Phiên Tòa Hình Sự Sơ Thẩm và Cải Cách Tư Pháp tại Việt Nam

Phiên tòa hình sự sơ thẩm theo tinh thần cải cách tư pháp ở Việt Nam, phân tích quy trình, nguyên tắc và tác động đến hệ thống pháp luật.

• Tác giả: Phạm Hoàng Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Võ Thị Kim Oanh
• Trường học: Trường Đại Học Luật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Cải Cách Tư Pháp và Phiên Tòa Hình Sự Sơ Thẩm ở Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phiên Tòa Hình Sự Sơ Thẩm Khái Niệm Bản Chất

Tội phạm là một hiện tượng xã hội phức tạp, đòi hỏi sự đấu tranh phòng và chống để bảo vệ con người và trật tự xã hội. Việc xét xử người phạm tội là hoạt động tư pháp quan trọng, liên quan đến quyền con người và thể hiện nền tư pháp quốc gia. Xét xử vụ án hình sự là giai đoạn quan trọng, Tòa án là cơ quan duy nhất nhân danh Nhà nước ra phán quyết. Theo pháp luật hiện hành, Tòa án thực hiện chế độ hai cấp xét xử: sơ thẩm và phúc thẩm. Phiên tòa hình sự sơ thẩm có tác động lớn đến hoạt động tư pháp, nhận thức xã hội và người phạm tội. Nghị quyết số 49 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã đề ra phương hướng và nhiệm vụ cụ thể, trong đó có đổi mới phiên tòa sơ thẩm. Mục tiêu là nâng cao chất lượng xét xử, đảm bảo tính công khai, dân chủ và nghiêm minh.

1.1. Định Nghĩa Xét Xử Sơ Thẩm Vụ Án Hình Sự Các Quan Điểm

Hiện nay, có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm xét xử sơ thẩm. Một số quan điểm cho rằng sơ thẩm là xét xử ở cấp thấp nhất, lần đầu tiên đưa vụ án ra xét xử, hoặc giải quyết mọi vấn đề liên quan trong vụ án. Các quan điểm này đều nhấn mạnh tính chất lần đầu của việc xét xử và thẩm quyền của Tòa án. Về cơ bản, có thể hiểu xét xử sơ thẩm là xét xử vụ án lần đầu ở cấp xét xử thứ nhất, nhằm giải quyết mọi vấn đề thuộc nội dung vụ án trên cơ sở đó ra bản án, quyết định. Bản án, quyết định sơ thẩm sau khi tuyên chưa có hiệu lực ngay mà có thể kháng cáo, kháng nghị.

1.2. Bản Chất Của Xét Xử Sơ Thẩm Quyền Lực Nhà Nước Giai Đoạn Tố Tụng

Xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là một hình thức thực hiện quyền lực nhà nước, bao gồm quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp. Nó đòi hỏi tuân thủ các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, cũng như các quy trình, thủ tục tố tụng chặt chẽ. Xét xử sơ thẩm được xác định là giai đoạn kết thúc của quá trình giải quyết vụ án hình sự, mọi tài liệu chứng cứ đều được xem xét công khai. Phiên tòa sơ thẩm được coi là đỉnh cao của quyền lực tư pháp, đảm bảo không ai bị coi là có tội khi chưa có bản án kết tội của tòa án đã có hiệu lực pháp luật.

II. Thủ Tục Bắt Đầu Phiên Tòa Thực Tiễn Áp Dụng Vướng Mắc

Thủ tục bắt đầu phiên tòa là một bước quan trọng trong quá trình xét xử sơ thẩm. Nó bao gồm các hoạt động như kiểm tra sự có mặt của những người tham gia tố tụng, giải thích quyền và nghĩa vụ của họ, và giải quyết các yêu cầu của họ. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng thủ tục này vẫn còn nhiều vướng mắc. Ví dụ, việc triệu tập đầy đủ những người tham gia tố tụng đôi khi gặp khó khăn, hoặc việc giải thích quyền và nghĩa vụ của họ chưa được thực hiện đầy đủ. Điều này có thể ảnh hưởng đến tính công bằng và khách quan của phiên tòa. Cần có những giải pháp để khắc phục những vướng mắc này, nhằm đảm bảo thủ tục bắt đầu phiên tòa được thực hiện đúng quy định của pháp luật.

