I. Tổng Quan Về Căn Cứ Địa Cách Mạng Bình Dương 1954 1975
Cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) thắng lợi đã để lại bài học về xây dựng căn cứ địa cách mạng. Đảng ta luôn coi trọng việc xây dựng căn cứ địa làm hậu phương vững chắc. Vận dụng sáng tạo vào điều kiện Việt Nam, sức mạnh toàn dân tộc được nhân lên, đánh bại kẻ thù mạnh nhất thế giới. Theo quan điểm của Đảng, căn cứ địa cách mạng là vùng giải phóng trong vòng vây của địch, nơi tích lũy và phát triển lực lượng, tạo trận địa vững chắc về mọi mặt. Căn cứ địa là chỗ đứng chân của cách mạng, hậu phương của chiến tranh cách mạng. Các hoạt động của căn cứ địa giữ vai trò quan trọng, góp phần vào thắng lợi của cuộc chiến tranh giải phóng. Bình Dương là một trong những chiến trường tranh chấp ác liệt, nơi Mỹ-ngụy dồn nỗ lực để đè bẹp kháng chiến. Tuy nhiên, lực lượng kháng chiến đã giành thắng lợi, có vai trò to lớn của các căn cứ địa tại chỗ. Bình Dương hội tụ đủ yếu tố “địa lợi, nhân hòa”, được chọn xây dựng căn cứ địa cách mạng. Cùng với các tỉnh khác, chiến khu Đ hình thành và phát triển, làm căn cứ chiến đấu trường kỳ. Trong 21 năm kháng chiến, Bình Dương là địa bàn lý tưởng để xây dựng căn cứ, trú đóng lực lượng, dự trữ kho tàng và phát triển mọi mặt. Quân và dân Bình Dương đã chiến đấu anh dũng, giải phóng quê hương, góp phần vào sự nghiệp giải phóng đất nước.
1.1. Ý Nghĩa Khoa Học và Thực Tiễn Của Đề Tài Nghiên Cứu
Nghiên cứu quá trình kháng chiến, đặc biệt là căn cứ địa cách mạng của tỉnh Bình Dương trong kháng chiến chống Mỹ (1954 – 1975) có ý nghĩa khoa học và thực tiễn rất quan trọng. Đề tài này góp phần nhỏ vào quá trình nghiên cứu sự hình thành, phát triển căn cứ địa cách mạng và những bài học kinh nghiệm trên địa bàn tỉnh Bình Dương. Về phương diện khoa học, việc nghiên cứu căn cứ địa cách mạng ở Bình Dương trong kháng chiến chống Mỹ (1954 – 1975) sẽ góp phần tái hiện bức tranh tổng thể về căn cứ địa cách mạng. Luận văn cung cấp tư liệu, thông tin, đánh giá khái quát, giúp có cái nhìn bao quát về vị trí, vai trò và sự đóng góp của căn cứ địa cách mạng ở Bình Dương trong kháng chiến chống Mỹ xâm lược (1954 – 1975).
1.2. Mục Tiêu và Nhiệm Vụ Nghiên Cứu Của Luận Văn
Về thực tiễn, nghiên cứu căn cứ địa cách mạng ở Bình Dương trong kháng chiến chống Mỹ sẽ đúc kết được một số kinh nghiệm về xây dựng căn cứ địa cách mạng, có thể tổng kết thành chuyên đề lý luận về kinh nghiệm thực hiện đường lối chiến tranh cách mạng vào tình hình thực tiễn ở địa phương. Luận văn tập trung nghiên cứu về các căn cứ địa của tỉnh Bình Dương từ góc độ sử học. Phạm vi nghiên cứu của đề tài giới hạn trong địa bàn của tỉnh Bình Dương hiện nay, giai đoạn từ 1954 – 1975. Để có thể thấy rõ hơn việc hình thành căn cứ địa cách mạng, luận văn mở rộng thêm thời gian nghiên cứu từ 1945 – 1954.
