Căn Cứ Loại Trừ Trách Nhiệm Dân Sự Do Vi Phạm Nghĩa Vụ Trong Hợp Đồng

Khóa luận phân tích loại trừ trách nhiệm dân sự trong hợp đồng theo quy định pháp luật Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và chi tiết.

• Tác giả: Đào Thị Trang Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Huệ
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Căn Cứ Loại Trừ Trách Nhiệm Dân Sự Do Vi Phạm Nghĩa Vụ Trong Hợp Đồng Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: Một số vấn đề lý luận về căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng
• 1.1. Khái niệm trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng
• 1.2. Định nghĩa trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng
• 1.3. Các hình thức trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng
• 1.4. Khai niệm loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng
• 1.5. Đặc điểm loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng
• 1.6. Bản chất loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng
• 1.7. Khai niệm căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng
• 1.8. Đặc điểm căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng
• 2. CHƯƠNG 2: Thực trạng quy định của pháp luật Việt Nam và thực tiễn thực hiện pháp luật về căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng
• 2.1. Quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện về căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng
• 2.2. Loại trừ trách nhiệm dân sự khi có sự kiện bất khả kháng
• 2.3. Loại trừ trách nhiệm dân sự do phải thực hiện quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền mà các bên không thể biết được vào thời điểm giao kết hợp đồng
• 2.4. Loại trừ trách nhiệm dân sự hoàn toàn do lỗi của bên có quyền
• 2.5. Loại trừ trách nhiệm dân sự do các bên có sự thỏa thuận
• 2.6. Đánh giá quy định pháp luật hiện hành về căn cứ loại trừ trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng
• 3. CHƯƠNG 3: Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng
• 3.1. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng
• 3.2. Kiến nghị về các quy định chung liên quan đến loại trừ trách nhiệm
• 3.3. Kiến nghị về loại trừ trách nhiệm dân sự khi có sự kiện bất khả kháng
• 3.4. Kiến nghị về loại trừ trách nhiệm dân sự do thực hiện quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền
• 3.5. Kiến nghị về loại trừ trách nhiệm dân sự hoàn toàn do lỗi của bên có quyền
• 3.6. Kiến nghị về loại trừ trách nhiệm dân sự do có sự thỏa thuận của các bên
• 3.7. Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật dân sự về loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Căn Cứ Loại Trừ Trách Nhiệm Dân Sự

Căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng là một vấn đề quan trọng trong pháp luật Việt Nam. Điều này liên quan đến việc xác định khi nào một bên không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho bên kia. Theo quy định của Bộ luật Dân sự, có nhiều trường hợp mà bên vi phạm có thể được miễn trách nhiệm. Việc hiểu rõ các căn cứ này giúp các bên trong hợp đồng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

1.1. Khái Niệm Trách Nhiệm Dân Sự Do Vi Phạm Nghĩa Vụ

Trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng được hiểu là nghĩa vụ bồi thường thiệt hại phát sinh từ hành vi không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ đã cam kết. Điều này có thể dẫn đến việc bên vi phạm phải bồi thường thiệt hại cho bên bị thiệt hại.

1.2. Đặc Điểm Của Căn Cứ Loại Trừ Trách Nhiệm

Căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự thường bao gồm các yếu tố như sự kiện bất khả kháng, lỗi của bên bị thiệt hại, hoặc thỏa thuận giữa các bên. Những yếu tố này giúp xác định rõ ràng trách nhiệm của các bên trong hợp đồng.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Căn Cứ Loại Trừ Trách Nhiệm Dân Sự

Mặc dù có các quy định rõ ràng về căn cứ loại trừ trách nhiệm, nhưng thực tiễn áp dụng vẫn gặp nhiều thách thức. Các bên thường không hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, dẫn đến tranh chấp. Hơn nữa, việc xác định các yếu tố loại trừ trách nhiệm trong từng trường hợp cụ thể cũng không đơn giản.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Sự Kiện Bất Khả Kháng

Sự kiện bất khả kháng là một trong những căn cứ quan trọng để loại trừ trách nhiệm. Tuy nhiên, việc xác định một sự kiện có thực sự là bất khả kháng hay không thường gây tranh cãi giữa các bên.

2.2. Thiếu Rõ Ràng Trong Các Thỏa Thuận Giữa Các Bên

Nhiều hợp đồng không quy định rõ ràng về các trường hợp loại trừ trách nhiệm, dẫn đến việc các bên không thể bảo vệ quyền lợi của mình khi xảy ra tranh chấp.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Loại Trừ Trách Nhiệm Dân Sự

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự, cần có các phương pháp rõ ràng và hiệu quả. Việc xây dựng các quy định pháp luật chặt chẽ và minh bạch sẽ giúp các bên trong hợp đồng hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

3.1. Cải Thiện Quy Định Pháp Luật Về Trách Nhiệm Dân Sự

Cần có những sửa đổi, bổ sung trong Bộ luật Dân sự để làm rõ hơn các căn cứ loại trừ trách nhiệm. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Về Pháp Luật Cho Các Bên

Đào tạo và nâng cao nhận thức về pháp luật cho các bên tham gia hợp đồng là rất cần thiết. Điều này giúp họ hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình, từ đó giảm thiểu rủi ro trong các giao dịch.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Căn Cứ Loại Trừ Trách Nhiệm Dân Sự

Việc áp dụng các căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự trong thực tiễn đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các bên có thể bảo vệ quyền lợi của mình tốt hơn khi hiểu rõ các quy định pháp luật. Tuy nhiên, vẫn cần có những cải tiến để đảm bảo tính hiệu quả trong việc thực thi pháp luật.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Thực Tiễn Áp Dụng

Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều trường hợp tranh chấp đã được giải quyết thành công nhờ vào việc áp dụng đúng các căn cứ loại trừ trách nhiệm. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc hiểu rõ quy định pháp luật.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Từ Thực Tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc chuẩn bị kỹ lưỡng và thỏa thuận rõ ràng trong hợp đồng là rất quan trọng. Điều này giúp các bên tránh được những rủi ro không đáng có.

