chương 1 62 Chương 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP THUỘC TỔNG CỤC CÔNG NGHIỆP QUỐC PHÒNG 63 2. TỔNG QUAN VỀ CÁC DOANH NGHIỆP THUỘC TỔNG CỤC CÔNG NGHIỆP QUỐC PHÒNG 63 2. Khái quát lịch sử Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng 63 2. Cơ cấu tổ chức quản lý Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng 65 2.
Đặc điểm bộ máy quản lý sản xuất kinh doanh 68 2. THỰC TRẠNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP THUỘC TỔNG CỤC CÔNG NGHIỆP QUỐC PHÒNG 70 2. Bộ máy kế toán và nguồn nhân lực trong bộ máy kế toán 70 2. Thực trạng về dữ liệu kế toán 76 2.
Hệ thống phương tiện kỹ thuật 79 2. Thực trạng về các thủ tục kế toán 84 2. Hệ thống kiểm soát và kiểm tra kế toán 108 2. Về ứng dụng công nghệ thông tin 110 2.
ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP THUỘC TỔNG CỤC CÔNG NGHIỆP QUỐC PHÒNG 111 2. Nguyên nhân hạn chế 119 Kết luận chương 2 120 Chương 3: HOÀN THIỆN HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP THUỘC TỔNG CỤC CÔNG NGHIỆP QUỐC PHÒNG 121 3. ĐỊNH HƯỚNG CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP QUỐC PHÒNG CỦA TỔNG CỤC CÔNG NGHIỆP QUỐC PHÒNG 121 luan an iv 3. Quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng và phát triển công nghiệp Quốc phòng đến năm 2020 và những năm tiếp theo của Đảng và Nhà nước121 3.
Chiến lược xây dựng và phát triển công nghiệp quốc phòng của Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng những năm tới 123 3. YÊU CẦU HOÀN THIỆN 129 3. Phải tuân thủ Luật kế toán, các nguyên tắc, chuẩn mực kế toán Việt Nam và các văn bản pháp lý về kế toán hiện hành 129 3. Phải phù hợp với đặc điểm cụ thể và yêu cầu quản lý của Tổng cục và của các doanh nghiệp trực thuộc 130 3.
Phải đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời và trung thực các thông tin kinh tế, tài chính phục vụ các đối tượng sử dụng 131 3. Phải quán triệt quan điểm tiết kiệm, hiệu quả và khả thi 132 3. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP THUỘC TỔNG CỤC CÔNG NGHIỆP QUỐC PHÒNG 132 3. Hoàn thiện cơ cấu, sắp xếp lại các doanh nghiệp thuộc Tổng cục phù hợp theo xu thế mới 132 3.
Hoàn thiện bộ máy kế toán 133 3. Hoàn thiện dữ liệu kế toán 140 3. Hoàn thiện hệ thống chứng từ kế toán 140 3. Hoàn thiện việc vận dụng hệ thống tài khoản kế toán 142 3.
Hoàn thiện hệ thống sổ kế toán 150 3. Hoàn thiện hệ thống báo cáo kế toán. Hoàn thiện phương tiện kỹ thuật sử dụng trong HTTT kế toán 160 3. Hoàn thiện hệ thống kiểm soát và kiểm tra kế toán 161 3.
Hoàn thiện về ứng dụng công nghệ thông tin trong HTTT kế toán 163 3. ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP165 3. Về phía Nhà nước 165 3. Về phía các Hội nghề nghiệp 168 3.
