Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu chè của Việt Nam sang Pakistan

Tổng quan hoạt động xuất khẩu chè Việt Nam sang Pakistan. Phân tích các yếu tố tác động, cơ hội, thách thức và giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Hải Hà
• Trường học: Trường Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Kinh tế và Kinh doanh quốc tế
• Đề tài: Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu chè của Việt Nam sang Pakistan
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Các Yếu Tố Kinh Tế Ảnh Hưởng Đến Xuất Khẩu Chè Việt Nam Sang Pakistan

Xuất khẩu chè Việt Nam sang Pakistan chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các yếu tố kinh tế toàn cầu. Tỷ giá hối đoái giữa đồng Việt Nam và Rupee Pakistan là một trong những nhân tố quan trọng quyết định giá cạnh tranh của sản phẩm. Khi đồng Việt Nam mạnh, chi phí xuất khẩu tăng, làm giảm khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Ngoài ra, giá chè thế giới biến động theo nhu cầu và cung cấp, ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu của các doanh nghiệp xuất khẩu. Chi phí vận chuyển, đặc biệt là chi phí vận tải biển từ Việt Nam đến Pakistan, cũng là yếu tố quyết định trong việc xác định giá thành sản phẩm cuối cùng. Khả năng tiếp cận vốn tín dụng của các doanh nghiệp xuất khẩu nhỏ cũng ảnh hưởng đến khả năng mở rộng sản xuất và đáp ứng đơn hàng lớn.

1.1. Tỷ Giá Hối Đoái Và Chi Phí Vận Chuyển

Tỷ giá hối đoái là yếu tố quyết định giá cạnh tranh chè Việt Nam trên thị trường Pakistan. Khi đồng Việt Nam tăng giá, chi phí xuất khẩu tăng, làm giảm sức mua của các nhà nhập khẩu Pakistan. Chi phí vận chuyển hàng hải từ cảng Việt Nam đến Pakistan cũng ảnh hưởng lớn, đặc biệt khi giá dầu biến động. Các doanh nghiệp phải liên tục cân bằng chi phí để duy trì lợi nhuận.

1.2. Giá Chè Thế Giới Và Sức Cạnh Tranh

Giá chè trên thị trường thế giới phụ thuộc vào cung cầu toàn cầu từ các nước sản xuất lớn như Ấn Độ, Trung Quốc và Sri Lanka. Việt Nam phải cạnh tranh không chỉ về giá mà còn về chất lượng sản phẩm chè. Sự biến động giá làm ảnh hưởng đến quyết định mua hàng của các nhà nhập khẩu Pakistan.

II. Các Yếu Tố Chính Sách Và Thương Mại Quốc Tế

Chính sách thương mại quốc tế đóng vai trò quan trọng trong hoạt động xuất khẩu chè Việt Nam sang Pakistan. Các thỏa thuận thương mại song phương như CPTPP, RCEP mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường và giảm thuế suất nhập khẩu. Tuy nhiên, rào cade thương mại như tiêu chuẩn chất lượng, chứng chỉ hữu cơ, và yêu cầu về dư lượng thuốc trừ sâu có thể tạo khó khăn cho các doanh nghiệp Việt Nam. Chính sách của chính phủ Pakistan đối với nhập khẩu chè, bao gồm mức thuế suất và các quy định vệ sinh, an toàn thực phẩm cũng ảnh hưởng lớn. Ngoài ra, các hiệp định lao động quốc tế và yêu cầu về trách nhiệm xã hội trong sản xuất ngày càng trở nên quan trọng trong việc tiếp cận thị trường phát triển.

2.1. Thỏa Thuận Thương Mại Và Cơ Hội Xuất Khẩu

Hiệp định thương mại quốc tế như RCEP giúp chè Việt Nam được nhập khẩu vào Pakistan với mức thuế ưu đãi. Những lợi thế này tạo điều kiện thuận lợi cho sự tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu. Việc tham gia các khoá hợp tác thương mại toàn cầu giúp doanh nghiệp Việt Nam có thêm cơ hội.

2.2. Tiêu Chuẩn Chất Lượng Và Rào Cade Kỹ Thuật

Yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng chè của Pakistan ngày càng cao, bao gồm giới hạn dư lượng thuốc trừ sâu, kim loại nặng và tạp chất. Các doanh nghiệp Việt Nam phải đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại và hệ thống kiểm soát chất lượng để đáp ứng yêu cầu này.

III. Các Yếu Tố Liên Quan Đến Nhu Cầu Thị Trường Pakistan

Thị trường Pakistan là một thị trường tiềm năng với nhu cầu chè cao và không ngừng tăng. Dân số Pakistan hơn 220 triệu người với nhu cầu tiêu thụ chè hàng ngày, tạo nên một thị trường rộng lớn. Tuy nhiên, sức mua của người tiêu dùng Pakistan bị hạn chế do tình hình kinh tế khó khăn và đó là lý do nhu cầu chè giá rẻ cao. Xu hướng tiêu dùng của người Pakistan thích chè đen có vị đắng và cay, phù hợp với thói quen pha chè của họ. Các thương hiệu chè nước ngoài như từ Ấn Độ, Sri Lanka vẫn chiếm thị phần lớn ở Pakistan. Để tăng thị phần xuất khẩu chè Việt Nam, doanh nghiệp cần hiểu rõ thị hiếu người dân Pakistan và điều chỉnh chiến lược marketing phù hợp.

3.1. Đặc Điểm Nhu Cầu Và Xu Hướng Tiêu Dùng Chè

Người Pakistan yêu thích chè đen được pha nóng và thường thêm sữa và đường. Nhu cầu chè giá rẻ cao do mức thu nhập trung bình thấp. Các loại chè chuyên dùng như chè ô long hay chè xanh vẫn chưa phổ biến. Doanh nghiệp Việt Nam nên tập trung vào chè đen chất lượng với giá cạnh tranh.

3.2. Cơ Cấu Tiêu Thụ Và Thị Phần Các Nước Cung Cấp

Ấn Độ và Sri Lanka chiếm thị phần chè chính ở Pakistan do lợi thế địa lý và truyền thống lâu đời. Chè Việt Nam vẫn là sản phẩm mới, chưa được người tiêu dùng Pakistan quen thuộc. Để tăng thị phần chè Việt Nam sang Pakistan, cần xây dựng thương hiệu và hoạt động quảng bá hiệu quả.

IV. Các Yếu Tố Năng Lực Sản Xuất Và Cơ Sở Hạ Tầng

Năng lực sản xuất chè Việt Nam là một lợi thế lớn trong xuất khẩu chè sang Pakistan. Việt Nam có sản lượng chè hàng năm hơn 1 triệu tấn, đứng thứ ba thế giới. Các vùng trồng chè chính như Thái Nguyên, Lâm Đồng có điều kiện khí hậu lý tưởng cho sản xuất chè chất lượng cao. Tuy nhiên, hạn chế về công nghệ chế biến vẫn còn, nhiều cơ sở sản xuất chưa áp dụng máy móc hiện đại để tăng hiệu suất. Cơ sở hạ tầng logistic trong nước vẫn chưa hoàn thiện, gây tăng chi phí lưu kho và vận chuyển. Năng lực nhân sự lành nghề tại các nhà máy chế biến cũng cần được cải thiện. Ngoài ra, khả năng đáp ứng đơn hàng lớn của các doanh nghiệp xuất khẩu nhỏ còn hạn chế, ảnh hưởng đến tăng kim ngạch xuất khẩu chè Việt Nam.

4.1. Sản Lượng Chất Lượng Và Cơ Cấu Loại Chè

Chè Việt Nam gồm chè đen, chè xanh, chè ô long và chè hoa. Sản lượng chè đen chiếm khoảng 50% tổng sản lượng. Chất lượng chè Việt Nam được công nhận quốc tế nhưng vẫn thấp hơn chè từ Sri Lanka. Để tăng cạnh tranh trên thị trường Pakistan, cần nâng cao chất lượng sản phẩm chè thông qua áp dụng tiêu chuẩn quốc tế.

4.2. Hạn Chế Về Công Nghệ Và Cơ Sở Hạ Tầng Logistic

Công nghệ chế biến chè tại nhiều cơ sở sản xuất còn lạc hậu, chưa khai thác hết tiềm năng từ nguyên liệu. Cơ sở hạ tầng logistic chưa đồng bộ, tăng thời gian vận chuyển và chi phí. Hệ thống lưu kho cần được cải thiện để bảo quản chất lượng chè. Đầu tư vào công nghệ hiện đại sẽ giúp tăng hiệu suất sản xuất và giảm chi phí.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU I. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là nước có lợi thế sản xuất chè, đây cũng là một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực của nước ta. Hiện nay, Việt Nam có 34 tỉnh, thành phố trồng chè, với diện tích lên đến 130 nghìn ha. Năng suất trung bình đạt 8 tấn/ha, sản lượng chè khô đạt 192 nghìn tấn.

Diện tích trồng chè tập trung chủ yếu ở khu vực Trung du và miền núi phía Bắc, sau đó rải rác ở các khu vực như Tây Nguyên, đồng bằng Bắc Bộ và bắc Trung Bộ. Theo thống kê, lượng chè Việt Nam được sản xuất ra đối với toàn thế giới đã vượt qua con số 4 triệu tấn để đạt tới mức 4. Trong đó, Việt Nam là một trong những quốc gia có sản lượng chè sản xuất lớn xếp vị trí đứng thứ 5 các nước xuất khẩu chè lớn nhất toàn thế giới. Cùng với đó, thống kê cho thấy rằng phần lớn sản phẩm chè của các nước trên thế giới chủ yếu được sản xuất ra từ khu vực châu Á và chiếm 83% sản lượng chè của thế giới, tiếp theo sau là châu Phi chiếm 15% và đến Nam Mỹ chiếm 2,4%.

Về thị trường tiêu thụ chè của thế giới trong giai đoạn gần đây, nhập khẩu chè đen của thế giới ước tính đạt khoảng ở mức 1,15 triệu tấn, có thể thấy mức tăng trung bình là khoảng 0,6%/năm. Các nước nhập khẩu chè chính với sản lượng chè nhập khẩu tiêu thụ cao như Anh, Nga, Pakistan, Mỹ, Nhật Bản… sẽ chiếm khoảng 60% tổng lượng nhập khẩu chè toàn thế giới. Ngành chè đã mở ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động, nâng cao đời sống người dân miền núi, giúp họ xóa nghèo, cải thiện được kinh tế gia đình và cả góp phần to lớn trong việc cải thiện kinh tế ở nhiều địa phương. Sản phẩm chè của Việt Nam đã xuất khẩu tới 74 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó Pakistan là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.

Pakistan là thị trường xuất khẩu chè lớn nhất của Việt Nam. Trong năm 2020, xuất khẩu chè sang Pakistan đạt 43.357 tấn, tương đương 82,59 triệu USD, với giá trung bình 1. Tuy nhiên, thị phần chè Việt Nam trong tổng nhập khẩu của Pakistan vẫn còn rất thấp, chỉ chiếm 1,23% tổng trị giá nhập khẩu năm 2023, vẫn còn rất thấp so với nhu cầu của thị trường, vì vậy cơ hội để tăng thị phần vẫn còn rất lớn để ngỏ. Mặc dù xuất khẩu chè tới Pakistan giữ vị trí dẫn đầu, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã sử dụng hóa chất để nhuộm chè màu xanh, gây ảnh hưởng đến uy tín và 10 thị phần của chè Việt Nam.

Pakistan cũng đã siết chặt kiểm tra chất lượng chè nhập khẩu từ Việt Nam. Vì vậy chúng tôi chọn đề tài “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣớng đến hoạt động xuất khẩu chè của Việt Nam sang Pakistan” nhằm xác định lại các nhân tố ảnh hưởng đến xuất khẩu chè Việt Nam sang Pakistan để giúp các doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, nâng cao giá trị xuất khẩu, đề xuất giải pháp cho chính phủ nhằm hỗ trợ, đưa ra các chính sách nhằm giúp ngành phát triển bền vững hơn trong tương lai. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mục tiêu chung Mục tiêu chính của nghiên cứu này là xác định các nhân tố chính ảnh hưởng đến dòng chảy xuất khẩu chè của Việt Nam sang các nước trên thế giới đặc biệt là Pakistan và ước tính tiềm năng xuất khẩu chè của Việt Nam tới các thị trường này.

Từ đó, đề xuất một số hàm ý chính sách cho các nhà quản lý nhằm đẩy mạnh xuất khẩu chè Việt Nam sang Pakistan. Mục tiêu cụ thể Từ mục tiêu chung của bài nghiên cứu, năm mục tiêu cụ thể được xác định cần thực hiện để đạt được mục tiêu chung là: (1) Xây dựng nền tảng cơ sở lý luận về các nhân tố ảnh hưởng tới xuất khẩu (2) Xác định và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố ảnh hưởng tới xuất khẩu chè của Việt Nam (3) Ước tính tiềm năng xuất khẩu chè của Việt Nam tới các thị trường trên thế giới đặc biệt là xuất khẩu sang Pakistan (4) Đưa ra một số hàm ý chính sách cho các nhà quản lý từ kết quả nghiên cứu đạt được nhằm đẩy mạnh xuất khẩu chè của Việt Nam sang Pakistan III. ĐỐI TƢỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1. Đối tƣợng nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu là hoạt động xuất khẩu chè của Việt Nam sang Pakistan và các nhân tố chính ảnh hưởng tới dòng chảy xuất khẩu chè của Việt Nam sang Pakistan thông qua mô hình trọng lực trong thương mại (Gravity model).

- Tên sản phẩm nghiên cứu là chè (Tea) có nguồn gốc từ cây chè (Camellia sinensis). Mã số sản phẩm nghiên cứu theo hệ số 2017 (HS17) là 0902. Phạm vi nghiên cứu - Về không gian nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu về việc xuất khẩu chè của Việt Nam sang Pakistan. Số liệu thứ cấp về hoạt động xuất khẩu chè Việt Nam sang Pakistan.

- Về thời gian nghiên cứu: Do giới hạn về thời gian, bài nghiên cứu sẽ phân tích dữ liệu liên quan từ năm 2015-2022. CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Cách tiếp cận Dựa trên mô hình nghiên cứu đề xuất và nguồn dữ liệu cho các biến quan sát, bài nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng với các mô hình: ước lượng bình phương nhỏ nhất (Ordinary Least Squares - OLS), hiệu ứng cố định (Fixed Effects Model - FEM), hiệu ứng ngẫu nhiên (Random Effects Model- REM) và những kiểm định phù hợp trên chương trình Stata để xác định sự phù hợp và mức độ tác động của các yếu tố lên xuất khẩu chè của Việt Nam sang thị trường Pakistan. Phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng Nghiên cứu định lượng là cơ sở để nhóm kiểm định mô hình đề xuất và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc xuất khẩu chè sang Pakistan.

Bài nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp. Các dữ liệu về: Kim ngạch xuất khẩu, tổng sản phẩm quốc nội, dân số được khai thác và tính toán từ Cơ sở Thống kê dữ liệu Thương mại tiêu dùng của Liên Hợp Quốc (UN Comtrade) và Cơ sở dữ liệu chỉ số phát triển thế giới (World development indicator) thuộc Ngân hàng thế giới (World Bank). Dữ liệu nghiên cứu Bài nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp. Các dữ liệu về: Kim ngạch xuất khẩu, tổng sản phẩm quốc nội, dân số được khai thác và tính toán từ Cơ sở Thống kê dữ liệu Thương mại tiêu dùng của Liên Hợp Quốc (UN Comtrade) và Cơ sở dữ liệu chỉ số phát triển thế giới (World development indicator) thuộc Ngân hàng thế giới (World Bank).