V. Kết Luận Về Căn Cứ Loại Trừ Trách Nhiệm Dân Sự

Căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng là một vấn đề phức tạp nhưng cần thiết trong pháp luật Việt Nam. Việc hiểu rõ và áp dụng đúng các quy định này sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên trong hợp đồng. Tương lai, cần có những cải tiến để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong lĩnh vực này.

5.1. Tương Lai Của Căn Cứ Loại Trừ Trách Nhiệm

Tương lai của căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự sẽ phụ thuộc vào việc cải thiện các quy định pháp luật và nâng cao nhận thức của các bên tham gia hợp đồng.

5.2. Đề Xuất Hoàn Thiện Pháp Luật

Cần có những đề xuất cụ thể để hoàn thiện pháp luật về căn cứ loại trừ trách nhiệm, nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong hợp đồng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hợp đồng được xem là phương tiện pháp lý nền tảng điều chỉnh các quan hệ trao đổi, giao lưu dân sự và kinh doanh thương mại, đóng vai trò như "huyết mạch" duy trì sự vận hành ổn định của nền kinh tế thị trường. Nhằm bảo đảm các cam kết được thực hiện một cách thiện chí và nghiêm túc, pháp luật các quốc gia nói chung và pháp luật Việt Nam nói riêng đều thiết lập hệ thống chế tài nghiêm khắc đối với hành vi vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, buộc bên vi phạm phải gánh chịu những hậu quả bất lợi về tài sản. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện hợp đồng, nhiều sự kiện khách quan bất khả kháng hoặc những tình huống đặc thù nằm ngoài tầm kiểm soát của các bên có thể phát sinh, dẫn đến việc nghĩa vụ không thể hoàn thành đúng cam kết. Việc duy trì nguyên tắc quy kết trách nhiệm một cách tuyệt đối trong những trường hợp này sẽ dẫn đến sự bất công bằng và đi ngược lại bản chất nhân đạo của pháp luật dân sự. Do đó, chế định loại trừ trách nhiệm dân sự được thiết lập như một công cụ cân bằng lợi ích thiết yếu giữa bên có quyền và bên có nghĩa vụ.

Thực tiễn áp dụng pháp luật thời gian qua, đặc biệt trong giai đoạn bùng phát đại dịch COVID-19 và khủng hoảng kinh tế hậu dịch bệnh, đã bộc lộ rõ những bất cập, khoảng trống của hệ thống quy phạm pháp luật hiện hành. Các quy định điều chỉnh căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự còn tản mạn, thiếu tính đồng bộ và chưa bao quát hết những tranh chấp phức tạp phát sinh từ các biện pháp hành chính phòng chống dịch bệnh diện rộng. Trước đòi hỏi cấp bách từ lý luận và thực tiễn xét xử, tác giả Đào Thị Trang Anh đã chọn đề tài "Căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam" làm khóa luận tốt nghiệp cử nhân luật.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định theo 3 nhiệm vụ cụ thể:

1. Một là, phân tích, làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng.
2. Hai là, phân tích và đánh giá thực trạng pháp luật liên quan đến căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng.
3. Ba là, đưa ra một số kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và bảo đảm thực thi pháp luật về căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là hệ thống các quy định của pháp luật dân sự Việt Nam điều chỉnh các căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ hợp đồng. Phạm vi nghiên cứu được xác định rõ ràng trên ba phương diện:

• Về nội dung: Tập trung vào các quy định pháp luật dân sự thực định về căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ hợp đồng và thực tiễn áp dụng qua các vụ việc, bản án cụ thể.
• Về không gian: Nghiên cứu trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam, đồng thời mở rộng so chiếu với quy định của một số quốc gia (tiêu biểu như Pháp, Đức thuộc Liên minh châu Âu) và điều ước quốc tế để làm sáng tỏ các kinh nghiệm lập pháp hữu ích.
• Về thời gian: Khảo cứu các quy định pháp luật dân sự và thương mại của Việt Nam từ mốc thời gian năm 2005 đến năm 2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng lập luận dựa trên nền tảng lý luận pháp lý về trách nhiệm dân sự và quan hệ nghĩa vụ trong các hệ thống luật lớn trên thế giới (Civil Law, Common Law) và luật học Việt Nam. Nghiên cứu tiếp cận trách nhiệm dân sự qua các công trình từ điển pháp lý chuẩn mực (Từ điển Thuật ngữ pháp lý của Dalloz, Gérard Cornu; Black's Law Dictionary; Từ điển Luật học của Bộ Tư pháp - Viện Khoa học pháp lý năm 2006) cùng quan điểm kinh điển của các luật gia Trần Thúc Linh, Vũ Văn Mẫu, chỉ rõ trách nhiệm dân sự gắn liền với trách nhiệm bồi thường thiệt hại và các chế tài tài sản. Tác giả kết hợp khung lý thuyết về nguyên tắc thiện chí, trung thực (Điều 3.3 Bộ luật Dân sự 2015), học thuyết về "nghĩa vụ hợp tác" (duty of cooperation) của Catherine Pedamon và Radosveta Vassileva, nguyên tắc suy đoán lỗi trong tố tụng dân sự (Điều 91 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015), cùng quy định giải phóng nghĩa vụ khi gặp sự kiện bất khả kháng vĩnh viễn theo Bộ luật Dân sự Cộng hòa Pháp và Điều 79.2 Công ước Viên năm 1980 về Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG).

