CHƯƠNG I TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU DE TÀI LUẬN AN 1. MỘT SO BÀI VIET CUA CÁC TÁC GIÁ NƯỚC NGOÀI VE DỊCH VỤ CÔNG Ở CHÂU ÂU Các nghiên cứu về dich vụ công xuat hiện trước hết tại một số quốc gia châu Âu phát triển, sau đó nhanh chóng lan rộng ra các nước châu Âu và các nước phát triển khác. Nhưng có thé nói các van đề liên quan đến dịch vụ công hiện nay vẫn còn gây tranh luận tại nhiều quốc gia. Các tác giả Martine Lombard giáo sư trường Đại học Tổng hợp Panthéon - Assas Paris II và Gilles Dumont giáo sư trường Đại học Luật và Kinh tế Limoges trong cuốn Pháp luật hành chính của Cộng hòa Pháp do Nhà xuất bản Tư pháp xuất bản năm 2007 đã trình bày những kiến thức cơ bản về địch vụ công như khái niệm.
các nguyên tắc, các yếu tố cầu thành, mô hình cung cấp dich vụ. Khái niệm dich vụ công mà các tác giả đưa ra "!à sự kết hợp giữa những yếu to về mặt tổ chức - thể hiện ở chỗ đây là những dịch vụ trực tiếp hoặc gián tiếp do cơ quan nhà nước thực hiện, và những yếu tô nội dung, thể hiện ở chỗ dịch vụ công bao giờ cũng nhằm là một trong hai chức năng của cơ quan hành chính (chức năng lập quy và chức năng cung cấp dịch vụ công). Hai tác gia cũng đã nhắn mạnh pháp luật về dịch vụ công vừa bao gồm các quy định của pháp luật hành chính. vừa có các quy định của pháp luật dân sự và pháp luật thương mại, công nghiệp.
Đặc biệt các tác giả khẳng định có sự ảnh hưởng của pháp luật Liên minh châu Âu đến pháp luật của các quốc gia thành viên về dịch vụ công nhưng pháp luật các quốc gia thành viên vẫn có những quy định độc lập về dịch vụ công phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của từng nước. Lý đo là tại mỗi quốc gia tính chất, đặc điểm, phạm vi các dịch vụ công là khác nhau, cùng với truyền thống xây dựng và tổ chức thực hiện pháp luật khác nhau nên pháp luật về dịch vụ công của mỗi quốc gia phải phản ánh những đặc điểm riêng biệt đó. Cuốn Dịch vụ công cộng và khu vực quốc doanh, được xuất bản với sự bảo trợ của Diễn đàn Tài chính - kinh tế Việt - Pháp bởi Nhà xuất bản Chính trị quốc gia năm 2000, gồm các báo cáo của Elie Cohen, Claude Henry và bình luận của Francois Morin, Paul Champsaur. Các tác giả đã trình bày về cơ sở và các bước phát triển về dịch vụ công cộng ở Pháp và liên minh châu Âu trong đó chỉ rõ sự thay đôi của dịch vụ công cả vê phạm vi, cách thức cung cap từ những năm sau Chiến tranh thế gới lần thứ hai đến năm 2000.
Theo các tác giả phạm vi các dịch vụ đã có thay đổi không chỉ ở Pháp mà còn ở tất cả các quốc gia trong Liên minh châu Âu. Nếu trước đó phân phối bánh mỳ được coi là một dịch vụ công cơ bản thì hiện nay đây là một dịch vụ thương mại thuần túy hay dịch vụ viễn thông chỉ thực sự được coi là dịch vụ công có ảnh hưởng từ những năm 1980 đặc biệt là từ những năm 1990. Mặc dù nhiều dịch vụ không còn được cung cấp như là dịch vụ công với sự ưu đãi từ nhà nước nhưng để bảo đảm cho dân chúng có thé được hưởng thụ một cách tốt nhất các dịch vụ đó nhà nước lại cung cấp các dịch vụ công khác. Các dịch vụ hỗ trợ về nhân sự, kế toán, kiểm toán (các dịch vụ hành chính) được nhà nước cung cấp cho các tô chức tự quản, các doanh nghiệp nhỏ hoặc các doanh nghiệp cần trợ giúp để các tô chức, doanh nghiệp này có thể cung cấp những dich vụ (thương mại) chất lượng tốt cho dân chúng.
Trong cuốn sách này các tác giả cũng bàn đến sự thay đổi vai trò của nhà nước trong dịch vụ công. Nếu như ở giai đoạn đầu nhà nước phải năm lấy việc cung cấp dich vụ bằng các nguồn lực của nhà nước thì xu thế chung hiện nay là nhà nước mở rộng phạm vi đối tượng tham gia cung cấp trên nguyên tắc tự do cạnh tranh. Dù chỉ bàn trực tiếp về các dịch vụ công cộng nhưng những quan điểm của các tác giả vẫn có ý nghĩa lớn trong việc nhận thức về xu thế phát triển của các dịch vụ công nói chung. Thay đổi nhận thức về cách thức cung cấp dịch vụ công đã được tác giả William R.
Fannin và Carol B. Gilmore đề cập đến từ năm 1985 trong bài báo Sie da dang của các loại hình cung ứng dịch vụ công đăng trên Journal of Business Ethics 4 (1985). Theo các tác giả có hai loại hình cơ bản cung ứng dịch vụ công là tổ chức cung ứng dịch vụ công tư nhân do các nhà đầu tư tư nhân thành lập nhằm mục đích lợi nhuận. Các công ty này hoạt động dé mang lại lợi nhuận cho các nhà đầu tư nhưng lợi nhuận đó bị hạn chế bởi các quy định của nhà nước.
