Cải Cách Hành Chính Trong Quản Lý Nhà Nước Về Khoa Học Và Công Nghệ

Luận án tiến sĩ phân tích cải cách hành chính trong quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ tại Bộ Công an, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Hoàng Minh Huệ
• Người hướng dẫn: Trung Tướng, PGS.TS Phạm Minh Chính
• Trường học: Học viện KTQS
• Chuyên ngành: Quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ
• Đề tài: Cải Cách Hành Chính Trong Quản Lý Nhà Nước Về Khoa Học Và Công Nghệ
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.2. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
• 1.3. GIẢI PHÁP CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Ở BỘ CÔNG AN
• 1.4. KIỂM TRA KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về cải cách hành chính trong quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ

Cải cách hành chính (CCHC) trong quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ (KH&CN) là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hiện đại. CCHC không chỉ là một yêu cầu cấp thiết mà còn là một động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước. Việc cải cách này nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý, tạo điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu và phát triển. Theo tài liệu nghiên cứu, CCHC trong lĩnh vực này cần được thực hiện đồng bộ và toàn diện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội.

1.1. Định nghĩa và vai trò của cải cách hành chính

Cải cách hành chính được hiểu là quá trình thay đổi, điều chỉnh các quy định, thủ tục nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Vai trò của CCHC trong KH&CN là rất quan trọng, giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao chất lượng nghiên cứu.

1.2. Tình hình cải cách hành chính hiện nay

Hiện nay, CCHC trong quản lý nhà nước về KH&CN đang gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như thủ tục hành chính phức tạp, thiếu minh bạch trong quản lý tài chính vẫn tồn tại, gây cản trở cho sự phát triển của lĩnh vực này.

II. Những thách thức trong cải cách hành chính về khoa học và công nghệ

Cải cách hành chính trong quản lý nhà nước về KH&CN đối mặt với nhiều thách thức lớn. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của ngành. Các thách thức bao gồm sự thiếu đồng bộ trong các chính sách, quy định và sự chậm trễ trong việc áp dụng công nghệ mới.

2.1. Thiếu đồng bộ trong chính sách

Sự thiếu đồng bộ giữa các chính sách CCHC và thực tiễn quản lý KH&CN dẫn đến nhiều khó khăn trong việc triển khai các chương trình nghiên cứu. Điều này cần được khắc phục để đảm bảo tính hiệu quả.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng công nghệ mới

Việc áp dụng công nghệ mới trong quản lý KH&CN còn gặp nhiều trở ngại. Các cơ quan quản lý thường thiếu nguồn lực và kiến thức cần thiết để thực hiện các cải cách này.

III. Phương pháp cải cách hành chính hiệu quả trong quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ

Để cải cách hành chính trong quản lý nhà nước về KH&CN đạt hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp đồng bộ và sáng tạo. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo ra môi trường thuận lợi cho nghiên cứu và phát triển.

3.1. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hành chính sẽ giúp giảm thiểu thủ tục rườm rà, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong công tác quản lý.

3.2. Đổi mới quy trình lập kế hoạch

Cần đổi mới quy trình lập kế hoạch nghiên cứu, chuyển từ phương pháp truyền thống sang phương pháp hiện đại, nhằm đáp ứng nhanh chóng và hiệu quả hơn với nhu cầu thực tiễn.

IV. Ứng dụng thực tiễn của cải cách hành chính trong khoa học và công nghệ

Các ứng dụng thực tiễn của CCHC trong quản lý nhà nước về KH&CN đã cho thấy những kết quả tích cực. Những cải cách này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả nghiên cứu mà còn tạo ra nhiều sản phẩm khoa học có giá trị.

4.1. Kết quả nghiên cứu và phát triển

Nhiều dự án nghiên cứu đã được triển khai thành công nhờ vào các cải cách hành chính. Điều này chứng tỏ rằng CCHC có thể tạo ra những giá trị thực tiễn cho xã hội.

4.2. Tác động đến nền kinh tế

Cải cách hành chính trong KH&CN đã góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của cải cách hành chính trong khoa học và công nghệ

Cải cách hành chính trong quản lý nhà nước về KH&CN là một quá trình liên tục và cần thiết. Tương lai của CCHC trong lĩnh vực này sẽ phụ thuộc vào sự quyết tâm và nỗ lực của các cơ quan quản lý trong việc thực hiện các giải pháp đã đề ra.

5.1. Tương lai của cải cách hành chính

Tương lai của CCHC trong KH&CN sẽ tiếp tục được cải thiện nếu có sự đồng thuận và hợp tác giữa các bên liên quan. Điều này sẽ tạo ra một môi trường nghiên cứu và phát triển thuận lợi hơn.