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được sử dụng làm cơ sở phân tích bao gồm:

• Bộ luật Dân sự năm 2005 và Bộ luật Dân sự năm 2015 (các điều 3, 156, 274, 351, 353, 363, 364, 418, 468).
• Luật Thương mại năm 2005 (các điều 44, 294, 295, 296, 300, 301).
• Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa năm 2007 (Điều 62).
• Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020), Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014, Luật Kinh doanh bảo hiểm và Hiến pháp năm 2013.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai đồng bộ gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Sử dụng xuyên suốt nhằm giải mã nội dung các quy phạm pháp luật thực định, mổ xẻ các đặc điểm bản chất của trách nhiệm dân sự và căn cứ loại trừ trách nhiệm, từ đó tổng hợp thành các luận điểm lý luận chặt chẽ.
• Phương pháp hệ thống hóa: Phân loại, sắp xếp các chế định pháp lý, các trường hợp loại trừ trách nhiệm theo một cấu trúc logic, liên kết chặt chẽ giữa phần lý luận và thực trạng áp dụng.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu giữa các văn bản pháp luật trong nước (giữa Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Thương mại 2005) và giữa pháp luật Việt Nam với chuẩn mực quốc tế (CISG 1980, pháp luật Pháp, Đức) để nhận diện khoảng cách lập pháp.
• Phương pháp nghiên cứu tình huống (case study): Đưa các bản án thực tế (tiêu biểu như Bản án phúc thẩm số 105/2023/DS-PT) và các tình huống pháp lý giả định vào nghiên cứu để kiểm chứng tính tương thích giữa quy định trên văn bản và thực tiễn xét xử.

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm giáo trình chuyên ngành của Trường Đại học Luật Hà Nội, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh; các luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ luật học chuyên sâu (Bùi Thị Thanh Hằng 2018, Nguyễn Mạnh Linh 2018, Bùi Thanh Mai 2017, Phạm Diệu Hương 2022); các bài báo khoa học đăng trên các tạp chí pháp lý uy tín (Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, Tạp chí Nghề Luật, Tạp chí Pháp luật và Thực tiễn, Tạp chí Tòa án, Tạp chí Công thương) của các tác giả như PGS. Trần Thị Huệ, Nguyễn Văn Cừ, Nguyễn Văn Hùng, Nguyễn Văn Hợi, Nguyễn Tống Bảo Minh; cùng hệ thống văn bản chỉ đạo phòng chống dịch bệnh của Chính phủ và chính quyền địa phương.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng

Chương 1 xây dựng hệ thống khái niệm và luận điểm khoa học căn bản về trách nhiệm dân sự và việc loại trừ trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ hợp đồng:

• Khái niệm và đặc điểm trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng: Trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ hợp đồng là hậu quả pháp lý bất lợi mang tính tài sản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng đối với bên vi phạm cam kết, buộc bên này phải gánh chịu nhằm bù đắp tổn thất và bảo vệ quyền lợi của bên có quyền. Đặc điểm nổi bật gồm: chỉ phát sinh khi có hành vi vi phạm hợp đồng; luôn là nghĩa vụ mang tính vật chất; có thể phát sinh mà không bắt buộc phải có thiệt hại thực tế xảy ra (như trường hợp tiếp tục thực hiện nghĩa vụ); được bảo đảm bằng biện pháp cưỡng chế nhà nước; và mức độ gánh chịu phụ thuộc vào thỏa thuận hợp pháp của các bên hoặc theo quy định pháp luật.
• Các hình thức trách nhiệm dân sự: Phân tích cụ thể 3 hình thức trách nhiệm:
  1. Trách nhiệm tiếp tục thực hiện nghĩa vụ (giao vật, trả tiền kèm lãi suất chậm trả tối đa 20%/năm hoặc 10%/năm theo Điều 468 BLDS 2015, thực hiện công việc nhất định);
  2. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại (đòi hỏi 4 điều kiện: có hành vi vi phạm, có thiệt hại thực tế, có quan hệ nhân quả và có yếu tố lỗi suy đoán);
  3. Phạt vi phạm (chế tài áp dụng khi có thỏa thuận, không phụ thuộc thiệt hại thực tế; mức phạt trong dân sự không bị giới hạn theo Điều 418 BLDS 2015, nhưng trong thương mại bị khống chế tối đa 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm hoặc tối đa 10 lần thù lao dịch vụ giám định theo Luật Thương mại 2005).
• Khái niệm, đặc điểm và bản chất của loại trừ trách nhiệm: Loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ hợp đồng là việc không đặt ra các chế tài pháp lý đối với bên vi phạm trong các trường hợp luật định hoặc do các bên thỏa thuận. Tác giả phân định rành mạch giữa "loại trừ trách nhiệm" (hành vi vi phạm không cấu thành trách nhiệm ngay từ đầu do hoàn cảnh khách quan, phù hợp với cách dùng từ "không phải chịu trách nhiệm" tại Điều 351 BLDS 2015) và "miễn trừ trách nhiệm" (trách nhiệm đã phát sinh trên thực tế nhưng bên có quyền tha thứ, miễn thực hiện, như cách diễn đạt tại Luật Thương mại 2005).
• Khái niệm và đặc điểm căn cứ loại trừ trách nhiệm: Căn cứ loại trừ trách nhiệm là các cơ sở pháp lý và sự kiện thực tế để giải phóng trách nhiệm dân sự cho bên vi phạm. Các căn cứ này mang 4 đặc điểm: dựa trên sự kiện khách quan nằm ngoài tầm kiểm soát; áp dụng dựa trên sự đồng thuận của các bên hoặc quy định pháp luật; chỉ được xem xét sau khi hành vi vi phạm đã xảy ra trên thực tế; và bên vi phạm có nghĩa vụ chứng minh bản thân không có lỗi cùng tính chất đặc biệt của sự kiện loại trừ.