Loại thứ hai là các tổ chức dịch vụ công phi chính phủ không nhăm mục dich lợi nhuận. Các tổ chức nay được thành lập dé cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, giáo dục. Mặc dù không phải là các tô chức của nhà nước, nhưng các tô chức này phải hạn chế lợi nhuận dưới mức cho phép trong quá trình hoạt động. Cả hai loại hình tổ chức đều phải cung cấp các dịch vụ công có chất lượng với giá cả phải chăng theo quy định của pháp luật.
Trong van dé này vai trò của nhà nước thể hiện ở chỗ nhà nước phải xác định được mức lợi nhuận hợp lý để khuyến khích đầu tư và tham gia thực hiện dịch vụ công và thực hiện kiểm soát để bảo đảm chất lượng cũng như giá cả của dịch vụ. Tác giả Claude Henry trong bài viết Dich vu công và sự cạnh tranh trong lĩnh vực dịch vụ công ở Liên minh chấu Au đăng trong International Advances in Economic Research Journal số thang 8 năm 1997 đã khang dinh tiếp cận dịch vụ công được coi là quyền cơ bản của tất cả người dân. Do đó, nhằm đáp ứng yêu cầu của dân chúng, một số dịch vụ công được cung cấp với mức giá thấp hơn giá sản xuất để cung ứng đến bất kỳ ai có nhu cầu. Dịch vụ công được cung cấp trên cơ sở ba nguyên tắc cơ bản là bảo đảm tính liên tục, tính bình đăng và tính toàn cầu (tính có thé thay déi ở mỗi quốc gia).
Những nguyên tắc này tat cả các quốc gia trong Liên minh châu Âu phải tôn trọng. pháp luật của Liên minh cũng không thể bảo đảm sự hưởng thụ các dịch vụ như nhau của công dân các quốc gia thành viên. Liên minh khuyến khích các quốc gia thành viên tiến hành thương lượng để "hòa hợp” các dịch vụ với nhau dé nâng cao quyén hưởng thụ dich vu của dân chúng. Các quốc gia có thé kết hợp với nhau để cung cấp dịch vụ "không biên giới" đến dân cư của nhau hoặc cung cấp dịch vụ cho dân cư ở những khu vực tiếp giáp biên giới.
Các công trình nghiên cứu của các học giả tại các quốc gia châu Âu tập trung làm sáng tỏ tính chất của các dịch vụ công, quyền của dân chúng trong hưởng thụ dịch vụ công, các nguyên tắc của dịch vụ công và các quy định pháp luật trong việc thé hiện những nội dung này. Các nghiên cứu cũng chỉ ra không có những quy định cổ định về phạm vi dịch vụ công mà phạm vi các dịch vụ phụ thuộc vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu của dân chúng. Trong tất cả các bài viết dù trực tiếp hay gián tiếp các tác giả đều cho rằng mặc dù dịch vụ công gắn với trách nhiệm của nhà nước, cụ thể là các cơ quan hành chính nhà nước nhưng không nên duy trì sự "độc quyền" của nhà nước trong cung cấp dịch vụ như thời kỳ những năm đầu thế kỷ 20. Sự mở rộng cho tư nhân tham gia cung cấp dịch vụ vừa làm giảm gánh nặng cho các cơ quan, tổ chức của nhà nước vừa tạo ra sự cạnh tranh, thúc đây nâng cao chất lượng các dịch vụ.
Ngay cả việc thu phí khi cung cấp dịch vụ công cũng là để bảo đảm sự công bằng trong hưởng thụ, miễn phí hoàn toàn các dịch vụ công cho mọi đối tượng dân cư về bản chất không phải là biểu hiện của bình đăng. Vẻ pháp luật điều chỉnh đối với các dich vụ công, các tác giả cho rằng các dịch vụ công vừa được điều chỉnh bởi các quy định của luật công như các quy định về thành lap, bổ nhiệm, về chế độ kiểm tra, các quy định liên quan đến tô chức dịch vụ công hành chính, vừa có các quy định của luật tư như các quy định về thỏa thuận, về giá cả, các nguyên tắc hoạt động của các tổ chức dịch vụ công tư nhân. Đối với các quốc gia thuộc Liên minh châu Au, pháp luật của Liên minh chi phối trực tiếp đến việc tổ chức cung. cấp dịch vụ công.
Ngoài ra, tại nhiều nước pháp luật không xác định rõ phạm vi các dịch vụ công nên phán quyết của tòa án vê một dich 10 vụ cụ thé có được coi là dịch vu công hoặc hoạt động của một doanh nghiệp, t6 chức cu thé có phải là cung cấp dịch vụ công hay không có ý nghĩa quyết định trong áp dụng pháp luật. Các nghiên cứu về dịch vụ công ở các quốc gia đã tô chức thực hiện các dich vụ này hiệu quả góp thêm những kiến thức quan trọng cho các nghiên cứu ở Việt Nam về dịch vụ công. Đây cũng là những bài học kinh nghiệm cho các cơ quan nhà nước trong xây dựng pháp luật và tổ chức cung cấp dịch vụ công cho nhân dân. CAC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CUU VE DỊCH VỤ CÔNG Ở VIET NAM Dich vụ công đã được nghiên cứu tại các quốc gia phát triển từ đầu thé kỷ 20, tuy nhiên tại Việt Nam đây lại là vẫn đề mới nên thu hút được sự quan tâm nhất định của các nhà khoa học, nhà quản lý, nhà kinh tế.
Liên quan đến dịch vụ công, dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính, pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính đã có nhiều công trình nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau.