Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hoạt Động Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Tại Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. 93 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Lý Nhựt Long
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Thị Hà Thương
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hoạt Động Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Tại Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Phương pháp nghiên cứu định đính
• 1.5.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 1.6. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.7. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHẢO LƯỢC CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 2.1.1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.2. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.3. Đặc điểm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2. HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.2.1. Khái niệm cho vay
• 2.2.2. Phân loại cho vay
• 2.2.3. Cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.4. Quan điểm về quyết định cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3. CÁC LÝ THUYẾT LIÊN QUAN
• 2.3.1. Lý thuyết trung gian tài chính
• 2.3.2. Lý thuyết thông tin bất cân xứng
• 2.4. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.4.1. Thông tin cứng
• 2.4.2. Thông tin mềm
• 2.5. LƯỢC KHẢO CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 2.5.1. Nghiên cứu trong nước
• 2.5.2. Nghiên cứu nước ngoài
• 2.5.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 3.2.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 3.3. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT
• 3.3.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP CHỌN MẪU VÀ CỠ MẪU
• 3.5. CÔNG CỤ NGHIÊN CỨU
• 3.5.1. XÂY DỰNG THANG ĐO
• 3.5.1.1. Thang đo biến độc lập
• 3.5.1.2. Thang đo biến phụ thuộc
• 3.6. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 3.6.1. Kiểm định độ tin cậy thang đo
• 3.6.2. Phân tích yếu tố khám phá (EFA-Exploratory Factor Analysis)
• 3.6.3. Phân tích độ tương quan (Pearson)
• 3.6.4. Phân tích hồi quy nhị phân (Binary Logistic)
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THỐNG KÊ MÔ TẢ MẪU NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Thống kê mô tả các biến nhân khẩu học
• 4.1.2. Thống kê mô tả các biến độc lập
• 4.2. KIỂM ĐỊNH ĐỘ TIN CẬY CỦA CÁC THANG ĐO
• 4.3. PHÂN TÍCH NHÂN TỐ KHÁM PHÁ
• 4.4. PHÂN TÍCH HỆ SỐ TƯƠNG QUAN
• 4.5. PHÂN TÍCH HỒI QUY NHỊ PHÂN
• 4.6. KIỂM ĐỊNH CÁC YẾU TỐ NHÂN KHẨU HỌC
• 4.6.1. Sự khác biệt theo giới tính
• 4.6.2. Sự khác biệt theo độ tuổi
• 4.6.3. Sự khác biệt theo trình độ học vấn
• 4.6.4. Sự khác biệt theo thời gian làm việc
• 4.6.5. Sự khác biệt theo thời gian công tác tín dụng
• 4.7. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.1. HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.1.1. Hàm ý đối với tài sản thế chấp
• 5.1.2. Đối với kế hoạch kinh doanh
• 5.1.3. Hàm ý đối với báo cáo tài chính
• 5.1.4. Hàm ý đối với lịch sử tín dụng
• 5.1.5. Hàm ý đối với năng lực
• 5.1.6. Hàm ý đối với mối quan hệ
• 5.2. HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU MỚI CHO NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.2.1. Hạn chế của khóa luận
• 5.2.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hoạt Động Cho Vay DNNVV Vấn Đề Cốt Lõi

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. DNNVV đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và thúc đẩy sự đổi mới. Tuy nhiên, phần lớn DNNVV gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn, đặc biệt là vốn vay từ các ngân hàng thương mại Việt Nam (NHTM). Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động cho vay DNNVV tại các NHTM cổ phần Việt Nam. Mục tiêu là làm rõ những yếu tố này và đề xuất các giải pháp để cải thiện khả năng tiếp cận vốn vay cho DNNVV. Việc hiểu rõ thực trạng cho vay DNNVV là rất quan trọng để hỗ trợ sự phát triển của DNNVV và nền kinh tế nói chung. Theo Vũ Long (2022), DNNVV chiếm 98% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam và đóng góp đáng kể vào GDP.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa

Cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa là huyết mạch của nền kinh tế. DNNVV khó tiếp cận vốn trực tiếp mà phải thông qua trung gian tài chính, đặc biệt là NHTM. Vốn vay giúp DNNVV duy trì hoạt động, mở rộng sản xuất kinh doanh và nâng cao khả năng cạnh tranh. Việc đảm bảo nguồn vốn vay ổn định cho DNNVV là yếu tố then chốt để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Theo Naoyuki Yoshino (2018), thông tin bất cân xứng và chi phí giao dịch cao là rào cản lớn đối với DNNVV khi tiếp cận vốn vay.

1.2. Khó Khăn Trong Tiếp Cận Vốn Vay Ngân Hàng Của DNNVV

Mặc dù có vai trò quan trọng, DNNVV thường gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận vốn vay ngân hàng. Các rào cản bao gồm yêu cầu về tài sản đảm bảo, lịch sử tín dụng, và đánh giá năng lực tài chính. Thông tin bất cân xứng giữa NHTM và DNNVV cũng làm tăng chi phí cho vay. Các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng, nhiều DNNVV vẫn phải đối mặt với lãi suất cao và điều kiện vay vốn khắt khe, ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động kinh doanh. Phan Thu Trang (2022) nhấn mạnh vai trò của cả bên cung và bên cầu vốn trong việc cải thiện khả năng tiếp cận vốn vay.

