ lý, điều tra, truy tố, xét xử của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ và Tòa án nhân dân tỉnh Phú Thọ trong thời gian 10 năm (2007 - 2016).
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu tiến hành khảo sát toàn bộ mẫu gồm 218 bị can, bị cáo được áp dụng miễn trách nhiệm hình sự trên địa bàn tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn khảo sát. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ kết hợp chọn mẫu phân tầng theo từng nhóm tội phạm và từng căn cứ pháp lý cụ thể.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Việc sử dụng phương pháp thống kê kết hợp phân tích định tính giúp đo lường chính xác tỷ lệ áp dụng giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, làm rõ sự biến động của từng căn cứ qua từng năm, từ đó loại bỏ tính chủ quan và tìm ra nguyên nhân gốc rễ của những bất cập trong thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua phân tích dữ liệu thực tiễn 218 trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự tại tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2007 - 2016, nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

1. Nhóm người chưa thành niên chiếm tỷ trọng cao nhất: Số bị can, bị cáo là người chưa thành niên được miễn trách nhiệm hình sự theo Điều 69 Bộ luật Hình sự năm 1999 chiếm khoảng 42,2% (92 trường hợp). Đây là nhóm đối tượng được ưu tiên áp dụng chính sách nhân đạo nhằm tạo điều kiện giáo dục tại gia đình và cộng đồng.
2. Căn cứ do sự chuyển biến của tình hình chiếm tỷ lệ lớn thứ hai: Áp dụng theo khoản 1 Điều 25 Bộ luật Hình sự năm 1999 đạt khoảng 28,4% (62 trường hợp). Căn cứ này chủ yếu xuất hiện khi có sự thay đổi chính sách kinh tế - xã hội hoặc văn bản pháp luật chuyên ngành làm cho hành vi không còn tính nguy hiểm đáng kể.
3. Căn cứ do hành vi có ích sau khi phạm tội còn hạn chế: Áp dụng theo khoản 2 Điều 25 chỉ chiếm khoảng 18,3% (40 trường hợp). Thực tế ghi nhận việc chứng minh điều kiện "đã hạn chế đến mức thấp nhất hậu quả" thường bị cơ quan tố tụng nhầm lẫn với tình tiết giảm nhẹ tự nguyện bồi thường thiệt hại.
4. Căn cứ tự ý nửa chừng chấm dứt và các quy định riêng chiếm tỷ lệ thấp: Tự ý nửa chừng chấm dứt phạm tội (Điều 19) và các căn cứ đặc thù tại Phần các tội phạm (như gián điệp, đưa hối lộ, không tố giác tội phạm) chỉ chiếm khoảng 11,1% (24 trường hợp), do tính chất phức tạp trong khâu thu thập chứng cứ và định tội danh.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu được minh họa trực quan thông qua 7 bảng số liệu thống kê chi tiết và 1 biểu đồ phân bổ tỷ lệ giữa 3 cấp cơ quan: Điều tra, Kiểm sát, Tòa án. Trong đó, Cơ quan Điều tra ra quyết định đình chỉ điều tra chiếm 58,7% tổng số vụ, Viện kiểm sát ra quyết định đình chỉ vụ án chiếm 31,2%, và Tòa án tuyên bố miễn trách nhiệm hình sự tại phiên tòa chỉ chiếm 10,1%.

Nguyên nhân dẫn đến sự chênh lệch này bắt nguồn từ nhận thức pháp lý chưa đồng đều của một bộ phận cán bộ tiến hành tố tụng. Các thuật ngữ định tính như "không còn nguy hiểm cho xã hội", "thiệt hại không lớn" chưa được giải thích cụ thể bằng văn bản quy phạm dưới luật. So sánh với các nghiên cứu tại địa bàn Hà Nội hay Đắk Lắk, thực trạng tại Phú Thọ phản ánh xu hướng chung: các cơ quan tố tụng cấp huyện còn e ngại áp dụng các căn cứ tùy nghi vì lo sợ trách nhiệm bỏ lọt tội phạm hoặc xử lý oan sai.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu và quy định mới tại Điều 29 Bộ luật Hình sự năm 2015, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

1. Ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng Điều 29 Bộ luật Hình sự năm 2015: Tòa án nhân dân tối cao chủ trì phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an xây dựng thông tư liên tịch trong vòng 12 tháng, giải thích rõ ràng 100% các tiêu chí định tính như "sự chuyển biến của tình hình", "mắc bệnh hiểm nghèo" và quy trình hòa giải với người bị hại.
2. Nâng cao chất lượng kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân: Thực hiện kiểm sát chặt chẽ 100% các quyết định đình chỉ điều tra của Cơ quan điều tra có liên quan đến miễn trách nhiệm hình sự; kiên quyết hủy bỏ các quyết định đình chỉ thiếu căn cứ pháp lý, đảm bảo giảm thiểu sai sót nghiệp vụ xuống dưới 1% mỗi năm.
3. Tổ chức các khóa tập huấn bồi dưỡng kỹ năng định tội danh: Bộ Tư pháp và Tòa án nhân dân tối cao định kỳ 6 tháng một lần tổ chức tập huấn chuyên sâu cho khoảng 500 điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán các cấp nhằm chuẩn hóa kỹ năng phân biệt giữa miễn trách nhiệm hình sự với giảm nhẹ hình phạt và loại trừ trách nhiệm hình sự.
4. Thiết lập cơ chế giám sát người được miễn trách nhiệm hình sự tại cộng đồng: Ủy ban nhân dân cấp xã và các tổ chức đoàn thể phối hợp với gia đình tiếp nhận quản lý 100% đối tượng được miễn trách nhiệm hình sự là người chưa thành niên, phấn đấu đạt tỷ lệ tái hòa nhập thành công không tái phạm trên 98% trong giai đoạn 2018 - 2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán): Nắm vững hệ thống căn cứ luật định, phương pháp đánh giá chứng cứ và quy trình ra quyết định đình chỉ vụ án đúng luật, hạn chế tối đa nguy cơ sai phạm tố tụng.
• Luật sư và người bào chữa: Sử dụng các lập luận lý luận và số liệu thực tiễn để xây dựng luận cứ bào chữa thuyết phục, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ trong giai đoạn điều tra và xét xử.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên luật học: Tiếp cận tài liệu tham khảo có cấu trúc chuẩn mực về chuyên ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự, phục vụ công tác giảng dạy và hoàn thiện các công trình nghiên cứu sau đại học.
• Cơ quan xây dựng pháp luật và chính sách: Khai thác các đánh giá thực tiễn và đề xuất sửa đổi để tiếp tục hoàn thiện các đạo luật tư pháp hình sự tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Miễn trách nhiệm hình sự khác với miễn hình phạt như thế nào?
Miễn trách nhiệm hình sự là việc giải phóng hoàn toàn một người khỏi hậu quả pháp lý của tội phạm ngay từ các giai đoạn điều tra, truy tố hoặc xét xử. Ngược lại, miễn hình phạt chỉ xảy ra tại phiên tòa khi Tòa án đã ra bản án kết tội nhưng xét thấy người phạm tội có hoàn cảnh đặc biệt nên không áp dụng hình phạt.

2. Người được miễn trách nhiệm hình sự có bị mang án tích hay không?
Người được miễn trách nhiệm hình sự hoàn toàn không bị coi là có tội và không phải chịu án tích. Theo quy định pháp luật, các quyết định đình chỉ điều tra hoặc đình chỉ vụ án do miễn trách nhiệm hình sự giúp cá nhân giữ nguyên trạng thái pháp lý của một công dân bình thường trước pháp luật.

3. Điều kiện tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội để được miễn trách nhiệm hình sự là gì?
Người phạm tội phải tự nguyện và dứt khoát từ bỏ ý định thực hiện tội phạm khi không có bất kỳ trở ngại khách quan nào ngăn cản. Hành vi này chỉ được công nhận ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội hoặc chưa đạt chưa hoàn thành theo quy định tại Điều 16 Bộ luật Hình sự năm 2015.

4. Người chưa thành niên phạm tội cần thỏa mãn những tiêu chí nào để được miễn trách nhiệm hình sự?
Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng gây hại không lớn, có nhiều tình tiết giảm nhẹ, tự nguyện khắc phục hậu quả và được gia đình hoặc cơ quan tổ chức cam kết nhận giám sát, giáo dục theo Điều 91 Bộ luật Hình sự năm 2015.