Tỷ giá hối đoái được tính toán từ WTO (https://trungtamwto.vn) và báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF). ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI Về mặt lý luận: Kết quả và những kinh nghiệm được đúc kết trong quá trình làm nghiên cứu sẽ trở thành cơ sở cho việc hoàn thiện và triển khai, tiến hành các hoạt 12 động nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng xuất khẩu chè sang Pakistan dễ dàng hơn. Từ đó, giúp doanh nghiệp nắm bắt và điều chỉnh sao cho phù hợp để kim ngạch xuất khẩu chè sang Pakistan ngày càng cao. Về mặt thực tiễn: Căn cứ vào kết quả phân tích từ các phiếu điều tra, khảo sát, bài nghiên cứu sẽ đề xuất một số quan điểm, chính sách và giải pháp thiết thực, phù hợp.

Nghiên cứu này giúp ước tính tiềm năng xuất khẩu chè và cung cấp thông tin cho các nhà hoạch định chính sách đưa ra các giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu chè Việt Nam sang Pakistan.KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI Ngoài phần lời cảm ơn, lời cam đoan, danh mục các chữ viết tắt, danh mục các bảng, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục; cấu trúc của nghiên cứu được chia thành 4 chương như sau: Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu và các lý thuyết liên quan Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu Chƣơng 4: Đề xuất kiến nghị, giải pháp 13 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CÁC LÝ THUYẾT LIÊN QUAN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan 1. Tổng quan nghiên cứu sử dụng mô hình trọng lực trong đánh giá hoạt động xuất khẩu nông sản * Nghiên cứu trong nước Tác giả Nguyễn Viết Bằng và Lê Tấn Bửu (2018), với nghiên cứu “Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xuất khẩu của các doanh nghiệp thuỷ sản tại vùng đồng bằng sông Cửu Long” được thực hiện nhằm xác định và đo lường những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xuất khẩu của các doanh nghiệp thủy sản tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long bằng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp định lượng. Nghiên cứu đã thu được kết quả xuất khẩu của các doanh nghiệp thủy sản chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi 7 yếu tố: Đặc điểm thị trường nước ngoài, chiến lược marketing xuất khẩu, đặc điểm ngành thủy sản, đặc điểm thị trường trong nước, đặc điểm quản lý và đặc điểm và năng lực của doanh nghiệp; các yếu tố này có tác động cùng chiều đến kết quả xuất khẩu trong khi rào cản xuất khẩu lại có tác động ngược chiều với kết quả xuất khẩu ở mức ý nghĩa 5%, độ tin cậy 95%.

Kết quả nghiên cứu sẽ giúp doanh nghiệp, các nhà làm chính sách và các nhà nghiên cứu hiểu và đánh giá được các yếu tố tác động đến kết quả xuất khẩu của doanh nghiệp thủy sản hiện nay. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất các hàm ý nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam nói chung và vùng Đồng bằng sông Cửu Long nói riêng. Tác giả Trần Mai Phương Phạm Kiều Phương, Lê Ngọc Bảo Trân (2022) sử dụng mô hình trọng lực và phương pháp hồi quy như pooled OLS, REM, FEM để đánh giá tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu mặt hàng thủ công mỹ nghệ của Việt Nam sang thị trường EU. Với dữ liệu thu thập được trong 14 năm từ 2006 đến 2020, mô hình đã thu được kết quả có 5 yếu tố thật sự tác động đến kim ngạch xuất khẩu mặt hàng thủ công mỹ nghệ của Việt Nam sang thị trường EU là khoảng cách về kinh tế, khoảng cách về địa lý, tổng sản phẩm quốc nội của EU và độ mở cửa nền kinh tế Việt Nam và tỷ giá hối đoái.

Trong đó, hai nhân tố đầu tiên có ảnh hưởng ngược chiều đến kim ngạch xuất khẩu còn lại tỷ giá hối đoái, GDP của EU và độ mở cửa thì tác động thuận chiều.