chương 1 Giá vàng Việt Nam trong thời gian gần đây biến động phức tạp, gây tâm lý hoang man đối với người dân và ảnh hưởng đến việc điều hành chính sách kinh tế vĩ mô của nhà nước. Vì vậy tác giả đã chọn đề tài “Kiểm định các yếu tố ảnh hưởng đến giá vàng Việt Nam” để nghiên cứu, tác giả hy vọng những phát hiện trong nghiên cứu sẽ thực sự hữu ích không chỉ riêng các nhà đầu tư, các công ty kinh doanh vàng mà còn đối với những nhà hoạch định chính sách. 123doc 4 CHƯƠNG 2: LÝ THUYẾT VÀ CÁC CHỨNG CỨ THỰC NGHIỆM VỀ SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ ĐẾN GIÁ VÀNG 2. Tổng quan về đặc điểm của vàng và thị trường vàng Việt Nam 2.
Đặc điểm của vàng o Vàng là một kim loại quý: Vàng là kim loại quý được dùng trong ngành trang sức, y học, công nghiệp,.Vàng có tính bền vững hóa học cao với vẻ đẹp bề ngoài sáng bóng; Vàng nguyên chất có độ dẻo cao, dễ dát thành lá mỏng và kéo sợi nên vàng rất phù hợp với việc chế tác đồ kim hoàn, các linh kiện và vi mạch điện tử…; Ngoài ra, vàng là vật chất có độ dẫn điện, dẫn nhiệt cao, phản ánh tia hồng ngoại rất mạnh. o Vàng là một hàng hóa đặc biệt: Với tính chất ưu việt và được công nhận rộng rãi, vàng đã trở thành một vật chất đặc biệt mang hình thái hàng hóa – tiền tệ. Lịch sử tiền vàng kéo dài hàng mấy nghìn năm và phổ biến trên khắp các nước với những biến cố, những giai đoạn thăng trầm khác nhau. Khi đóng vai trò là tiền thì vàng đã có đầy đủ các chức năng của tiền tệ nói chung và cho đến ngày nay chưa có loại tiền nào có chức năng đầy đủ như thế, bao gồm: chức năng phương tiện thanh toán, thước đo giá trị và phương tiện tích trữ.
o Vàng là dự trữ Quốc gia: Mức dự trữ vàng của toàn thế giới gần đây lên đến 130,000 tấn. Các quốc gia, ngân hàng và quỹ đầu tư trên toàn thế giới tăng cường giữ vàng trong danh mục đầu tư của mình để tránh nguy cơ giảm giá trị tài sản do lạm phát và phá giá tiền tệ trong điều kiện suy thoái kinh tế toàn cầu như hiện nay1. Thị trường vàng Việt Nam 1 Phạm Thị Huyền Trang, 2012. Các nhân tố ảnh hưởng đến thị trường vàng trong nền kinh tế Việt Nam.
Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Hoạt động của thị trường vàng Việt Nam Thị trường vàng Việt Nam hiện nay là một thị trường nhỏ với các hình thức giao dịch lạc hậu so với thế giới. Trên thị trường vàng vật chất trong nước, Công ty vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC) chiếm khoảng 90% thị phần, hiện nay thương hiệu vàng miếng SJC do Nhà nước quản lý, độc quyền sản xuất. Ngoài ra còn có khoảng 30 doanh nghiệp có quy mô lớn, cùng với rất nhiều doanh nghiệp kinh doanh vàng vừa và nhỏ.
Có thể chia làm 3 nhóm bao gồm nhóm ngân hàng, chủ yếu tập trung kinh doanh và huy động vàng miếng đã bắt đầu chuyển sang kinh doanh vàng trang sức sau khi Nhà nước ban hành nghị định 24/2012/NĐ-CP. Nhóm công ty vàng, kinh doanh trang sức, vàng miếng và nhập khẩu vàng như PNJ, SJC, Doji, Bảo tín minh châu và nhóm còn lại là các cửa hàng kinh doanh nhỏ lẻ. Đối với hoạt động xuất khẩu vàng ở nước ta được NHNN quản lý trên nguyên tắc bảo đảm quyền và hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp, ổn định thị trường trong nước, thông qua cơ chế độc quyền và quy định mức thuế xuất tùy hàm lượng vàng, theo từng năm. Việt Nam đóng vai trò là nước nhập khẩu hơn là nước xuất khẩu mặt hàng này, hàng năm lượng xuất khẩu thấp do sản phẩm nữ trang chưa đáp ứng được tiêu chuẩn quốc tế, xuất khẩu vàng diễn ra trong tình huống chênh lệch giá trong nước và thế giới, các doanh nghiệp lách luật bằng cách cho hàm lượng vàng cao vào trong thành phẩm nữ trang để xuất khẩu sang nước ngoài, thành phẩm này được các doanh nghiệp nước ngoài chế biến lại dưới dạng vàng nguyên liệu.
Về hoạt động nhập khẩu vàng ở nước ta: hàng năm phải nhập khẩu đáp ứng đến gần 95% nhu cầu trong nước. Theo báo cáo của Bộ Công Thương, tổng kim ngạch nhập khẩu kim loại quý này trong năm 2011 là 2. Trước đây việc nhập khẩu vàng thường do các công ty ngoài ngân hàng thực hiện, mục đích là lợi nhuận. Việc nhập khẩu vàng thường trong các tình huống cấp bách do giá 123doc 6 vàng trong nước tăng cao (nhập khẩu vàng để can thiệp giá, bình ổn thị trường).
Hiện nay do độc quyền sản xuất vàng miếng nên Nhà nước độc quyền nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng miếng. Đối với việc nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ thì NHNN xem xét cấp Giấy phép nhập khẩu cho doanh nghiệp được NHNN cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ. Tình trạng ăn gian tuổi vàng: thực tế tuổi vàng được thế hiện qua màu sắc, song việc phân định màu sắc bằng mắt thường chỉ mang tính tương đối, vì thế rất khó để biết được tuổi thật của vàng. Bên cạnh đó chất lượng sản phẩm là do doanh nghiệp tự đăng ký chất lượng với cơ quan quản lý và chịu trách nhiệm về chất lượng vàng đã đăng ký.
Và khi cơ quan quản lý tổ chức thanh tra nếu phát hiện vi phạm thì sẽ xử phạt nhưng các doanh nghiệp có nhiều cách thức để lách luật trong khi các cơ quan quản lý hoạt động chưa thực sự hiệu quả. Do đó khi giá vàng lên cao, các doanh nghiệp tư nhân thường có xu hướng ăn gian tuổi vàng để cạnh tranh về giá cả, đồng thời thu lợi nhuận cao gây thiệt hại cho người tiêu dùng. Về thị trường vàng phi vật chất: từ năm 2006 đến năm 2010, có đến 19 SGD vàng được thành lập, hoạt động kinh doanh vàng qua tài khoản diễn ra rất sôi động với mức ký quỹ thấp (7%) trên các SGD đơn lẻ trong nước, do một số ngân hàng, công ty hoặc tổ chức kinh doanh vàng thành lập, quản lý; một số NHTM cũng được kinh doanh vàng trên tài khoản ở nước ngoài. Trước tình trạng tự phát thiếu cơ chế quản lý nên từ đầu năm 2010, Chính phủ cấm SGD, kinh doanh vàng qua tài khoản và cấm huy động vàng của các ngân hàng từ 2012.
Các nhân tố chính ảnh hưởng đến giá vàng ở Việt Nam 123doc 7 Giá vàng thế giới và cách quy đổi giá vàng theo VND: Giá 1 lượng vàng = (Giá vàng thế giới + chi phí vận chuyển + phí bảo hiểm) x (1+ thuế nhập khẩu) x 1.20556 x tỷ giá USD/VND + phí gia công + phí hải quan. Biến động cung – cầu vàng - Biến động nguồn cung trên thị trường vàng Việt Nam: Nguồn cung vàng của Việt Nam hàng năm chính là nguồn vàng nhập khẩu. Khi giá vàng trong nước thấp hơn giá vàng thế giới quy đổi, các công ty kinh doanh vàng, có sẵn nguồn vàng sẽ xuất khẩu vàng để thu lợi nhuận; Ngược lại, khi giá vàng trong nước cao hơn giá vàng thế giới, họ lại nhập khẩu vàng để cung cấp cho thị trường trong nước. Tuy nhiên, nguồn cung này lại phụ thuộc vào hạn ngạch do NHNN cho phép nên đáp ứng chậm so với nhu cầu, điều này càng đẩy giá vàng lên cao hơn, tạo điều kiện cho đầu cơ và buôn lậu vàng, khiến tình hình giá vàng trong nước càng khó kiểm soát.
- Biến động về cầu vàng: Việt Nam thuộc top 10 nước tiêu thụ vàng nhiều nhất trên thế giới. Tổng nhu cầu vàng cả năm 2012 là 77 tấn giảm 24% so với năm 2011, trong năm 2011 nhu cầu vàng của Việt Nam 100.3 tấn tăng 23% so với năm 2010. Nhu cầu vàng trên thị trường vàng Việt Nam bao gồm: Nhu cầu trang sức, nhu cầu tích lũy, nhu cầu sản xuất và nhu cầu đầu tư. Cũng như trên thị trường thế giới, nhu cầu đầu tư vàng trên thị trường có tác động mạnh đến giá vàng.
Chính sách tiền tệ: Theo công thức quy đổi giá vàng, tỷ giá USD/VND tác động cùng chiều lên giá vàng trong nước. Tuy nhiên, trên thực tế, tác động của tỷ giá USD/VND lên giá vàng Việt Nam lại rất phức tạp, góp phần làm giá vàng trong nước và giá vàng thế giới quy đổi có sự chênh lệch. Vì tỷ giá USD/VND vừa là công cụ, vừa là kết quả của chính sách tiền tệ, tác động trực tiếp lên kỳ vọng vào giá trị đồng VND, và là một trong những thông số tham chiếu trong 123doc 8 quyết định đầu tư của các nhà đầu tư trên thị trường tài chính mà vàng là một kênh đầu tư trên thị trường đó. Từ đó, tỷ giá USD/VND đã gián tiếp tác động lên giá vàng.
Mặt khác, sự biến động tỷ giá USD/VND không phải là tác nhân chính khiến giá vàng trong nước chênh lệch lớn so với giá vàng thế giới. Vì, khi ta dùng tỷ giá USD/VND bình quân qua các năm để tính giá vàng thế giới quy đổi tại các thời điểm khác nhau theo đơn vị triệu đồng/lượng thì chênh lệch giữa giá vàng thế giới và Việt Nam vẫn rất lớn, thậm chí còn lớn hơn so với các giá trị thông thường khi ta dùng tỷ giá trần để quy đổi2. Chính sách quản lý của nhà nước - Quy định về việc nhập khẩu vàng của NHNN: Việc cấp hạn ngạch nhập khẩu vàng là một biện pháp quản lý hành chính trong việc quản lý thị trường vàng. Biện pháp này được NHNN đưa ra nhằm kiểm soát ngoại hối có liên quan đến việc điều hành tỷ giá.
Tuy nhiên, với diễn biến giá vàng như ba năm gần đây, giá vàng trong nước tăng cao, chênh lệch lớn so với giá vàng thế giới, có thời điểm lên đến 3-5 triệu đồng/lượng, cần bổ sung nguồn cung nhanh chóng để giảm giá, bình ổn thị trường vàng thì việc cấp hạn ngạch nhập khẩu vàng đã gây chậm trễ trong việc bổ sung nguồn cung, tạo điều kiện cho buôn lậu và đầu cơ vàng thu lợi, càng làm rối loạn thị trường vàng. - Quy định về thuế xuất đối với vàng xuất khẩu: Việt Nam vẫn hạn chế xuất khẩu vàng miếng và nguyên liệu thông qua cơ chế cấp hạn ngạch cho một số đầu mối. Đến tháng 8/2011, khi chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới vẫn ở mức cao, Bộ tài chính đã ban hành Thông tư 111/2011/TT-BTC quy định các sản phẩm vàng xuất khẩu có hàm lượng vàng từ 80% trở lên đều bị áp thuế 10%.