lời mở đầu, kết luận, các danh mục, bảng, biểu, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của đề án sẽ được chia thành 3 phần chính: Phần 1: Cơ sở lý luận, thực tiễn về phát triển cho vay DNNVV tại NHTM và cơ sở pháp lý của đề án. Phần 2: Nội dung triển khai đề án “Phát triển cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội – Chi nhánh Từ Liêm”. Phần 3: Các đề xuất và kiến nghị 6 PHẦN 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ CỦA ĐỀ ÁN 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.
Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm, đặc điểm DNNVV tại NHTM Để đánh giá mức độ phát triển và đưa ra các biện pháp hỗ trợ phù hợp, người ta thường phân loại doanh nghiệp theo quy mô. Doanh nghiệp được chia thành doanh nghiệp lớn và DNNVV. Theo Nghị định số 80/2021/NĐ-CP ban hành ngày 26/08/2021 của Chính phủ, tại Điều 5 Nghị định có nêu “Doanh nghiệp nhỏ và vừa được phân theo quy mô bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa”, DNNVV được xác định dựa trên một hoặc một số tiêu chí như vốn, doanh thu và số lượng lao động,… Trong thế kỷ 21, khái niệm DNNVV đã trở nên phổ biến không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều quốc gia khác.
Tuy nhiên, các nước trên thế giới đưa ra định nghĩa DNNVV khác nhau. Mỗi quốc gia hoặc khu vực có thể lựa chọn một hoặc nhiều chỉ tiêu khác nhau, tùy thuộc vào điều kiện, mức độ phát triển và quan điểm riêng của từng nước. Việc xác định các tiêu chí phù hợp đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng chính sách hỗ trợ và định hướng phát triển hợp lý cho các doanh nghiệp. Dựa trên Nghị định số 80/2021/NĐ-CP ngày 26/08/2021 của Chính phủ, tác giả đã tóm tắt lại các tiêu chí xác định DNNVV theo bảng sau: Bảng 1.1: Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa Quy mô Doanh nghiệp Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa siêu nhỏ Khu vực Tổng Số lao Tổng Số lao Tổng Số lao nguồn vốn động nguồn vốn động nguồn vốn động Nông lâm nghiệp thủy sản 20 tỷ 100 100 tỷ 200 3 tỷ đồng 10 người đồng người đồng người Công nghiệp và xây dựng 20 tỷ 100 100 tỷ 200 3 tỷ đồng 10 người đồng người đồng người Thương mại và dịch vụ 50 tỷ 100 100 tỷ 100 3 tỷ đồng 10 người đồng người đồng người (Nguồn: Nghị định số 80/2021/NĐ-CP ngày 26/08/2021) Như vậy, dựa vào Bảng 1.1 về Tiêu chí xác định DNNV, có thể nhận thấy rằng các DNNVV sẽ được hiểu rằng là các doanh nghiệp có quy mô về nguồn vốn, số lao động và doanh thu nhỏ bé, dưới một mức nhất định mà Chính phủ đã quy định ra.
7 Cũng như các loại hình doanh nghiệp khác ở trong nước, hoặc các nước đang phát triển khác trên thế giới. Chúng đều có những đặc điểm, đặc trưng khá là tương đồng với nhau, đó là: Một là, vì DNNVV có quy mô vốn nhỏ nên năng lực cạnh tranh của DNNVV còn yếu kém. Quy mô vốn là tiêu chí chủ yếu để phân biệt DNNVV với DN lớn. Đây cũng chính là nguyên nhân dẫn đến các đặc điểm chính của DNNVV.
Có thể nói, vì thiếu vốn nên DN gặp khó khăn trong đổi mới công nghệ, đào tạo đội ngũ quản lý và nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường. Hai là, việc thành lập DNNVV rất dễ dàng, không đòi hỏi nhiều về lao động, chi phí đầu tư cơ sở hạ tầng. Nhờ vậy, DNNVV gặp thuận lợi hơn trong việc thâm nhập thị trường mới, cung cấp các sản phẩm và dịch vụ mới. Ba là, DNNVV góp phần giải quyết hiệu quả vấn đề lao động và việc làm, nhưng phần lớn đội ngũ lao động còn yếu kém.
Bốn là, trình độ sản xuất kinh doanh và quản lý của các DNNVV còn yếu kém, năng lực còn hạn chế. Quy mô hoạt động kinh doanh, quy mô vốn đầu tư ban đầu nhỏ nên DNNVV gặp khó khăn trong nâng cấp công nghệ, cải tiến sản phẩm, lao động thiếu được đào tạo, nâng cao tay nghề. Năm là, DNNVV năng động, linh hoạt, dễ thích nghi với sự thay đổi của thị trường. Đây là một trong những đặc điểm ưu việt của DNNVV.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa có quy mô nhỏ, tận dụng được lao động, nguyên liệu tại chỗ, dễ dàng đáp ứng những thay đổi của nhu cầu thị trường, phát triển nhanh, là nhân tố quan trọng để “ổn định đời sống xã hội, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế”. Hầu hết các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường thuộc sở hữu tư nhân. Doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng tham gia vào nhiều ngành, lĩnh vực như nông, lâm, ngư nghiệp, hàng hóa, khai khoáng, chế biến, xây dựng, giao thông vận tải và các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Với “quy mô nhỏ, chi phí sản xuất kinh doanh thấp nhờ tận dụng được nguồn lao động”, nguồn nguyên liệu rẻ tại địa phương nên các DNNVV có khả năng chuyên môn hóa sâu, có thể sản xuất và cung ứng sản phẩm, dịch vụ cho nhiều đối tượng khách hàng khác nhau, đặc biệt là những khách hàng chuyên biệt, những phân đoạn nhỏ của thị trường.
Khái niệm cho vay DNNVV tại NHTM Hoạt động cho vay là một hình thức cung cấp tín dụng phổ biến tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam. Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Thông tư 39/2016/TT- NHNN, cho vay được hiểu là việc tổ chức tín dụng cung cấp hoặc cam kết cung cấp cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng cho mục đích đã xác định, trong một khoảng thời gian nhất định, với điều kiện khách hàng phải hoàn trả cả vốn gốc và lãi theo thỏa thuận. 8 Quy trình và các nguyên tắc cho vay đối với DNNVV không khác biệt so với các đối tượng khác. Tuy nhiên, vì DNNVV có quy mô vốn, lao động và tài sản hạn chế, các khoản vay cho nhóm này thường nhỏ hơn.
Bên cạnh đó, DNNVV cũng gặp nhiều bất lợi trong việc khai báo TSBĐ cho các khoản vay. Mặc dù vậy, số lượng DNNVV trên thực tế rất lớn, và nhiều trong số đó có uy tín cũng như hoạt động kinh doanh hiệu quả. Đây là những khách hàng tiềm năng mà các ngân hàng thương mại cần chú trọng khai thác, nhằm nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng, hỗ trợ sự phục hồi và phát triển kinh doanh của các doanh nghiệp này. Như vậy theo tác giả, Cho vay DNNVV tại ngân hàng thương mại là hoạt động tín dụng mà ngân hàng cung cấp nguồn vốn cho các doanh nghiệp thuộc nhóm DNNVV nhằm phục vụ các nhu cầu tài chính như đầu tư, mở rộng sản xuất kinh doanh, hoặc đáp ứng các chi phí hoạt động.
Hoạt động này được thực hiện dựa trên các thỏa thuận tín dụng giữa ngân hàng và doanh nghiệp, trong đó ngân hàng cung cấp khoản vay và doanh nghiệp cam kết hoàn trả cả gốc lẫn lãi trong thời gian quy định. Cho vay DNNVV thường được thiết kế linh hoạt nhằm phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của từng doanh nghiệp, bao gồm các hình thức như vay ngắn hạn, trung hạn, dài hạn, vay thế chấp, vay tín chấp, vay theo hạn mức tín dụng, hoặc vay từng lần. Các điều kiện và tiêu chí cho vay, bao gồm lãi suất, tài sản đảm bảo, và yêu cầu về hồ sơ, được ngân hàng xây dựng dựa trên quy định pháp luật, khả năng tài chính, lịch sử tín dụng, và phương án kinh doanh của doanh nghiệp. Hoạt động cho vay này đóng vai trò quan trọng không chỉ trong việc đáp ứng nhu cầu vốn của DNNVV mà còn hỗ trợ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua việc gia tăng năng suất, tạo việc làm, và kích thích đổi mới sáng tạo.
Khái niệm phát triển cho vay DNNVV tại NHTM Theo từ điển tiếng Việt, phát triển là quá trình tiến lên từ cấp độ thấp lên cao, từ tình trạng chưa hoàn thiện đến hoàn thiện hơn, từ đơn giản đến phức tạp, từ chưa tốt đến hoàn hảo trong mọi khía cạnh. Đối với các ngân hàng thương mại, phát triển hoạt động cho vay DNNVV bao gồm việc tăng quy mô dư nợ, nâng cao chất lượng cho vay, cải thiện cơ chế và thủ tục, đồng thời kiểm soát rủi ro một cách hiệu quả. Tại các NHTM, việc phát triển cho vay là một trong những hoạt động tiên quyết. Trong quá trình thực hiện, nhằm mang lại hiệu quả lớn nhất, các NHTM cần phải xác định đúng tệp khách hàng của mình là gì, và từ đó xây dựng nên các sản phẩm, chính sách cho vay phù hợp với nhu cầu sử dụng của khách hàng.
Hơn nữa, ngân hàng cần thiết lập quy trình kiểm tra, đánh giá và quản lý rủi ro nhằm đảm bảo an toàn tài chính. Đồng thời, việc ngân hàng xây dựng quy trình kiểm tra, đánh giá và kiểm soát rủi ro là cần thiết để duy trì sự an toàn về tài chính. 9 Tuy vậy, việc phát triển cho vay tại NHTM còn bị lệ thuộc nhiều vào nền kinh tế và thị trường tài chính, cũng như tình hình tài chính của chính các DNNVV. Khi các DNNVV đã có đủ vốn lưu động, làm ăn ổn định, thì họ không có nhu cầu vay vốn nữa, và ngược lại.
Khi nền kinh tế phát triển, các DNNVV cần đầu tư nhiều vào sự đổi mới công nghệ, mô hình kinh doanh, nhu cầu vốn lưu động tăng cao, từ đó tạo ra cơ hội phát triển cho vay của ngân hàng. Có thể kết luận rằng, việc phát triển cho vay tại các NHTM là quá trình quan trọng giúp tăng trưởng kinh tế cho xã hội và cải thiện hoạt động tài chính của ngân hàng. Để đạt được hiệu quả cao, ngân hàng cần có chiến lược cho vay phù hợp với nhu cầu của khách hàng và đảm bảo an toàn tài chính như đã đề cập ở trên. Việc phát triển cho vay đối với DNNVV giúp đạt được các mục tiêu kinh doanh hàng năm, tăng cường khả năng cạnh tranh, cũng như nâng cao thương hiệu và uy tín của NHTM trên thị trường.