Sách Các xét nghiệm thường quy lâm sàng của PGS.TS Nguyễn Đạt Anh (Phần 1)

Khám phá các xét nghiệm thường quy trong thực hành lâm sàng, giúp nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị bệnh. Phần 1 của bài viết.

• Tác giả: PGS. Nguyễn Đạt Anh
• Người hướng dẫn: GS. Lương Tấn Thành
• Trường học: Trường Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Các Xét Nghiệm Thường Quy Áp Dụng Trong Thực Hành Lâm Sàng
• Loại tài liệu: sách
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG SÁCH - TIẾNG VIỆT
• 2. TIẾNG NƯỚC NGOÀI (TIẾNG ANH VÀ PHÁP)

Tóm tắt

I. Giải mã giá trị sách Các xét nghiệm thường quy Phần 1

Cuốn sách “Các xét nghiệm thường quy áp dụng trong thực hành lâm sàng” là một tài liệu y khoa nền tảng, được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia hàng đầu từ Bệnh viện Bạch Mai và Trường Đại học Y Hà Nội, với chủ biên là PGS. TS. Nguyễn Đạt Anh. Ngay từ lời giới thiệu, GS. Lương Tấn Thành đã khẳng định đây là một “tài liệu tham khảo rất hữu ích để vận dụng trong thực hành bệnh viện”. Mục tiêu cốt lõi của tài liệu không phải là một khảo cứu hàn lâm sâu rộng, mà là cung cấp một công cụ làm việc thiết thực cho các bác sĩ lâm sàng. Cuốn sách hệ thống hóa kiến thức bằng cách nhắc lại các khái niệm sinh lý, hướng dẫn cách lấy bệnh phẩm, cung cấp giá trị tham chiếu và phân tích nguyên nhân gây rối loạn kết quả. Điểm nổi bật của tài liệu là cách tiếp cận dựa trên y học bằng chứng (Evidence Based Medicine), cập nhật những thông tin mới nhất để hỗ trợ quá trình chẩn đoán và điều trị. PGS. TS. Nguyễn Đạt Anh cùng nhóm tác giả đã trung thành với phương châm: “Hiểu tốt hơn để chỉ định xét nghiệm tốt hơn. Chỉ định xét nghiệm đúng hơn để chữa bệnh giỏi hơn”. Cấu trúc sách được sắp xếp theo thứ tự ABC, giúp việc tra cứu các xét nghiệm thường quy trở nên dễ dàng và nhanh chóng, phục vụ hiệu quả cho cả bác sĩ, sinh viên y khoa và các nhân viên y tế trong công việc hàng ngày. Phần 1 của bộ tài liệu tập trung vào các xét nghiệm cơ bản và phổ biến nhất, đặt nền móng cho việc hiểu sâu hơn về cận lâm sàng nội khoa.

1.1. Giới thiệu về tác giả chính PGS. TS. Nguyễn Đạt Anh

PGS. TS. Nguyễn Đạt Anh là một chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực Hồi sức Cấp cứu tại Việt Nam. Với vai trò Trưởng Bộ môn Hồi sức Cấp cứu - Trường Đại học Y Hà Nội và Trưởng khoa Cấp cứu - Bệnh viện Bạch Mai, ông có bề dày kinh nghiệm trong thực hành lâm sàng và đào tạo. Sự am hiểu sâu sắc về nhu cầu của các bác sĩ tuyến đầu đã thôi thúc ông cùng các cộng sự biên soạn cuốn sách y khoa này. Tài liệu không chỉ là một công trình học thuật mà còn là sự đúc kết kinh nghiệm thực tiễn, nhằm mục đích biến những kiến thức phức tạp về xét nghiệm cận lâm sàng trở thành công cụ dễ tiếp cận, giúp các y bác sĩ tự tin hơn trong việc ra quyết định điều trị.

1.2. Mục tiêu và phương châm cốt lõi của cuốn sách y khoa

Mục tiêu cơ bản của cuốn sách là cung cấp một công cụ làm việc hữu ích, giúp các thầy thuốc lâm sàng “nhắc lại ngắn gọn một số khái niệm sinh lý, cách lấy bệnh phẩm xét nghiệm, giá trị bình thường, nguyên nhân chính gây rối loạn kết quả”. Phương châm xuyên suốt mà PGS. TS. Nguyễn Đạt Anh và đội ngũ biên soạn theo đuổi là “Hiểu tốt hơn để chỉ định xét nghiệm tốt hơn. Chỉ định xét nghiệm đúng hơn để chữa bệnh giỏi hơn”. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu bản chất của từng xét nghiệm, thay vì chỉ dựa vào các con số một cách máy móc. Đây là nền tảng của y học bằng chứng, giúp nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị.