Chương 2: Thực trạng quy định của pháp luật Việt Nam và thực tiễn thực hiện pháp luật về căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng

Chương 2 tập trung phân tích 4 nhóm căn cứ loại trừ trách nhiệm cụ thể trong hệ thống pháp luật Việt Nam và đối chiếu với thực tiễn áp dụng:

• Loại trừ trách nhiệm dân sự khi có sự kiện bất khả kháng: Căn cứ Điều 156.1 và Điều 351.2 BLDS 2015, sự kiện bất khả kháng cấu thành từ 3 yếu tố: tính khách quan nằm ngoài kiểm soát; tính không thể lường trước tại thời điểm giao kết; và tính không thể khắc phục dù đã áp dụng mọi biện pháp khả thi. Bên vi phạm phải tuân thủ nghiêm ngặt nghĩa vụ thông báo và nghĩa vụ chứng minh (Điều 353.2 BLDS 2015, Điều 295 Luật Thương mại 2005). Chương này mổ xẻ Bản án số 105/2023/DS-PT ngày 28/06/2023 của Tòa án nhân dân tỉnh Bình Phước về tranh chấp hợp đồng đặt cọc chuyển nhượng quyền sử dụng đất trị giá 2 tỷ đồng (đặt cọc 300 triệu đồng). Tòa án cấp phúc thẩm đã xác định việc áp dụng Chỉ thị 16/CT-TTg và hàng loạt công văn giãn cách xã hội kéo dài của UBND tỉnh Bình Phước là sự kiện bất khả kháng, tuyên hủy hợp đồng đặt cọc và buộc bên nhận cọc hoàn trả 300 triệu đồng cho bên đặt cọc do trở ngại khách quan không thể di chuyển để ký công chứng. Tuy nhiên, tác giả cũng lưu ý không thể tùy tiện viện dẫn dịch bệnh để loại trừ trách nhiệm, ví dụ như trường hợp khan hiếm nguyên liệu đầu vào nhưng doanh nghiệp vẫn có thể tìm nguồn cung thay thế thì không thỏa mãn tiêu chí "không thể khắc phục được".
• Loại trừ trách nhiệm do phải thực hiện quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền mà các bên không thể biết vào thời điểm giao kết: Căn cứ này mới chỉ được ghi nhận trực tiếp tại Điều 294.1.d Luật Thương mại 2005 mà vắng bóng trong BLDS 2015. Điều kiện áp dụng là quyết định mang tính quyền lực nhà nước, ban hành sau thời điểm ký kết hợp đồng, vì lợi ích công cộng chung chứ không bắt nguồn từ hành vi sai phạm của các bên. Tác giả dẫn chứng trường hợp Công văn số 1049/UBND ngày 24/3/2020 của UBND TP. Hồ Chí Minh yêu cầu tạm dừng hoạt động các cơ sở ăn uống phục vụ từ 30 người trở lên từ 18 giờ ngày 24/3/2020 đến hết ngày 31/3/2020, làm cho bên cung cấp dịch vụ tổ chức tiệc kỷ niệm 100 khách không thể thực hiện hợp đồng vào ngày 26/3/2020 và được giải phóng trách nhiệm dân sự.
• Loại trừ trách nhiệm hoàn toàn do lỗi của bên có quyền: Quy định tại Điều 351.3 BLDS 2015 và Điều 294.1.c Luật Thương mại 2005, bắt nguồn sâu xa từ nguyên tắc thiện chí (Điều 3.3 BLDS 2015) và nghĩa vụ hợp tác của các bên. Bên vi phạm phải chứng minh lỗi hoàn toàn thuộc về bên có quyền và có mối quan hệ nhân quả trực tiếp dẫn đến việc không thể thực hiện nghĩa vụ. Tác giả phân định rõ giữa "vi phạm do lỗi bên có quyền" với trường hợp "vi phạm hợp đồng qua lại lẫn nhau" (minh họa qua tình huống mua bán 3.000 cây giữa Công ty P và Công ty T, trong đó Công ty T từ chối nhận đủ cây lần 1 do mưa, nhưng sau đó Công ty P chậm giao cây ở các đợt tiếp theo nên cả hai bên đều phải chịu trách nhiệm tương ứng). Đồng thời, tác giả viện dẫn Điều 79.2 CISG 1980 để phân tích khoảng trống pháp lý đối với lỗi của người thứ ba, đề xuất chỉ loại trừ trách nhiệm khi thỏa mãn điều kiện bất khả kháng kép cho cả bên vi phạm và người thứ ba.
• Loại trừ trách nhiệm do các bên có sự thỏa thuận: Dựa trên nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội (Điều 3.2 BLDS 2015), các bên có quyền mở rộng hoặc thu hẹp các trường hợp miễn trách nhiệm trong hợp đồng.
• Đánh giá quy định pháp luật hiện hành: Chỉ ra sự phân tán, thiếu đồng bộ giữa BLDS 2015 và Luật Thương mại 2005 về thuật ngữ, điều kiện viện dẫn và sự thiếu vắng quy định về hành vi can thiệp của người thứ ba.

Chương 3: Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng

Chương 3 đề xuất định hướng và giải pháp cụ thể nhằm tháo gỡ các vướng mắc lập pháp và thực thi:

• Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật:
  1. Thống nhất sử dụng thuật ngữ "loại trừ trách nhiệm" thay vì "miễn trách nhiệm" trong toàn bộ hệ thống pháp luật hợp đồng để bảo đảm chuẩn xác về mặt bản chất pháp lý;
  2. Bổ sung các tiêu chí cụ thể để nhận diện sự kiện bất khả kháng, đặc biệt là hướng dẫn chi tiết về tiêu chuẩn "không thể lường trước" và "đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết nhưng không thể khắc phục";
  3. Bổ sung căn cứ "thực hiện quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền" vào Bộ luật Dân sự để tạo tính đồng bộ với Luật Thương mại 2005;
  4. Bổ sung quy định điều chỉnh trường hợp không thực hiện được nghĩa vụ do hành vi của người thứ ba trên cơ sở tiếp thu nguyên tắc điều kiện kép của Điều 79.2 CISG 1980;
  5. Quy định rõ ràng phạm vi và giới hạn của quyền thỏa thuận loại trừ trách nhiệm nhằm ngăn chặn việc bên có ưu thế kinh tế áp đặt điều khoản từ bỏ trách nhiệm đối với hành vi do lỗi cố ý.
• Biện pháp nâng cao hiệu quả thực thi:
  1. Nâng cao năng lực chuyên môn và chất lượng giải quyết tranh chấp của đội ngũ thẩm phán, trọng tài viên trong việc đánh giá chứng cứ về lỗi và hoàn cảnh khách quan;
  2. Nghiên cứu xây dựng và công bố các án lệ điển hình của Tòa án nhân dân liên quan đến việc áp dụng sự kiện bất khả kháng trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 nhằm tạo tính thống nhất trong xét xử;
  3. Hoàn thiện các cơ chế pháp lý để bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại quốc tế.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp, đối chiếu một cách có hệ thống sự khác biệt giữa các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 và Luật Thương mại năm 2005 về các chế định liên quan đến trách nhiệm dân sự và loại trừ trách nhiệm:

