Cảm Quan Tôn Giáo Trong Tiểu Thuyết Việt Nam Đương Đại: Nghiên Cứu và Phân Tích

Luận án tiến sĩ nghiên cứu cảm quan tôn giáo trong tiểu thuyết việt nam đương đại qua một số trường hợp tiêu biểu, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải

• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Đăng Điệp
• Trường học: Học Viện Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Lí Luận Văn Học
• Đề tài: Cảm Quan Tôn Giáo Trong Tiểu Thuyết Việt Nam Đương Đại
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2. Những công trình nghiên cứu về tôn giáo
• 1.3. Những nhà văn tiêu biểu viết về tôn giáo
• 1.4. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ SỰ XUẤT HIỆN CỦA CÁM QUAN TÔN GIÁO TRONG TIỂU THUYẾT VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI
• 2.1. Những quan niệm về tôn giáo và cám quan tôn giáo
• 2.2. Quan niệm về tôn giáo
• 2.3. Quan niệm hợp nhất tôn giáo với tín ngưỡng
• 2.4. Về khái niệm "cám quan" và "cám quan tôn giáo"
• 2.5. Cơ sở lịch sử - xã hội, văn hóa - văn học của cám quan tôn giáo trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại
• 2.6. Một số vấn đề về tôn giáo ở Việt Nam
• 2.7. Mối quan hệ giữa tôn giáo với văn học nghệ thuật
• 2.8. Ảnh hưởng của tôn giáo trong văn học Việt Nam
• 2.9. Những yếu tố ảnh hưởng đến cám quan tôn giáo trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại
• 3. CHƯƠNG 3: CÁM QUAN TÔN GIÁO TRONG TIỂU THUYẾT VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI NHÌN TỪ SỰ PHẢN ÁNH VỀ CON NGƯỜI VÀ THẾ GIỚI HIỆN THỰC
• 3.1. Cám quan về con người
• 3.1.1. Con người được huyền thoại hóa
• 3.1.2. Con người mang niềm tin tôn giáo
• 3.1.3. Con người trong mối quan hệ thiện ác
• 3.1.4. Con người mất chúa - đổ vỡ niềm tin
• 3.1.5. Con người khát vọng
• 3.1.6. Con người mang tinh thần giải thiêng tôn giáo
• 3.2. Cám quan về thế giới hiện thực
• 3.2.1. Thế giới nhiều bất trắc, vô thường
• 3.2.2. Thế giới thiêng liêng
• 3.2.3. Thế giới mang giáo lý và lễ nghi
• 4. CHƯƠNG 4: CÁM QUAN TÔN GIÁO TRONG TIỂU THUYẾT VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI NHÌN TỪ NGHỆ THUẬT BIỂU HIỆN
• 4.1. Biểu tượng Mẫu - nhóm mẫu biểu tượng Tôn giáo bản địa
• 4.2. Biểu tượng của Phật giáo
• 4.3. Biểu tượng của Thiên Chúa giáo
• 4.4. Ngôn ngữ Phật giáo
• 4.5. Ngôn ngữ Thiên Chúa giáo
• 4.6. Không gian tôn giáo
• 4.6.1. Không gian Phật giáo
• 4.6.2. Không gian Thiên Chúa giáo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Cảm Quan Tôn Giáo Trong Tiểu Thuyết Đương Đại

Nghiên cứu về tôn giáo và ảnh hưởng của nó đến văn học đã có một lịch sử lâu dài. Từ thời cổ đại với các công trình thần học của Platon và Aristote, đến các nghiên cứu liên ngành trong ngành văn hóa học vào cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, mối quan hệ giữa tôn giáo và văn học luôn là một chủ đề quan trọng. Erich Fromm từng nói: "Vấn đề tôn giáo không phải là vấn đề Thượng đế mà là vấn đề con người", nhấn mạnh sự liên kết giữa tôn giáo và những trải nghiệm khổ đau của con người. Tôn giáo và văn học có sự tương thông mật thiết. Từ thời cổ đại, văn học đã gắn liền với tôn giáo, thể hiện qua các tác phẩm như Ramayana, Mahabharata, Iliad, Odyssey. Ở Việt Nam, tư tưởng tôn giáo manh nha trong văn học dân gian và ảnh hưởng rõ rệt trong văn học trung đại, đặc biệt qua Nho giáo và Phật giáo.

