Chương 1 đề tài giới thiệu cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm ở Chương 2. Trong chương 3 trình bày về quy trình chọn mẫu, quy trình thu thập dữ liệu, định nghĩa các biến và đưa ra kỳ vọng về dấu. Chương 4 đưa ra mô hình hồi quy và các kiểm định. Chương 5, kết luận và kiến nghị bên cạnh đó đưa ra những mặt còn hạn chế của đề tài.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT Chương này gồm 3 phần trình bày khái niệm về sức khỏe, chăm sóc sức khỏe, lý thuyết chăm sóc sức khỏe, các đặc tính cơ bản của thị trường chăm sóc sức khỏe và các nghiên cứu thực nghiệm trước đây. Từ các lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm đã trình bày rút ra các yếu tố ảnh hưởng tới chi phí chăm sóc sức khỏe của các bệnh nhân điều trị tại khoa ICU bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn.1 Khái niệm sức khỏe WHO (1946) định nghĩa: “Sức khỏe là tình trạng hoàn toàn thoải mái về thể chất, tâm thần và xã hội chứ không chỉ là không có bệnh hay tật”. WHO đã xác định các hoạt động hướng đến sức khỏe cho mọi người phải dựa trên bốn lĩnh vực chính, bao gồm: thứ nhất, những cam kết chính trị, xã hội và sự quyết tâm đạt được sức khỏe cho mọi người như một mục tiêu chính cho những thập kỷ tới. Thứ hai, sự tham gia của cộng đồng, người dân và huy động các nguồn lực của xã hội cho sự phát triển y tế.
Thứ ba, hợp tác giữa các lĩnh vực khác nhau như nông nghiệp, giáo dục, truyền thông, công nghiệp, năng lượng, giao thông vận tải, nhà ở. Thứ tư, hệ thống đảm bảo rằng mọi người có thể tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe thiết yếu, thông tin khoa học, công nghệ y tế thích hợp.2 Đặc tính của sức khỏe Nhìn từ góc độ kinh tế học, sức khỏe cá nhân là một hàng hóa đặc biệt một cách đặc biệt. Có 03 đặc tính quan trọng của hàng hóa sức khỏe cá nhân: + Đặc tính quan trọng nhất là nó không thể mua bán được bởi vì chúng ta là nhà sản xuất và cung ứng sức khỏe duy nhất cho nhu cầu về sức khỏe của chính mình. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 + Đặc tính quan trọng thứ hai của sức khỏe là tính bất định (uncertainty) của nó, mà các nhà kinh tế học cho rằng không đầy đủ thông tin (incomplete information) hay thông tin không chắc chắn đối với sức khỏe con người.
+ Đặc tính thứ ba của sức khỏe là những tác động mà tình trạng sức khỏe của một người gây ra cho những người xung quanh, các nhà kinh tế học vẫn thường gọi những tác động này là ngoại tác (externality). Một người bị cúm nếu không được chữa trị kịp thời hoặc không biết cách giữ gìn thì sẽ là một tai họa đối với những người xung quanh. Ngược lại, một người có ý thức vệ sinh để phòng tránh cúm hoặc được tiêm vắc-xin ngừa cúm sẽ không chỉ tận hưởng cuộc sống khỏe mạnh của chính họ, mà còn đem lại sự an toàn cho những người xung quanh.3 Chăm sóc sức khỏe Chúng ta sản xuất và cung ứng cho nhu cầu sức khỏe của chính mình bằng cách đầu tư vào các hoạt động chăm sóc sức khỏe. Chăm sóc sức khỏe có thể được phân làm hai loại: hành vi cá nhân và dịch vụ chăm sóc sức khỏe.
+ Hành vi cá nhân: Trong phạm vi này, sức khỏe của mỗi người một phần phụ thuộc vào phong cách sống của cá nhân họ, nhưng phần lớn được quyết định bởi các dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Đây có lẽ là lý do mà chúng ta vẫn thường dùng hai từ bảo hiểm sức khỏe (health insurance) và bảo hiểm y tế (medical insurance) tương đương nhau, mặc dù các hợp đồng bảo hiểm này về bản chất chỉ đảm bảo chi trả chi phí cho các dịch vụ chăm sức khỏe chứ không phải đảm bảo cho chính sức khỏe của chúng ta. + Dịch vụ chăm sóc sức khỏe: cũng là một hàng hóa đặc biệt. Đặc tính quan trọng nhất của hầu hết các dịch vụ chăm sóc sức khỏe là sự mù tịt của phần lớn người tiêu dùng về chúng, hiện tượng mà các nhà kinh tế học vẫn thường gọi là thông tin bất cân xứng (asymmetric information).
Không phải ai trong chúng ta cũng có thể có khả năng và điều kiện nghiên cứu y học, đó là lý do mà xã hội cần các bác sĩ vốn dĩ được đào tạo một cách nghiêm ngặt và chuẩn xác trong một thời gian rất dài. Bởi vì chúng ta cơ bản mù tịt về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, tiêu dùng chúng đòi hỏi phải có niềm tin vào các nhà LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 cung ứng: Chúng ta phải tin rằng các bác sĩ sẽ hành động dựa trên lợi ích của chúng ta. Ngoài ra, cũng chính vì chúng ta mù tịt về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe mà các nhà cung ứng có ảnh hưởng rất lớn đến nhu cầu và các quyết định tiêu dùng những dịch vụ này của chúng ta. Nếu các bác sĩ bảo rằng chúng ta cần phải tái khám thêm một lần nữa, hầu như chúng ta sẽ nghe theo (và tất nhiên là trả phí khám bệnh thêm một lần nữa!).
Nếu các bác sĩ bảo rằng chúng ta có một hay mười cái răng sâu cần phải trám, chúng ta cũng sẽ nghe (và tất nhiên là trả tiền cho số răng được trám tương ứng!). Bởi vì đặc tính quan trọng này của hầu hết các dịch vụ chăm sóc sức khỏe mà xã hội cần phải đảm bảo rằng “lương y như từ mẫu”. Nói một cách phức tạp hơn, chúng ta kỳ vọng rằng các bác sĩ sẽ hành động đúng như những gì mà chúng ta sẽ làm trong trường hợp chúng ta có lượng kiến thức y học như các bác sĩ.4 Chăm sóc sức khỏe được coi như là một dịch vụ liên quan đến hàng hóa đặc biệt là sức khỏe con người Từ những năm 1950, câu hỏi “Liệu sự chăm sóc sức khỏe có phải là một hàng hóa khác biệt?” đã được lặp đi lặp lại (Arrow, 1963; Culyer, 1971; Klarman, 1963; Mushkin, 1958). Câu trả lời đạt được sự đồng thuận là “có”, sự chăm sóc sức khỏe khác biệt ở chỗ nó tạo ra các thất bại thị trường và khuyến khích sự xuất hiện của các chính sách trong khu vực sức khỏe.
Sự khác biệt này bắt nguồn từ bốn tính chất của sự chăm sóc sức khỏe: (1) cầu dịch vụ chăm sóc sức khỏe là cầu phái sinh (cho sức khỏe); (2) những ngoại tác; (3) bất cân xứng thông tin giữa người cung cấp dịch vụ và các bệnh nhân; (4) tính bất định trong nhu cầu và hiệu quả của sự chăm sóc sức khỏe. Một trong những tính chất kể trên có thể được thấy ở các hàng hóa khác nhưng không có hàng hóa nào có đầy đủ các tính chất này như hàng hóa sự chăm sóc sức khỏe. Sự kết hợp các yếu tố này chính là thử thách lớn trong việc tạo nên một phân tích kinh tế đúng đắn cũng như đưa ra các chính sách sức khỏe đúng đắn. Sự chăm sóc sức khỏe thường được định nghĩa là tập hợp những hàng hóa và dịch vụ có mục đích chính là cải thiện hay phòng ngừa sự đi xuống trong sức khỏe.
Nó là một tập hợp đa dạng những gói hàng hóa và dịch vụ khác nhau theo mức độ của các tính chất kể LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những sự bất cân xứng thông tin mà một người tiêu dùng phải đối mặt trong lúc quyết định giữa việc uống một viên thuốc an thần bình thường sẽ khác với những sự bất cân xứng thông tin khi người đó quyết định trải qua một cuộc giải phẫu thần kinh; tính không chắc chắn (sự bất định) trong chữa trị viêm khớp hàng năm thường sẽ thấp hơn nhiều so với tính không chắc chắn trong mức hiệu quả của việc hóa trị ung thư; và ngoại tác tạo ra bởi sự đảm bảo tiếp cận đối với phẫu thuật thẩm mỹ sẽ lớn hơn hẳn so với những ngoại tác tạo nên bởi sự đảm bảo cho việc tiếp cận việc phẫu thuật ruột thừa cấp. Hàng hóa sự chăm sóc sức khỏe vốn đặc biệt như vậy và những phân tích kinh tế trong lĩnh vực sức khỏe phải được dựa trên những nhận thức đã nêu. Tuy nhiên quan điểm giữa các nhà kinh tế học sức khỏe về mức độ khác biệt giữa hàng hóa đặc thù này so với hàng hóa bình thường là không giống nhau, từ đó quan điểm về tầm quan trọng của các yếu tố chăm sóc sức khỏe là khác nhau và ngụ ý của chúng đối với vấn đề chính sách và phương pháp phân tích đối với các vấn đề riêng biệt cũng không đồng nhất (Pauly, 1978, 1988).
Những quan điểm khác nhau khiến giới nghiên cứu trở nên rất đa dạng, nhóm có quan điểm rộng nhấn mạnh sự khác biệt của dịch vụ chăm sóc sức khỏe và tin rằng nó (những khác biệt) có những vai trò quan trọng trong hoạt động của thị trường dịch vụ chăm sóc sức khỏe và khung phân tích với vấn đề này; nhóm có quan điểm hẹp tin rằng dịch vụ chăm sóc sức khỏe không quá khác biệt và thị trường này có thể được phân tích tốt với những mô hình tân cổ điển thông thường.5 Xác định cầu chăm sóc sức khỏe Sự chăm sóc sức khỏe là một trong rất nhiều những yếu tố tác động lên sức khỏe, và từ góc nhìn kinh tế, nó chỉ đơn thuần là một đầu vào trong sự tạo ra (sản xuất) sức khỏe. Do đó, không như những hàng hóa khác vốn được tiêu dùng vì sự thỏa dụng trực tiếp mà chúng mang lại, sự chăm sóc sức khỏe được tiêu dùng để tạo ra sức khỏe, ở đây sức khỏe mới là hàng hóa được mong muốn. Trong thực tế, sự chăm sóc sức khỏe thường là một hàng hóa xấu có hiệu ứng trực tiếp làm giảm thỏa dụng. Nhưng, khi đau ốm, sự chăm sóc sức khỏe lại trở thành một hàng hóa tốt vì nó có tác động phục hồi sức khỏe, lợi ích này vượt trội những hiệu ứng không mong muốn trong ngắn hạn của việc tiêu dùng dịch vụ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Vậy cầu đối với sự chăm sóc sức khỏe đến từ cầu của chính sức khỏe (Grossman, 1972), một cầu phái sinh. Hàm ý của vấn đề này cho những phân tích chuẩn tắc có thể được minh họa trong một khung phân tích người tiêu dùng đơn giản.