Tiêu chí so sánh	Bộ luật Dân sự năm 2015	Luật Thương mại năm 2005
Thuật ngữ sử dụng	"Loại trừ trách nhiệm", "không phải chịu trách nhiệm dân sự" (Điều 351)	"Miễn trách nhiệm đối với hành vi vi phạm" (Điều 294)
Căn cứ quyết định của cơ quan nhà nước	Chưa được ghi nhận trực tiếp thành điều khoản riêng	Ghi nhận rõ tại Điều 294.1.d (quyết định ban hành mà các bên không thể biết khi giao kết)
Mức giới hạn phạt vi phạm	Tự do thỏa thuận, không bị pháp luật khống chế mức trần (Điều 418)	Khống chế tối đa 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm; tối đa 10 lần thù lao đối với dịch vụ giám định (Điều 301, Điều 266)
Xác định hành vi vi phạm	Định nghĩa gián tiếp qua Điều 351.1 (không thực hiện đúng thời hạn, không đầy đủ, không đúng nội dung)	Định nghĩa trực tiếp tại Điều 3.12 (không thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc không đúng nghĩa vụ)
Quy định về sự kiện bất khả kháng	Quy định định nghĩa chung tại Điều 156.1 (áp dụng cho cả thời hiệu và thực hiện nghĩa vụ)	Quy định tại Điều 294, Điều 295, Điều 296 gắn với nghĩa vụ thông báo văn bản và xác nhận sự kiện

Về mặt đóng góp học thuật, khóa luận đã đạt được các kết quả nổi bật sau:

• Làm sáng tỏ sự khác biệt về mặt bản chất giữa "loại trừ trách nhiệm" và "miễn trừ trách nhiệm", khẳng định việc BLDS 2015 dùng cụm từ "không phải chịu trách nhiệm" là sự phát triển tiến bộ, tiệm cận với pháp luật hiện đại của các nước theo hệ thống Civil Law (như Pháp).
• Hệ thống hóa toàn diện các điều kiện cấu thành của từng căn cứ loại trừ trách nhiệm, chỉ ra mối liên hệ hữu cơ giữa nguyên tắc thiện chí với nghĩa vụ hợp tác của bên có quyền trong hợp đồng.
• Cung cấp cơ sở lý luận và đề xuất giải pháp lập pháp cụ thể nhằm lấp đầy khoảng trống pháp lý đối với trường hợp vi phạm hợp đồng do nguyên nhân từ người thứ ba thông qua việc tiếp thu kinh nghiệm quốc tế từ Công ước CISG 1980.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có phạm vi tập trung chủ yếu vào các quy định thực định của pháp luật Việt Nam giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2024, gắn với các án lệ và vụ việc điển hình phát sinh trong bối cảnh phòng chống dịch COVID-19. Do giới hạn về nguồn tài liệu tiếp cận và khuôn khổ đề tài cử nhân, công trình chưa thể khảo cứu sâu thực tiễn áp dụng căn cứ loại trừ trách nhiệm tại các Trung tâm Trọng tài thương mại quốc tế đối với các hợp đồng có yếu tố nước ngoài phức tạp. Bên cạnh đó, việc so sánh luật học chủ yếu tập trung vào một số quy định của Pháp, Đức và CISG 1980 mà chưa mở rộng đối chiếu toàn diện sang hệ thống thông luật (Common Law) với các học thuyết pháp lý tương đương như Frustration of Purpose hay Impracticability.

Hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài có thể mở rộng khảo cứu cơ chế loại trừ trách nhiệm trong bối cảnh chuyển đổi số, cụ thể là việc áp dụng chế định này đối với các hợp đồng điện tử tự động thực thi (smart contracts) khi xảy ra sự cố kỹ thuật hoặc lỗi hệ thống mạng viễn thông. Đồng thời, việc tiếp tục theo dõi thực tiễn công bố án lệ của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao liên quan đến tranh chấp hợp đồng do ảnh hưởng của các biện pháp hành chính nhà nước cũng là hướng phát triển cần thiết để hoàn thiện lý luận.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Dân sự, Luật Kinh tế, Luật Thương mại quốc tế khi nghiên cứu về chế định trách nhiệm dân sự và hợp đồng. Công trình cung cấp hệ thống luận cứ lý luận và dẫn chiếu điều luật rõ ràng, giúp người học nắm bắt bản chất các chế tài hợp đồng và cách thức phân định lỗi.

Đối với những người làm công tác thực tiễn như thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư và cán bộ pháp chế doanh nghiệp, khóa luận có giá trị ứng dụng cao ở phần phân tích thực tiễn áp dụng sự kiện bất khả kháng và quyết định của cơ quan nhà nước tại Chương 2. Các phân tích chi tiết về tiêu chí "không thể khắc phục" và phân biệt "vi phạm do lỗi bên có quyền" với "vi phạm qua lại lẫn nhau" cung cấp những chỉ dẫn hữu ích cho việc xây dựng lập luận khởi kiện, chuẩn bị chứng cứ miễn trách nhiệm hoặc đàm phán sửa đổi điều khoản hợp đồng nhằm phòng ngừa rủi ro pháp lý.