1.1. Nghiên cứu Tôn Giáo và Văn Học Việt Nam Tổng quan

Các nghiên cứu về tôn giáo trong văn học Việt Nam đương đại thường tập trung vào việc phân tích sự phản ánh các giá trị, tín ngưỡng và đạo đức tôn giáo trong các tác phẩm văn học. Nhiều nghiên cứu khảo sát ảnh hưởng của Phật giáo, Công giáo, Đạo giáo và tín ngưỡng dân gian đến tư tưởng và nhân vật trong tiểu thuyết. Các nhà nghiên cứu cũng quan tâm đến cách các nhà văn Việt Nam đương đại sử dụng biểu tượng tôn giáo và ngôn ngữ tôn giáo để thể hiện các chủ đề về nhân sinh, xã hội và tâm linh. Phân tích thường đi sâu vào việc giải mã các biểu tượng tôn giáo trong tiểu thuyết, đồng thời xem xét sự tương tác giữa các yếu tố tôn giáo và các yếu tố khác như chính trị, kinh tế, và văn hóa.

1.2. Phê Bình Văn Học Tôn Giáo Lịch Sử và Xu Hướng

Phê bình văn học từ góc độ tôn giáo, đặc biệt là phê bình các tác phẩm có yếu tố tôn giáo, đã phát triển mạnh mẽ từ cuối thế kỷ XIX. Các nhà nghiên cứu phương Tây như W. Tyler, Warren F. Brooke, và S. Eliot đã có những đóng góp quan trọng. Tyler (Hoa Kỳ) trong Thần học của các nhà thơ Hy Lạp đã phân tích tôn giáo từ góc nhìn của sự quan sát và lý trí, so sánh với sự phát triển trong văn học ngoại đạo. Trong khi đó, Brooke (Anh) nhấn mạnh tôn giáo là tình yêu thương và nhân đạo, không chỉ là giáo lý thần học. Eliot thì phê phán văn học hiện đại thế tục và kêu gọi phê bình đạo đức tôn giáo. Những quan điểm này định hình các xu hướng phê bình văn học tôn giáo.

II. Thách Thức Phân Tích Cảm Quan Tôn Giáo Trong Tiểu Thuyết

Mặc dù có sự quan tâm đáng kể đến mối quan hệ giữa tôn giáo và văn học, việc phân tích cảm quan tôn giáo trong tiểu thuyết vẫn đối diện với nhiều thách thức. Một trong những thách thức chính là định nghĩa và phân loại cảm quan tôn giáo một cách chính xác. Việc xác định các yếu tố tôn giáo trong tác phẩm văn học và phân biệt chúng với các yếu tố văn hóa, xã hội khác có thể rất khó khăn. Ngoài ra, sự đa dạng của các tín ngưỡng và giáo lý tôn giáo, cũng như sự biến đổi của chúng theo thời gian và không gian, đặt ra những khó khăn trong việc giải thích và đánh giá tác phẩm một cách khách quan. Phân tích đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về tôn giáo và văn học, cũng như khả năng áp dụng các phương pháp nghiên cứu liên ngành.

2.1. Vấn Đề Định Nghĩa và Đo Lường Cảm Quan Tôn Giáo

Việc định nghĩa và đo lường cảm quan tôn giáo là một thách thức lớn. Các định nghĩa về cảm quan tôn giáo thường khác nhau tùy thuộc vào quan điểm và lĩnh vực nghiên cứu. Điều này dẫn đến sự thiếu thống nhất trong việc xác định và phân tích các yếu tố tôn giáo trong văn học. Hơn nữa, cảm quan tôn giáo là một khái niệm trừu tượng và khó nắm bắt, khiến việc đo lường nó trở nên khó khăn hơn. Nhiều khi, cảm quan tôn giáo thể hiện qua các biểu tượng, ẩn dụ và ngôn ngữ tượng trưng, đòi hỏi sự giải thích sâu sắc và tinh tế. Do đó, cần có những phương pháp tiếp cận đa chiều để hiểu rõ hơn về cảm quan tôn giáo trong văn học.

