mở đầu cho phong trào Thơ mới”[vi. Ý kiến này cũng đƣợc hai nhà nghiên cứu Hoài Thanh, Hoài Chân đồng tình: “Tình già, Trên đường đời, và Vắng khách thơ là ba bài thơ mang tên Thơ mới đƣợc đăng báo trƣớc nhất”[2, tr. Hoài Thanh nhấn mạnh, năm 1935 là năm đại náo của Thơ Mới và “bước sang năm 1936 Thơ mới toàn thắng rõ rệt”[2, tr.14], với những tên tuổi các nhà Thơ mới: Thế Lữ, Lƣu Trọng Lƣ, Nguyễn Thị Kiêm, Phan Khôi, Xuân Diệu, Huy Cận, Nguyễn Bính, Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên v. đã làm nên “Một thời đại trong thơ ca” ở Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX.
Thơ mới bắt đầu bằng Tình già của Phan Khôi và hoàn thành sứ mệnh cao cả, vinh quang của mình bằng nhóm Xuân Thu Nhã Tập. Trong số những gƣơng mặt nhà thơ xuất hiện trong cuốn Thi Nhân Việt Nam Hoài Thanh đã cung kính đặt Tản Đà trên trang đầu, cho dù ông không phải là một nhà Thơ mới. Điều đó đƣợc chính tác giác giả cuốn sách lý giải: “Tản Đà là người của hai thế kỷ, đại biểu cho một lớp người để chứng giám cho công việc của lớp người kế tiếp”[2, tr. Lý do quan trọng hơn mà Hoài Thanh nhấn mạnh: “Tản Đà đã cùng chia sẻ một nỗi khát vọng thiết tha, nỗi khát vọng thoát ly ra ngoài cái tù túng, cái giả dối, cái khô khan của khuôn sáo”[2, tr.
Tản Đà là ngƣời đem đến đôi bài thơ có giọng điệu phóng túng riêng chính vì thế Thi nhân có vai trò mở “đầu cho một cuộc hòa nhạc tân kỳ đang sắp sửa”. 6 Nhưng gương mặt nhà Thơ mới (ở phần này chúng tôi xin mƣợn câu chữ trong tác phẩm Con con mắt thơ của PGS. Đỗ Lai Thúy để gọi tên các nhà Thơ mới). Lƣu Trọng Lƣ chính là ngƣời có cuộc chiến “không khoan nhƣợng”, có những hành động mang tính “bức tử” đối với thơ cũ để bảo vệ quan điểm nhân sinh cũng nhƣ quan niệm nghệ thuật của mình.
Với đủ loại binh khí nào là diễn thuyết, viết báo, vũ khí lợi hại nhất, hiệu quả nhất đó chính là những tác phẩm của ông. Lƣu Trọng Lƣ là một nghệ sỹ đa tài, ông không chỉ làm thơ mà còn viết nhiều thể loại khác nhau nhƣ truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch…Thành công nhất, đóng góp lớn nhất của ông cho nền văn học chính là những thi phẩm và tiêu biểu trong số đó: Tiếng thu, Nắng mới, Thơ sầu rụng, Giang hồ v. đều là những bài thơ xuất sắc của Lƣu Trọng Lƣu góp phần làm rạng danh Thơ mới ở cái thuở ban đầu ấy. Thế Lữ - Người bộ hành phiêu lãng.
Ngƣời thứ hai thật sự góp phần tạo nên cuộc chính biến lật đổ Thơ cũ, làm nên ngôi vị số một thi đàn cho Thơ mới đó chính là Thế Lữ. Thế Lữ không hùng hồn, không đấu qua đấu lại với các đại biểu của Thơ cũ, không bút chiến nhƣ Lƣu Trọng Lƣ, diễn thuyết về Thơ mới nhƣ Phan Khôi. Ông cứ lặng lẽ viết và mạnh mẽ thay đổi để “bước những bước mà trong khoảng khắc cả hàng ngũ thơ xưa phải tan rã”[2, tr. Khi đánh giá về vai trò của Thế Lữ với Thơ mới nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Phan viết:“công đầu trong việc xây dựng nền Thơ mới.