II. Lịch Sử Nghiên Cứu Về Căn Cứ Địa Cách Mạng Ở Bình Dương
Vấn đề hậu phương - căn cứ địa cách mạng trong chiến tranh được quan tâm từ lâu. Sau kháng chiến chống Pháp, vấn đề hậu phương – căn cứ địa có điều kiện được đúc kết kinh nghiệm, xây dựng những cơ sở lý luận ban đầu. Hồ Chủ tịch đã bàn về căn cứ địa trong tác phẩm “Ngọn cờ giải phóng”. Qua cuộc kháng chiến chống Mỹ, vấn đề căn cứ địa và lý luận về căn cứ địa được đề cập nhiều hơn, nghiên cứu sâu sắc hơn. Tạp chí Học tập có những phân tích, đánh giá, rút ra một số bài học kinh nghiệm về xây dựng căn cứ địa cách mạng. Đại tướng Võ Nguyên Giáp trình bày về căn cứ địa dưới góc độ lý luận, giải quyết một số vấn đề: Khái niệm căn cứ địa, các hình thức phát triển từ thấp đến cao của căn cứ địa, nội dung xây dựng và vai trò của các căn cứ địa trong chiến tranh giải phóng. Các bài viết tiếp tục làm rõ những vấn đề lý luận về căn cứ địa như nguồn gốc, khái niệm, nội dung, tính chất… nêu bật những đặc trưng của căn cứ địa ở Việt Nam nói chung và trong cuộc kháng chiến chống Mỹ nói riêng.
2.1. Các Công Trình Nghiên Cứu Tiêu Biểu Về Căn Cứ Địa
Đã có một số công trình nghiên cứu quan trọng liên quan đến đề tài luận văn. Về tổng kết chung của cả nước có cuốn “Hậu phương chiến tranh nhân dân Việt Nam (1954 – 1975)”. Về tổng kết riêng chiến trường B2 có cuốn “Đề cương tỉ mỉ báo cáo tổng kết kinh nghiệm cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước trên chiến trường Nam Bộ và cực Nam Trung Bộ”. Bên cạnh các tổng kết trên có một tổng kết không phải về căn cứ địa nhưng lại có liên quan nhiều đến vấn đề về căn cứ, đó là “Tổng kết hậu cần chiến trường Nam Bộ và cực Nam Trung Bộ (B2) trong cuộc kháng chiến chống Mỹ”. Ngoài các tổng kết trên, một số căn cứ địa trên địa bàn Miền Đông Nam Bộ cũng được quan tâm nghiên cứu trong các công trình tổng kết hoặc viết lịch sử: chiến khu rừng Sác, chiến khu Đ, Dương Minh Châu,…
2.2. Điểm Mới Trong Nghiên Cứu Về Căn Cứ Địa Bình Dương
Cuốn sách “chiến khu ở miền Đông Nam Bộ 1945 – 1954” đã nghiên cứu một cách khái quát và có hệ thống toàn bộ căn cứ địa miền Đông trong kháng chiến chống Pháp, đem lại những kiến thức bổ ích và những bài học về phương pháp cho việc nghiên cứu giai đoạn tiếp theo. Sách “Căn cứ địa ở miền Đông Nam Bộ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954 – 1975)”. Sách “Ban thống nhất trung uơng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 1954 - 1975”. Đã có khá nhiều công trình nghiên cứu, các tác phẩm, bài viết về đề tài căn cứ địa cách mạng, cả về lý luận chung và đi sâu cụ thể từng căn cứ. Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống về căn cứ địa ở Bình Dương trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, với luận văn này, chúng tôi sẽ tìm hiểu, nghiên cứu sâu hơn và có hệ thống hơn về căn cứ địa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ ở Bình Dương.
III. Điều Kiện Tự Nhiên Ảnh Hưởng Đến Căn Cứ Địa Bình Dương
Bình Dương thuộc miền Đông Nam Bộ, có diện tích tự nhiên 2,695 km2. Tỉnh nằm ở vị trí chuyển tiếp giữa sườn phía Nam của dãy Trường Sơn với các tỉnh đồng bằng Sông Cửu Long; là tỉnh bình nguyên có địa hình lượn sóng yếu. Vùng đất Bình Dương tương đối bằng phẳng, thấp dần từ Bắc xuống Nam. Bình Dương có nhiều vùng địa hình khác nhau: vùng địa hình núi thấp có lượn sóng yếu, vùng có địa hình bằng phẳng, vùng thung lũng bãi bồi… có hai ngọn núi nhấp nhô lên trên cánh đồng bằng phẳng, đó là núi Châu Thới (huyện Dĩ An) và núi Cậu (còn gọi là núi Lấp Vò) ở Dầu Tiếng. Đất đai Bình Dương rất đa dạng và phong phú về chủng loại. Đất xám trên phù sa cổ phù hợp với nhiều loại cây trồng nhất là cây công nghiệp, cây ăn trái. Đất nâu vàng trên phù sa cổ có thể trồng rau màu, cây ăn trái chịu được hạn như cây mít, cây điều.