Câu hỏi thường gặp

1. Bản chất pháp lý của "loại trừ trách nhiệm" khác biệt như thế nào so với "miễn trừ trách nhiệm"?

Theo phân tích của tác giả, "loại trừ trách nhiệm" là trường hợp ngay từ đầu hành vi vi phạm nghĩa vụ không cấu thành trách nhiệm dân sự do sự can thiệp của các hoàn cảnh khách quan hoặc lỗi hoàn toàn thuộc về bên có quyền; trách nhiệm pháp lý bị triệt tiêu và không phát sinh hậu quả chế tài. Trong khi đó, "miễn trừ trách nhiệm" là trường hợp hành vi vi phạm đã cấu thành trách nhiệm dân sự trên thực tế và gây thiệt hại, nhưng bên có quyền đã tự nguyện từ bỏ quyền yêu cầu, tha thứ cho bên vi phạm không phải gánh chịu một phần hoặc toàn bộ hậu quả theo thỏa thuận hoặc theo quy định pháp luật. Cụm từ "không phải chịu trách nhiệm" tại BLDS 2015 thể hiện đúng bản chất của loại trừ trách nhiệm hơn so với từ "miễn trách nhiệm" tại Luật Thương mại 2005.

2. Vì sao Tòa án cấp phúc thẩm trong Bản án 105/2023/DS-PT công nhận COVID-19 là sự kiện bất khả kháng?

Trong vụ án tranh chấp hợp đồng đặt cọc chuyển nhượng quyền sử dụng đất nêu trên, Tòa án cấp phúc thẩm xác định dịch bệnh COVID-19 là sự kiện bất khả kháng vì thỏa mãn trọn vẹn 3 điều kiện luật định tại Điều 156.1 BLDS 2015:

• Thứ nhất, diễn biến dịch bệnh xảy ra hoàn toàn khách quan ngoài ý muốn của các bên;
• Thứ hai, tại thời điểm ký kết hợp đồng đặt cọc (ngày 07/7/2021), các bên không thể lường trước việc Chính phủ và UBND tỉnh Bình Phước ban hành Chỉ thị 16/CT-TTg cùng hàng loạt văn bản áp dụng biện pháp cách ly toàn xã hội kéo dài qua thời hạn đặt cọc (17/8/2021);
• Thứ ba, nguyên đơn đã tìm mọi biện pháp khắc phục trong khả năng bằng cách thông báo cho bên bị đơn để xin gia hạn thời gian công chứng nhưng bị từ chối và đòi thêm 100 triệu đồng. Do đó, việc nguyên đơn không thể di chuyển đến nơi cư trú của bị đơn là do trở ngại pháp lý khách quan, không phải chịu chế tài phạt cọc và được nhận lại số tiền cọc 300 triệu đồng.

3. Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Thương mại 2005 quy định khác nhau như thế nào về căn cứ thực hiện quyết định của cơ quan nhà nước?

Luật Thương mại 2005 quy định rõ ràng tại Điều 294.1.d rằng một bên được loại trừ trách nhiệm khi hành vi vi phạm là do phải thực hiện quyết định của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền mà các bên không thể biết được vào thời điểm giao kết hợp đồng. Ngược lại, Bộ luật Dân sự 2015 không có điều khoản tương đương quy định trực tiếp căn cứ này, dẫn đến sự thiếu đồng bộ trong việc áp dụng pháp luật khi giải quyết các tranh chấp hợp đồng dân sự thuần túy chịu tác động bởi quyết định hành chính.

4. Tác giả đề xuất giải quyết trường hợp vi phạm hợp đồng do lỗi của bên thứ ba như thế nào?

Cả BLDS 2015 và Luật Thương mại 2005 đều chưa quy định rõ về việc loại trừ trách nhiệm khi có lỗi của bên thứ ba. Dựa trên việc phân tích Điều 79.2 của Công ước Viên 1980 (CISG) và quan điểm của các học giả, tác giả đề xuất chỉ coi lỗi của bên thứ ba là căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự khi thỏa mãn "điều kiện kép": sự kiện cản trở đó phải đồng thời đáp ứng đủ 3 yếu tố cấu thành sự kiện bất khả kháng đối với cả người thứ ba và đối với chính bên có nghĩa vụ. Nếu không đáp ứng điều kiện kép này, bên có nghĩa vụ vẫn phải chịu trách nhiệm tài sản trực tiếp trước bên có quyền theo nguyên tắc độc lập cam kết.

5. Lỗi hoàn toàn của bên có quyền (Điều 351.3 BLDS 2015) gắn với nghĩa vụ pháp lý nào?

Căn cứ này gắn liền trực tiếp với "nghĩa vụ hợp tác" (duty of cooperation) phát sinh từ nguyên tắc thiện chí, trung thực quy định tại Điều 3.3 BLDS 2015. Trong quan hệ hợp đồng, bên có quyền cũng có nghĩa vụ phải tạo điều kiện cần thiết, hợp tác tích cực để bên có nghĩa vụ hoàn thành cam kết. Khi bên có quyền vi phạm nghĩa vụ hợp tác (như chậm cung cấp vật tư xây dựng, cung cấp sai địa điểm giao hàng, cản trở việc thực hiện) và hành vi này là nguyên nhân duy nhất, trực tiếp dẫn đến việc bên có nghĩa vụ không thể hoàn thành hợp đồng, thì bên có nghĩa vụ được giải phóng hoàn toàn khỏi trách nhiệm dân sự.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Đào Thị Trang Anh đã giải quyết thấu đáo và có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ hợp đồng theo pháp luật Việt Nam. Công trình làm rõ bản chất pháp lý của từng nhóm căn cứ loại trừ, đánh giá xác đáng sự tản mạn, bất cập giữa Bộ luật Dân sự 2015 với Luật Thương mại 2005 qua các vụ việc xét xử thực tế trong giai đoạn dịch bệnh COVID-19. Các kiến nghị sửa đổi quy định và giải pháp nâng cao hiệu quả xét xử, án lệ được đề xuất có giá trị khoa học thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho quá trình hoàn thiện pháp luật hợp đồng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về căn cứ loại trừ trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng 1. Khái niệm trách nhiệm dân sự do vi phạm nghia vụ trong hợp đông 1. Dink nghĩa trach nhiém dan sự do vì pham nghĩa vịt trong hop dong Theo “Từ điển Thuật ngữ pháp lý” của Nha xuất bản Dalloz và “Tw điển Thuật ngữ pháp ly” của Gérard Comu, trách nhiệm dan sư (responsabilité dvile) gôm trách nhiệm theo hợp đồng (responsabilité contractuelle) và trách nhiệm ngoài hop đồng (responsabilité délictuelle), chỉ đến bat kỳ sự đáp trả về mặt dân sự nào đối với những tỗn hại gây ra cho người khác, nghĩa ia đền bù bằng hiên vật hoặc tương đương) Theo Tw điển Luật hoc “Black's Law Dictionary’, trach nhiém dan su (civil liability) được hiểu là tinh trang bị ràng buộc về mặt pháp i phải BTTH đân sự. Tương tự như vây, các luật gia như Trân Thúc Linh, Vũ Văn Mẫu déu cho rang, trách nhiệm dân sự có hai hình thức: trách nhiệm theo hợp dong (trách nhiệm khế ước) va trách nhiệm ngoài hợp đông (trách nhiệm dan sự phạm và chuẩn dân sự phạm).