II. Yếu Tố Ảnh Hưởng Cho Vay Đâu Là Thách Thức Lớn Nhất

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động cho vay DNNVV tại các NHTM. Các yếu tố này có thể chia thành hai nhóm chính: yếu tố bên trong NHTM (chính sách tín dụng, quy trình thẩm định, năng lực cán bộ) và yếu tố bên ngoài NHTM (môi trường kinh doanh, quy mô DNNVV, khả năng trả nợ). Việc xác định và đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố là rất quan trọng để các NHTM đưa ra quyết định cho vay hiệu quả. Rủi ro tín dụng DNNVV là một trong những thách thức lớn nhất đối với các NHTM. Việc quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

2.1. Các Yếu Tố Bên Trong Ngân Hàng Thương Mại

Các yếu tố nội tại của NHTM có ảnh hưởng đáng kể đến quyết định cho vay. Điều này bao gồm chính sách cho vay DNNVV, quy trình thẩm định tín dụng, năng lực tài chính DNNVV và kỹ năng của cán bộ tín dụng. Một chính sách cho vay rõ ràng và linh hoạt, quy trình thẩm định hiệu quả và đội ngũ cán bộ có kinh nghiệm sẽ giúp NHTM giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng cho vay. Quản trị rủi ro ngân hàng hiệu quả là yếu tố then chốt.

2.2. Ảnh Hưởng Từ Môi Trường Kinh Doanh và Năng Lực Tài Chính

Môi trường kinh doanh, bao gồm tăng trưởng kinh tế, lạm phát, và các quy định pháp luật, có tác động lớn đến hoạt động kinh doanh của DNNVV và khả năng trả nợ của họ. Ngoài ra, năng lực tài chính DNNVV, bao gồm quy mô vốn, tài sản đảm bảo, và lịch sử tín dụng, cũng là những yếu tố quan trọng mà NHTM cân nhắc khi quyết định cho vay. Thông tin bất cân xứng giữa NHTM và DNNVV cũng ảnh hưởng đến quá trình đánh giá rủi ro.

2.3. Tác Động Của Chính Sách Tiền Tệ và Cạnh Tranh Ngân Hàng

Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ảnh hưởng đến lãi suất cho vay DNNVV. Cạnh tranh ngân hàng cũng tạo áp lực lên các NHTM trong việc cung cấp các sản phẩm và dịch vụ cho vay hấp dẫn hơn cho DNNVV. Tuy nhiên, cạnh tranh quá mức có thể dẫn đến việc nới lỏng các tiêu chuẩn tín dụng và gia tăng rủi ro tín dụng DNNVV.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đánh Giá Yếu Tố Mức Độ Ảnh Hưởng

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng. Phương pháp định tính được sử dụng để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động cho vay DNNVV thông qua việc tổng hợp các nghiên cứu trước đây và phỏng vấn chuyên gia. Phương pháp định lượng được sử dụng để đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố thông qua khảo sát các cán bộ tín dụng tại các NHTM. Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm thống kê SPSS để kiểm định các giả thuyết và đưa ra kết luận.

3.1. Phân Tích Định Tính Các Yếu Tố Ảnh Hưởng

Phân tích định tính là bước quan trọng để xây dựng cơ sở lý thuyết cho nghiên cứu. Các yếu tố ảnh hưởng được xác định thông qua việc nghiên cứu các tài liệu học thuật, báo cáo ngành và phỏng vấn chuyên gia trong lĩnh vực tài chính ngân hàng. Kết quả phân tích định tính giúp xây dựng mô hình nghiên cứu và lựa chọn các biến số phù hợp.

3.2. Khảo Sát và Phân Tích Định Lượng

Khảo sát được thực hiện trên mẫu các cán bộ tín dụng tại các NHTM. Bảng câu hỏi được thiết kế dựa trên mô hình nghiên cứu và các biến số đã được xác định. Dữ liệu thu thập được phân tích bằng phần mềm SPSS để kiểm định độ tin cậy của thang đo, phân tích nhân tố, và hồi quy để đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố. Các phương pháp thống kê như Cronbach's Alpha, EFA và hồi quy nhị phân được sử dụng.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Hàm Ý Giải Pháp Cho NHTM

Nghiên cứu cung cấp các hàm ý quản trị quan trọng cho các NHTM trong việc cải thiện hoạt động cho vay DNNVV. Các hàm ý này bao gồm việc xây dựng chính sách tín dụng phù hợp, cải thiện quy trình thẩm định, nâng cao năng lực cán bộ, và tăng cường quản lý rủi ro. Ngoài ra, nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp để giảm thiểu thông tin bất cân xứng và tăng cường hợp tác giữa NHTM và DNNVV. Việc áp dụng các hàm ý và giải pháp này sẽ giúp các NHTM tăng cường khả năng cho vay DNNVV một cách hiệu quả và bền vững.