5. Bộ luật Hình sự năm 2015 có những điểm mới nổi bật nào về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự?
Bộ luật Hình sự năm 2015 đã phân định rõ ràng các trường hợp đương nhiên được miễn (khoản 1 Điều 29) và có thể được miễn (khoản 2 Điều 29), đồng thời bổ sung căn cứ hòa giải thành công giữa người phạm tội và người bị hại tại khoản 3 Điều 29.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chế định miễn trách nhiệm hình sự, khẳng định đây là biểu hiện tập trung của nguyên tắc nhân đạo và phân hóa trách nhiệm hình sự.
• Phân tích chi tiết lịch sử lập pháp từ năm 1945 đến nay, chỉ ra sự phát triển vượt bậc của kỹ thuật lập pháp hình sự qua các bản Hiến pháp và Bộ luật Hình sự.
• Khảo sát thực tiễn 218 trường hợp tại tỉnh Phú Thọ trong 10 năm (2007 - 2016), làm sáng tỏ tỷ trọng áp dụng giữa các cơ quan và nguyên nhân của những tồn tại vướng mắc.
• Đóng góp luận cứ khoa học sắc bén so sánh Bộ luật Hình sự năm 1999 với Bộ luật Hình sự năm 2015, đưa ra 4 nhóm giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật.
• Khuyến nghị các cơ quan tư pháp địa phương khẩn trương triển khai quy trình chuẩn hóa áp dụng Điều 29 Bộ luật Hình sự năm 2015 trong giai đoạn 2018 - 2020 để bảo đảm công lý, bảo vệ quyền con người và giữ vững trật tự kỷ cương xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CĂN CỨ MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm, những đặc điểm của căn cứ miễn trách nhiệm hình sự 1. Khái niệm căn cứ miễn trách nhiệm hình sự Miễn TNHS là một trong những chế định quan trọng của luật hình sự Việt Nam, có quan hệ chặt chẽ và gắn liền với chế định TNHS. Chính vì vậy, trước khi làm rõ khái niệm căn cứ miễn TNHS cần thiết phải làm sáng tỏ khái niệm TNHS (i) và khái niệm miễn TNHS (ii).

* Khái niệm TNHS Việc quy định miễn TNHS trong BLHS Việt Nam thể hiện phương châm đúng đắn của đường lối xử lý về hình sự, bảo đảm sự kết hợp hài hòa giữa các biện pháp cưỡng chế hình sự nghiêm khắc của Nhà nước với các biện pháp tác động xã hội khác để cải tạo, giáo dục người phạm tội, qua đó hạn chế áp dụng các biện pháp mang tính trấn áp về mặt hình sự. Hơn nữa, nó thể hiện nguyên tắc “nghiêm trị kết hợp với khoan hồng, trừng trị kết hợp với giáo dục, thuyết phục” xuyên suốt trong chính sách hình sự của Nhà nước ta [62, tr. Khái niệm, cơ sở và nội dung của miễn TNHS cũng xuất phát từ khái niệm, cơ sở và nội dung của TNHS. Cho nên, để tìm hiểu khái niệm và bản chất pháp lý của miễn TNHS, thì không thể không xem xét khái niệm TNHS và những nội dung xung quanh vấn đề này.

Bởi lẽ, việc nhận thức khoa học đúng đắn về TNHS sẽ tạo cơ sở vững chắc cho nhận thức về miễn TNHS. Do vậy, trước khi đi vào nghiên cứu khái niệm và bản chất pháp lý của chế định miễn TNHS cần phải hiểu khái niệm và một số nội dung cơ bản xung quanh chế định TNHS trong luật hình sự Việt Nam. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Về khái niê ̣m TNHS , về cơ bản các quan điểm đều thống nhất về nội dung của nó (áp dụng đối với cá nhân người phạm tội) như: TNHS là một dạng trách nhiệm pháp lý, là tổng hợp các quyền và nghĩa vụ của Nhà nước và người phạm tội, được thể hiện ở các biện pháp tác động có tính chất pháp lý hình sự mà luật hình sự quy định, áp dụng đối với người thực hiện tội phạm, bao gồm hình phạt và các biện pháp tác động có tính chất pháp lý hình sự khác không phải hình phạt và được bắt đầu từ khi truy cứu TNHS đối với một người [23, tr.8] hay TNHS là hậu quả pháp lý của việc thực hiện tội phạm và được thể hiện bằng việc áp dụng đối với người phạm tội một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế của Nhà nước do luật hình sự quy định [5, tr.v… Như vậy, có thể thấy , viê ̣c xác đinh ̣ khái niê ̣m TNHS trong khoa ho ̣c luâ ̣t hin ̀ h sự Viê ̣t Nam mă ̣c dù có những nhâ ̣n thức khác nhau nhưng tựu chung la ̣i đề u có những điể m chung cố t lõi khi áp dụng đối với cá nhân. Những điể m chung này có thể nhâ ̣n thấ y ở các nô ̣i dung cơ bản thể hiê ̣n ở đă ̣c điể m của TNHS.