2.1. Quy Trình Bắt Đầu Phiên Tòa Từ Khai Mạc Đến Giải Quyết Yêu Cầu

Thủ tục bắt đầu phiên tòa bao gồm nhiều bước quan trọng. Đầu tiên, thư ký tòa án báo cáo sự có mặt, vắng mặt của những người được triệu tập. Sau đó, chủ tọa phiên tòa khai mạc phiên tòa và kiểm tra căn cước của bị cáo. Tiếp theo, chủ tọa giải thích quyền và nghĩa vụ của những người tham gia tố tụng. Cuối cùng, Hội đồng xét xử (HĐXX) giải quyết các yêu cầu của những người tham gia tố tụng nếu có. Quy trình này đảm bảo mọi người đều được thông báo về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trước khi phiên tòa diễn ra.

2.2. Thực Tiễn Áp Dụng Khó Khăn Trong Triệu Tập Giải Thích Quyền

Trong thực tiễn, việc triệu tập đầy đủ những người tham gia tố tụng đôi khi gặp khó khăn do nhiều lý do khác nhau, như địa chỉ không chính xác, người được triệu tập vắng mặt tại địa phương, hoặc cố tình trốn tránh. Bên cạnh đó, việc giải thích quyền và nghĩa vụ của những người tham gia tố tụng chưa được thực hiện đầy đủ, đặc biệt là đối với những người có trình độ học vấn thấp hoặc không am hiểu pháp luật. Điều này có thể dẫn đến việc họ không biết cách bảo vệ quyền lợi của mình trong quá trình tố tụng.

III. Xét Hỏi Tại Phiên Tòa Thủ Tục Kỹ Năng Đảm Bảo Tính Khách Quan

Thủ tục xét hỏi tại phiên tòa là một trong những thủ tục quan trọng nhất, nhằm làm rõ các tình tiết của vụ án. Nó bao gồm việc hỏi bị cáo, người bị hại, người làm chứng và những người tham gia tố tụng khác. Tuy nhiên, để đảm bảo tính khách quan và công bằng của phiên tòa, cần có những kỹ năng xét hỏi phù hợp. Ví dụ, cần đặt câu hỏi rõ ràng, dễ hiểu, tránh đặt câu hỏi gợi ý hoặc mang tính chất buộc tội. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho những người tham gia tố tụng trình bày đầy đủ ý kiến của mình. Cần có những quy định cụ thể hơn về thủ tục xét hỏi, nhằm đảm bảo tính khách quan và công bằng của phiên tòa.

3.1. Quy Trình Xét Hỏi Hỏi Bị Cáo Người Bị Hại Người Làm Chứng

Quy trình xét hỏi tại phiên tòa được thực hiện theo một trình tự nhất định. Đầu tiên, HĐXX hỏi bị cáo về những vấn đề liên quan đến cáo trạng. Sau đó, HĐXX hỏi người bị hại và người làm chứng về những tình tiết mà họ biết về vụ án. Các bên tham gia tố tụng cũng có quyền đặt câu hỏi cho bị cáo, người bị hại và người làm chứng. Mục đích của việc xét hỏi là thu thập thông tin đầy đủ và chính xác để làm rõ sự thật khách quan của vụ án.

3.2. Kỹ Năng Xét Hỏi Đặt Câu Hỏi Rõ Ràng Tránh Gợi Ý

Để đảm bảo tính khách quan và công bằng của phiên tòa, người xét hỏi cần có những kỹ năng nhất định. Cần đặt câu hỏi rõ ràng, dễ hiểu, tránh sử dụng ngôn ngữ chuyên môn khó hiểu. Tránh đặt câu hỏi gợi ý hoặc mang tính chất buộc tội, mà nên đặt câu hỏi mở để người được hỏi có thể trình bày ý kiến của mình một cách tự do. Đồng thời, cần lắng nghe và ghi chép cẩn thận những câu trả lời, để có thể đánh giá một cách chính xác và khách quan.