2.2. Sự Đa Dạng Tôn Giáo và Tính Chủ Quan Trong Giải Thích

Sự đa dạng của các tôn giáo và tín ngưỡng đặt ra một thách thức khác trong việc phân tích cảm quan tôn giáo. Mỗi tôn giáo có hệ thống giáo lý, nghi lễ và giá trị riêng, điều này đòi hỏi nhà nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về các tôn giáo khác nhau. Hơn nữa, tính chủ quan trong việc giải thích các yếu tố tôn giáo trong văn học có thể dẫn đến những kết luận khác nhau, phụ thuộc vào nền tảng văn hóa và tôn giáo của nhà nghiên cứu. Do đó, việc phân tích cảm quan tôn giáo cần được thực hiện một cách cẩn trọng, khách quan và tôn trọng sự đa dạng của các tín ngưỡng khác nhau.

III. Phương Pháp Tiếp Cận Thi Pháp Học Để Phân Tích Cảm Quan

Luận án này sử dụng phương pháp tiếp cận thi pháp học để khám phá và lý giải các đặc sắc của cảm quan tôn giáo trong tiểu thuyết. Phương pháp này tập trung vào việc phân tích các yếu tố thi pháp như nội dung, hình thức, ngôn ngữ, biểu tượng và cấu trúc của tác phẩm để hiểu cách cảm quan tôn giáo được thể hiện. Đồng thời, phương pháp liên ngành được sử dụng, vận dụng kiến thức từ triết học, văn hóa học và tôn giáo học, để soi tỏ các vấn đề tôn giáo. Phương pháp cấu trúc hệ thống giúp sắp xếp tác giả, tác phẩm, hệ thống hóa các vấn đề nội dung và hình thức. Phương pháp so sánh đối chiếu cảm quan tôn giáo qua các giai đoạn.

3.1. Khám Phá Nội Dung và Hình Thức Thể Hiện Cảm Quan Tôn Giáo

Phương pháp tiếp cận thi pháp học giúp khám phá nội dung và hình thức thể hiện cảm quan tôn giáo trong tiểu thuyết. Nội dung thể hiện qua các chủ đề như đức tin, sự tha thứ, sám hối, khổ đau và giải thoát. Hình thức thể hiện qua việc sử dụng các biểu tượng, ẩn dụ, ngôn ngữ tôn giáo và các mô típ truyền thống. Phân tích thi pháp học giúp làm sáng tỏ cách các yếu tố này tương tác với nhau để tạo nên một bức tranh toàn diện về cảm quan tôn giáo trong tác phẩm. Nó cũng cho phép nhận diện những đặc điểm riêng biệt của cảm quan tôn giáo trong tiểu thuyết so với các thể loại văn học khác.

3.2. Vận Dụng Tri Thức Liên Ngành Để Giải Mã Biểu Tượng Tôn Giáo

Việc giải mã các biểu tượng tôn giáo trong tiểu thuyết đòi hỏi sự vận dụng tri thức liên ngành từ triết học, văn hóa học và tôn giáo học. Triết học giúp hiểu các khái niệm triết học cơ bản liên quan đến tôn giáo, như bản thể, hữu thể, và chân lý. Văn hóa học giúp hiểu bối cảnh văn hóa và lịch sử của các tôn giáo khác nhau. Tôn giáo học cung cấp kiến thức chuyên sâu về các giáo lý, nghi lễ và tín ngưỡng tôn giáo. Sự kết hợp tri thức từ các ngành này giúp nhà nghiên cứu giải thích ý nghĩa sâu xa của các biểu tượng tôn giáo và hiểu cách chúng được sử dụng trong văn học.

3.3 So Sánh Cảm Quan Tôn Giáo trong Tiểu Thuyết và Thể Loại Khác

Việc so sánh cảm quan tôn giáo trong tiểu thuyết và các thể loại văn học khác như thơ, truyện ngắn, kịch giúp làm nổi bật những đặc trưng riêng của tiểu thuyết. Tiểu thuyết có khả năng khám phá cảm quan tôn giáo một cách sâu rộng và đa chiều hơn, thông qua việc phát triển nhân vật, cốt truyện và bối cảnh. So sánh cũng giúp nhận diện những điểm tương đồng và khác biệt trong cách cảm quan tôn giáo được thể hiện trong các thể loại khác nhau, từ đó hiểu rõ hơn về vai trò và ý nghĩa của cảm quan tôn giáo trong văn học nói chung.