II. Thách thức khi biện luận kết quả các xét nghiệm thường quy

Một trong những thách thức lớn nhất trong thực hành lâm sàng là việc biện luận kết quả xét nghiệm một cách chính xác. Các con số trả về từ phòng xét nghiệm không phải lúc nào cũng phản ánh đúng tình trạng bệnh lý nếu không được đặt trong bối cảnh lâm sàng cụ thể của bệnh nhân. Một kết quả nằm ngoài giá trị tham chiếu có thể do nhiều yếu tố gây nhiễu như cách lấy và bảo quản bệnh phẩm, các thuốc bệnh nhân đang sử dụng, hoặc thậm chí là do các yếu tố sinh lý thông thường. Cuốn “Các xét nghiệm thường quy áp dụng trong thực hành lâm sàng” đã nhận diện rõ thách thức này. Tài liệu nhấn mạnh rằng việc chỉ định đúng và biện luận kết quả đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kiến thức sinh lý bệnh và kinh nghiệm lâm sàng. Nếu thiếu nền tảng này, bác sĩ có thể đưa ra những chẩn đoán sai lầm, chỉ định thêm các xét nghiệm không cần thiết gây tốn kém, hoặc bỏ sót những dấu hiệu bệnh lý quan trọng. Vì vậy, việc trang bị một công cụ tra cứu đáng tin cậy như cuốn sách của PGS. TS. Nguyễn Đạt Anh là vô cùng cần thiết để vượt qua những khó khăn này, đảm bảo mỗi quyết định chỉ định cận lâm sàng đều được tối ưu hóa.

2.1. Nguy cơ diễn giải sai lệch các giá trị tham chiếu

Mỗi phòng xét nghiệm có thể có những khoảng giá trị tham chiếu (giá trị bình thường) khác nhau, phụ thuộc vào phương pháp định lượng và quần thể tham chiếu. Việc áp dụng một cách cứng nhắc một khoảng tham chiếu chung cho mọi bệnh nhân có thể dẫn đến sai sót. Hơn nữa, các yếu tố như tuổi tác, giới tính, tình trạng mang thai hay hoạt động thể chất đều có thể ảnh hưởng đến kết quả. Cuốn sách y khoa này cung cấp các khoảng tham chiếu cụ thể và lưu ý các yếu tố có thể làm thay đổi kết quả, giúp bác sĩ có cái nhìn toàn diện hơn trước khi đưa ra kết luận cuối cùng.

2.2. Tầm quan trọng của việc biện luận kết quả xét nghiệm

Biện luận kết quả xét nghiệm không chỉ là so sánh con số với khoảng tham chiếu. Đó là một quá trình phân tích tổng hợp, kết nối các chỉ số bất thường với triệu chứng lâm sàng và tiền sử bệnh của bệnh nhân. Ví dụ, một chỉ số men gan tăng nhẹ có thể không đáng lo ngại ở một người vừa vận động mạnh, nhưng lại là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý gan tiềm ẩn ở một bệnh nhân khác. Tài liệu của PGS. TS. Nguyễn Đạt Anh cung cấp các nguyên nhân chính gây tăng hoặc giảm từng chỉ số, từ đó định hướng cho bác sĩ các chẩn đoán phân biệt cần thiết.

III. Phương pháp phân tích các xét nghiệm huyết học thường quy

Phần 1 của cuốn “Các xét nghiệm thường quy áp dụng trong thực hành lâm sàng” dành một phần quan trọng để trình bày về các xét nghiệm huyết học cơ bản. Đây là nhóm xét nghiệm không thể thiếu trong mọi quy trình khám và chẩn đoán bệnh. Thay vì chỉ liệt kê các chỉ số, tài liệu đi sâu vào việc giải thích ý nghĩa sinh lý và bệnh lý của từng thành phần trong máu, từ hồng cầu, bạch cầu đến tiểu cầu. Đặc biệt, công thức máu được phân tích một cách chi tiết, giúp người đọc hiểu rõ vai trò của từng dòng tế bào. Ví dụ, sự thay đổi về số lượng và hình thái của bạch cầu có thể gợi ý tình trạng nhiễm trùng, viêm nhiễm hay các bệnh lý ác tính về máu. Tương tự, các chỉ số của dòng hồng cầu như HGB, HCT, MCV, MCH giúp chẩn đoán và phân loại các loại thiếu máu khác nhau. Cuốn sách cung cấp một phương pháp tiếp cận hệ thống, bắt đầu từ việc nhận diện các bất thường trong công thức máu, sau đó kết hợp với các dấu hiệu lâm sàng để đưa ra những chỉ định cận lâm sàng tiếp theo một cách hợp lý. Cách trình bày này giúp biến xét nghiệm huyết học từ một bảng số liệu khô khan thành một công cụ chẩn đoán mạnh mẽ trong tay người thầy thuốc.

3.1. Hướng dẫn đọc và phân tích công thức máu toàn phần

Công thức máu là xét nghiệm huyết học nền tảng, cung cấp thông tin về ba dòng tế bào chính: hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu. Tài liệu hướng dẫn chi tiết cách đọc từng chỉ số, chẳng hạn như số lượng bạch cầu (WBC) và công thức bạch cầu giúp định hướng nguyên nhân nhiễm khuẩn hay virus; các chỉ số hồng cầu (RBC, Hb, HCT, MCV, MCH, MCHC) giúp chẩn đoán và phân loại thiếu máu; số lượng tiểu cầu (PLT) liên quan đến khả năng đông cầm máu. Việc hiểu rõ ý nghĩa của từng chỉ số là bước đầu tiên để biện luận kết quả xét nghiệm một cách chính xác.

3.2. Ý nghĩa lâm sàng của các chỉ số hồng cầu bạch cầu

Sự thay đổi về số lượng và tỷ lệ các loại bạch cầu (Neutrophil, Lympho, Mono, Eosin, Baso) là những chỉ dấu quan trọng. Tăng bạch cầu đa nhân trung tính thường gợi ý nhiễm khuẩn cấp, trong khi tăng Lympho lại hướng tới nhiễm virus. Tương tự, thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc (MCV và MCH thấp) thường do thiếu sắt, trong khi thiếu máu hồng cầu to lại gợi ý thiếu vitamin B12 hoặc acid folic. Việc nắm vững các ý nghĩa lâm sàng này là chìa khóa trong thực hành cận lâm sàng nội khoa.

IV. Cách đọc kết quả các xét nghiệm sinh hóa máu cơ bản

Bên cạnh huyết học, xét nghiệm sinh hóa máu là trụ cột thứ hai trong các xét nghiệm thường quy được đề cập trong phần 1. Nhóm xét nghiệm này cung cấp một cái nhìn tổng quan về chức năng của nhiều cơ quan quan trọng trong cơ thể. Cuốn sách của PGS. TS. Nguyễn Đạt Anh trình bày một cách khoa học và dễ hiểu về ý nghĩa của các chỉ số sinh hóa phổ biến nhất. Các xét nghiệm đánh giá chức năng thận như Ure và Creatinin được giải thích cặn kẽ, không chỉ về giá trị chẩn đoán suy thận mà còn về các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả. Tương tự, bộ xét nghiệm chức năng gan (AST, ALT, GGT, Bilirubin) được phân tích để giúp bác sĩ phân biệt giữa tổn thương tế bào gan và tình trạng tắc mật. Ngoài ra, các xét nghiệm quan trọng khác như đường huyết để sàng lọc và theo dõi đái tháo đường, điện giải đồ (Na+, K+, Cl-) để đánh giá rối loạn nước - điện giải, và bộ mỡ máu (lipid máu) (Cholesterol, Triglyceride, HDL, LDL) để đánh giá nguy cơ tim mạch cũng được trình bày chi tiết. Mỗi xét nghiệm đều đi kèm với nguyên nhân sinh lý bệnh gây ra sự thay đổi, giúp bác sĩ không chỉ đọc kết quả mà còn hiểu được cơ chế đằng sau nó.

4.1. Đánh giá chức năng gan và chức năng thận qua chỉ số

Các chỉ số như Ure, Creatinin máu là công cụ cốt lõi để đánh giá chức năng thận. Sự gia tăng của chúng thường phản ánh sự suy giảm mức lọc cầu thận. Trong khi đó, các men gan như AST và ALT tăng cao cho thấy có sự hủy hoại tế bào gan, thường gặp trong viêm gan. Phân tích các chỉ số này giúp chẩn đoán và theo dõi các bệnh lý gan, thận, là nền tảng của cận lâm sàng nội khoa.

4.2. Ý nghĩa của các xét nghiệm đường huyết mỡ máu và điện giải đồ

Đường huyết lúc đói là xét nghiệm sàng lọc đái tháo đường quan trọng. Bộ xét nghiệm mỡ máu (lipid máu) giúp đánh giá nguy cơ xơ vữa động mạch và bệnh tim mạch. Điện giải đồ là xét nghiệm không thể thiếu trong cấp cứu, giúp phát hiện các rối loạn cân bằng kiềm toan và điện giải có thể đe dọa tính mạng. Hiểu rõ các nhóm xét nghiệm này là yêu cầu cơ bản trong thực hành lâm sàng.

V. Bí quyết chỉ định cận lâm sàng trong thực hành lâm sàng

Điểm ưu việt của cuốn “Các xét nghiệm thường quy áp dụng trong thực hành lâm sàng” không chỉ nằm ở việc giải thích kết quả, mà còn ở việc định hướng chỉ định cận lâm sàng. PGS. TS. Nguyễn Đạt Anh và các tác giả nhấn mạnh rằng một xét nghiệm chỉ thực sự hữu ích khi được chỉ định đúng lúc, đúng đối tượng và dựa trên một giả thuyết chẩn đoán rõ ràng. Việc chỉ định tràn lan không những gây lãng phí mà còn có thể dẫn đến các kết quả dương tính giả, gây hoang mang cho bệnh nhân và khó khăn cho bác sĩ. Tài liệu cung cấp những tình huống lâm sàng cụ thể mà ở đó, từng xét nghiệm phát huy giá trị cao nhất. Ví dụ, khi nào cần chỉ định bộ xét nghiệm chức năng gan, khi nào cần làm điện giải đồ, hay khi nào một tổng phân tích nước tiểu đơn giản lại có thể cung cấp những thông tin chẩn đoán quý giá. Cuốn sách hoạt động như một bài giảng y khoa thực tiễn, hướng dẫn người đọc tư duy một cách logic, từ triệu chứng lâm sàng đến việc lựa chọn xét nghiệm phù hợp, và cuối cùng là biện luận kết quả xét nghiệm để đưa ra chẩn đoán chính xác. Đây chính là bí quyết để sử dụng cận lâm sàng một cách hiệu quả và kinh tế.