5.2. Đề xuất hướng đi mới

Cần có những đề xuất cụ thể nhằm cải thiện hơn nữa quy trình CCHC, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển KH&CN trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công tác cải cách hành chính (CCHC) là nội dung trọng tâm trong quản trị quốc gia nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động quản lý nhà nước (QLNN). Tại Việt Nam, từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI và trong Chiến lược phát triển đất nước đến năm 2020, CCHC được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong cải cách thể chế. Trong lĩnh vực QLNN về khoa học và công nghệ (KH&CN) ở nước ta và Bộ Công an, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn nảy sinh nhiều hạn chế: khâu lập kế hoạch KH&CN còn dàn trải, thiếu trọng tâm, chưa theo kịp nhu cầu thực tế; quy trình đánh giá nghiên cứu khoa học còn chung chung, chưa phản ánh bản chất kết quả; cơ chế tài chính cứng nhắc, phức tạp, chưa phù hợp đặc thù lao động khoa học; hệ thống thông tin KH&CN còn manh mún, khép kín; phương thức quản lý mang tính thủ công và cơ chế "xin - cho" còn tồn tại. Luận án của nghiên cứu sinh Hoàng Minh Huệ (bảo vệ năm 2014 tại Học viện Kỹ thuật Quân sự dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Phạm Minh Chính và PGS.TS Vũ Thanh Hải) giải quyết khoảng trống khoa học khi là công trình nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống về CCHC trong QLNN đối với lĩnh vực KH&CN tại Bộ Công an.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là nghiên cứu lý luận, thực tiễn và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, khả thi về CCHC trong QLNN về KH&CN ở Bộ Công an nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động KH&CN ngành Công an, tập trung vào việc tối ưu hóa hiệu quả sử dụng kinh phí đầu tư và thiết lập môi trường thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân tham gia nghiên cứu bằng nguồn ngân sách nhà nước.

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án được xác định gồm 3 nội dung:

1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về CCHC trong QLNN về KH&CN: xây dựng các khái niệm công cụ (CCHC, QLNN, CCHC trong QLNN về KH&CN); làm rõ đặc điểm QLNN về KH&CN nói chung và ở Bộ Công an nói riêng; hệ thống hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước về CCHC.
2. Nghiên cứu cơ sở thực tiễn: đánh giá thực trạng CCHC trong QLNN về KH&CN ở nước ta và Bộ Công an; phân tích kết quả đạt được, chỉ ra những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp CCHC trong QLNN về KH&CN ở Bộ Công an đến năm 2020.

Đối tượng nghiên cứu là công tác hành chính và CCHC trong QLNN về KH&CN ở Bộ Công an. Phạm vi nghiên cứu về nội dung tập trung vào các khâu hành chính trong quản lý hoạt động nghiên cứu và triển khai (R&D) sử dụng ngân sách nhà nước. Không gian khảo sát số liệu thực tế được thực hiện chủ yếu tại Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật, Viện Chiến lược và khoa học Công an (hai cơ quan thực hiện chức năng QLNN về KH&CN ở Bộ Công an), cùng một số Tổng cục, Học viện, Nhà trường trong Công an Nhân dân (CAND); các đơn vị khác sử dụng số liệu từ báo cáo tổng kết hội nghị, hội thảo toàn ngành. Thời gian khảo sát số liệu từ năm 2006 đến năm 2013.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước thuộc các nhóm nội dung:

Các nghiên cứu quốc tế về mô hình quản lý KH&CN và CCHC:

• Theo tổng hợp của Nguyễn Sỹ Lộc [56], thế giới tồn tại 4 mô hình thể chế quản lý KH&CN: mô hình quản lý tập trung cao độ (điển hình ở Liên Xô cũ với kế hoạch pháp lệnh và quan hệ trực thuộc hành chính); mô hình phân tán đa nguyên (điển hình tại Mỹ với Văn phòng Chính sách KH&CN trực thuộc Tổng thống mang tính tư vấn và Quỹ Khoa học Quốc gia cấp phát kinh phí độc lập, cùng các nước Anh, Thụy Điển, Đan Mạch); mô hình tập trung điều tiết hài hòa (kết hợp tập trung và phân tán tại Pháp và Nhật Bản); mô hình tập trung kết hợp phân tán kiểu hỗn hợp (các nước công nghiệp mới như Hàn Quốc, Đài Loan với 70-80% nguồn vốn KH&CN từ khu vực tư nhân).
• Các công trình CCHC quốc tế: Administrative Reforms: Towards Sustainable Practices [90] phân tích CCHC tại Ấn Độ; Administrative Reform in Developing Nations [91] nghiên cứu CCHC tại các quốc gia đang phát triển; Handbook of Administrative Reform: An International Perspective [92] khảo sát chiến lược CCHC tại 9 quốc gia Bắc Mỹ, châu Âu và Mỹ Latinh; Re-Thinking Administrative Reforms in Southeast Asia [93] nghiên cứu bộ máy hành chính công tại Malaysia, Singapore, Indonesia, Thái Lan, Việt Nam, Philippines, Myanmar; "Getting the State Right": A Contingency Theory of Administrative Reforms in Ontario and Ghana [94] chỉ ra 6 biến số chi phối CCHC (thể chế, lịch sử, kinh tế - xã hội và chính trị, hệ thống quản trị, ảnh hưởng bên ngoài, văn hóa); The Future of Public Administration Around the World: The Minnowbrook Perspective [95] tập trung vào thách thức quản trị công trong thế kỷ 21.

Các nghiên cứu trong nước về CCHC và quản lý KH&CN:

• Về CCHC nói chung: Hồ Bá Thâm (2008), Nguyễn Duy Gia (1998, 2005), Nguyễn Ngọc Hiến (2001), Diệp Văn Sơn (2006), Vũ Huy Từ và Nguyễn Khắc Hùng (1998), Kỷ yếu Hội thảo quốc gia của Học viện Hành chính (2012).
• Về quản lý KH&CN và cơ chế chính sách: Nguyễn Mạnh Quân [60] nghiên cứu chiến lược KH&CN theo hướng đổi mới; Đỗ Nguyên Phương [64] nghiên cứu quản lý KH&CN cấp địa phương (Sở KH&CN và Phòng KH&CN); Nguyễn Thanh Thịnh [74] đề xuất chuyển từ kế hoạch hóa pháp lệnh bao cấp sang kế hoạch hóa cân đối cung - cầu; Nguyễn Thị Anh Thu [76, 77] nghiên cứu đổi mới chính sách nhân lực và xác định thù lao lao động khoa học theo nhiệm vụ; Đặng Duy Thịnh [78] nghiên cứu cơ chế tài chính và hỗ trợ đổi mới công nghệ; Nguyễn Thanh Hà [42] nghiên cứu cơ chế quỹ đầu tư mạo hiểm; Nguyễn Thị Minh Nga [59] nghiên cứu dịch vụ tư vấn KH&CN; Hoàng Ngọc Doanh, Vũ Cao Đàm, Trần Trí Đức [31] nghiên cứu hệ thống tiêu chí đánh giá KH&CN dựa theo loại hình nghiên cứu (cơ bản, ứng dụng, triển khai) và 5 lĩnh vực khoa học.
• Các luận án tiến sĩ liên quan: Lê Hồng Sơn (2004) nghiên cứu thủ tục hành chính về quyền con người; Phan Hải Hồ (2013) về công chứng, chứng thực; Trần Hòa Bình (2013) về giáo dục không chính quy; Lê Hồng Tịnh (2013) về Tổng công ty nhà nước; Nguyễn Đình Hậu (2012) về R&D trong cơ khí quốc phòng.
• Các tài liệu trong ngành Công an: Kỷ yếu Hội nghị KHKT công nghệ và môi trường CAND năm 2005 của Tổng cục Kỹ thuật (tham luận của Bùi Công Tộ, Nguyễn Hữu Chất); Hội thảo năm 2007 của Viện Chiến lược và khoa học Công an (tham luận của Bùi Quảng Bạ, Nguyễn Ngọc Anh, Bùi Trung Thành); Kỷ yếu sơ kết 3 năm thực hiện Chiến lược KH&CN CAND năm 2007; Kỷ yếu Hội thảo CCHC năm 2007 [17]; Hội thảo Ứng dụng CNTT phục vụ CCHC năm 2007 [15]; Kỷ yếu Hội nghị tổng kết 10 năm công tác Hậu cần - Kỹ thuật CAND 2001-2010 [16].

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Các công trình đã công bố chỉ giải quyết từng khía cạnh riêng rẽ về CCHC hoặc quản lý hoạt động chuyên môn. Trong lực lượng CAND, các nghiên cứu CCHC trước đây tập trung chủ yếu vào dịch vụ hành chính công phục vụ nhân dân (quản lý cư trú, chứng minh nhân dân, xuất nhập cảnh, trật tự giao thông). Luận án là công trình chuyên biệt đầu tiên nghiên cứu toàn diện việc cải cách thủ tục và phương thức QLNN đối với hoạt động nghiên cứu khoa học nội bộ bằng nguồn ngân sách nhà nước trong Bộ Công an.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án xây dựng khung lý thuyết dựa trên các khái niệm và học thuyết quản lý:

• Khái niệm khoa học: Được tiếp cận theo 3 góc độ: (1) Hệ thống tri thức tĩnh tại; (2) Hình thái ý thức xã hội độc lập tương đối; (3) Hoạt động xã hội đặc thù tìm kiếm cái chưa biết.
• 10 đặc điểm của nghiên cứu khoa học: (1) Tính mới; (2) Tính tin cậy của kết quả; (3) Tính dự báo đi trước thời gian; (4) Tính thông tin; (5) Tính khách quan; (6) Tính khả thi và rủi ro; (7) Tính kế thừa; (8) Tính cá nhân; (9) Tính bất định của sản phẩm dự kiến; (10) Tính phi kinh tế (khó định mức lao động, thiết bị hao mòn vô hình nhanh và tần suất sử dụng không đều, hiệu quả kinh tế không thuần túy).
• Khái niệm công nghệ và 4 thành tố theo Naware Sharif: Gồm phần kỹ thuật (technoware), phần thông tin (infoware), phần con người (humanware), phần tổ chức (orgaware). Ba đặc điểm của hoạt động công nghệ gồm: tính lặp lại chu kỳ, tính tin cậy của quá trình, tính xác định của sản phẩm.
• Mối quan hệ KH&CN theo phân kỳ của Kedrov: Giai đoạn I (cổ đại, khoa học đi sau giải thích công nghệ), Giai đoạn II (thế kỷ XVIII đến nửa đầu thế kỷ XX, khoa học đi ngang hàng công nghệ), Giai đoạn III (từ nửa sau thế kỷ XX, khoa học đi trước dẫn đường cho công nghệ). Luận án phân tích sự kết hợp giữa mô hình "Thị trường kéo" và mô hình "Khoa học và Công nghệ đẩy" (Shukhardin).
• Khái niệm quản lý và QLNN: Tiếp cận quan điểm của C.Mác (quản lý điều phối lao động chung), thuyết quản lý theo khoa học của F.W. Taylor, thuyết quản lý hành chính của Henry Fayol, thuyết quản lý tổ chức của Chester Barnard, các thuyết văn hóa quản lý; định nghĩa QLNN theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp từ Giáo trình quản lý hành chính nhà nước. QLNN về KH&CN mang đặc điểm nổi bật là tính linh hoạt, giãn đàn hồi và thích ứng cao.
• Khung tiến trình cải cách KH&CN tại Việt Nam được hệ thống hóa qua nghiên cứu của Vũ Cao Đàm [39]:

Thời gian	Triết lý cải cách	Văn bản chính sách
Trước 1981	Nhà nước độc tôn chỉ huy hoạt động KH&CN	Nhiều văn bản
1981	Phi tập trung hoá kế hoạch KH&CN	Quyết định 175/CP
1987	Phi hành chính hoá các quan hệ hợp tác KH&CN; Thương mại hoá sản phẩm R&D	Nghị định 134/HĐBT
1988	Tư nhân hoá quan hệ hợp tác chuyển giao công nghệ	Pháp lệnh chuyển giao công nghệ
1992	Dân sự hoá hoạt động KH&CN	Nghị định 35/HĐBT
2005	Tự trị hoá tổ chức KH&CN (công lập)	Nghị định 115/2005/NĐ-CP
2007	Tiếp tục tự trị hoá tổ chức KH&CN (công lập)	Nghị định 80/2007/NĐ-CP

Phương pháp nghiên cứu thực tế được triển khai theo hướng hỗn hợp:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Phân tích hệ thống văn bản pháp quy (Luật KH&CN 2000, Luật KH&CN 2013, Quyết định 171/2004/QĐ-TTg, Nghị định 115/2005/NĐ-CP, Thông tư 11/2012/TT-BCA; Nghị quyết 06 năm 1981, Chỉ thị 18/CT-BNV năm 1989, Chỉ thị 16/CT-BNV năm 1992, Chỉ thị 13-CT/BNV năm 1993, Nghị quyết 04 năm 1997, Chỉ thị 02/2003/CT-BCA, Quyết định 1246/QĐ-BCA năm 2004).
• Phương pháp điều tra xã hội: Khảo sát bằng phiếu trưng cầu ý kiến gửi tới các chuyên gia, cán bộ quản lý và các tổ chức nghiên cứu.
• Phương pháp chuyên gia: Phỏng vấn sâu, thảo luận bàn tròn nhóm chuyên gia, sinh hoạt hội đồng, kết hợp phương pháp Delphi để xử lý, kiểm định các quan điểm khoa học đối lập.
• Phương pháp xử lý thông tin: Dữ liệu định lượng được phân tích bằng phương pháp thống kê toán học qua phần mềm SPSS; dữ liệu định tính được phân loại, sắp xếp, tổng hợp bằng Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương này tổng kết kinh nghiệm quốc tế về các mô hình QLNN đối với KH&CN (mô hình tập trung của Liên Xô cũ, mô hình phân tán của Mỹ, mô hình điều tiết hài hòa của Pháp và Nhật Bản, mô hình hỗn hợp của Hàn Quốc và Đài Loan). Tác giả chỉ ra xu thế chung của thế giới: tập trung quản trị tầm vĩ mô, tăng quyền tự chủ cho cơ sở R&D, ổn định cơ cấu tổ chức "cứng" và liên tục hoàn thiện cơ chế thể chế "mềm", đẩy mạnh quốc tế hóa nghiên cứu. Chương 1 phân tích tiến trình CCHC tại Việt Nam qua hệ thống luật pháp và các chính sách tự chủ theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP; điểm lại lịch sử các chỉ thị, nghị quyết về KH&CN trong CAND từ năm 1981 đến năm 2010; tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan để khẳng định sự cần thiết và xác định phương hướng nghiên cứu của đề tài.

Chương 2. Cơ sở lí luận và thực tiễn cải cách hành chính trong quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ ở Bộ Công an

Chương 2 làm rõ bản chất lý luận của khoa học, công nghệ, quản lý, QLNN và QLNN về KH&CN, nhấn mạnh tính phi kinh tế, tính bất định và tính linh hoạt trong quản lý hoạt động sáng tạo. Về thực tiễn, tác giả khảo sát và phân tích thực trạng QLNN về KH&CN ở Bộ Công an giai đoạn 2006-2013 dựa trên sơ đồ tổ chức bộ máy và hội đồng khoa học:

• Bộ máy quản lý còn phân tán giữa Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật và Viện Chiến lược và khoa học Công an, dẫn đến chồng chéo chức năng.
• Công tác lập kế hoạch nhiệm vụ KH&CN còn bị động theo chu kỳ tài chính hàng năm, thiếu quy hoạch dài hạn.
• Khâu xét chọn và nghiệm thu đề tài sử dụng các phiếu điểm đánh giá (Bảng 2: Phiếu điểm đánh giá xét chọn đề tài; Bảng 2: Phiếu điểm đánh giá nghiệm thu đề tài) còn mang tính định tính, hình thức, chưa phân loại rõ theo tính chất đề tài cơ bản hay ứng dụng.
• Cơ chế tài chính thanh quyết toán phức tạp, thanh toán theo số lượng chuyên đề viết sẵn thay vì định mức ngày công lao động khoa học thực tế, thiếu các khoản mục chi phục vụ ứng dụng và thuê chuyên gia ngoài.
• Dữ liệu thông tin nhiệm vụ và chuyên gia chưa được tích hợp dùng chung, quy trình theo dõi tiến độ chủ yếu xử lý qua văn bản giấy tờ thủ công.

Chương 3. Giải pháp cải cách hành chính trong quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ ở Bộ Công an

Chương 3 xây dựng 3 quan điểm chung, 3 quan điểm cụ thể và mục tiêu CCHC đến năm 2020. Tác giả luận giải 6 nhóm giải pháp thực hiện:

1. Thống nhất đầu mối cơ quan QLNN về KH&CN trong toàn bộ lực lượng CAND nhằm xóa bỏ sự phân tán chức năng.
2. Tăng cường năng lực quản lý vĩ mô, chuẩn hóa và công khai hóa toàn bộ bộ thủ tục hành chính trong quy trình quản lý nhiệm vụ KH&CN.
3. Chuyển phương thức lập kế hoạch từ giao chỉ tiêu hàng năm sang lập kế hoạch gián tiếp dựa trên định hướng ưu tiên chiến lược và cơ chế Quỹ KH&CN.
4. Cải tiến mẫu Thuyết minh đề tài (sửa đổi quy định tại Thông tư 11/2012/TT-BCA); áp dụng khung logic vào quy trình chấm điểm xét chọn và nghiệm thu.
5. Cải cách tài chính: Chuyển sang định mức chi trả theo công lao động khoa học; bổ sung các danh mục chi mới (thuê chuyên gia ngoài ngành/nước ngoài, dịch vụ khoa học, đăng ký sở hữu trí tuệ, chi triển khai ứng dụng kết quả sau nghiệm thu, dự phòng phí); áp dụng cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng; thành lập Quỹ KH&CN trong CAND.
6. Xây dựng mạng lưới thông tin KH&CN dùng chung kết nối khối Khoa học - Giáo dục - Nghiên cứu và Sản xuất; xây dựng cơ sở dữ liệu (CSDL) nhiệm vụ nghiên cứu và CSDL nhà khoa học; ứng dụng công nghệ thông tin thông qua triển khai phần mềm quản lý nhiệm vụ KH&CN CAND với các mô đun chức năng: quản lý thực hiện, tìm kiếm, báo cáo, xét duyệt, hội đồng khoa học và thống kê (Hình 3: Menu chức năng, Giao diện tổng thể, Thuyết minh, Xét duyệt, CSDL nhà khoa học).

Chương 4. Kiểm tra kết quả nghiên cứu và bàn luận

Chương 4 trình bày phương pháp và kết quả kiểm định tính đúng đắn, khả thi của các giải pháp đề xuất:

• Sử dụng phương pháp chuyên gia lấy ý kiến (Bảng 4: Bảng xin ý kiến chuyên gia; Bảng 4: Quy ước xếp hạng theo trọng số các chuyên gia; Bảng 4: Bảng thứ tự đánh giá của các chuyên gia).
• Xử lý các luồng ý kiến phản biện bằng phương pháp Delphi nhằm đạt được sự đồng thuận khoa học đối với hệ thống 6 giải pháp.
• Bàn luận về tính tương thích giữa các đề xuất của luận án với các quy định mới của Luật KH&CN năm 2013 và điều kiện đặc thù của lực lượng vũ trang nhân dân.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận:

• Xây dựng và chuẩn hóa khái niệm công cụ "CCHC trong QLNN về KH&CN ở Bộ Công an", tạo cơ sở nhận thức thống nhất cho việc đổi mới phương thức quản lý khoa học trong lực lượng CAND.
• Phân tích và hệ thống hóa 10 đặc điểm của nghiên cứu khoa học gắn với tính chất bảo đảm an ninh trật tự, từ đó xác lập 3 quan điểm chỉ đạo chung và 3 quan điểm cụ thể về CCHC trong quản lý nghiên cứu ngành Công an.

Về mặt thực tiễn:

• Đánh giá có hệ thống thực trạng công tác QLNN về KH&CN tại Bộ Công an trong giai đoạn 2006-2013, chỉ rõ 6 nhóm tồn tại: cơ cấu tổ chức phân tán, lập kế hoạch thụ động, đánh giá xét chọn/nghiệm thu còn chung chung, cơ chế tài chính chưa phù hợp đặc thù lao động trí óc, thông tin KH&CN phân tán và quy trình quản lý thủ công.
• Đề xuất hệ thống 6 giải pháp CCHC khả thi:
  1. Kiện toàn, thống nhất một đầu mối cơ quan QLNN về KH&CN trực thuộc Bộ.
  2. Chuẩn hóa, công khai bộ thủ tục hành chính quản lý khoa học.
  3. Đổi mới phương thức kế hoạch hóa gián tiếp thông qua định hướng ưu tiên và cơ chế quỹ.
  4. Sửa đổi mẫu Thuyết minh đề tài (theo Thông tư 11/2012/TT-BCA) và áp dụng khung phân tích logic để đánh giá kết quả nghiên cứu.
  5. Đổi mới cơ chế tài chính: Tính toán thù lao theo ngày công lao động khoa học, bổ sung các danh mục chi mới (thuê chuyên gia nước ngoài, dịch vụ khoa học, sở hữu trí tuệ, hỗ trợ ứng dụng sau nghiên cứu, dự phòng phí), thực hiện cơ chế khoán chi và thành lập Quỹ KH&CN trong CAND.
  6. Xây dựng mạng thông tin KH&CN dùng chung kết nối Khoa học - Giáo dục - Sản xuất, thiết lập CSDL nhiệm vụ, CSDL chuyên gia và đưa vào vận hành phần mềm quản lý nhiệm vụ KH&CN trong CAND.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế, luận án tập trung khảo sát phạm vi hoạt động R&D sử dụng nguồn ngân sách nhà nước trong giai đoạn 2006-2013 tại các đơn vị quản lý chuyên trách (Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật, Viện Chiến lược và khoa học Công an) và một số Học viện, Nhà trường CAND; chưa mở rộng đánh giá chi tiết toàn bộ các nguồn kinh phí sự nghiệp khoa học khác tại Công an tất cả các địa phương.

Về hướng nghiên cứu tiếp, luận án định hướng việc tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả vận hành thực tế của phần mềm quản lý nhiệm vụ KH&CN sau khi triển khai diện rộng; nghiên cứu cơ chế phối hợp liên ngành giữa Bộ Công an với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Quốc phòng trong việc chia sẻ CSDL chuyên gia và công nhận kết quả nghiên cứu khoa học kỹ thuật nghiệp vụ.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho các đối tượng và hoạt động chuyên môn sau:

• Học viên, nghiên cứu sinh, giảng viên các chuyên ngành Quản lý công, Quản lý KH&CN, Quản lý nhà nước: Tham khảo khung lý thuyết về 10 đặc tính của nghiên cứu khoa học, 4 thành tố công nghệ của Naware Sharif, mô hình phân kỳ quan hệ KH&CN của Kedrov và phương pháp luận thiết kế CCHC trong tổ chức hành chính nhà nước.
• Cơ quan tham mưu, quản lý KH&CN của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và các bộ, ngành: Sử dụng làm tài liệu đối chiếu khi xây dựng quy chế quản lý nhiệm vụ khoa học, cải tiến mẫu biểu thuyết minh, xây dựng tiêu chí đánh giá nghiệm thu theo khung logic, triển khai cơ chế khoán chi theo ngày công và ứng dụng phần mềm tin học hóa quy trình quản lý nhiệm vụ.

Câu hỏi thường gặp

Luận án phân loại các mô hình quản lý KH&CN trên thế giới như thế nào? Căn cứ vào nghiên cứu của Nguyễn Sỹ Lộc [56], luận án chỉ ra 4 mô hình: mô hình quản lý tập trung cao độ (Liên Xô cũ); mô hình phân tán đa nguyên (Mỹ, Anh, Thụy Điển, Đan Mạch); mô hình tập trung điều tiết hài hòa (Pháp, Nhật Bản); mô hình tập trung kết hợp phân tán kiểu hỗn hợp (Hàn Quốc, Đài Loan).

Mẫu Thuyết minh đề tài nghiên cứu KH&CN trong CAND chịu sự điều chỉnh của văn bản nào tại thời điểm nghiên cứu và được đề xuất sửa đổi ra sao? Tại thời điểm nghiên cứu, mẫu Thuyết minh đề tài được áp dụng theo quy định tại Thông tư số 11/2012/TT-BCA của Bộ Công an. Luận án đề xuất cấu trúc lại biểu mẫu này gắn với khung logic nhằm làm rõ mục tiêu, sản phẩm cụ thể, phương pháp thực hiện và định mức công lao động khoa học thay vì liệt kê chung chung.

Những khoản mục chi tài chính mới nào được luận án đề xuất bổ sung cho công tác nghiên cứu khoa học trong Bộ Công an? Luận án đề xuất bổ sung các khoản mục chi gồm: chi thuê chuyên gia ngoài ngành hoặc chuyên gia nước ngoài, chi dịch vụ khoa học, chi đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ, chi hỗ trợ triển khai ứng dụng kết quả sau nghiên cứu và dự phòng phí trong quá trình thực hiện đề tài.

Hệ thống phần mềm quản lý nhiệm vụ KH&CN trong CAND do luận án giới thiệu gồm những phân hệ chức năng nào? Phần mềm được thiết kế gồm các phân hệ chính: Quản lý thực hiện đề tài, Thuyết minh đề tài, Xét duyệt đề tài, Quản lý hội đồng xét duyệt, CSDL nhà khoa học và chuyên gia, Tìm kiếm đề tài, Báo cáo và Thống kê tổng hợp.

Công cụ nào được tác giả sử dụng để xử lý dữ liệu điều tra và kiểm tra kết quả nghiên cứu? Dữ liệu điều tra định lượng được xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS; dữ liệu định tính được phân loại và tổng hợp bằng Microsoft Excel; việc kiểm tra độ tin cậy của các giải pháp được thực hiện qua phương pháp chuyên gia và kỹ thuật Delphi.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Hoàng Minh Huệ đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng công tác QLNN về KH&CN tại Bộ Công an giai đoạn 2006-2013. Bằng việc phối hợp các phương pháp nghiên cứu tài liệu, điều tra xã hội, phương pháp chuyên gia Delphi và xử lý dữ liệu qua SPSS và Excel, luận án đã đề xuất 6 nhóm giải pháp CCHC đồng bộ từ kiện toàn tổ chức, đổi mới lập kế hoạch, chuẩn hóa thủ tục, cải cách tài chính đến ứng dụng phần mềm CNTT. Công trình cung cấp luận cứ khoa học phục vụ công tác đổi mới quản lý KH&CN trong lực lượng CAND đến năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, 4 chương nội dung, kết luận, kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. Cụ thể, bốn chương nội dung của luận án là: Chƣơng 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Nêu tổng quan khoa học của vấn đề nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan, từ đó rút ra những nội dung luận án cần tập trung nghiên cứu. Cơ sở lý luận và thực tiễn cải cách hành chính trong quản lý nhà nƣớc về khoa học và công nghệ ở Bộ Công an Chương này tập trung phân tích và làm rõ các cơ sở lý luận của đề tài, bao gồm các khái niệm công cụ và các vấn đề có liên quan đến đối tượng và nội dung CCHC trong QLNN về KH&CN.

Đánh giá thực trạng CCHC trong QLNN về KH&CN nói chung và ở Bộ Công an nói riêng; phân tích những bất cập, khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện. Từ đó làm cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất các giải pháp CCHC trong QLNN về KH&CN ở chương 3. Giải pháp cải cách hành chính trong quản lý nhà nƣớc về khoa học và công nghệ ở Bộ Công an 6 Từ cơ sở lý luận và thực tiễn, chương này tập trung đề xuất và phân tích làm rõ các giải pháp CCHC trong QLNN về KH&CN ở Bộ Công an. Kiểm tra kết quả nghiên cứu và bàn luận Trình bày các phương pháp kiểm tra để khẳng định tính đúng đắn của kết quả nghiên cứu, và bàn luận về một số vấn đề có liên quan.

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các mô hình và xu hƣớng cải cách hành chính trong quản lý nhà nƣớc về khoa học và công nghệ trên thế giới Các quốc gia trên thế giới, dù thể chế chính trị, trình độ phát triển kinh tế, quy mô về lãnh thổ và dân số, truyền thống có khác nhau, nhưng đều coi hoạt động KH&CN là một nhiệm vụ quan trọng và việc QLNN về hoạt động KH&CN là cần thiết trong quá trình phát triển kinh tế. Mỗi quốc gia đều tự tìm cho mình một mô hình quản lý, phương pháp quản lý và một hình thức tổ chức cơ quan QLNN về KH&CN thích hợp cho từng giai đoạn phát triển. Phương thức điều hành và mức độ điều hành của Chính phủ các nước đối với hoạt động KH&CN có sự khác nhau.

Sự khác nhau này tập trung phản ánh ở chỗ phân phối nguồn lực KH&CN của Chính phủ, ở cơ cấu hệ thống hành chính chi phối quá trình tổ chức hoạt động R&D và hình thành thị trường KH&CN. Theo tài liệu của Nguyễn Sỹ Lộc [56], hiện nay, trên thế giới tồn tại các mô hình thể chế quản lý KH&CN khác nhau. Sự khác nhau đó được thể hiện trên cơ sở hai quan điểm cơ bản: một quan điểm cho rằng QLNN về KH&CN về cơ bản là phải kiểm soát các hoạt động đó; quan điểm khác cho rằng QLNN về KH&CN về cơ bản là việc hướng dẫn, hỗ trợ và khuyến khích, còn các hoạt động cụ thể cần giao quyền tự chủ cho các chủ thể hoạt động KH&CN. Trên cơ sở hai quan điểm cơ bản này, kết hợp với những hoàn cảnh lịch sử cụ thể của từng quốc gia, có thể thấy một số mô hình cơ bản thể hiện xu thế CCHC trong QLNN về KH&CN như sau: 1.

Mô hình quản lý khoa học và công nghệ tập trung cao độ Mô hình này là sản phẩm của chế độ kinh tế kế hoạch hoá tập trung. Mô hình này được thực thi gần như ở tất cả các nước xã hội chủ nghĩa (cũ), trong đó Liên Xô là điển hình nhất. Nhà nước tập trung cao độ việc phân phối 8 nguồn lực và quản lý hoạt động KH&CN, các bộ ngành chỉ phụ trách việc thực thi những chính sách đã ban hành hoặc những hạng mục nghiên cứu đã được duyệt từ một cơ quan trung ương. Việc bố trí các hạng mục cho các đơn vị R&D thực hiện trong khuôn khổ kế hoạch nhà nước; các hạng mục ưu tiên nghiên cứu, triển khai của các cơ quan đều phải thống nhất với mục tiêu kế hoạch 5 năm của Nhà nước.

Biểu hiện chủ yếu của đặc điểm quản lý KH&CN loại tập trung cao độ, kiểu của Liên Xô, là: - Có cơ cấu chuyên trách quản lý KH&CN cấp Nhà nước để soạn thảo chính sách và điều hành hoạt động KH&CN trong phạm vi cả nước; - Quy hoạch và kế hoạch phát triển KH&CN của Nhà nước mang tính pháp lệnh là căn cứ chủ yếu để các cơ quan KH&CN trong toàn quốc sắp xếp và triển khai công việc; - Nguồn kinh phí KH&CN chủ yếu là ngân sách dự toán Nhà nước, vốn phát triển KH&CN và vốn vay ngân hàng của cơ quan và xí nghiệp. Nguồn ngân sách dự toán nhà nước chủ yếu dùng cho nghiên cứu cơ bản và các hạng mục nghiên cứu liên ngành quan trọng ở tầm quốc gia. Quản lý KH&CN chủ yếu tiến hành theo quan hệ trực thuộc hành chính. Các cơ quan nghiên cứu khoa học và các xí nghiệp đều có cơ quan chủ quản cấp trên của mình, điều này dẫn đến sự tách biệt nghiêm trọng giữa nghiên cứu khoa học và sản xuất, việc hình thành các quan hệ theo chiều ngang thường gặp nhiều khó khăn.

Lợi thế của mô hình quản lý KH&CN tập trung là ở chỗ: Những chính sách KH&CN của Chính phủ được đảm bảo điều phối thống nhất, dễ dàng, trong việc xác định mục tiêu, điều động mọi nguồn lực để giải quyết những vấn đề KH &CN then chốt mang tính toàn cục. Việc hoạch định và xác định kinh phí của kế hoạch phát triển KH&CN, có thể đảm bảo chắc chắn tính ổn định và tính liên tục của các hạng mục R&D trong kỳ kế hoạch. 9 Điều hạn chế trong thể chế KH&CN tập trung là sự can thiệp cứng nhắc mang tính hành chính toàn diện đối với hoạt động KH&CN, không thể tránh khỏi sự hạn chế tính tự chủ trong hoạt động KH&CN. Kế hoạch nghiên cứu khoa học và kế hoạch sản xuất khó có thể phối hợp do những cách biệt của hệ thống hành chính, gây nên sự tách rời giữa thành quả nghiên cứu, triển khai với việc ứng dụng chúng vào sản xuất và hạn chế hiệu quả kinh tế của hoạt động KH&CN.

Mô hình quản lý khoa học và công nghệ phân tán đa nguyên Điển hình của mô hình này là thể chế của Mỹ có Văn phòng Chính sách KH&CN trực thuộc Tổng thống, chỉ phụ trách tư vấn các công việc có liên quan KH&CN, đề xuất phương hướng KH&CN và tiến hành một số hoạt động mang tính điều phối. Việc hoạch định và thực thi chính sách KH&CN sẽ do các bộ độc lập tiến hành. Quỹ khoa học Quốc gia quản lý việc thẩm định, cấp phát kinh phí cho các dự án về nghiên cứu cơ bản và giáo dục cao đẳng, nó không chịu sự chi phối về mặt hành chính của Chính phủ Liên bang. Đặc điểm của mô hình phân tán đa nguyên biểu hiện ở chỗ: - Trong cấp lãnh đạo tối cao không có cơ quan quản lý thống nhất toàn quốc, chính sách KH&CN do các cơ quan của chính phủ phân cấp hoạch định, trong toàn quốc không có kế hoạch và quy hoạch phát triển KH&CN thống nhất, chỉ có những hạng mục nghiên cứu quan trọng hoặc kế hoạch chiến lược được tổ chức thực thi thông qua các biện pháp khác nhau của Chính phủ Liên bang.

- Tác dụng chủ đạo trong lĩnh vực KH&CN của Chính phủ là gia tăng ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua áp dụng những biện pháp kinh tế và ban hành pháp luật hoặc khuyến khích, hướng dẫn, hoặc khống chế, điều hoà. - Các Bộ trong Chính phủ có chế độ quản lý, lập kế hoạch dài hạn, trung hạn và ngắn hạn, thường có sự quản lý riêng tương ứng đối với nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và nghiên cứu triển khai. 10 - Công ty công nghiệp tư nhân là người đảm trách chính công tác nghiên cứu triển khai. Đầu tư cơ bản cho nghiên cứu khoa học của các doanh nghiệp thường chiếm một nửa tổng ngạch đầu tư cho nghiên cứu khoa học toàn quốc, còn kinh phí nghiên cứu khoa học được sử dụng chiếm khoảng 70% tổng kinh phí toàn quốc.

Sự phân tán đa nguyên của thể chế KH&CN của Mỹ, chủ yếu được biểu hiện ở chỗ không có quan hệ trực thuộc hành chính theo thứ bậc rõ ràng. Ưu tiên của thể chế này là các cơ quan có thể hình thành phương thức quản lý và chính sách KH&CN với đặc thù riêng của mình, lợi dụng cơ chế thị trường để thúc đẩy ứng dụng các thành tựu của nghiên cứu khoa học. Một số quốc gia như Anh, Thuỵ Điển, Đan Mạch, v. cũng không có cơ quan quản lý thống nhất KH&CN cấp Nhà nước.3 Mô hình quản lý khoa học và công nghệ tập trung điều tiết hài hoà Mô hình KH&CN tập trung điều tiết hài hoà là loại thể chế kết hợp giữa tập trung và phân tán, đa số các nước công nghiệp phát triển thuộc loại này trong đó điển hình nhất là Pháp và Nhật Bản.

Thể chế tập trung của nước Pháp biểu hiện ở chỗ nhà nước lập kế hoạch nghiên cứu và phát triển KH&CN mang tính chất toàn quốc, kế hoạch ấy thích hợp với phát triển kinh tế, xã hội, tăng cường năng lực cạnh tranh. Ngoài ra, còn soạn thảo và ban hành pháp luật KH&CN. Những văn kiện mang tính cương lĩnh chỉ đạo hoạt động KH&CN toàn quốc này là các hình thức pháp quy, quy định một loạt phương châm, chính sách quan trọng như tỷ lệ kinh phí nghiên cứu khoa học trong giá trị tổng sản phẩm quốc dân, suất tăng trưởng hằng năm của kinh phí nghiên cứu khoa học, suất tăng trưởng của cán bộ nghiên cứu khoa học và quan hệ cân bằng giữa nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng với nghiên cứu triển khai. Trong mô hình quản lý KH&CN của Nhật Bản, ngoài cơ quan chủ quản, còn có cơ quan tư vấn thẩm xét KH&CN tương ứng từ Phủ Thủ tướng 11 đến các tỉnh và cơ quan nghiên cứu.

Chúng có tác dụng rà soát cân nhắc những giải pháp chính sách, hoạch định dự toán và kế hoạch, chọn lựa và đánh giá đề tài đối với các cấp quản lý. Mô hình tập trung kết hợp phân tán kiểu hỗn hợp Đây là mô hình tương đối đặc trưng cho các nước công nghiệp mới và một số các nước đang phát triển, mang nhiều tính chất thực dụng. Đặc điểm của mô hình này là: - Kết hợp chặt chẽ giữa các yếu tố thị trường đặc trưng và can thiệp rất sâu của Nhà nước vào các hoạt động kinh tế. - Các nguyên tắc và cách tổ chức quản lý luôn được điều chỉnh tuỳ theo tình hình thực tế.