Phan Khôi, Lưu Trọng Lư chỉ là những người làm cho người ta chú ý đến thơ mới mà thôi, còn Thế Lữ mới chính là người làm cho người ta tin cậy ởtương lai thơ mới. Thơ ông không phải chỉ mới ở lời mà còn mới cả ở ý nữa”[2, tr. Hoài Thanh xếp Thế Lữ “đứng đầu” của Thi Nhân Nhân Việt Nam và hết lời ca ngợi:“Độ ấy thơ mới vừa ra đời. Thế Lữ như vừng sao đột hiện, ánh sáng chói khắp cả trời thơ Việt Nam.
Người ta không thể không nhìn nhận cái công Thế Lữ đã dựng thành nền thơ mới ở xứ này”[2, tr. Hoài Thanh khẳng định: “Thế Lữ, Không trống, không kèn đã bênh vực một cách vững vàng cho Thơ mới”. Sự ảnh hƣởng của Thế Lữ đến phong trào Thơ mới mạnh đến mức khi mà khi “Thế Lữ ra đời người ta tưởng không có Lưu Trọng Lư nữa”[2, tr. Trong Con mắt thơ, nhà phê bình Đỗ Lai Thúy cho rằng: “Thế Lữ là khởi điểm của những khởi điểm”[50, tr.
Theo tác giả của cuốn sách, Thế Lữ mới là người làm nên Thơ mới. Thế Lữ thành công ở nhiều lĩnh vực, viết 7 kịch, tiểu thuyết, truyện nhƣng thành công nhất chính là Thơ mới. Những tác phẩm của ông: Mấy vần thơ (1935), năm 1941 bổ sung thêm một bài vào tập này gọi là Mấy vần thơ, tập mới. Tập thơ đầu, Mấy vần thơ đƣợc xem là tác phẩm tiêu biểu nhất của phong trào Thơ mới thời kỳ 1932-1935.
Bảy bài trong tập thơ đã đƣợc đƣa vào hợp tuyển thơ Thi nhân Việt Nam: Nhớ rừng, Tiếng trúc tuyệt vời, Tiếng sáo Thiên Thai, Vẻ đẹp thoáng qua, Bên sông đưa khách, Cây đàn muôn điệu và Giây phút chạnh lòng. Với những bài thơ của mình Thế Lữ đã làm rạn vỡ những khuôn khổ ngàn năm không xê dịch của Thơ cũ. Xuân Diệu - Nỗi ám ảnh thời gian. Xuân Diệu mang đến cho thơ Đƣơng đại một sự cách tân mạnh mẽ, mạnh mẽ đến mức khi ra đƣờng “người đường thời nhìn thấy không muốn làm thân”[2, tr.
Đƣợc mệnh danh là “mới nhất trong các nhà thơ mới”. Hai tập thơ có tiếng vang nhất của ông là Thơ thơ (1938), Gửi hương cho gió (1945). Thơ Xuân Diệu có nhiều cách tân táo bạo về tƣ duy thơ và đạt đƣợc thành công rực rỡ. Xuân Diệu ảnh sâu sắc của thơ ca lãng mạn Pháp và trƣờng phái tƣợng trƣng siêu thực.
Huy Cận - Sự khắc khoải không gian. Ông là bạn nối khố của Xuân Diệu. Huy Cận có thơ đăng báo từ 1936, cho in tập thơ đầu Lửa thiêng năm 1940 và trở thành một trong những tên tuổi hàng đầu của phong trào Thơ mới lúc bấy giờ. Lửa thiêng đƣợc coi là “tuyệt phẩm”, tập thơ đạt “toàn bích đến từng câu, từng chữ”.
Bao trùm Lửa Thiêng là một nỗi buồn mênh mang da diết. Thiên nhiên trong tập thơ bao la, hiu quạnh, đẹp nhƣng thƣờng buồn. Nỗi buồn thƣơng về cuộc đời, kiếp ngƣời, về quê hƣơng đất nƣớc. Hồn thơ Huy Cận ảo não, bơ vơ trong không gian mênh mông của đất trời, không gian của vũ trụ bao la với cuộc rong ruổi đi tìm sự gắn kết với cuộc đời.
Hàn Mặc Tử - Một tư duy thơ độc đáo. Một thi sỹ tài năng hiếm có trong làng thơ, một con ngƣời bất hạnh, một tên tuổi lẫy lừng của phong trào Thơ mới. Hàn Mặc Tử đƣợc coi là ngƣời khởi đầu cho dòng thơ lãng mạn hiện đại Việt Nam, là ngƣời khởi xƣớng ra Trường thơ Loạn (cùng với Quách Tấn, Yến Lan, Chế Lan Viên đƣợc ngƣời đƣơng thời ở Bình Định gọi là Bàn thành tứ hữu, nghĩa là Bốn người bạn ở thành Đồ Bàn). Hàn Mặc Tử là nhà thơ “có sức sáng tạo mãnh liệt nhất trong các nhà thơ mới.
Chỉ trong mấy 8 năm 1935 đến 1940, ông đã làm cuộc hành trình văn học bằng mấy thế kỷ”[20, tr. Đỉnh cao thơ Hàn Mặc Tử rơi vào hai tập Gái quê, Thơ điên (còn có tên khác là Đau thương, gồm ba tập: 1. Máu cuồng và hồn điên). Đánh giá về tác phẩm của ông xin trích lời nhận xét của nhà thơ Trần Đăng Khoa: "Hàn Mặc Tử có khoảng bảy bài hay, trong đó có bốn bài đạt đến độ toàn bích.
Còn lại là những câu thơ thiên tài. Những câu thơ này, phi Hàn Mặc Tử, không ai có thể viết nổi. Tiếc là những câu thơ ấy lại nằm trong những bài thơ còn rất nhiều xộc xệch"[vi. Nguyễn Bính - Đường về chân quê.
Trong phong trào Thơ mới Nguyễn Bính đƣợc coi là lạ, trong ngôi nhà Thơ mới Nguyễn Bính là một ngƣời nhà quê chính hiệu mang hồn xƣa của đất nƣớc. Cái tôi thôn quê, chân quê của ông nhƣ “lệch pha” với số anh em “cùng thời” trong ngôi nhà ấy. Nhƣng đó mới chính là điều thú vị làm nên hồn thơ Nguyễn Bính. Những tác phẩm xuất sắc nhất của ông: Những bóng người trên sân ga (1937), Cô hái mơ (1936), Tương tư, Chân quê (1940), Lỡ bước sang ngang (1940), Tâm hồn tôi (1940), Hương cố nhân (1941).
Hội Tao đàn còn đông đảo, công trình nghiên cứu của chúng tôi chỉ xin điểm những gƣơng mặt nhà thơ, cũng là tên tuổi các nhà thơ sẽ xuất hiện ở phần II của công trình này. Vai trò của Thơ mới đối với qúa trình hiện đại hóa thơ Việt Nam hiện đại Sách giáo khoa Ngữ văn 11, tập I viết: “Hiện đại hóa ở đây là quá trình làm cho văn học thoát khỏi hệ thống thi pháp văn học trung đại và đổi mới theo hình thức văn học phương Tây, có thể hội nhập với nền văn học hiện đại thế giới. Quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam từ đầu thế kỳ XX đến Cách Mạng tháng Tám được chia ra làm ba giai đoạn”. Nằm trong phạm trù của văn học Hiện đại, Thơ mới là một hiện tƣợng văn học hết sức phong phú, phức tạp.
Nói về vai trò, đóng góp của Thơ mới cho nền văn học, góp phần tạo nên diện mạo của nền văn học Việt Nam hiện đại GS Trần Đình Sử cho rằng: “Phong trào Thơ Mới là một cuộc cách mạng thi ca chưa từng có trong lịch sử văn học dân tộc”[35, tr. Theo tác giả Trần Đình Sử, tính chất 9 “chưa từng có” mà Thơ mới đem đến cho nền văn học đó chính là những tác phẩm hay, những bài thơ độc đáo và hơn nữa đó là Thơ mới đã đem lại “Một phạm trù thơ hiện đại, một thi pháp mới, một kiểu trữ tình mới, phân biệt và thay thế thơ trữ tình cổ điển truyền thống”[35, tr. Trong công trình Thơ Việt Nam hiện đại tiến trình & hiện tượng PGS. Nguyễn Đăng Điệp cũng khẳng định: “Hành trình đổi mới thơ Việt Nam hiện đại” là quá trình thay đổi hệ hình, “đổi mới trong lĩnh vực nghệ thuật bao giờ cũng gắn với sự đổi mới về hệ hình tư duy”.
Nguyễn Bá Thành: Cái mới, cái hiện đại của Thơ mới là một kiểu “tư duy Thơ mới” và nó khác với kiểu tƣ duy thơ thời Trung đại. “Phong trào Thơ mới đã tạo ra một sự đổi mới về tư duy thơ, một bước chuẩn bị về mặt hình thức, loại thể cho sự phát triển lâu dài của thơ ca hiện đại sau này”[42, tr.