IV. Tranh Tụng Tại Phiên Tòa Vai Trò Luật Sư Đảm Bảo Công Bằng

Tranh tụng tại phiên tòa là một thủ tục quan trọng, đảm bảo quyền bào chữa của bị cáo và quyền bảo vệ quyền lợi của người bị hại. Luật sư đóng vai trò quan trọng trong quá trình tranh tụng, giúp bị cáo và người bị hại trình bày ý kiến của mình một cách rõ ràng và thuyết phục. Tuy nhiên, để đảm bảo tính công bằng của phiên tòa, cần tạo điều kiện cho luật sư thực hiện đầy đủ vai trò của mình. Ví dụ, cần cung cấp đầy đủ thông tin về vụ án cho luật sư, và cho phép luật sư tham gia vào quá trình thu thập chứng cứ. Cần có những quy định cụ thể hơn về thủ tục tranh tụng, nhằm đảm bảo tính công bằng và hiệu quả.

4.1. Vai Trò Của Luật Sư Bào Chữa Cho Bị Cáo Bảo Vệ Quyền Lợi

Luật sư đóng vai trò quan trọng trong quá trình tranh tụng tại phiên tòa. Luật sư bào chữa cho bị cáo, giúp bị cáo trình bày ý kiến của mình, đưa ra những chứng cứ gỡ tội, và phản bác những cáo buộc của Viện kiểm sát. Luật sư cũng bảo vệ quyền lợi của người bị hại, giúp người bị hại trình bày những thiệt hại mà họ phải gánh chịu, và yêu cầu bồi thường thiệt hại.

4.2. Đảm Bảo Tính Công Bằng Cung Cấp Thông Tin Cho Phép Thu Thập Chứng Cứ

Để đảm bảo tính công bằng của phiên tòa, cần tạo điều kiện cho luật sư thực hiện đầy đủ vai trò của mình. Cần cung cấp đầy đủ thông tin về vụ án cho luật sư, bao gồm cáo trạng, biên bản điều tra, và các chứng cứ khác. Cho phép luật sư tham gia vào quá trình thu thập chứng cứ, như lấy lời khai của người làm chứng, hoặc yêu cầu giám định. Đồng thời, cần đảm bảo luật sư được đối xử bình đẳng với các bên tham gia tố tụng khác.

V. Nghị Án Tuyên Án Thẩm Quyền HĐXX Tính Minh Bạch

Nghị án và tuyên án là giai đoạn cuối cùng của phiên tòa sơ thẩm. Sau khi kết thúc tranh tụng, HĐXX sẽ nghị án để đưa ra phán quyết cuối cùng. Phán quyết này phải dựa trên những chứng cứ đã được xem xét tại phiên tòa, và phải tuân thủ các quy định của pháp luật. Việc tuyên án phải được thực hiện công khai, và phải giải thích rõ lý do đưa ra phán quyết. Cần có những quy định cụ thể hơn về thủ tục nghị án và tuyên án, nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng.

5.1. Thẩm Quyền Của HĐXX Ra Phán Quyết Dựa Trên Chứng Cứ Pháp Luật

HĐXX có thẩm quyền ra phán quyết cuối cùng về vụ án. Phán quyết này phải dựa trên những chứng cứ đã được xem xét tại phiên tòa, và phải tuân thủ các quy định của pháp luật. HĐXX phải đánh giá một cách khách quan và toàn diện tất cả các chứng cứ, và phải đưa ra những kết luận có căn cứ và hợp pháp.

5.2. Tính Minh Bạch Trong Tuyên Án Giải Thích Lý Do Đưa Ra Phán Quyết

Việc tuyên án phải được thực hiện công khai, và phải giải thích rõ lý do đưa ra phán quyết. Điều này giúp đảm bảo tính minh bạch của phiên tòa, và giúp những người tham gia tố tụng hiểu rõ hơn về quá trình xét xử. Đồng thời, nó cũng giúp nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

VI. Cải Cách Tư Pháp Hoàn Thiện Phiên Tòa Hình Sự Sơ Thẩm Ở Việt Nam

Cải cách tư pháp là một quá trình liên tục, nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng của hệ thống tư pháp. Trong lĩnh vực tố tụng hình sự, cần tập trung vào việc hoàn thiện phiên tòa hình sự sơ thẩm, đảm bảo tính công khai, dân chủ, nghiêm minh và hiệu quả. Cần có những giải pháp đồng bộ, từ việc sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật, đến việc nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ tư pháp. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một nền tư pháp vững mạnh, đáp ứng được yêu cầu phát triển của đất nước.