IV. Ảnh Hưởng Tôn Giáo Đến Nhân Vật và Thế Giới Trong Tiểu Thuyết

Tiểu thuyết Việt Nam đương đại, chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tôn giáo, đã đưa tôn giáo trở thành một thành tố quan trọng của nghệ thuật tiểu thuyết, vừa mang tính quy phạm vừa mang tính thế tục. Tiểu thuyết được xem là một thể loại năng động, chiếm lĩnh hiện thực phức tạp, khám phá thế giới tinh thần bí ẩn và đời sống nội tâm của con người. Sau năm 1986, sự dân chủ hóa trong đời sống và văn học nghệ thuật khiến cho các đề tài, chủ đề, cảm hứng được hiện diện đầy đủ, sâu sắc. Chính điều này tạo cơ hội cho tôn giáo trở thành một thành tố nghệ thuật, một chất liệu quan trọng trong tư duy của nhà văn, chi phối cái nhìn về con người và thế giới.

4.1. Con Người và Niềm Tin Tôn Giáo Trong Tiểu Thuyết

Nhân vật trong tiểu thuyết thường mang những niềm tin tôn giáo sâu sắc. Niềm tin này có thể là nguồn sức mạnh giúp họ vượt qua khó khăn, nhưng cũng có thể là nguyên nhân của sự xung đột và đau khổ. Các nhà văn thường khám phá sự giằng xé giữa đức tin và nghi ngờ, giữa lý trí và cảm xúc, trong cuộc sống của nhân vật. Con người trong tiểu thuyết có thể được huyền thoại hóa hoặc mất niềm tin.

4.2. Thế Giới Hiện Thực và Cảm Quan Tôn Giáo

Thế giới hiện thực trong tiểu thuyết thường được nhìn nhận qua lăng kính của cảm quan tôn giáo. Thế giới có thể được miêu tả là bất trắc, vô thường, hoặc thiêng liêng. Các giáo lý và lễ nghi tôn giáo cũng có thể được sử dụng để tạo nên một bối cảnh đặc biệt, phản ánh các vấn đề văn hóa và xã hội. Tiểu thuyết thường thể hiện thế giới nhiều bất trắc, vô thường, vừa thiêng liêng.

V. Biểu Tượng Tôn Giáo Trong Tiểu Thuyết Việt Nam Đương Đại

Các biểu tượng tôn giáo đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện cảm quan tôn giáo trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại. Biểu tượng Mẫu, Phật giáo, Thiên Chúa giáo, cùng với ngôn ngữ và không gian tôn giáo, được sử dụng một cách sáng tạo để truyền tải các thông điệp về đức tin, đạo đức, và nhân sinh. Sự xuất hiện đầy dụng ý của những yếu tố tôn giáo trong các sáng tác của nhiều tác giả đã thu hút sự quan tâm của độc giả, phản ánh những vấn đề văn hóa, xã hội, và thẩm mỹ thời đại.

5.1. Biểu Tượng Mẫu Tín Ngưỡng Bản Địa Trong Tiểu Thuyết

Hình ảnh Mẫu, đại diện cho tín ngưỡng thờ Mẫu, thường xuất hiện trong tiểu thuyết như một biểu tượng của sự chở che, bảo vệ, và sinh sôi nảy nở. Các nhà văn sử dụng biểu tượng này để thể hiện sự gắn kết giữa con người với đất đai, với truyền thống văn hóa, và với các giá trị tâm linh. Biểu tượng Mẫu cũng có thể được sử dụng để phê phán những mặt tiêu cực của xã hội hiện đại, như sự tha hóa, mất gốc, và suy đồi đạo đức.