Về phía các doanh nghiệp thuộc Tổng Cục Công nghiệp Quốc phòng 168 luan an v Kết luận chương 3 169 KẾT LUẬN 170 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ 172 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO173 PHỤ LỤC 178 luan an vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ BCKQKD Báo cáo kết quả kinh doanh BCKT Báo cáo kế toán BCLCTT Báo cáo lưu chuyển tiền tệ BCTCHN Báo cáo tài chính hợp nhất BHXH Bảo hiểm xã hội BHYT Bảo hiểm y tế BQP Bộ Quốc phòng CNQP Công nghiệp Quốc phòng CNTT Công nghệ thông tin DN Doanh nghiệp GTGT Giá trị gia tăng HTTK Hệ thống tài khoản HTTT Hệ thống thông tin HTTTKT Hệ thống thông tin kế toán KTQT Kế toán quản trị KTTC Kế toán tài chính NCTT Nhân công trực tiếp NQ Nghị quyết NVLTT Nguyên vật liệu trực tiếp QLDN Quản lý doanh nghiệp QUTW Quân ủy trung ương SXC Sản xuất chung SXKD Sản xuất kinh doanh TCT Tổng công ty TK Tài khoản TKKT Tài khoản kế toán TNHHMTV Trách nhiệm hữu hạn một thành viên TSCĐ Tài sản cố định DANH MỤC CÁC BẢNG luan an vii Trang Bảng 2.1: Một số chỉ tiêu chủ yếu năm 2018 69 Bảng 2.2: Trình độ đào tạo của những người làm kế toán trong các doanh nghiệp 75 Bảng 2.3: Hình thức tổ chức bộ máy kế toán tại các doanh nghiệp 76 Bảng 2.4: Thực trạng về việc sử dụng phần mềm kế toán tại các doanh nghiệp 82 Bảng 2.5: Những khó khăn khi sử dụng phần mềm kế toán 84 Bảng 2.6: Hình thức sổ kế toán tại các doanh nghiệp thuộc Tổng cục 93 Bảng 2.7: Tình hình biến động vốn chủ sở hữu tại Công ty TNHH MTV đóng tàu Hải Sơn 100 Bảng 2.8: Sở hữu vốn của Tổng công ty và các cổ đông tại Công ty TNHH MTV đóng tàu Hải Sơn 101 luan an viii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Sơ đồ 2.1: Bộ máy quản lý Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng (Theo Quyết định 2057/QĐ-TTg ngày 16/11/2011) 66 Sơ đồ: 2.2: Bộ máy quản lý của Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng (Theo Quyết định 4406/QĐ-BQP) 67 Sơ đồ 2.3: Tổ chức bộ máy kế toán các tổng công ty 70 Sơ đồ 2.4: Mô hình tổ chức bộ máy kế toán của các đơn vị trực thuộc 73 luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hiện nay ngày càng hội nhập sâu vào kinh tế thế giới, kế toán càng trở nên quan trọng trong việc cung cấp thông tin về kinh tế tài chính phục vụ cho công tác điều hành quá trình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp nói chung và các doanh nghiệp Quốc phòng nói riêng. Để có thông tin phục vụ cho công tác điều hành quản lý của lãnh đạo doanh nghiệp, mỗi doanh nghiệp đều phải thiết lập cho mình một hệ thống thông tin kế toán phù hợp. Tuy nhiên, cách thức tổ chức hệ thống thông tin kế toán của mỗi doanh nghiệp phụ thuộc vào tầm quan trọng và vai trò của hệ thống thông tin kế toán trong việc quản lý, điều hành hoạt động của doanh nghiệp đó.
Các doanh nghiệp thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng, một mặt vừa là những đơn vị thực hiện chức năng của Quân đội Nhân dân Việt Nam, mặt khác vừa là những đơn vị thực hiện nhiệm vụ kinh tế quốc phòng. Trong những năm gần đây, vấn đề giao quyền tự chủ cho các doanh nghiệp thuộc Bộ quốc phòng nói chung và các doanh nghiệp thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng nói riêng đã trở nên phổ biến nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của các doanh nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế của các doanh nghiệp và tính năng động của nền kinh tế Việt Nam trong thời kỳ hội nhập ngày càng sâu rộng với kinh tế thế giới. Tuy nhiên, vấn đề về tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp thuộc Tổng cục Công nghiệp quốc phòng vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập, chưa đáp ứng đầy đủ thông tin phục vụ cho lãnh đạo trong việc điều hành quá trình SXKD, đặc biệt là vấn đề tổ chức thu thập dữ liệu thông qua một số phương tiện, thiết bị kỹ thuật cũng như vấn đề về xử lý dữ liệu thu thập được nhằm cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và tin cậy cho công tác quản trị doanh nghiệp. Hơn nữa, trong bối cảnh hội nhập kinh tế thế giới ngày càng sâu rộng hiện nay, thông luan an 2 tin kinh tế tài chính cần được thu nhận, xử lý một cách toàn diện, đầy đủ và kịp thời.