4.1. Hoàn Thiện Chính Sách Cho Vay DNNVV

Các NHTM cần xây dựng chính sách cho vay DNNVV rõ ràng, minh bạch và linh hoạt. Chính sách nên tập trung vào việc đánh giá năng lực tài chính và tiềm năng phát triển của DNNVV hơn là chỉ dựa vào tài sản đảm bảo. Chính sách cũng nên tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV tiếp cận vốn vay với lãi suất hợp lý. Các chính sách ưu đãi về lãi suất cho vay DNNVV cần được xem xét.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Thẩm Định và Quản Lý Rủi Ro

Các NHTM cần nâng cao năng lực thẩm định tín dụng và quản lý rủi ro tín dụng đối với DNNVV. Việc đào tạo cán bộ tín dụng về kỹ năng phân tích tài chính và đánh giá rủi ro là rất quan trọng. NHTM cũng nên sử dụng các công cụ và phương pháp quản lý rủi ro hiện đại để giảm thiểu rủi ro tín dụng DNNVV.

4.3. Tăng Cường Hợp Tác và Chia Sẻ Thông Tin

NHTM nên tăng cường hợp tác với các tổ chức hỗ trợ DNNVV, như hiệp hội doanh nghiệp và quỹ bảo lãnh tín dụng, để chia sẻ thông tin và giảm thiểu thông tin bất cân xứng. NHTM cũng nên khuyến khích DNNVV cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác về hoạt động kinh doanh của họ để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình thẩm định tín dụng.

V. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Mới Tương Lai Cho Cho Vay

Nghiên cứu này đã xác định và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến hoạt động cho vay DNNVV tại các NHTM cổ phần Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các NHTM trong việc xây dựng chính sách và cải thiện quy trình cho vay. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng có một số hạn chế, như phạm vi khảo sát và phương pháp thu thập dữ liệu. Các nghiên cứu tiếp theo nên mở rộng phạm vi khảo sát và sử dụng các phương pháp thu thập dữ liệu đa dạng hơn để tăng cường tính khái quát của kết quả.

5.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Chính

Các yếu tố chính ảnh hưởng đến hoạt động cho vay DNNVV bao gồm năng lực tài chính, tài sản đảm bảo, lịch sử tín dụng, và môi trường kinh doanh. Năng lực tài chính DNNVV có ảnh hưởng lớn nhất đến quyết định cho vay của NHTM. Các NHTM có xu hướng ưu tiên cho vay các DNNVV có năng lực tài chính tốt và lịch sử tín dụng đáng tin cậy.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc đánh giá tác động của chuyển đổi số ngân hàng và công nghệ ngân hàng đến hoạt động cho vay DNNVV. Ngoài ra, các nghiên cứu cũng nên xem xét các yếu tố đạo đức tín dụng và thông tin bất cân xứng trong quá trình cho vay. Nghiên cứu về giải pháp tăng trưởng tín dụng DNNVV cũng là một hướng đi tiềm năng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế Việt Nam, khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vai trò then chốt đối với tăng trưởng và ổn định an sinh xã hội. Dẫn liệu từ Vũ Long (2022) trong nghiên cứu cho thấy, DNNVV chiếm khoảng 98% trên tổng số hơn 800.000 doanh nghiệp của cả nước, đóng góp 40% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP), nộp ngân sách nhà nước 30% và thu hút hơn 60% lực lượng lao động. Do quy mô vốn tự có hạn chế và giá trị tài sản thế chấp thấp, các DNNVV khó có thể huy động vốn trực tiếp từ thị trường chứng khoán mà phải phụ thuộc chủ yếu vào nguồn vốn tín dụng từ hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM).

Tuy nhiên, theo Naoyuki Yoshino (2018), các DNNVV gặp trở ngại lớn trong tiếp cận nguồn vốn ngân hàng do tình trạng thông tin bất cân xứng và chi phí giao dịch cao giữa bên cung và bên cầu vốn. Báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được tác giả trích dẫn ghi nhận chỉ khoảng 30% DNNVV hiện đang tiếp cận được nguồn vốn vay tại các ngân hàng. Trong khi nhiều công trình nghiên cứu trước đây (như nghiên cứu của Phạm Duy Hùng, 2017) chủ yếu tiếp cận vấn đề từ góc nhìn của bên đi vay (chủ doanh nghiệp), thì hướng tiếp cận từ phía đơn vị cấp tín dụng – cụ thể là đội ngũ nhân viên trực tiếp thẩm định và xét duyệt khoản vay tại các Ngân hàng Thương mại Cổ phần (NHTMCP) – vẫn còn khoảng trống thực nghiệm. Xuất phát từ thực tiễn đó, tác giả Lý Nhựt Long thực hiện đề tài khóa luận nhằm phân tích các nhân tố chi phối hoạt động cho vay DNNVV dưới góc nhìn của các NHTMCP.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là xác định và lượng hóa các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động cho vay DNNVV tại các NHTMCP Việt Nam, từ đó đề xuất các hàm ý quản trị nhằm mở rộng quy mô cấp tín dụng cho khối doanh nghiệp này. Mục tiêu tổng quát được cụ thể hóa thành 03 mục tiêu cụ thể:

1. Một là, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động cho vay DNNVV tại các NHTMCP Việt Nam.
2. Hai là, định lượng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến hoạt động cho vay DNNVV tại các NHTMCP Việt Nam.
3. Ba là, đề xuất các hàm ý quản trị nhằm mở rộng cho vay đối với DNNVV tại các NHTM ở Việt Nam trong tương lai.

Gắn liền với các mục tiêu trên, đề tài giải quyết 03 câu hỏi nghiên cứu:

1. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến hoạt động cho vay DNNVV tại các NHTMCP Việt Nam?
2. Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động cho vay DNNVV tại các NHTMCP Việt Nam như thế nào?
3. Những hàm ý đề xuất nhằm mở rộng cho vay đối với DNNVV tại các NHTMCP ở Việt Nam trong tương lai là gì?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động cho vay DNNVV tại các NHTMCP Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Khảo sát thực tế tại các NHTMCP trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian và nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát các nhân viên tín dụng công tác tại các NHTMCP trong giai đoạn từ tháng 11 đến tháng 12 năm 2022; dữ liệu thứ cấp bao gồm báo cáo tài chính của các NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2020 - 2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của khóa luận được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa các khái niệm pháp lý, lý luận tín dụng và hai lý thuyết kinh tế tài chính nền tảng:

• Khái niệm và phân loại DNNVV: Nghiên cứu viện dẫn quan điểm của Edit Lukac (2005), Masarat Ayat và cộng sự (2011), Vương Đức Hoàng Quân (2014) và áp dụng tiêu chí phân loại doanh nghiệp theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP của Chính phủ dựa trên hai tiêu chí chính là tổng nguồn vốn và số lượng lao động.
• Hoạt động cho vay của NHTM: Tiếp cận theo định nghĩa của Mai Văn Bạn (2009) và Bùi Diệu Anh (2009, 2011), xem xét cho vay là sự chuyển giao giá trị tạm thời có hoàn trả gốc và lãi. Hoạt động cho vay được phân loại theo thời hạn (ngắn, trung, dài hạn), mục đích sử dụng vốn (tiêu dùng, kinh doanh), tài sản bảo đảm (có hoặc không có tài sản bảo đảm), và phương thức cho vay (trực tiếp từng lần, hạn mức tín dụng, thấu chi, luân chuyển, trả góp, gián tiếp, hợp vốn).
• Lý thuyết trung gian tài chính: Dẫn theo Andries và cộng sự (2009), giải thích vai trò của ngân hàng thương mại như một tổ chức chuyên trách giảm thiểu chi phí giao dịch và khắc phục tình trạng thiếu hụt thông tin giữa người gửi tiền và người vay tiền.
• Lý thuyết thông tin bất cân xứng: Theo Akerlof (1978), phân tích hiện tượng bên đi vay nắm giữ nhiều thông tin nội bộ hơn bên cho vay, buộc ngân hàng phải áp dụng các rào cản kỹ thuật như tài sản thế chấp và thẩm định nghiêm ngặt để hạn chế rủi ro lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức.
• Mô hình thông tin cứng và thông tin mềm: Dẫn theo Vương Hoàng Anh (2014), nghiên cứu chia các yếu tố ảnh hưởng thành hai nhóm: thông tin cứng mang tính định lượng gồm Tài sản thế chấp (Blazy và cộng sự, 2013; Adu và cộng sự, 2018), Kế hoạch kinh doanh (Abdesamed và cộng sự, 2012, 2014), Báo cáo tài chính (Menicucci, 2019), Lịch sử tín dụng (Sarap, 1990; Beck, 2008); và thông tin mềm mang tính định tính gồm Năng lực chủ doanh nghiệp (Eniola và cộng sự, 2017) cùng Mối quan hệ giữa doanh nghiệp với ngân hàng (Berger và cộng sự, 2006; Boot và cộng sự, 2002; Uchida và cộng sự, 2012).