5.2. Biểu Tượng Phật Giáo và Thiên Chúa Giáo Trong Tiểu Thuyết

Các biểu tượng Phật giáo như hoa sen, bánh xe pháp luân, và hình ảnh Đức Phật thường được sử dụng để thể hiện các giá trị như từ bi, trí tuệ, và giác ngộ. Các biểu tượng Thiên Chúa giáo như cây thánh giá, hình ảnh Đức Mẹ Maria, và các câu chuyện Kinh Thánh thường được sử dụng để thể hiện các giá trị như tình yêu thương, sự hy sinh, và lòng tha thứ. Sự kết hợp giữa các biểu tượng tôn giáo khác nhau trong tiểu thuyết tạo nên một bức tranh đa sắc về đời sống tâm linh của con người Việt Nam.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Cảm Quan Tôn Giáo Tương Lai

Nghiên cứu về cảm quan tôn giáo trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại là một lĩnh vực đầy tiềm năng và hứa hẹn. Việc tiếp tục khám phá các khía cạnh khác nhau của cảm quan tôn giáo, như vai trò của tôn giáo trong việc hình thành bản sắc cá nhân và cộng đồng, sự ảnh hưởng của tôn giáo đến các vấn đề xã hội, và sự tương tác giữa tôn giáo và các hệ tư tưởng khác, sẽ góp phần làm sâu sắc hơn sự hiểu biết về văn hóa và xã hội Việt Nam. Luận án này hy vọng góp phần vào việc nghiên cứu cảm quan tôn giáo trong văn học, đặc biệt trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại, và mở ra những hướng nghiên cứu mới.

6.1. Tổng Kết Những Đóng Góp Mới Về Cảm Quan Tôn Giáo

Luận án đã hệ thống hóa các tác phẩm tiểu thuyết Việt Nam đương đại tiêu biểu mang cảm quan tôn giáo, phân tích và luận giải các hiện tượng này, và làm sáng tỏ các đặc trưng cơ bản của cảm quan tôn giáo trong tiểu thuyết. Sự xuất hiện của cảm quan tôn giáo như là nhân tố làm thay đổi tư duy tiểu thuyết qua những phương diện cơ bản: quan niệm về hiện thực, quan niệm về con người, phương thức biểu hiện.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Tôn Giáo và Tiểu Thuyết

Nghiên cứu sâu hơn về sự giao thoa giữa các tôn giáo khác nhau trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại. Khảo sát vai trò của tín ngưỡng dân gian trong tiểu thuyết và mối liên hệ của nó với các tôn giáo chính thống. Phân tích ảnh hưởng của cảm quan tôn giáo đến các khía cạnh khác của văn học, như cấu trúc, ngôn ngữ, và phong cách. Nghiên cứu tôn giáo và đạo đức trong tiểu thuyết đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIàN HÀN LÂM KHOA HàC Xà HàI VIàT NAM HàC VIàN KHOA HàC Xà HÞI LÊ SI NA CÀM QUAN TÔN GIÁO TRONG TIÂU THUY¾T VIàT NAM Đ¯¡NG Đ¾I Ngành: Lí luÁn vn hác Mã sß: 92 22 01 20 LUÀN ÁN TI¾N S) VN HàC Ng°ãi h°áng d¿n khoa hác: PGS.TS Nguyßn Đng Điáp Hà Nßi, 2023 LâI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan các kết quÁ trình bày trong luận án là công trình nghiên cứu của tôi d°ới sự h°ớng dẫn của cán bá h°ớng dẫn. Các nái dung đ°ợc nêu trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, đ°ợc trích dẫn đ¿y đủ theo đúng quy đßnh. Các kết quÁ nghiên cứu trong luận án hoàn toàn trung thực, khách quan và ch°a từng đ°ợc công bố trong các công trình nào tr°ớc đó. Hà Nội, ngày tháng nm 2023 LÊ SI NA MĀC LĀC Mä ĐÄU.

TỔNG QUAN VÂN ĐÀ NGHIÊN CĄU. Tình hình nghiên cứu á n°ớc ngoài. Những công trình nghiên cứu về tôn giáo. Những nhà văn tiêu biểu viết về tôn giáo.

Tình hình nghiên cứu á Viát Nam. C¡ Sä LÝ LUÀN VÀ SĀ XUÂT HIàN CĂA CÀM QUAN TÔN GIÁO TRONG TIÂU THUY¾T VIàT NAM Đ¯¡NG Đ¾I. Những quan niám về tôn giáo và cÁm quan tôn giáo. Quan niám về tôn giáo.

