CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ NGHIỆP VỤ MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN: 1. Công ty chứng khoán: 1. Khái niệm công ty chứng khoán: • Các vấn đề xảy ra trên thị trường chứng khoán tập trung cần phải thông qua đơn vị trung gian, là công ty chứng khoán. Theo quy chế của Việt Nam, công ty chứng khoán là một định chế tài chính trung gian có tư cách pháp nhân, con dấu riêng biệt và hạch toán độc lập.
Công ty này được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp giấy phép thực hiện các loại hình kinh doanh chứng khoán bao gồm: môi giới, tự doanh, bảo lãnh và vấn đầu. Chức năng và vai trò của công ty chứng khoán: Vai trò • Với vai trò quan trọng là một tổ chức tài chính trung gian trên thị trường chứng khoán – thị trường tài chính bậc cao của nền kinh tế thị trường, công ty chứng khoán được xây dựng và phát triển rất đa dạng về loại hình và quy mô. Nếu căn cứ vào mô hình tổ chức kinh doanh chứng khoán, có thể phân chia công ty chứng khoán thành 2 nhóm sau: • Công ty chứng khoán đa năng: Đây là loại hình công ty chứng khoán thực hiện tất cả các nghiệp vụ như kinh doanh chứng khoán, kinh doanh tiền tệ và các dịch vụ tài chính khác. Đây chính là mô hình mà các Ngân hàng thương mại hoạt động với tư cách vừa là chủ thể kinh doanh chứng khoán, vừa là chủ thể kinh doanh bảo hiểm và vừa là chủ thể kinh doanh tiền tệ.
• Công ty chứng khoán chuyên doanh: Đây là loại hình công ty chứng khoán độc lập và chỉ chuyên môn hoá trong lĩnh vực chứng khoán. Nếu căn cứ vào việc thực hiện các nghiệp vụ trên thị trường chứng khoán, có thể phân chia công ty chứng khoán thành các loại sau: • Công ty Môi giới chứng khoán: là công ty chứng khoán chỉ thực hiện việc trung gian, mua bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng. • Công ty Bảo lãnh phát hành chứng khoán: là công ty chứng khoán có lĩnh vực hoạt động chủ yếu là thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh để hưởng phí hoặc chênh lệch giá. • Công ty Kinh doanh chứng khoán: là công ty chứng khoán chủ yếu thực hiện nghiệp vụ tự doanh, có nghĩa là công ty chứng khoán tự bỏ vốn đầu tư chứng khoán và tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh của mình.
Công ty Trái phiếu: là công ty chứng khoán chuyên mua bán các loại trái phiếu. Công ty chứng khoán không tập trung: là các công ty chứng khoán hoạt động chủ yếu trên thị trường OTC và họ đóng vai trò là các nhà tạo lập thị trường. Ngoài ra còn có mô hình công ty chứng khoán thực hiện tất cả các nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán trên thị trường chứng khoán. Chức năng của Môi giới chứng khoán Với vai trò là một bộ phận trung gian trong việc hợp tác của công ty môi giới – người cung cấp cơ sở vật chất kĩ thuật và con người – luật sư, nhân viên môi giới – người thực hiện tư vấn và giao dịch với khách hàng thì môi giới chứng khoán có 2 chức năng chủ yếu dưới đây: Thứ nhất là thu thập dữ liệu và hỗ trợ cho khách hàng.
Công ty chứng khoán qua những nhân viên môi giới cung cấp đến khách hàng các kết quả nghiên cứu và những khuyến nghị giao dịch. Việc nghiên cứu sẽ được thực hiện bởi nhóm nghiên cứu tại công ty chứng khoán. Bộ phận sẽ nghiên cứu những vấn đề chính bao gồm các biến động chung của thị trường và diễn biến của các vùng riêng trong thị trường chứng khoán, hay cổ phiếu của các công ty tại khu vực. Những thông tin trên sẽ được nhà nghiên cứu cung cấp đến từng công ty môi giới mỗi tuần và cùng theo đó là các khuyến nghị chi tiết đối với những loại hình chứng khoán nên mua và phải bán.
Nhà môi giới sẽ dùng các thông tin trên mà cung cấp đến khách hàng của mình theo từng nhu cầu nhất định. Các nhà môi giới mỗi ngày tiếp xúc với một trang thông tin trực tuyến cung cấp những thông tin tài chính thường xuyên luôn được update như giá cả, tiền tệ và thông tin thị trường, họ cũng được tiếp xúc với cả những thông tin mới nhất ở đâu đó trên toàn cầu ảnh hưởng đến chứng khoán của khách hàng. Người môi giới giúp nhà đầu tư nhận biết bao giờ thì họ cần mua và bao giờ họ cần bán và cũng cung cấp đến nhà đầu tư các thông tin về tài chính trên thị trường. Người môi giới khi đưa ra những lời tư vấn đối với khách hàng của mình thường sẽ căn cứ trên những thông tin về chỉ số giá cả và lợi nhuận hoặc những dự báo giữa lợi nhuận và giá cả, tình trạng tổng thể của các ngành nghề của doanh nghiệp và tình trạng chung của thị trường.
Người môi giới không những là người đưa ra những khuyến nghị về tài chính đối với khách hàng mà có khi lại là một người bạn tin cậy để họ giải đáp toàn bộ những câu hỏi liên hệ với tình trạng tài chính của khách hàng, và trong một chừng mực nhất định sẽ đưa các biện pháp thích hợp giúp đỡ khách hàng giải quyết khó khăn. Do đó, gặp được một nhà mô giới tốt nghề và tâm tín là mơ ước của bất kỳ nhà đầu tư chứng khoán nào. Thứ hai là bán những hàng hoá và dịch vụ tài chính, cho phép khách hàng tiến hành thanh toán theo nhu cầu và mong muốn của khách hàng. Người môi giới tiếp nhận những đơn mua sản phẩm ở khách hàng và thực hiện giao dịch giúp họ.