Câu hỏi đặt ra cho những nhà quản trị trong các doanh nghiệp thuộc Tổng cục Công nghiệp quốc phòng là làm thế nào để xây dựng được HTTT kế toán phù hợp, cung cấp được các thông tin về tài chính kế toán đầy đủ, trung thực, kịp thời phục vụ cho công tác quản trị doanh nghiệp. Chính vì vậy, nghiên cứu Hoàn thiện hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng là một đề tài có tính thời sự, được tác giả chọn làm đề tài luận án tiến sỹ kinh tế. Đề tài có ý nghĩa khoa học cả về lý luận và thực tiễn để phục vụ vấn đề quản trị doanh nghiệp trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt không những trong phạm vi cả nước mà còn cả phạm vi toàn cầu. Tổng quan các công trình liên quan đến đề tài luận án Để nghiên cứu tổng quan các công trình liên quan đến đề tài luận án, tác giả đã phân loại thành 2 loại công trình, đó là (1) các công trình nghiên cứu chung về hệ thống thông tin kế toán và (2) các công trình nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán quản trị.
Trong đó, phân chia thành các nhóm vấn đề như về khái niệm và đặc điểm của hệ thống thông tin; về vai trò của hệ thống thông tin kế toán; về cấu trúc của hệ thống thông tin kế toán; về ứng dụng công nghệ thông tin trong HTTT kế toán; về các nội dung của tổ chức HTTTKT. Các công trình nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán Hiện nay, trên thế giới cũng như ở nước ta có rất nhiều công trình nghiên cứu về HTTT kế toán. Tuy nhiên, mỗi đề tài có cách tiếp cận khác nhau. Xét trên góc độ tổng quát, các tác giả Boocholdt (1996), Romney và Steinbart (2008) trong hai cuốn sách cùng tên “Accounting Information Systems” đã trình bày các vấn đề chung nhất về hệ thống thông tin kế toán và cách thức tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong các tổ chức [44], [46].
Trong nghiên cứu về HTTT kế toán, tác giả Sbernethy, Margaret A. And Lillin, Anne M. (1995), đã xác định hướng nghiên cứu trong tương lai và cung cấp các hướng dẫn về các phương pháp thích hợp để áp dụng vào thực tiễn. Nghiên cứu tập luan an 3 trung vào các nội dung sau: Tổng hợp các định nghĩa về HTTT kế toán cho mục đích của các thảo luận; Giới thiệu về khung nghiên cứu đề xuất: Kim tự tháp nghiên cứu; trình bày tổng quan về bốn phương pháp đã được sử dụng trong nghiên cứu HTTT kế toán [47].
Các công trình nghiên cứu về HTTT kế toán xoay quanh các vấn đề cơ bản sau: Một là, về khái niệm và đặc điểm của HTTT kế toán Theo tác giả Nguyễn Đăng Huy (2011), cho rằng “Kế toán dưới góc độ một hệ thống thông tin phải là tập hợp rất nhiều thành phần có liên quan với nhau (con người, phương tiện, công nghệ, quy trình…) tham gia vào quá trình vận hành của hệ thống thông tin kế toán để có được thông tin đáp ứng yêu cầu của người sử dụng” [16].