Quan niám hợp nhÃt tôn giáo với tín ng°ỡng. Về khái niám <cÁm quan= và <cÁm quan tôn giáo=. C¢ sá lßch sử - xã hái, văn hóa - văn hác của cÁm quan tôn giáo trong tiểu thuyết Viát Nam đ°¢ng đ¿i. Mát số vÃn đề về tôn giáo á Viát Nam.

Mối quan há giữa tôn giáo với văn hác nghá thuật. Ành h°áng của tôn giáo trong văn hác Viát Nam. Những yếu tố Ánh h°áng đến cÁm quan tôn giáo trong tiểu thuyết Viát Nam đ°¢ng đ¿i. CÀM QUAN TÔN GIÁO TRONG TIÂU THUY¾T VIàT NAM Đ¯¡NG Đ¾I NHÌN TĆ SĀ PHÀN ÁNH VÀ CON NG¯âI VÀ TH¾ GIàI HIàN THĀC.

CÁm quan về con ng°ßi. Con ng°ßi đ°ợc huyền tho¿i hóa. Con ng°ßi mang niềm tin tôn giáo. Con ng°ßi trong mối quan há thián ác.

Con ng°ßi mÃt chúa - đổ vỡ niềm tin. Con ng°ßi khát váng. Con ng°ßi mang tinh th¿n giÁi thiêng tôn giáo. CÁm quan về thế giới hián thực.

Thế giới nhiều bÃt trắc, vô th°ßng. Thế giới thiêng liêng. Thế giới mang giáo lý và lß nghi. CÀM QUAN TÔN GIÁO NHÌN TĆ NGHà THUÀT BIÂU HIàN.

Biểu t°ợng Mẫu- nh° mát biểu t°ợng Tôn giáo bÁn đßa. Biểu t°ợng của Phật giáo .3 Biểu t°ợng của Thiên Chúa giáo. Ngôn ngữ Phật giáo. Ngôn ngữ Thiên Chúa giáo.

Không gian tôn giáo. Không gian Phật giáo. Không gian Thiên Chúa giáo .151 TÀI LIàU THAM KHÀO.153 DANH MĀC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CĄU CĂA TÁC GIÀ Đà CÔNG BÞ. Tính cÃp thi¿t căa đÁ tài 1.

Nhà nghiên cứu phân tâm hác Erich Fromm từng cho rằng: <VÃn đề tôn giáo không phÁi là vÃn đề Th°ợng đế mà là vÃn đề con ng°ßi=. Có thể nói, mßi mát t° t°áng tôn giáo từ khi ra đßi, dù quan niám hay đức tin có thể khác nhau nh°ng đều quan tâm đến những vÃn đề về khổ đau kiếp ng°ßi, h°ớng tới sự vß về xoa dßu và mong mỏi cuác sống tốt lành bình an cho muôn loài. Chính vì thế mà tôn giáo và văn hác đã có sự gặp gỡ, có mối t°¢ng thông, liên quan mật thiết với nhau. T° t°áng tôn giáo trá thành t° t°áng của văn hác.

Từ thßi cổ đ¿i, văn hác đã gắn liền với tôn giáo. Các tác phÁm nh° tr°ßng ca Ân Đá Ramayana và Mahabharata hay tr°ßng ca Iliad, Odisee của Hy L¿p thÃm đẫm tinh th¿n và hình Ánh tôn giáo. Trong thßi trung đ¿i, d°ới chế đá th¿n quyền, tôn giáo trá thành mát trong những chủ đề và c¢ sá chính của văn hác. Đến thßi Phục H°ng, phÁn ứng l¿i các giáo điều tôn giáo, phong trào nhân văn bắt đ¿u lÃy tôn giáo làm đối t°ợng giÁi thiêng của văn hác nghá thuật, điển hình là François Rabelais với bá tiểu thuyết nổi tiếng: Gargantua và Pantagruel, Dante với Thần khúc… Và tới thßi kì Khai sáng cho đến nay, truyền thống tôn giáo vẫn là mát trong những c¢ sá của t° t°áng văn hác mà chúng ta có thể bắt gặp trong các tác phÁm của những nhà văn lớn nh° Voltaire, Tolstoi, Dostoievski, Eco, Salman Rushdie, James Wood.

à Viát Nam, t° t°áng tôn giáo manh nha xuÃt hián trong văn hác dân gian, đến thßi kì văn hác trung đ¿i tôn giáo cũng đã có tác đáng khá rõ. Những t° t°áng của thßi đ¿i nh° Nho giáo, Phật giáo đ°ợc dàn trÁi trong rÃt nhiều những tác phÁm, thể hián rõ t° t°áng của chủ nghĩa nhân văn, t° t°áng ngợi ca cái đẹp, cái thián, phê phán cái xÃu, cái ác; đề cao giá trß của con ng°ßi, đề cao hiếu đ¿o, cùng với đó là °ớc váng h°ớng đến tình yêu tự do và h¿nh phúc lứa đôi. Đến thßi hián đ¿i, nhiều tôn giáo mới xuÃt hián á Viát Nam, đặc biát là Kitô giáo, t¿o thêm nguồn cÁm hứng cho sáng tác văn hác. Kết hợp tôn giáo với tín ng°ỡng truyền thống, văn hác đ¿u thế kỷ XX đã đem 1 đến mát bức tranh tôn giáo đa sắc cho nền văn hác Viát Nam, trong đó đặc biát có sự đóng góp của mát số trào l°u văn hác nh° Th¢ Mới, tiểu thuyết Tự lực Văn đoàn.

Tiếp nối truyền thống Ãy, tiểu thuyết Viát Nam đ°¢ng đ¿i cũng đã Ánh h°áng sâu sắc và đ°a tôn giáo trá thành mát thành tố quan tráng của nghá thuật tiểu thuyết, vừa mang tính quy ph¿m vừa mang tính thế tục sâu sắc. Trong xu h°ớng cách tân m¿nh mẽ của văn hác Viát Nam thßi kì Đổi mới, tiểu thuyết đ°ợc xem là mát thể lo¿i năng đáng, đóng vai trò chủ đ¿o trong viác chiếm lĩnh, cắt nghĩa hián thực phức t¿p, khám phá thế giới tinh th¿n bí Án và đßi sống nái tâm phong phú của con ng°ßi. Sau năm 1986, trong không gian sáng t¿o mới, có rÃt nhiều vÃn đề g¿n gũi từng bß g¿t bỏ, chôn vùi đ°ợc quan tâm trá l¿i. Sự dân chủ hóa trong đßi sống và trong văn hác nghá thuật khiến cho các đề tài, chủ đề, cÁm hứng đ°ợc hián dián mát cách đ¿y đủ, sâu sắc.

Chính nhß điều này mà tôn giáo đã có c¢ hái trá thành mát thành tố nghá thuật, mát chÃt liáu quan tráng trong t° duy của nhà văn, chi phối cái nhìn về con ng°ßi và thế giới cũng nh° nghá thuật trong tác phÁm. Sự xuÃt hián đ¿y dụng ý của những yếu tố tôn giáo trong các sáng tác của BÁo Ninh, Nguyßn Xuân Khánh, Võ Thß HÁo, Nguyßn Bình Ph°¢ng, T¿ Duy Anh, Hồ Anh Thái, Nguyßn Viát Hà, Vũ Huy Anh, … ngày càng thu hút đ°ợc sự quan tâm, đón đợi của ng°ßi đác. Mát mặt, nó không chỉ phÁn ánh những vÃn đề văn hóa, xã hái, khung tri thức, thÁm mĩ thßi đ¿i mà còn là mát trong những biểu hián của sự thay đổi quan niám thÁm mĩ về thế giới và con ng°ßi, làm nên dÃu Ãn đặc biát của tiểu thuyết đ°¢ng đ¿i. Từ đó, các nhà tiểu thuyết đã má ráng khÁ năng và ph¿m vi chiếm lĩnh hián thực, đem đến cái nhìn nhiều chiều về con ng°ßi trong xu h°ớng đối tho¿i với các giá trß cũ, mang l¿i tính dân chủ cho văn hác.