6.1. Định Hướng Cải Cách Công Khai Dân Chủ Nghiêm Minh Hiệu Quả

Định hướng cải cách phiên tòa hình sự sơ thẩm là đảm bảo tính công khai, dân chủ, nghiêm minh và hiệu quả. Công khai có nghĩa là mọi hoạt động tố tụng phải được thực hiện minh bạch, và được công khai cho những người tham gia tố tụng và công chúng biết. Dân chủ có nghĩa là mọi người tham gia tố tụng đều có quyền trình bày ý kiến của mình, và được đối xử bình đẳng. Nghiêm minh có nghĩa là mọi hành vi vi phạm pháp luật đều phải bị xử lý nghiêm, và không có sự phân biệt đối xử. Hiệu quả có nghĩa là quá trình tố tụng phải được thực hiện nhanh chóng, kịp thời, và đạt được kết quả tốt nhất.

6.2. Giải Pháp Đồng Bộ Sửa Đổi Luật Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ

Để đạt được mục tiêu cải cách, cần có những giải pháp đồng bộ. Cần sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật, nhằm tạo ra một khung pháp lý hoàn chỉnh và phù hợp với thực tiễn. Cần nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ tư pháp, thông qua việc đào tạo, bồi dưỡng, và tuyển chọn những người có phẩm chất đạo đức tốt và trình độ chuyên môn cao. Đồng thời, cần tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị cho các cơ quan tư pháp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 – Thông lệ về khám tụng của Bộ luật như sau: ● Các nha môn khám án trong kinh và các tỉnh phải niêm yết ngày tháng xét xử của từng vụ kiện để đương sự theo đúng ngày mà đến hầu kiện. Quan khám án ra công đường điều tra khám xét xử phải trái sao cho các bên đều tin phục nghe theo. Quan khám án phải tra xét đôi bên có hay không, thực hay hư để dựa vào mà xét xử phải trái, không được xét xử chung chung mơ hồ. ● Nếu người kiện tụng khiếu nại về việc lập biên bản thiên lệch, làm chứng thiên lệch, đã tra xét mà bỏ trốn không đến hầu tòa, thì mới xét xử đến người lập biên 17 bản, người làm chứng.

Nếu có trường hợp dẫn những người chứng kiến ra làm nhân chứng, muốn những nhân chứng đó chứng thực lời nói của mình mà nhân chứng đã bỏ trốn không đến hầu tòa thì lời nói đó là không có thực, phải tùy theo sự tình mà xử, không được lấy cớ bỏ trốn không trình bày mà xử đến người đã dẫn ra nhân chứng. ● Các nha môn khám án xét xử các vụ kiện tụng đều phải viện dẫn luật lệ và các chính văn hợp cách. Nếu luật không có điều đó thì về lý phải áp dụng các điều tương tự để so sánh, trường hợp nên giảm tội thì nêu việc nặng để thấy là đáng nhẹ; trường hợp đáng tăng thêm tội thì nêu việc nhẹ để thấy là đáng nặng, không được tùy ý tăng giảm.3 Phiên toà hình sự sơ thẩm quy định trong Bộ Hoàng Việt Luật lệ dƣới triều Nguyễn Là triều đại cuối cùng của chế độ quân chủ phong kiến, kế thừa thành tựu xây dựng nhà nước của các triều trước và thiết lập nền thống trị trên phạm vi lãnh thổ rộng nhất, triều Nguyễn đã xây dựng được bộ máy nhà nước có quy mô lớn nhất và hoàn thiện nhất trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam. Các vua nhà Nguyễn đều quan tâm đến xây dựng luật pháp và chú trọng đến áp dụng pháp luật.

Thành tựu điển hình trong hoạt động lập pháp của triều Nguyễn là Hoàng Việt Luật lệ và các tập Hội điển. Bộ Hoàng Việt luật lệ gồm 398 điều, chia thành 22 quyển. Việc chia quyển bước đầu có sự phân ngành, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình áp dụng pháp luật. Thủ tục xét xử được quy định tại Quyển 19, 20 phần Danh lệ với khoảng 35 điều luật.

Bộ Hoàng Việt Luật lệ trừng phạt nghiêm khắc các quan vi phạm luật về xét xử. Người tiến hành xét xử là quan án đại diện của nha môn. Hệ thống pháp đình triều Nguyễn được xây dựng theo nguyên tắc tập trung thống nhất. Toàn bộ quá trình giải quyết vụ án từ nhận đơn, điều tra, khám nghiệm, giam giữ, xét xử, thi hành án đều thuộc thẩm quyền của một nha môn.

Chỉ trong trường hợp án liên quan đến quan chức, án đồ lưu tử, án bị khiếu kiện thì mới trình lên Thượng ty, Kinh thành để phúc thẩm duyệt xét. Quyền duyệt án chung thẩm thuộc về Hoàng đế. Về thẩm quyền xét xử, Điều 376 Bộ Hoàng 18 Việt Luật lệ quy định 3 cấp xét xử dựa trên cơ cấu hành chính, phạm vi thẩm quyền theo vụ việc cũng như mức độ nặng nhẹ của hình phạt. Cấp Huyện (Phủ, Châu): xử các tội quân, lưu, đồ; cấp Tỉnh (Doanh, Trấn): tra xét, ghi chép tội tử; cấp Kinh thành (Kinh Đô): có quyền xét lại các án đồ, lưu, tử, đình nghị và tâu lên vua phê chuẩn.

Người tham gia phiên tòa gồm nguyên cáo, bị cáo, người làm chứng, người đối chất, thân thuộc, người bị hại, người đại diện, người được mời đến khai báo, người viết thay. Một số điều luật liên quan đến việc xét xử như sau: ● Đình xử tù chờ đối chất: Bộ luật quy định, trong vụ án có nhiều đồng phạm với chứng cứ của nhiều người thì chờ đối chất nhưng chỉ trong hạn 3 ngày (Điều 370). Cụ thể: “Phàm khi xử tội, quan xử hỏi về chỗ ở của tội tù để biết có ai cùng phạm tội với y, chúng bạn thấy ở nơi khác, trường hợp đó, quan ti phải ngưng xử để chờ người đối chất”. ● Những người thân thuộc, có quan hệ lâu dài trong công việc hoặc có thù oán, người già trên 80 tuổi, trẻ em dưới 10 tuổi không được làm chứng.

Bị cáo được quyền tự bào chữa, nhận tội bằng văn bản do tự viết hoặc nhờ người khác viết hộ (Điều 388). ● Việc xét xử dựa trên cáo trạng, cáo trạng phải tuyên rõ tội danh căn cứ vào điều luật, hành vi phạm tội và dựa trên cơ sở đơn thưa kiện của nguyên cáo. Nếu có các sự vụ phát sinh, quan Nha môn phải tra cứu đầy đủ, dẫn chiếu điều lệ xem xét, không được xử ngoài vụ việc, không được thêm bớt tội danh. Quan viên mà phạm thì giao cho bộ Hình nghị xử (Điều 371) ● Việc định tội, lượng hình phải tuân thủ nguyên tắc: chỉ căn cứ vào điều luật cụ thể, tôn trọng chứng cứ, căn cứ vào biên bản, xét xử công khai tại công đường, những yếu tố phát sinh cần được xem xét rõ ràng thận trọng (Điều 42, Điều 43, Điều 380).2 Phiên tòa hình sự sơ thẩm quy định trong các văn bản pháp luật từ sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 Với thắng lợi của Cách mạng tháng 8 năm 1945, nước Việt Nam mới đã ra đời.

Để bảo đảm choTòa án xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, Nhà nước ta đã ban hành Sắc lệnh ngày 13/9/1945 về việc thành lập Tòa án quân sự và Sắc lệnh số 13 ngày 21/01/1946 về việc thành lập Tòa án thường. Nhằm thể chế hóa Hiến pháp 1959, Quốc hội đã ban hành Luật tố chức TAND và Luật tổ chức VKS nhân dân 1960. Ở miền Nam sau ngày giải phóng, Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam đã ban hành Sắc lệnh số 01 SL/76 ngày 15/3/1976 về tổ chức TAND. Năm 1980, Quốc hội thông qua Hiến pháp mới.