Cũng theo các luật gia nay, trách nhiệm dan sự phát sinh trên cơ sở hành vi vi pham nghia vụ, “nói fới frách nhiệm dan sự tức là nói tới bôi tiường”'3 hay cụ thé hơn là trách nhiệm dan sự theo hợp đông (trách nhiệm Ì Xem Lenigne Jiơidiqte. 913-914; Gérard Comai Vocabuilcare juridique. Presses Universitaires de Frooxe (1992). Black's Law- Dictionary (1999), Seventh Edition, West group pp.

723-724 2 Xem Black's Law- Dictioneny (1999), Seventh Edition, West group, Page 926. 3 xem Trần Thức Linh (1974), Daodh a pháp hưệt here gid, Nhà sáchKhaitri tr 307-398. _ Vũ Văn Mẫu (1963), Việt Nam đâm: luật lược khảo - Quyền Il: Ngiểa vụ và khế ước ,Ea lần thứ nhết, Bộ Quốc gia giáo duc xuất bản, Sii Gin, tr. 8 khé ước) la trách nhiém bôi thường của bên không thực hiện nghia vụ trong hợp đông cho bên bị “tdn thiệt ?t Như vậy, theo quan điểm của nhiều luật gia, thuật ngữ “rách nhiệm dan sựtheo hop đồng” thường chỉ đến trách nhiệm B TTH trong hợp đồng.

Theo Từ điển Luật hoc của B6 Tư pháp, “trách nhiệm dan sự” được hiểu là “trách nhiệm pháp i} mang tinh tài sản duoc áp dung đối với người vi phạm pháp luật đân sự nhằm bù đắp về tôn that vật chất, tinh than cho người bị thiệt hai” hay “những hậm quả bất lơi mà chủ thé pháp luật phải gánh chin do pháp inật quy định vì hành vi vi pham pháp luật của minh (hoặc của người ma mình bảo lãnh: hay giám hô)"Š. Nội ham của “trách nhiệm dan sự" được Từ điễn xác định tương tự như nội ham của trách nhiệm dan sự trong hệ thông Common Law va Civil Law, bao gồm trách nhiệm dân sư theo hợp đông và trách nhiệm dân sự ngoài hop đông. Tuy nhiên, bên cạnh sự tương đồng nay, Tử điển Luật học lại chỉ ra “trách nhiém dan sự bao gôm buộc xin lỗi, cdi chính công khai, buộc thực hiện nghia vụ đân sự, buộc BTTH, phát vì pham”? Cùng với thuật ngữ “rách niiém dan sự", Từ điển Luật hoc còn đưa ra định nghĩa về “trách nhiệm BTTH”, theo đỏ, đây là thuật ngữ chỉ đến “trdch nhiệm của người có hành vi vi phạm, có lỗi trong việc gay ra thiệt hai về vật chất, tinh thần phải bôi hoàn cho người bi thiệt hai nhằm phục hồi tinh trang tai sản, bì đắp tôn thất tinh than cho người bi thiệt hai”, đồng thời chỉ rõ “trách nhiệm BTTH được phân thành trách nhiệm BTTH theo hợp đồng và trách nhiệm BTTH ngoài hợp dong”. Co thé thay, theo Từ điển Luật học của Bộ Tư pháp, thuật ngữ “frách nhiệm đân sự” trong hệ thông pháp luật Việt Nam được hiểu là thuật ngữ chỉ * Xem Vũ Vin Mẫu, Thad, tr 433-434 5 Xem Từ điển Luật học, Bộ Tw pháp- Viện Khos học pháp lý (2006), Neb.

Tử điển Bách khoa, Nab. © Xem Từ điển Lut học, Bộ Twpháp - Viễn Khoa học pháp lý, Tid,tr. 903 7 Yem Từ điển Lut học, Bộ Tephip - Viện Khoa học pháp Wy, Tiãđ,,tr. 8 Xem Te điển Luật học, Bộ Tư pháp - Viện Khoa học pháp lý, Td, tr.

` Xem Từ điển Duát học, Bộ Tư pháp - Viện Khoa học pháp lý, Tid,tr. chung các giải pháp pháp lý có thể được ap dụng khi có hành vị vi phạm pháp luật và trách nhiệm B TTH (trách nhiệm B TTH theo hợp đồng và trách nhiém BTTH ngoài hợp đông) là một loại của trách nhiệm dân su. Quan niệm này cũng được thể hiện qua các quy định tại Mục 4, Chương XV, Phân III BLDS nam 2015, theo đó nôi ham của thuật ngữ "frách nhiệm dan sw’ không chi chi đến “8TTH', ma còn được sử dụng dé chỉ đến các giải pháp pháp lý khác như “tiếp tue thực hiện”, “tự mình thực hiện”, “giao cho người khác thực hiện”, “chấm đứt thực hiện”, "khôi Đhue tinh trang ban aan”. Các hệ thông pháp luật có sự phân biệt giữa trách nhiệm dan sự với giải pháp pháp lý, biện pháp khắc phục.

Trong khi đó, pháp luật Việt Nam đường như chưa có su phân tách một cách rõ rang giữa "trách nhiệm dân sự” với “biện pháp khắc phục”. Điều này cho thây sự thiêu tương đông của hệ thông pháp luật Việt Nam nói chung và BLDS năm 2015 nói riêng với hệ thông pháp luật thé giới trong việc sử đụng thuật ngữ “trách nhiệm dan sự 10 Từ những phân tích trên, có thé hiểu rách nhiệm dan sự là trách nhiệm pháp If do cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dung đối với các chủ thé vi phạm nghĩa vụ dân sự. buộc các chi thé này phải bù đắp những tôn that về vật chất hoặc tinh thân cho bên bi thiệt hai. Vi phạm nghĩa vu là khái niêm truyền thống được quy định trong pháp luật về hop đông.

Vi phạm nghĩa vu lả vi phạm một nghĩa vụ liên quan đến cam kết thực hiện hoặc không thực hiện công việc được quy định trong hợp đồng. Cam kết nay có thé liên quan đến nghĩa vụ thanh toán, giao vật hoặc một nghĩa vụ khác được quy định cụ thể trong hợp đồng Theo Điêu 274 của BLDS năm 2015 thì nghia vu là “việc mà theo dé, một hoặc nhiều cỉủ thé (sau ady gọi chung là bên có nghữa vụ) phải chuyên giao vat, chuyên giao quyền. trả tiền hoặc gián tờ có giá. thực hiện công việc hoặc không được thực hiện công việc 10 Bài Thị Thanh Hing (2017), “Thich nhiệm đâm su“, “chế tài” hay “biển pháp khắc phục” đốt với hành vĩ vi phạm hop đồng?”, Tap chủ Lập pháp số 3,tr.

35 10 nhất ãinh vì lợi ich của một hoặc nhiều chủ thé Rhác (sam đây gọi chung là bên có quyền)”. Theo quy định của BLDS năm 2015 và Luật Thương mại năm 2005 không có sư khác biệt qua rõ ràng giữa khái niệm “vi phạm nghĩa vụ” và “vi phạm hợp đông”. BLDS năm 2015 định nghĩa khái niệm “vi phạm hợp đông” và không có sự phân biệt giữa hai khác niém trên. Cụ thể, trong khi Luật Thương mại năm 2005 sử dụng thông nhất thuật ngữ “vi phạm hợp đông” để chỉ mọi hanh vi không thực hiên đúng hop đồng thì BLDS năm 2015 lại sử dụng nhiêu thuật ngữ như “vi phạm”, “không thực hiện hoặc thực hiện không đúng”, “không thực hiện đúng”.

Định nghĩa “vi pham hợp đông” được ghi nhận trực tiếp trong Luật Thương mai năm 2005 là “việc một bên không thực hiện, thực hiện không day đủ hoặc thực hiên không đúng nghĩa vụ theo théa thuận giữa các bên hoặc theo quy định của Luật nay”. Không ging với Luật Thương mai năm 2005, BLDS năm 2015 không trực tiếp đưa ra đính nghĩa “vi pham hợp đồng” ma định nghĩa thông qua định nghĩa “vi phạm nghĩa vụ” tại Điều 351.1 BLDS năm 2015: “Vi phạm nghia vụ ia việc bên có nghia vụ không thực hiện nghia vụ ating thời hạn, thực hiên không day ati nghia vu hoặc thực hiện không Ging nội dung của nghia vu”. Theo quy định nay, “không thực hiện nghĩa vụ đúng thời hạn”, “thực hiện không đây đủ nghĩa vụ”, "thực hiện không đúng nội dung của nghĩa vu" được hiểu là các trường hợp vi phạm nghĩa vụ nói chung hay vi phạm nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng nói riêng Nghia vu thường được quy định tại các cam kết trong hợp đông và vi phạm nghĩa vụ có thé làm phát sinh bat ky biện pháp khắc phục nao theo quy định của pháp luật Từ những phân tích trên có thé hiéu, trách nhiệm dan sự đo vi phan ngiữa vu trong hop đồng là trách nhiệm pháp I} mà bên có hành vi vi phạm phải gảnh chăm khi không thực hiện nghĩa vụ đúng thời han, thực hiền không day đủ nghia vụ hoặc thực hiện không đúng nôi dung nghia vụ theo hợp đồng hoặc theo quy định của pháp luật nhằm bảo dam quyền lợi của bên có quyền và bit đắp những tốn that mà bên có quyén phải gánh chin. Đặc diém trách nhiệm dan sự äo viphạm nghĩa vụ trong hợp dong Trách nhiệm dân sự do vi phạm hợp đồng 1a một dang cu thể của trách nhiệm dân sự, trong đó trách nhiệm dân sư là một dạng của trách nhiệm pháp lý nói chung.

Vì vậy, trách nhiệm dan sự do vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng mang đây đủ những đặc điểm co ban của trách nhiệm dan sự nói chung như: là biện pháp cưỡng chế của Nha nước; chi được áp dụng khi có hành vi vi phạm nghĩa vụ dan sự, mang lại những hậu quả bat lợi về mặt tai sản doi với bên vi Bên cạnh đó, trách nhiệm dân sự do vi phạm nghia vụ trong hợp đồng có những đặc điểm riêng, khác với trách nhiệm dân su ngoài hợp đồng cũng như các loại trách nhiệm pháp lý khác, đó là: Thứ nhất, trách nhiệm dân sự chi phát sinh khi có sự vi phạm của một trong bên trong quan hệ nghĩa vụ. Hành vi vi phạm ng†ĩa vụ trong hop đồng la cơ sở để áp dụng trách nhiệm dan sự do vi phạm nghiia vụ trong hợp đông. Biểu hiện cụ thé của hanh vi vi phạm nghia vụ trong hợp đông là bên có nghĩa vụ đã không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đây đủ nghĩa vụ dẫn đến bên có quyên bị thiệt hai, gây anh hưởng trực tiếp đến quyên và loi ich hợp pháp của bên có quyên. Thứ hai, trách nhiệm dan sự do vì phạm ngiữa vu luôn là ngiữa vụ vật chất.

Khi xác lập quan hé hợp đông các bên có thé có những động cơ khác nhau nhưng déu hướng đến lợi ích nhất định, do đó, việc vi phạm nghĩa vu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến bên còn lại.