Quá trình giao dịch là một chuỗi quá trình dài từ tổ chức hỗ trợ khách hàng đăng ký tài khoản ở công ty đến thực hiện giao dịch và xác minh giao dịch đến xử lý và gửi thông tin giao dịch đến khách hàng. Không chỉ có thế, kể cả khi giao dịch đã được thực hiện thì người môi giới vẫn cần phải theo dõi giao dịch của khách hàng để có thể đưa ra các khuyến nghị và cung cấp thông tin để theo dõi nhằm phát hiện các biến động trong cuộc sống và việc làm mà sẽ đưa ra sự đánh giá về tình trạng tài chính và mức độ chịu trách nhiệm của khách hàng. Từ đó có các biện pháp hay chiến thuật mới phù hợp. Công ty chứng khoán là chỗ bảo đảm các cơ sở kỹ thuật cần thiết gồm cả cơ sở hạ tầng và hệ thống các trang thiết bị kết nối với Sở, con người (lực lượng nhân viên nghiệp vụ) cùng pháp luật nhằm đảm bảo các giao dịch được thực hiện nhanh, chuẩn xác và hữu hiệu; kể cả khi xảy ra sự cố vẫn sẽ giải quyết được một cách ổn thoả.
Để triển khai được chức năng trên, công ty được sắp xếp theo các đơn vị chức năng thích hợp cùng với các bước chuyển động ngặt nghèo và logic. Quy trình thực hiện một giao dịch chứng khoán Hoạt động môi giới là một hoạt động có vai trò không thể nào thiếu đối với việc thực hiện một giao dịch chứng khoán. Vì vậy, người môi giới cũng phải hiểu được một qui trình giao dịch nhất định để biết cách thức thể hiện vai trò của bản thân qua từng khâu giao dịch làm sao có thể đem tới kết quả cao nhất đến với khách hàng. Việc thực hiện một giao dịch chứng khoán thông thường gồm những công đoạn thiết lập hệ thống mua vào và chuyển giao dịch giữa những bên để xác định giá cân đối, thực hiện lệnh và thông báo giao dịch, giám sát và tin tức thị trường.
Những thủ tục và hệ thống này đi từ loại các công việc giấy tờ đơn thuần đến những hệ thống thông tin và xử lí qua máy điện tử phức tạp tuỳ thuộc theo nhu cầu của mỗi thị trường. Các nghiệp vụ cơ bản của Công ty chứng khoán Trên đây là các thông tin về bản chất và đặc trưng của công ty chứng khoán. Vậy, với nghề nghiệp là nhà kinh doanh chứng khoán thì công ty chứng khoán sẽ thực hiện các nghiệp vụ gì, thực hiện thế nào và điều kiện được thực hiện ra sao? Các hoạt động của công ty chứng khoán ngày càng đa dạng hoá và phát triển với nhiều loại hình và dịch vụ đa dạng nhằm thoả mãn những nhu cầu của thị trường chứng khoán. Để gia nhập thị trường thì công ty chứng khoán phải thực hiện một, vài hoặc toàn bộ những hoạt động nghiệp vụ sau.
Hoạt động tự doanh Theo Điều 6, khoản 21, Luật chứng khoán 2006 thì “Tự doanh chứng khoán là việc công ty chứng khoán mua hoặc bán chứng khoán cho chính mình”. Một công ty chứng khoán muốn hoạt động tự doanh phải có số vốn pháp định ít nhất là 100 tỷ đồng. Chứng khoán được công ty chứng khoán tự doanh phải là chứng khoán phát hành bởi công ty chứng khoán hoặc là chứng khoán chưa niêm yết. Bên cạch mục đích chủ yếu là lãi thì hoạt động tự doanh chứng khoán của công ty chứng khoán cũng có mục đích tham gia bình ổn giá chứng khoán và tạo lập thị trường đối với những chứng khoán mới chào bán và tự doanh chứng khoán cũ của khách hàng từ đó gộp lại thành bộ lô tô chẵn nhằm giao dịch trên thị trường chứng khoán.
Đối với mục đích tham gia bình ổn giá chứng khoán thì công ty chứng khoán đã tham gia bình ổn thị trường bằng cách mua vào lúc giá chứng khoán thấp hoặc bán ra nếu giá chứng khoán tăng. Thông thường, tại một vài quốc gia thì đây là một yêu cầu bắt buộc với mỗi công ty chứng khoán nhằm góp phần bình ổn thị trường. Luật mỗi quốc gia thường yêu cầu công ty chứng khoán phải giành một tỷ lệ đáng kể giá trị giao dịch của công ty vào hoạt động bình ổn thị trường. Nguyên tắc của hoạt động tự doanh chứng khoán là công ty chứng khoán phải đảm bảo quản lý tách bạch giữa hoạt động tự doanh và hoạt động môi giới.
Cụ thể, công ty chứng khoán phải: - Đảm bảo có đủ tiền và chứng khoán để thanh toán các lệnh giao dịch cho tài khoản của chính mình. - Ưu tiên thực hiện lệnh của khách hàng trước lệnh của mình. - Công bố cho khách hàng biết khi mình là đối tác trong giao dịch trực tiếp với khách hàng và không được thu phí giao dịch của khách hàng trong trường hợp này.