Trong thßi gian qua, giới nghiên cứu văn hác của Viát Nam đã có sự quan tâm nhÃt đßnh đến mối quan há giữa tôn giáo với văn hác. Từ tr°ớc năm 1975 đã xuÃt hián các khuynh h°ớng phê bình văn hác á miền Nam chßu Ánh h°áng t° t°áng tôn giáo. Sau 1986, giới nghiên cứu vẫn tiếp tục quan tâm đến vÃn đề này. Tuy nhiên, cho đến nay ch°a có mát công trình nào nghiên cứu 2 chuyên sâu về cÁm quan tôn giáo trong tiểu thuyết Viát Nam đ°¢ng đ¿i.

Chính vì thế chúng tôi chán đề tài <CÁm quan tôn giáo trong tiểu thuyết Viát Nam đ°¢ng đ¿i=, với mong muốn đóng góp mát cách hiểu về cÁm quan tôn giáo trong văn hác nói chung và trong tiểu thuyết Viát Nam đ°¢ng đ¿i nói riêng. Māc đích và nhiám vā nghiên cąu 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích của luận án là tìm hiểu quá trình hình thành nên cÁm quan tôn giáo trong tiểu thuyết Viát Nam đ°¢ng đ¿i, làm sáng tỏ những nét đác đáo của cÁm quan tôn giáo trong tiểu thuyết Viát Nam đ°¢ng đ¿i trên các bình dián: nái dung và ph°¢ng thức thể hián; xác đßnh những tiếp nối, bổ sung của yếu tố này từ văn hác truyền thống đến hián đ¿i; từ đó, góp ph¿n nhận dián, đánh giá đ¿y đủ h¢n thành tựu và đóng góp của tiểu thuyết Viát Nam đ°¢ng đ¿i mang cÁm quan tôn giáo đối với sự vận đáng và phát triển của Văn hác Viát Nam. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đ¿t đ°ợc mục đích trên, luận án đặt ra và thực hián các nhiám vụ sau: - Làm rõ khái niám cÁm quan và cÁm quan tôn giáo nh° những công cụ nền tÁng làm c¢ sá ph°¢ng pháp luận cho luận án.

- ThÃy đ°ợc quá trình hình thành nên cÁm quan tôn giáo trong văn hác nói chung cũng nh° trong tiểu thuyết Viát Nam đ°¢ng đ¿i nói riêng. - Tìm hiểu cÁm quan tôn giáo trong tiểu thuyết Viát Nam đ°¢ng đ¿i trên các bình dián: sự phÁn ánh hián thực, con ng°ßi, nghá thuật biểu hián. Đßi t°ÿng và ph¿m vi nghiên cąu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối t°ợng nghiên cứu của luận án là cÁm quan tôn giáo trong tiểu thuyết Viát Nam đ°¢ng đ¿i.

Phạm vi nghiên cứu: Trong văn hác Viát Nam, khái niám đương đại đ°ợc sử dụng để chỉ giai đo¿n văn hác từ sau năm 1975 hoặc từ sau thßi kì Đổi mới 1986 cho đến nay. Ph¿m vi nghiên cứu của luận án bao gồm mát số tiểu thuyết có dÃu Ãn tôn 3 giáo rõ nét từ sau năm 1986, có đối chiếu so sánh với tiểu thuyết tr°ớc Đổi mới. Chúng tôi sẽ tập trung khÁo sát những tiểu thuyết đặc sắc, mang đậm cÁm quan tôn giáo của các tác giÁ tiêu biểu nh°: Nguyßn Xuân Khánh, Võ Thß HÁo, BÁo Ninh, Hoàng Minh T°ßng, Hồ Anh Thái, Nguyßn Viát Hà, Nguyßn Bình Ph°¢ng, Vũ Huy Anh … Luận án nghiên cứu bao quát hai nguồn t° t°áng tôn giáo nổi bật trong tiểu thuyết Viát Nam đ°¢ng đ¿i là Phật giáo và Ki tô giáo. Ph°¢ng pháp nghiên cąu Luận án vận dụng nhiều ph°¢ng pháp nghiên cứu khác nhau, bao gồm: 4.

Ph°¢ng pháp tiếp cận thi pháp hác: là ph°¢ng pháp nghiên cứu chính của luận án. Chúng tôi vận dụng ph°¢ng pháp này để khám phá, lí giÁi những đặc sắc của cÁm quan tôn giáo trong tiểu thuyết trên các bình dián thi pháp: nái dung và ph°¢ng thức thể hián.