Trên cơ sở của Hiến pháp 1980, Luật tổ chức TAND và Luật tổ chức VKS nhân dân 1981 được ban hành thay thế cho Luật tổ chức TAND và Luật tổ chức VKS nhân dân 1960. Các văn bản pháp luật trên đã góp phần vào việc khắc phục những thiếu sót, sai lầm trong việc giải quyết vụ án hình sự. Dựa trên việc tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, kế thừa và phát triển pháp luật tố tụng hình sự trước đây cũng như theo tinh thần đổi mới tư duy pháp lý, có tham khảo và chọn lọc kinh nghiệm một số nước, các văn kiện pháp lý quốc tế tiến bộ. Tại kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa VIII đã thông qua BLTTHS đầu tiên của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam vào ngày 28 tháng 6 năm 1988 và ra Nghị quyết thi hành bộ luật.

Bộ luật có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 1989. Để bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, BLTTHS 1988 đã quy định trình tự, thủ tục khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự nhằm xử lý công minh, kịp thời tội phạm và người phạm tội. Trong đó, các nội dung liên quan đến việc xét xử tại phiên tòa sơ thẩm bước đầu đã có những quy định khá chi tiết như: + Thủ tục bắt đầu phiên tòa (từ Điều 175 đến Điều 179): với các quy định về trình tự, thủ tục để bắt đầu phiên tòa; giải quyết việc đề nghị thay đổi Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Kiểm sát viên, người giám định, người phiên dịch, Thư ký phiên tòa; giải thích quyền và nghĩa vụ của người phiên dịch và người giám định; giải thích nghĩa vụ và cách ly người làm chứng; giải quyết những yêu cầu về xem xét chứng cứ và hoãn phiên tòa khi có người vắng mặt. 20 + Thủ tục xét hỏi tại phiên tòa (từ Điều 180 đến Điều 190): với các quy định liên quan đến trình tự xét hỏi đối với bị cáo, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án hoặc người đại diện hợp pháp của những người đó, người làm chứng, người giám định.

Cùng với đó là việc xem xét vật chứng, xem xét tại chỗ, trình bày, công bố các tài liệu của vụ án và nhận xét hoặc báo cáo của các cơ quan, tổ chức nhằm làm sáng tỏ nội dung vụ án. + Tranh luận tại phiên tòa (từ Điều 191 đến Điều 194): với các quy định cho Kiểm sát viên, bị cáo, người bào chữa, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án hoặc người đại diên hợp pháp của họ được trình bày ý kiến để bảo vệ quyền và lợi ích của mình, phân tích, đánh giá chứng cứ, đề nghị áp dụng luật và giải quyết các vấn đề của vụ án. + Nghị án và tuyên án (từ Điều 196 đến Điều 202): với các quy định liên quan đến việc thảo luận và quyết định bản án nhằm đảm bảo cho việc Tòa án ra bản án chính xác về nội dung, chặt chẽ về hình thức pháp lý, có giá trị bắt buộc đối với các cá nhân và tổ chức liên quan. Tuy nhiên, do BLTTHS 1988 được nghiên cứu và xây dựng ngay trong giai đoạn đầu của công cuộc đổi mới nên trong quá trình thi hành đã thể hiện những hạn chế và bất cập nhất định.

Mặc dù đã được sửa đổi, bổ sung 3 lần vào tháng 6 năm 1990, tháng 12 năm 1992, tháng 6 năm 2000 nhưng các lần sửa đổi, bổ sung này chỉ mới tập trung vào một số nội dung cấp bách để đáp ứng kịp thời yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm, chưa có điều kiện để sửa đổi một cách cơ bản và toàn diện nên chưa khắc phục được hết các hạn chế và bất cập đó. Cùng với công cuộc cải cách kinh tế, cải cách hành chính, Đảng và Nhà nước ta chủ trương đẩy mạnh cải cách tư pháp. Việc ban hành Nghị quyết số 08 ngày 02 tháng 01 năm 2002 của Bộ chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới, Luật tổ chức Tòa án nhân dân 2002, Luật tổ chức Viện kiểm sát 2002,…đã tạo ra sự thay đổi, chuyển biến lớn về hoạt động của các cơ quan tư pháp nói chung và cơ quan tiến hành tố tụng hình sự nói riêng.