Về phương pháp nghiên cứu, đề tài phối hợp phương pháp định tính và định lượng:

• Nghiên cứu định tính: Tác giả tiến hành thảo luận nhóm chuyên gia qua 02 giai đoạn. Giai đoạn một thảo luận cùng 10 nhân viên tín dụng phụ trách xét duyệt hồ sơ DNNVV tại TP.HCM nhằm đánh giá tính tương thích của mô hình lý thuyết và hiệu chỉnh các biến quan sát. Giai đoạn hai phỏng vấn 15 đại diện DNNVV để hoàn thiện câu chữ và tính dễ hiểu của bảng câu hỏi khảo sát.
• Nghiên cứu định lượng: Sử dụng bảng câu hỏi đóng gửi trực tuyến đến các nhân viên tín dụng tại các NHTMCP ở TP.HCM. Cấu trúc bảng hỏi gồm thông tin nhân khẩu học và thang đo Likert 5 bậc (từ 1: Rất không đồng ý đến 5: Rất đồng ý).
• Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu: Áp dụng phương pháp lấy mẫu thuận tiện phi xác suất. Tác giả tham chiếu tiêu chuẩn cỡ mẫu của Harris (2001) với yêu cầu $n \ge 104 + m$ (tương đương $n \ge 110$) và Tabachnick & Fidell (2007) cho phân tích hồi quy với $n \ge 8 \times m + 150 = 198$ (tác giả ghi nhận ngưỡng tối thiểu 190 đến 195 quan sát). Trên cơ sở đó, tác giả phát ra 250 phiếu khảo sát, thu về 230 phản hồi (tỷ lệ 92%), và chọn lọc được 200 phiếu hợp lệ đưa vào phân tích.
• Công cụ xử lý số liệu: Sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 22.0 để thực hiện: thống kê mô tả; kiểm định độ tin cậy thang đo bằng Cronbach’s Alpha (loại biến khi hệ số tương quan biến - tổng nhỏ hơn 0,3; thang đo đạt yêu cầu khi Alpha từ 0,6 trở lên); phân tích nhân tố khám phá EFA (với các tiêu chí KMO $\ge 0,5$, kiểm định Bartlett có Sig. < 0,05, Eigenvalue $\ge 1$, Factor Loading $> 0,5$, tổng phương sai trích $> 50%$); phân tích hệ số tương quan Pearson; phân tích hồi quy nhị phân (Binary Logistic Regression) với kiểm định Omnibus, độ phù hợp mô hình qua -2LL, Cox & Snell $R^2$ và Nagelkerke $R^2$; cùng các kiểm định T-test và ANOVA để đánh giá khác biệt nhân khẩu học.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương này thiết lập nền tảng đề tài thông qua tính cấp thiết của hoạt động cấp tín dụng cho khối DNNVV – lực lượng chiếm 98% tổng số doanh nghiệp và tạo ra 60% việc làm nhưng chỉ có 30% tiếp cận được vốn ngân hàng. Tác giả xác định rõ mục tiêu tổng quát, 03 mục tiêu cụ thể, 03 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu và phạm vi thời gian (tháng 11 - 12/2022 đối với số liệu khảo sát sơ cấp; giai đoạn 2020 - 2022 đối với báo cáo tài chính thứ cấp), không gian (các NHTMCP tại TP.HCM). Chương 1 cũng trình bày đóng góp kỳ vọng của đề tài và kết cấu khóa luận gồm 05 chương.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và khảo lược các nghiên cứu trước

Chương 2 hệ thống hóa lý luận về DNNVV, đặc điểm vận hành của khối này (vốn mỏng, lao động trình độ chưa cao, quản lý gọn nhẹ nhưng thiếu chuyên môn hóa), cùng các quy định phân loại theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP được tổng hợp tại bảng sau:

Ngành nghề kinh doanh	Doanh nghiệp nhỏ (Quy mô vốn / Lao động)	Doanh nghiệp vừa (Quy mô vốn / Lao động)
Nông, lâm nghiệp và thủy sản	Tổng nguồn vốn không quá 20 tỷ đồng / Lao động từ 10 đến 200 người	Vốn lớn hơn 20 đến 100 tỷ đồng / Lao động từ hơn 200 đến 300 người
Công nghiệp và xây dựng	Tổng nguồn vốn không quá 20 tỷ đồng / Lao động từ 10 đến 200 người	Vốn lớn hơn 20 đến 100 tỷ đồng / Lao động từ hơn 200 đến 300 người
Thương mại và dịch vụ	Tổng nguồn vốn không quá 10 tỷ đồng / Lao động từ 10 đến 50 người	Vốn lớn hơn 10 đến 50 tỷ đồng / Lao động từ hơn 50 đến 100 người

Chương này phân tích bản chất quyết định cho vay dưới giác độ trung gian tài chính và bất cân xứng thông tin, đồng thời phân định vai trò của thông tin cứng và thông tin mềm. Tác giả khảo lược các nghiên cứu thực nghiệm trong nước (Trần Hữu Ái và cs., 2022; Lê Thị Mẫn và cs., 2020; Nguyễn Hoàng Anh, 2014) và nước ngoài (Ekhaa Boushnak và cs., 2018; Abdulaziz M Abdulsaleh và cs., 2016; Chokey Wangmo, 2017; Khalid Hassan Abdesamed và cs., 2014). Từ đó, tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu khi các nghiên cứu trước chưa xem xét đầy đủ kế hoạch kinh doanh hoặc chưa khảo sát toàn diện các nhân tố theo hướng nhìn của nhân viên xét duyệt tín dụng tại NHTMCP.

Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng quy trình nghiên cứu chuẩn hóa qua 9 bước và mô hình nghiên cứu hồi quy nhị phân: $$\text{Logit}(P) = \ln\left(\frac{P}{1-P}\right) = \beta_0 + \beta_1 TSTC + \beta_2 KHKD + \beta_3 BCTC + \beta_4 LSTD + \beta_5 NL + \beta_6 MQH + \epsilon$$

Trong đó, biến phụ thuộc là Quyết định cho vay (QDCV), nhận giá trị 1 nếu ngân hàng chấp thuận cho vay và giá trị 0 nếu từ chối cho vay. Sáu giả thuyết nghiên cứu ($H_1$ đến $H_6$) được xác lập với kỳ vọng dấu dương (+) cho 6 biến độc lập: Tài sản thế chấp (TSTC), Kế hoạch kinh doanh (KHKD), Báo cáo tài chính (BCTC), Lịch sử tín dụng (LSTD), Năng lực chủ sở hữu (NL), và Mối quan hệ (MQH).

Hệ thống thang đo chính thức gồm 22 biến quan sát được mã hóa cụ thể:

• Thang đo TSTC (03 biến: TSTC1 - cung cấp thông tin tài sản nhanh chóng; TSTC2 - tính thanh khoản của tài sản; TSTC3 - có tài sản thế chấp).
• Thang đo KHKD (03 biến: KHKD1 - kế hoạch phù hợp khoản vay; KHKD2 - tính khả thi; KHKD3 - nguồn trả nợ không hoàn toàn phụ thuộc vào thu nhập kinh doanh).
• Thang đo BCTC (03 biến: BCTC1 - báo cáo được kiểm toán; BCTC2 - độ tin cậy của chỉ số tài chính; BCTC3 - cung cấp nhanh chóng).
• Thang đo LSTD (04 biến: LSTD1 - tỷ lệ nợ dưới chuẩn không quá thấp; LSTD2 - không có nợ xấu; LSTD3 - dư nợ hiện tại của doanh nghiệp/lãnh đạo; LSTD4 - điểm xếp hạng tín dụng đạt điều kiện).
• Thang đo NL (05 biến: NL1 - quản lý vốn lưu động; NL2 - giải trình tài chính chuyên nghiệp; NL3 - năng lực quản lý tổng thể; NL4 - xác định đúng số vốn tài trợ thực tế cần thiết; NL5 - hiểu biết về dịch vụ ngân hàng).
• Thang đo MQH (04 biến: MQH1 - quan hệ tích cực với ngân hàng; MQH2 - quan hệ từ các khoản vay trước; MQH3 - ưu tiên từ mối quan hệ; MQH4 - tiền sử vay vốn của doanh nghiệp/lãnh đạo).

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 xử lý 200 mẫu khảo sát hợp lệ thu thập từ các nhân viên tín dụng tại các NHTMCP TP.HCM. Cơ cấu mẫu nghiên cứu được thể hiện qua bảng sau:

Đặc điểm nhân khẩu học	Phân loại	Tần suất (người)	Tỷ lệ (%)
Giới tính	Nam	111	55,5
	Nữ	89	44,5
Độ tuổi	Dưới 25 tuổi	30	15,0
	Từ 25 đến 35 tuổi	40	20,0
	Từ 36 đến 50 tuổi	93	46,5
	Trên 50 tuổi	37	18,5
Trình độ học vấn	Đại học	141	70,5
	Trên đại học	39	19,5
	Khác	20	10,0
Thời gian làm việc	Dưới 3 năm	24	12,0
	Từ 3 đến 5 năm	80	40,0
	Từ 6 đến 10 năm	68	34,0
	Trên 10 năm	28	14,0
Thời gian công tác tín dụng	Dưới 1 năm	52	26,0
	Từ 1 đến 2 năm	68	40,0
	Trên 2 năm	80	34,0

Thống kê mô tả 22 biến quan sát cho thấy giá trị trung bình (Mean) dao động từ mức thấp nhất là 3,67 (biến MQH3, độ lệch chuẩn 1,162) đến mức cao nhất là 3,93 (các biến TSTC1, LSTD4, NL5 với độ lệch chuẩn tương ứng là 0,900; 0,977; 0,972).

Kết quả kiểm định Cronbach’s Alpha ban đầu cho thấy các thang đo đều có tính nhất quán nội tại rất cao:

• Thang đo Tài sản thế chấp: Hệ số Alpha đạt 0,876; hệ số tương quan biến - tổng của TSTC1 đạt 0,748; TSTC2 đạt 0,724; TSTC3 đạt 0,817.
• Thang đo Kế hoạch kinh doanh: Hệ số Alpha đạt 0,883; hệ số tương quan biến - tổng của KHKD1 đạt 0,721; KHKD2 đạt 0,830; KHKD3 đạt 0,770.
• Thang đo Báo cáo tài chính: Hệ số Alpha đạt 0,830; hệ số tương quan biến - tổng của BCTC1 đạt 0,659; BCTC2 đạt 0,670.

Phân tích nhân tố khám phá EFA và phân tích tương quan Pearson khẳng định tính hội tụ và phân biệt của dữ liệu. Mô hình hồi quy Binary Logistic cùng các kiểm định T-test, ANOVA chỉ ra các nhân tố đều có ý nghĩa thống kê; trong đó yếu tố Năng lực (NL) của chủ doanh nghiệp được ghi nhận có tác động lớn nhất đến quyết định cấp tín dụng, tiếp theo là các yếu tố tài sản thế chấp, kế hoạch kinh doanh, báo cáo tài chính, lịch sử tín dụng và mối quan hệ.

Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị

Chương cuối cùng tổng kết các kết quả đạt được, đối chiếu với các mục tiêu nghiên cứu ban đầu và đưa ra hệ thống hàm ý quản trị cho ban điều hành các NHTMCP tương ứng với từng yếu tố: hoàn thiện quy trình định giá và thanh lý tài sản thế chấp; thiết lập tiêu chuẩn đánh giá tính khả thi thực tế của kế hoạch kinh doanh; áp dụng các công cụ rà soát chéo số liệu báo cáo tài chính chưa kiểm toán; tận dụng dữ liệu lịch sử tín dụng từ hệ thống CIC; xây dựng khung phỏng vấn năng lực quản trị tài chính của lãnh đạo DNNVV; và triển khai mô hình cho vay theo quan hệ khách hàng dài hạn.

---

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại các kết quả thực nghiệm định lượng rõ ràng từ 200 mẫu khảo sát hợp lệ tại các NHTMCP:

• Đặc điểm mẫu: Nhân sự thẩm định tín dụng tham gia khảo sát có tỷ lệ nam giới chiếm 55,5%, nữ giới chiếm 44,5%; độ tuổi chiếm tỷ trọng cao nhất là 36 - 50 tuổi (46,5%); trình độ học vấn đại học chiếm 70,5% và trên đại học chiếm 19,5%; thâm niên công tác tín dụng từ 1 năm trở lên chiếm đa số (tổng cộng 74%).
• Độ tin cậy thang đo: Các thang đo kiểm định đều đạt độ tin cậy Cronbach's Alpha vượt trội (TSTC đạt 0,876; KHKD đạt 0,883; BCTC đạt 0,830), tất cả các biến quan sát đều có hệ số tương quan biến - tổng lớn hơn 0,65, không có biến nào bị loại.
• Thứ tự tác động của các yếu tố: Kết quả phân tích khẳng định biến Năng lực chủ doanh nghiệp (NL) có ảnh hưởng mạnh nhất đến quyết định cho vay của ngân hàng. Các yếu tố thông tin cứng (tài sản thế chấp, kế hoạch kinh doanh, báo cáo tài chính, lịch sử tín dụng) và thông tin mềm (mối quan hệ) đều có tác động cùng chiều (+) và mang ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động cấp tín dụng cho DNNVV.

Các giải pháp và hàm ý quản trị do tác giả đề xuất:

• Về năng lực chủ sở hữu: Nhân viên tín dụng cần chú trọng đánh giá kiến thức quản lý vốn lưu động, khả năng hiểu biết báo cáo tài chính và sự tường tận về các sản phẩm tài chính ngân hàng của người đứng đầu doanh nghiệp thông qua phỏng vấn trực tiếp.
• Về tài sản thế chấp: Ngân hàng cần linh hoạt hóa danh mục tài sản bảo đảm, chấp nhận các tài sản có tính thanh khoản đa dạng, đồng thời rút ngắn thời gian xử lý thủ tục định giá tài sản thế chấp.
• Về kế hoạch kinh doanh: Xây dựng biểu mẫu thẩm định chuyên biệt để kiểm tra tính khả thi của dòng tiền dự án, đồng thời xem xét các nguồn thu nhập bổ trợ khác ngoài hoạt động kinh doanh chính nhằm tăng tính an toàn cho khoản nợ.
• Về báo cáo tài chính: Tăng cường rà soát tính minh bạch của các chỉ số tài chính, ưu tiên và có chính sách khuyến khích đối với các doanh nghiệp nộp báo cáo tài chính đã qua kiểm toán độc lập.
• Về lịch sử tín dụng: Kiểm tra nghiêm ngặt thông tin phân loại nợ trên hệ thống CIC, giám sát chặt chẽ tình trạng nợ xấu và dư nợ hiện hữu của cả pháp nhân doanh nghiệp lẫn cá nhân người quản lý.
• Về mối quan hệ: Xây dựng chính sách chăm sóc và ưu đãi lãi suất, hạn mức đối với những khách hàng có lịch sử giao dịch tín dụng tích cực, duy trì sự gắn kết lâu dài để giảm thiểu chi phí thu thập thông tin.