Theo đó , TNHS có các đă ̣c điể m cơ bản được thừa nhận chung như sau: (i) TNHS là hậu quả pháp lý của việc thực hiện hành vi bị luật hình sự coi là tội phạm; (ii) TNHS là trách nhiê ̣m của cá nhân (hiện nay có cả pháp nhân thương mại phạm tội theo quy định của BLHS năm 2015); (iii) TNHS được thể hiện ở bản án kết tội của Tòa án có hiệu lực pháp luật và một số biện pháp cưỡng chế hình sự khác do luật hình sự quy định; (iv) TNHS là trách nhiệm trước Nhà nước, kết quả của việc áp dụng các quy phạm pháp luật hình sự, được xác định và thực hiện theo một trình tự, thủ tục đặc biệt do pháp luật tố tụng hình sự quy định. Đồng thời, từ những đă ̣c điể m của TNHS, chúng ta cần phải nghiên cứu về cơ sở và những điều kiện của TNHS. Cơ sở của TNHS là yêu tố quan tro ̣ng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trong viê ̣c bảo đảm xác đinh ̣ đúng đắ n TNHS đố i với người pha ̣m tô ̣i. Lê Văn Cảm đã viết: Cơ sở của TNHS là việc thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội mà luật hình sự quy định là tội phạm và Điều kiện của TNHS là căn cứ riêng cần và đủ, có tính chất bắt buộc và do luật hình sự quy định mà chỉ khi nào có tổng hợp tất cả chúng (các căn cứ riêng đó) thì một người mới phải chịu TNHS [5, tr.

Như vậy, một người chỉ phải chịu TNHS khi người đó có đầy đủ cơ sở và những điều kiện của TNHS về một tội phạm. Song, trên thực tế có một số trường hợp mặc dù có đầy đủ cơ sở và những điều kiện của TNHS nhưng khi có căn cứ và những điều kiện nhất định, thì một người đã phạm tội có thể bị truy cứu TNHS, có thể không phải chịu TNHS hoặc cũng có thể được miễn TNHS. Do đó, từ logíc này, có thể khẳng định rằng, khái niệm và cơ sở của miễn TNHS cũng xuất phát từ khái niệm và cơ sở của TNHS. * Khái niệm miễn TNHS Là một trong những chế định quan trọng trong luật hình sự Việt Nam, miễn TNHS thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Đảng và Nhà nước ta đối với người phạm tội và hành vi do họ thực hiện, đồng thời qua đó nhằm động viên, khuyến khích người phạm tội lập công chuộc tội, chứng tỏ khả năng giáo dục, cải tạo nhanh chóng hòa nhập với cộng đồng và giúp họ trở thành người có ích cho xã hội.

Hiện nay, cũng giống như khái niệm TNHS, trong khoa học luật hình sự xung quanh khái niệm miễn TNHS vẫn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau song cơ bản nội hàm là thống nhất, cụ thể là: GS. Lê Văn Cảm định nghĩa: “Miễn TNHS là một chế định nhân đạo của luật hình sự Việt Nam và được thể hiện bằng việc xóa bỏ hậu quả pháp lý của việc thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị luật hình sự cấm đối với người bị coi là có lỗi trong việc thực hiện hành vi đó” [6, tr.7]; 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lê Thi ̣Sơn cho rằ ng: Miễn TNHS đối với người phạm tội có nghĩa là miễn truy cứu TNHS và đương nhiên kéo theo cả miễn phải chịu các hậu quả tiếp theo do việc thực hiện TNHS từ phía Nhà nước đem lại như: miễn bị kết tội, miễn phải chịu biện pháp cưỡng chế của TNHS và miễn bị mang án tích. Trên thực tế có thể có trường hợp người phạm tội được Tòa án miễn TNHS trong giai đoạn xét xử.

Trong trường hợp này, miễn TNHS chỉ bao gồm miễn chịu biện pháp cưỡng chế của TNHS và miễn mang án tích [43, tr.19]; Gần đây, TS. Trịnh Tiến Việt định nghĩa: Miễn TNHS là trường hợp không buộc một người đáp ứng những điều kiện nhất định phải gánh chịu hậu quả pháp lý bất lợi do việc đã thực hiện hành vi phạm tội, mà vẫn bảo đảm yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, cũng như công tác giáo dục, cải tạo người đó [64, tr. Như vậy, về cơ bản các quan điểm trên đây về khái niệm miễn TNHS đều đầy đủ về nội dung, ngắn gọn và điều quan trọng là thống nhất trong việc khẳng định rõ được nội dung và bản chất pháp lý của nó. Tuy nhiên, để đưa ra một khái niệm đầy đủ và chính xác về nội dung, ngắn gọn và nhất quán về mặt pháp lý, đồng thời phù hợp với thực tiễn và chính sách nhân đạo của Nhà nước, theo học viên, khái niệm miễn TNHS phải bao gồm các nội dung như: (i) Bản chất pháp lý của nó (miễn TNHS) là gì; (ii) Thẩm quyền áp dụng; (iii) Đối tượng bị áp dụng là ai và; (iv) Đáp ứng căn cứ nào và (v) Mục đích áp dụng làm gì.

Như vậy, dưới góc độ khoa học luật hình sự Việt Nam, theo học viên, khái niệm đang nghiên cứu được định nghĩa như sau: Miễn TNHS là trường hợp cơ quan tư pháp hình sự có thẩm quyền không buộc một người đáp ứng những căn cứ nhất định phải gánh chịu hậu quả pháp lý bất lợi do việc đã thực hiện hành vi phạm tội, mà vẫn bảo đảm yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, cũng như công tác giáo dục, cải tạo người đó. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] * Khái niệm căn cứ miễn TNHS Như vậy, từ khái niệm miễn TNHS, để một người không bị buộc phải gánh chịu hậu quả pháp lý bất lợi do việc đã thực hiện hành vi phạm tội trên những cơ sở chung mà lẽ ra người đó phải chịu, mà vẫn bảo đảm yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, cũng như công tác giáo dục, cải tạo người đó, thì đòi hỏi phải có những căn cứ nhất định, đó là căn cứ pháp lý để miễn TNHS do luật định. “Căn cứ”, theo Từ điể n tiế ng Viê ̣t “ là cái làm chỗ dựa, làm cơ sở (để lập luận hoặc hành động)” [29, tr. Còn theo Đại từ điển tiếng Việt, “căn cứ” là: “1.

Dựa vào đó để lập luận, hoạt động cho chắn chắn, chính xác; 2. Cái làm cơ sở để lập luận, hành động” [65, tr.200] Do đó, từ khái niệm miễn TNHS và khái niệm căn cứ , dưới góc độ khoa học luật hình sự, theo học viên, khái niệm đang nghiên cứu được định nghĩa như sau: Căn cứ miễn TNHS được hiểu là các tình tiế t (hay các trường hợp) mà chỉ có thể và cần dựa vào đó , các cơ quan tư pháp hình sự có thẩm quyề n tùy thuộc vào giai đoạn tố tụng hình sự tương ứng sẽ ra quyế t đi ̣nh miễn TNHS đối với người phạm tội. Những đăc̣ điểm của căn cứ miễn trách nhiê ̣m hình sự Trên cơ sở quy định của pháp luật hình sự Việt Nam và thực tiễn, căn cứ miễn TNHS phản ánh những đặc điểm cơ bản sau đây: * Căn cứ miễn TNHS là cơ sở pháp lý của miễn TNHS Căn cứ m iễn TNHS là tình tiế t (hay trường hơ ̣p ) mà chỉ có và cần dựa vào đó các cơ quan tư pháp hình sự có thẩm quyền tùy thuộc vào giai đoạn tố tụng hình sự tương ứng sẽ ra quyết định miễn TNHS đối với người phạm tội .