3.1. Đặc Điểm Khí Hậu và Thủy Văn Tỉnh Bình Dương
Khí hậu ở Bình Dương cùng chung với chế độ khí hậu của khu vực miền Đông Nam Bộ; nắng nóng và mưa nhiều, độ ẩm khá cao. Đó là khí hậu nhiệt đới gió mùa ổn định, trong năm phân chia thành hai mùa rõ rệt: mùa khô và mùa mưa. Mùa mưa ở Bình Dương thường đến sớm hơn, lượng mưa cao hơn, trung bình hàng năm từ 1800 – 2000mm. Nhiệt độ trung bình hàng năm từ 260C – 270C. Chế độ gió tương đối ổn định, không chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão và áp thấp nhiệt đới.
3.2. Ảnh Hưởng Của Địa Hình Đến Phát Triển Căn Cứ Địa
Địa hình và khí hậu có ảnh hưởng lớn đến việc xây dựng và phát triển căn cứ địa. Vùng đất bằng phẳng, nhiều sông rạch thuận lợi cho việc di chuyển, tiếp tế. Đất đai màu mỡ giúp đảm bảo nguồn lương thực tại chỗ. Khí hậu nóng ẩm tạo điều kiện cho các loại bệnh tật phát triển, gây khó khăn cho sinh hoạt và chiến đấu. Tuy nhiên, địa hình cũng tạo ra những khu vực hiểm trở, khó tiếp cận, thuận lợi cho việc xây dựng các căn cứ bí mật.
IV. Sự Ra Đời Căn Cứ Địa Cách Mạng Ở Bình Dương
Trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ, Bình Dương là địa bàn lý tưởng cho việc xây dựng căn cứ, làm nơi trú đóng lực lượng, dự trữ kho tàng và phát triển mọi mặt của vùng căn cứ. Quân và dân Bình Dương đã anh dũng chiến đấu chống lại cuộc xâm lược của đế quốc Mỹ và tay sai, giải phóng quê hương, góp phần vào sự nghiệp giải phóng đất nước của toàn dân tộc. Đảng ta luôn đặt vấn đề xây dựng căn cứ địa cách mạng để làm hậu phương cho chiến tranh lên hàng quan trọng bậc nhất. Vận dụng sáng tạo vào điều kiện cụ thể của Việt Nam nên đã nhân lên gấp bội sức mạnh toàn dân tộc của một quốc gia mà kinh tế còn nghèo nàn, lạc hậu, nhưng đủ sức đánh bại kẻ thù là một cường quốc, có tiềm lực quân sự và vật chất mạnh nhất thế giới.
4.1. Khái Niệm Căn Cứ Địa Cách Mạng
Theo quan điểm của Đảng, “căn cứ địa cách mạng là những vùng giải phóng xuất hiện trong vòng vây của địch, cách mạng dựa vào đó để tích lũy và phát triển lực lượng của mình về mọi mặt, tạo thành những trận địa vững chắc về chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, lấy đó làm nơi xuất phát để mở rộng dần ra, cuối cùng tiến lên đánh bại kẻ thù lớn mạnh, giải phóng hoàn toàn đất nước. Căn cứ địa là chỗ đứng chân của cách mạng, đồng thời là chỗ dựa để xây dựng và phát triển lực lượng vũ trang, đẩy mạnh đấu tranh vũ trang cách mạng; trên ý nghĩa đó, nó cũng là hậu phương của chiến tranh cách mạng”. Trên cơ sở lý luận đó, căn cứ địa đã được phát triển mạnh mẽ, rộng khắp toàn miền Nam, góp phần đặc biệt quan trọng làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ.
4.2. Căn Cứ Địa Cách Mạng Ở Bình Dương Trước 1954
Bình Dương trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược là nơi hội tụ đầy đủ những yếu tố “địa lợi, nhân hòa” – đã được Trung ương Đảng, Chính phủ chọn để xây dựng căn cứ địa cách mạng. Cùng với các tỉnh Phước Long, Bình Long, Biên Hòa, chiến khu Đ đã được hình thành từ thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và phát triển trong thời kỳ kháng chiến chống đế quốc Mỹ làm căn cứ chiến đấu trường kỳ cho đến toàn thắng.