Đóng góp của khóa luận:

• Bổ khuyết khoảng trống học thuật bằng việc phân tích quyết định cấp tín dụng DNNVV từ góc nhìn trực tiếp của đội ngũ cán bộ tín dụng tại các NHTMCP Việt Nam thay vì góc nhìn người đi vay.
• Xây dựng và kiểm định thành công bộ thang đo tích hợp cả thông tin cứng và thông tin mềm (22 biến quan sát) phù hợp với thực tiễn hoạt động ngân hàng tại TP.HCM.
• Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm cho các nhà quản trị ngân hàng trong việc hiệu chỉnh chính sách tín dụng và quản trị rủi ro cho vay DNNVV.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ rõ các giới hạn thực tế trong quá trình thực hiện:

• Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện phi xác suất với quy mô 200 quan sát hợp lệ, do đó tính đại diện tổng thể cho toàn hệ thống NHTM tại Việt Nam chưa tuyệt đối.
• Phạm vi không gian nghiên cứu bị giới hạn tại khu vực TP.HCM, chưa thực hiện khảo sát so sánh tại các trung tâm kinh tế khác hoặc các địa bàn nông thôn.
• Đối tượng khảo sát thuần nhất là nhân viên tín dụng tại khối Ngân hàng Thương mại Cổ phần, chưa mở rộng sang khối Ngân hàng Thương mại Nhà nước, ngân hàng liên doanh hoặc các tổ chức tín dụng phi ngân hàng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được đề xuất:

• Mở rộng quy mô mẫu điều tra và ứng dụng phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên xác suất nhằm nâng cao giá trị tổng quát hóa của mô hình.
• Mở rộng phạm vi địa lý ra nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước để phân tích sự khác biệt về vùng miền trong quyết định cấp tín dụng cho DNNVV.
• Khảo sát bổ sung các ngân hàng thương mại có vốn nhà nước và các định chế tài chính vi mô để tạo ra bức tranh so sánh toàn diện hơn.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị thực tiễn và học thuật cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng và Qu

Trích đoạn nội dung tài liệu

NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH LÝ NHỰT LONG CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 7 34 02 01 TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH Họ và tên sinh viên: Lý Nhựt Long Mã số sinh viên:050607190241 Lớp sinh hoạt: HQ7-GE07 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 7 34 02 01 GIẢNG VIÊN HƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS.

ĐỖ THỊ HÀ THƢƠNG TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 i TÓM TẮT Doanh nghiệp nhỏ và vừa có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam. Các doanh nghiệp này có đóng góp lớn đối với nền kinh tế và góp phần thúc đẩy nền kinh tế tăng tiến. Đối với phần lớn các doanh nghiệp nhỏ và vừa đều gặp khó khăn trong tìm kiếm nguồn tài chính nổi bật là vốn vay.

Do đó để có thể làm sáng tỏ việc khả năng tiếp cận nguồn tài chính này của doanh nghiệp nhỏ và vừa, nghiên cứu tập trung vào các Ngân hàng Thƣơng Mại Cổ phần Việt Nam để làm rõ các yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động cho vay. Nghiên cứu đã chỉ ra các yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Việt Nam thông qua việc sử dụng 2 phƣơng pháp định tính và định lƣợng từ đó xây dựng các thang đo và bảng câu hỏi. Thông qua 200 mẫu quan sát nghiên cứu đã chỉ ra rằng yếu tố năng lực có ảnh hƣởng lớn đến việc cho vay các yếu tố còn lại ảnh hƣởng quan trọng đến việc cho vay nhƣ: tài sản thế chấp, kế hoạch kinh doanh, báo cáo tài chính, lịch sử tín dụng, mối quan hệ ảnh hƣởng đến hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa các Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Việt Nam trong nghiên cứu này. Cuối cùng nghiên cứu đã đƣa ra các hàm ý để xây dựng và hoàn thiện chính sách cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của các Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Việt Nam.

ii ABSTRACT Small and medium enterprises play an important role in the Vietnamese economy. These enterprises make a great contribution to the economy and contribute to the growth of the economy. For the majority of small and medium- sized businesses, it is difficult to find a source of outstanding finance, which is loans. Therefore, in order to shed light on the accessibility of this financial source for small and medium-sized enterprises, the study focuses on Vietnam Joint Stock Commercial Banks to clarify the factors affecting decision-making.

The study has pointed out the factors affecting the decision to lend to small and medium-sized enterprises by Vietnam's joint-stock commercial banks through the use of two qualitative and quantitative methods from which to build the scales and question list. Through 200 observational samples, research has shown that the capacity factor has a great influence on lending, while the remaining factors have an important influence on lending, such as collateral, business plans, financial statements, credit histories, and the relationships affecting the decision to lend to small and medium enterprises by Vietnam Joint Stock Commercial Banks in this study. Finally, the study has provided implications for developing and perfecting the lending policy for small and medium-sized enterprises at the Joint Stock Commercial Banks of Vietnam.