5.1. Nguyên tắc vàng khi chỉ định cận lâm sàng nội khoa

Nguyên tắc cốt lõi là chỉ định cận lâm sàng phải có mục đích rõ ràng: để xác nhận chẩn đoán, loại trừ chẩn đoán, theo dõi điều trị hoặc tiên lượng bệnh. Việc chỉ định cần dựa trên các dấu hiệu lâm sàng và dịch tễ học. Ví dụ, trước một bệnh nhân sốt, việc chỉ định công thức máu là hợp lý để đánh giá tình trạng nhiễm trùng. Hiểu rõ nguyên tắc này giúp tránh lạm dụng xét nghiệm và nâng cao hiệu quả chẩn đoán trong cận lâm sàng nội khoa.

5.2. Phân tích tổng phân tích nước tiểu và ứng dụng

Tổng phân tích nước tiểu là một xét nghiệm thường quy, rẻ tiền nhưng cung cấp nhiều thông tin về bệnh lý thận, đường tiết niệu và các rối loạn chuyển hóa toàn thân. Cuốn sách hướng dẫn cách phân tích 10 thông số cơ bản, từ pH, tỷ trọng đến sự hiện diện của protein, glucose, hồng cầu, bạch cầu. Sự xuất hiện của protein niệu có thể là dấu hiệu sớm của bệnh thận, trong khi glucose niệu gợi ý tình trạng tăng đường huyết.

VI. Tầm nhìn của PGS

Thông qua cuốn “Các xét nghiệm thường quy áp dụng trong thực hành lâm sàng”, PGS. TS. Nguyễn Đạt Anh không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn gửi gắm một tầm nhìn về nền y học hiện đại. Đó là nền y học dựa trên bằng chứng (Evidence Based Medicine), nơi mọi quyết định lâm sàng đều được củng cố bởi những dữ liệu khoa học xác thực. Các xét nghiệm cận lâm sàng chính là những “bằng chứng” đó. Tuy nhiên, bằng chứng chỉ có giá trị khi được thu thập và phân tích một cách chính xác. Tầm nhìn này được thể hiện rõ qua phương châm “Chỉ định xét nghiệm đúng hơn để chữa bệnh giỏi hơn”. Cuốn sách không phải là một danh mục các xét nghiệm, mà là một bài giảng y khoa về tư duy phản biện trong y học. Nó khuyến khích các bác sĩ luôn đặt câu hỏi về giá trị của mỗi xét nghiệm, hiểu rõ giới hạn của chúng và biết cách tích hợp thông tin từ nhiều nguồn để có được bức tranh toàn cảnh về tình trạng của người bệnh. Đây là tinh thần cốt lõi giúp y học Việt Nam ngày càng phát triển, bắt kịp với các tiêu chuẩn quốc tế, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng. Tầm nhìn này đã đưa cuốn sách vượt ra khỏi khuôn khổ một tài liệu tham khảo để trở thành một cẩm nang định hướng tư duy cho nhiều thế hệ thầy thuốc.

6.1. Vai trò của cận lâm sàng trong y học bằng chứng

Trong y học bằng chứng, các kết quả cận lâm sàng nội khoa là những dữ liệu khách quan, giúp củng cố hoặc bác bỏ các giả thuyết chẩn đoán được hình thành từ thăm khám lâm sàng. Một chẩn đoán sẽ vững chắc hơn nhiều khi được hỗ trợ bởi các bằng chứng từ xét nghiệm huyết học, xét nghiệm sinh hóa máu hay chẩn đoán hình ảnh. Việc sử dụng thành thạo các công cụ này là kỹ năng không thể thiếu của người bác sĩ hiện đại.

6.2. Hướng phát triển và cập nhật kiến thức xét nghiệm y khoa

Y học là một ngành khoa học không ngừng phát triển, các kỹ thuật xét nghiệm mới liên tục ra đời. Cuốn sách của PGS. TS. Nguyễn Đạt Anh đặt nền tảng vững chắc về các xét nghiệm thường quy, từ đó người đọc có thể dễ dàng tiếp thu và cập nhật các kiến thức mới. Tinh thần học hỏi liên tục và áp dụng y học bằng chứng là chìa khóa để các bác sĩ luôn mang lại hiệu quả điều trị tốt nhất cho bệnh nhân, đúng như những gì mà bài giảng y khoa này hướng tới.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình "Các xét nghiệm thường quy áp dụng trong thực hành lâm sàng" (ấn bản phát hành bởi MedBook – Công ty Cổ phần Xuất bản Trẻ, hiệu đính bởi GS. Lương Tấn Thành - Nguyên Trưởng khoa Hóa sinh Bệnh viện Bạch Mai) là tài liệu học thuật chuyên khảo thuộc khối ngành Khoa học Sức khỏe, phục vụ trực tiếp cho học phần Hóa sinh Lâm sàng, Xét nghiệm Y học và Thực hành Bệnh học Nội - Ngoại khoa ở bậc đại học và sau đại học. Tài liệu được chủ biên bởi PGS. Nguyễn Đạt Anh (Trưởng Bộ môn Hồi sức Cấp cứu - Trường Đại học Y Hà Nội, Trưởng khoa Cấp cứu - Bệnh viện Bạch Mai) và DS CKII. Nguyễn Thị Hương (Trưởng khoa Hóa sinh - Bệnh viện Bạch Mai), cùng sự tham gia biên soạn của các chuyên gia đầu ngành từ Trường Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Hữu Nghị và Viện Lão khoa Quốc gia.

Mục tiêu học tập cốt lõi của giáo trình tập trung vào việc trang bị cho sinh viên y khoa và bác sĩ thực hành năng lực:

1. Nắm vững cơ sở sinh lý học và chuyển hóa sinh hóa của các chỉ số xét nghiệm.
2. Tuân thủ quy trình chuẩn hóa từ khâu lấy bệnh phẩm, bảo quản đến kỹ thuật định lượng.
3. Nhận định giá trị tham chiếu chuẩn và phân tích các cơ chế gây rối loạn kết quả (tăng/giảm nồng độ/hoạt độ).
4. Vận dụng nguyên lý Y học bằng chứng (Evidence-Based Medicine - EBM) để chỉ định xét nghiệm chính xác và biện luận lâm sàng phục vụ chẩn đoán, theo dõi điều trị.

Cấu trúc giáo trình được tổ chức đồng bộ theo hệ thống từ khóa bảng chữ cái tiếng Việt (A–Z), kết hợp với cấu trúc phân tích tiêu chuẩn 10-11 mục chuyên biệt cho từng thông số xét nghiệm. Điểm đặc sắc về mặt học thuật của tài liệu là sự tổng hợp, đối chiếu từ các tài liệu kinh điển quốc tế như Compendium d'Analyses Médicales (Châu Âu) và Interpretation of Diagnostic Tests (J. Wallach, ấn bản 2007), được chuẩn hóa tương thích với mô hình bệnh tật và điều kiện kỹ thuật của các phòng xét nghiệm tại Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình phân tích toàn diện hàng trăm chỉ số xét nghiệm huyết học, sinh hóa, miễn dịch và dịch sinh vật học thông qua hệ thống danh mục chuẩn hóa. Dưới đây là khảo cứu một số nhóm xét nghiệm đại diện trong cấu trúc giáo trình:

• Nhóm chuyển hóa Acid Uric và chức năng bài tiết: Phân tích trọng lượng phân tử (169 Dalton), nguồn gốc thoái biến bazơ purin (adenin, guanin) từ thức ăn (100–200 mg/ngày) và nội sinh (600 mg/ngày). Trình bày cơ chế xúc tác của enzym xanthin oxydase, tác động ức chế của Allopurinol, quá trình lọc cầu thận - tái hấp thu 95% tại ống lượn gần và bài xuất tại ống lượn xa. Cung cấp công thức tính hệ số thanh thải Acid Uric để phân biệt tổn thương ống thận gần (thanh thải tăng) và ống thận xa (thanh thải giảm), cùng ngưỡng tổn thương khớp trong bệnh Gout (> 530 µmol/L hay 9 mg/dL).
• Nhóm Hormon trục Tuyến yên - Vỏ thượng thận (ACTH, Aldosteron):
  • ACTH: Khảo sát nhịp tiết ngày - đêm (đỉnh 6–8 giờ sáng: 6,0–76,0 pg/mL; đáy 6–11 giờ tối bằng 1/2 đến 1/3 nồng độ đỉnh), cơ chế điều hòa ngược âm tính (negative feedback) với cortisol nhằm phân định nguyên nhân hội chứng Cushing (tuyến yên, thượng thận hay lạc chỗ) và suy thượng thận nguyên phát (bệnh Addison) so với thứ phát.
  • Aldosteron: Phân tích cơ chế trục Renin - Angiotensin - Aldosteron (RAA), tác động tái hấp thu $\text{Na}^+$, $\text{Cl}^-$ và thải trừ $\text{K}^+$, $\text{H}^+$ tại ống lượn xa; tiêu chuẩn tư thế lấy máu (đứng: 4–31 ng/dL; nằm: < 16 ng/dL) và giá trị chẩn đoán hội chứng Conn hoặc suy thượng thận.
• Nhóm Enzym tổn thương mô và cơ quan (Aldolase, LDH, Lipase, Amylase):
  • Aldolase: Phân tích hoạt độ enzym trong tổn thương cơ vân, cơ tim và gan; định lượng chẩn đoán loạn dưỡng cơ Duchenne hoặc viêm da cơ.
  • Lactat Dehydrogenase (LDH): Phân tích giá trị toàn phần (110–210 IU/L) và tỷ lệ 5 isoenzym ($\text{LDH}_1$ đến $\text{LDH}_5$). Xác lập thuật toán chẩn đoán kết hợp giữa LDH, CPK, GOT/GPT để khu trú tổn thương nguồn gốc tim (nhồi máu cơ tim), cơ, gan mật hoặc huyết học (tan máu, thiếu máu Biermer).
  • Lipase và Amylase tụy: Đối chiếu động học enzym trong viêm tụy cấp. Phân tích tính đặc hiệu của Lipase (chỉ do tụy tiết, tăng sau 24–36 giờ và kéo dài đến 14 ngày) so với Amylase (tăng từ 3–6 giờ, đỉnh 24 giờ, về bình thường sau 2–3 ngày). Xác lập tiêu chuẩn chẩn đoán EBM khi hoạt độ Lipase/Amylase tăng trên 3 lần giới hạn trên bình thường.
• Nhóm Protein huyết thanh chuyên biệt và Dấu ấn khối u (Alpha-1-Antitrypsin, AFP):
  • Alpha-1-Antitrypsin: Cơ chế ức chế protease bảo vệ mô phổi; đánh giá phân tầng nguy cơ di truyền thể đồng hợp tử (< 60 mg/dL – nguy cơ tàn phế/tử vong cao) và dị hợp tử (100–150 mg/dL), ứng dụng trong sàng lọc khí phế thũng toàn phân thùy trước 50 tuổi và xơ gan vô căn.
  • Alpha-Fetoprotein (AFP): Nguồn gốc từ túi noãn hoàng và gan thai nhi; tiêu chuẩn chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan nguyên phát (ngưỡng khẳng định > 500 µg/L) và vai trò trong bộ ba sàng lọc trước sinh "Triple Marker" (AFP, hCG, Estriol) nhằm phát hiện khuyết tật ống thần kinh (spina bifida, anencephaly) và lệch bội nhiễm sắc thể (Trisomy 18, Trisomy 21).
• Nhóm Điện giải và Cân bằng Nội môi ($\text{Na}^+$, $\text{Mg}^{2+}$, Methemoglobin, Ammoniac máu):
  • Natri: Cation dịch ngoại bào (135–145 mmol/L), điều hòa áp lực thẩm thấu; phân tích các ngưỡng báo động (< 125 mmol/L hoặc > 152 mmol/L) và cơ chế giảm natri do mất muối, do hòa loãng hay hội chứng tiết ADH không thích hợp (SIADH).
  • Magiê: Cation nội bào (xương chiếm 60%), đối chiếu giữa nồng độ huyết thanh (1,30–2,10 mEq/L) và hồng cầu (4,50–6,00 mEq/L) trong chẩn đoán co giật tetany, rung thất và tương tác với chuyển hóa Calci - PTH.
  • Methemoglobin: Cơ chế oxy hóa $\text{Fe}^{2+}$ thành $\text{Fe}^{3+}$, suy giảm chức năng vận chuyển $\text{O}_2$, nguyên nhân thiếu hụt bẩm sinh NADH cytochrome b5 reductase hoặc ngộ độc chất oxy hóa (dapson, nitrat/nitrit, anilin) dẫn đến tím tái trơ với oxy liệu pháp.
  • Ammoniac ($\text{NH}_3$): Chuyển hóa thoái giáng nitơ tại ruột, chu trình urê tại gan và vai trò đệm tại ống thận; ứng dụng trong chẩn đoán hội chứng não gan, hội chứng Reye và enzymopathies chu trình urê.
• Nhóm đánh giá Bệnh lý Cầu thận sớm (Microalbumin niệu): Định nghĩa rò rỉ màng đáy cầu thận (< 300 mg/24h hoặc 20–200 µg/phút); phương pháp thu thập mẫu nước tiểu 24 giờ, mẫu ngẫu nhiên qua tỷ số Microalbumin/Creatinin niệu; ứng dụng trong sàng lọc bệnh thận đái tháo đường tiềm tàng theo hướng dẫn của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình củng cố một khung lý thuyết y sinh học vững chắc:

• Lý thuyết Chuyển hóa và Cân bằng Động: Mối liên hệ hữu cơ giữa các con đường thoái hóa protein, purin, lipid, carbohydrate với nồng độ các chất nền và sản phẩm trung gian trong tuần hoàn.
• Nguyên lý Sinh bệnh học Cơ quan: Mối quan hệ giữa sự hủy hoại tế bào mô (hoại tử tế bào gan, tiêu cơ vân, hoại tử cơ tim, tổn thương tế bào nang tụy) với sự giải phóng các enzym và protein nội bào vào huyết tương.
• Nguyên lý Điều hòa Thần kinh - Thể dịch: Trục Vùng dưới đồi - Tuyến yên - Tuyến đích, hệ thống RAA và cơ chế duy trì áp lực thẩm thấu nội môi.
• Khung Biện luận EBM trong Chẩn đoán: Sử dụng giá trị cut-off, độ nhạy (sensitivity), độ đặc hiệu (specificity), giá trị dự đoán và phân tầng nguy cơ lâm sàng.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng Kiểm soát Tiền phân tích: Nhận diện và loại trừ các sai số do kỹ thuật lấy mẫu (tránh đặt garot kéo dài gây sai lệch điện giải/magiê, tránh vỡ hồng cầu gây tăng giả tạo aldolase, LDH, kali, ammoniac; chọn chất chống đông phù hợp như ống plastic tráng heparin/EDTA cho ACTH thay vì ống thủy tinh).
• Kỹ năng Phân tích Tương tác Thuốc - Xét nghiệm: Tra cứu và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhóm dược chất điều trị (thuốc lợi tiểu, ức chế men chuyển, kháng viêm NSAID, statin, thuốc độc tế bào, corticoid) đến sự thay đổi nồng độ các chất trong máu và nước tiểu.
• Kỹ năng Phối hợp Xét nghiệm: Năng lực kết hợp các xét nghiệm theo bộ/panel (ví dụ: bộ xét nghiệm men tim - cơ: LDH + CPK-MB + Troponin; bộ xét nghiệm tụy: Lipase + Amylase; bộ ba Triple test trước sinh: AFP + hCG + Estriol; chỉ số Aldosteron/Renin).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp tiếp cận sư phạm giải quyết vấn đề (Problem-Based Learning) và định hướng ca bệnh lâm sàng (Case-Based Reasoning). Cấu trúc tài liệu cung cấp phương pháp luận chặt chẽ cho việc tự học và giảng dạy thực hành:

• Mô hình phân tích 6 bước: Người học được rèn luyện thói quen tư duy có hệ thống trước mỗi kết quả xét nghiệm:
  1. Tra cứu bản chất sinh lý học và chuyển hóa.
  2. Kiểm tra tính hợp lệ của mẫu bệnh phẩm và kỹ thuật thu thập (nhịn ăn, thời điểm lấy máu, mẫu nước tiểu 24h).
  3. Đối chiếu khoảng giá trị quy chiếu chuẩn theo giới tính, độ tuổi và đơn vị SI.
  4. Rà soát danh mục nguyên nhân tăng/giảm theo cơ chế sinh bệnh (tăng sản xuất, giảm đào thải, phân bố lại hoặc mất qua màng lọc).
  5. Đánh giá các yếu tố can thiệp ngoại sinh (dược phẩm, chế độ ăn, mức độ gắng sức).
  6. Tổng hợp dữ kiện lâm sàng để xác lập chẩn đoán theo hướng dẫn y học chứng cứ.
• Sử dụng bài tập tình huống: Giảng viên có thể khai thác các bảng cảnh báo lâm sàng và hướng dẫn EBM trong sách để xây dựng ca bệnh: ví dụ, xử trí tình huống bệnh nhân đau bụng cấp có Amylase huyết thanh bình thường nhưng nghi ngờ viêm tụy (chỉ định Lipase hoặc Amylase niệu), hoặc biện luận trường hợp tăng nồng độ Acid Uric máu không triệu chứng so với viêm khớp Gout cấp.
• Phương pháp tự đánh giá: Học viên sử dụng hệ thống bảng chữ viết tắt thuật ngữ Anh - Pháp - Việt và các phụ lục chuyển đổi đơn vị để tự củng cố vốn từ vựng học thuật quốc tế và kỹ năng quy đổi chỉ số xét nghiệm.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Hệ thống hóa Dữ liệu Y học Bằng chứng (EBM): Mỗi mục xét nghiệm đều tích hợp phần "Các hướng dẫn thực hành lâm sàng dựa trên y học bằng chứng", trích dẫn các tiêu chuẩn thực hành từ các hiệp hội chuyên ngành quốc tế (như hướng dẫn sàng lọc Microalbumin niệu của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ ADA, khuyến cáo xử trí Methemoglobin máu ở trẻ em của Greer & Shannon, tiêu chuẩn chẩn đoán viêm tụy cấp dựa vào ngưỡng enzym tăng gấp 3 lần).
2. Khảo cứu Dược lý - Xét nghiệm Toàn diện: Giáo trình cung cấp danh mục chi tiết các loại thuốc có khả năng làm tăng hoặc giảm giả tạo/bệnh lý từng thông số xét nghiệm. Đây là công cụ đối chiếu quan trọng giúp bác sĩ phân biệt giữa rối loạn bệnh lý thực thể và phản ứng do dùng thuốc (ví dụ: ảnh hưởng của thiazid, aspirin liều thấp lên acid uric; tác động của thuốc ức chế men chuyển lên nồng độ microalbumin niệu).
3. Chuẩn hóa Đơn vị Kép và Hệ thống Quy chiếu Quốc tế: Tài liệu song hành hai hệ thống đơn vị đo lường: hệ thống đơn vị Quốc tế SI (mmol/L, µmol/L, nkat/L) và hệ thống đơn vị quy ước cũ (mg/dL, µg/mL, U/L), đi kèm bảng hệ số chuyển đổi chính xác.
4. Tích hợp Phụ lục Tham chiếu Đa trung tâm: Cung cấp hệ số quy chiếu thực nghiệm tại Khoa Hóa sinh - Bệnh viện Bạch Mai kết hợp cùng bảng trị số tham chiếu từ các phòng xét nghiệm tại Hoa Kỳ, tạo cơ sở đối sánh phong phú cho nghiên cứu khoa học và thực hành tại các tuyến bệnh viện.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên Y đa khoa, Bác sĩ Nội trú và Học viên Sau đại học:
  • Sinh viên đại học (Năm 3 – Năm 6): Sử dụng trong các học phần Hóa sinh Lâm sàng, Điều trị học Nội khoa, Hồi sức Cấp cứu, Huyết học và Nhi khoa để học cách đọc, chỉ định và biện luận kết quả xét nghiệm.
  • Bác sĩ nội trú, Học viên Cao học, Chuyên khoa I & II: Làm tài liệu tra cứu các hội chứng hiếm gặp, chỉ số enzym học chuyên sâu và phục vụ trích dẫn trong các đề tài luận văn, luận án.
• Bác sĩ Lâm sàng và Dược sĩ Bệnh viện:
  • Bác sĩ Cấp cứu, Hồi sức tích cực, Nội tổng quát, Nội tiết, Thận học: Tra cứu nhanh tại giường bệnh các thuật toán phân biệt chẩn đoán, cảnh báo lâm sàng và xử trí cấp tính (ví dụ: hạ natri máu, methemoglobinemia, tăng acid uric sau hóa trị).
  • Dược sĩ lâm sàng: Rà soát tương tác thuốc ảnh hưởng đến các chỉ số sinh hóa và theo dõi độc tính của thuốc qua xét nghiệm máu/nước tiểu.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức y cơ sở bao gồm Sinh lý học, Hóa sinh học đại cương, Sinh học phân tử, Sinh lý bệnh học và Dược lý học.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào trong hệ thống đào tạo y khoa?

Giáo trình được biên soạn phục vụ sinh viên y đa khoa từ năm thứ ba trở lên, học viên sau đại học (bác sĩ nội trú, chuyên khoa, cao học), giảng viên khối ngành sức khỏe và các bác sĩ, dược sĩ đang trực tiếp thực hành tại các bệnh viện đa khoa và chuyên khoa.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi đọc giáo trình?

Để tiếp thu hiệu quả, người học cần nắm vững kiến thức y học cơ sở về Hóa sinh học (các chu trình chuyển hóa glucid, lipid, protid, acid nucleic), Sinh lý học (chức năng các hệ cơ quan tim mạch, thận - tiết niệu, gan mật, nội tiết) và Sinh lý bệnh học.

3. Cấu trúc một bài phân tích xét nghiệm trong sách có gì khác biệt so với các tài liệu khác?

Mỗi xét nghiệm được chuẩn hóa đồng nhất qua các mục: Nhắc lại sinh lý -> Mục đích và chỉ định -> Cách lấy bệnh phẩm -> Phương pháp định lượng -> Giá trị bình thường -> Nguyên nhân tăng/giảm nồng độ -> Các yếu tố/thuốc làm thay đổi kết quả -> Lợi ích lâm sàng -> Hướng dẫn thực hành EBM -> Cảnh báo lâm sàng. Cấu trúc này giúp người đọc tiếp cận toàn diện từ cơ chế đến ứng dụng thực tế.

4. Làm thế nào để tự học và tra cứu hiệu quả với giáo trình này?

Người học nên sử dụng mục lục tra cứu theo thứ tự bảng chữ cái tiếng Việt (ABC) kết hợp bảng đối chiếu chữ viết tắt thuật ngữ ba ngôn ngữ (Anh - Pháp - Việt) ở phần đầu sách. Khi gặp một bất thường xét nghiệm trên lâm sàng, cần đọc đồng thời mục Cơ chế sinh lý, Nguyên nhân tăng/giảm và đối chiếu bảng Các thuốc gây thay đổi kết quả để tránh nhận định sai lầm.

5. Giáo trình có cung cấp các hệ số chuyển đổi đơn vị và giá trị tham chiếu phòng xét nghiệm không?

Có. Giáo trình tích hợp 3 phụ lục học thuật: Phụ lục 1 cung cấp giá trị quy chiếu bình thường của các phòng xét nghiệm tại Mỹ; Phụ lục 2 cung cấp giá trị tham chiếu thực tế tại Khoa Hóa sinh - Bệnh viện Bạch Mai; Phụ lục 3 hướng dẫn chi tiết Hệ thống đơn vị Quốc tế (SI) và các hệ số quy đổi từ đơn vị cũ sang SI.

---

Kết luận

Giáo trình "Các xét nghiệm thường quy áp dụng trong thực hành lâm sàng" của PGS. Nguyễn Đạt Anh, DS CKII. Nguyễn Thị Hương và tập thể tác giả Trường Đại học Y Hà Nội – Bệnh viện Bạch Mai là tài liệu y học chuẩn mực, gắn kết chặt chẽ giữa lý thuyết hóa sinh cơ bản với thực hành chẩn đoán bệnh viện. Bằng phương pháp biên soạn trung thành với nguyên lý Y học bằng chứng và phương châm "Hiểu tốt hơn để chỉ định xét nghiệm tốt hơn. Chỉ định xét nghiệm đúng hơn để chữa bệnh giỏi hơn", giáo trình thiết lập lộ trình học tập khoa học từ hiểu biết cơ chế chuyển hóa, kiểm soát sai số tiền phân tích đến kỹ năng biện luận kết quả xét nghiệm đa cơ quan. Đây là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị trích dẫn học thuật cao cho các chương trình đào tạo y khoa và nghiên cứu y học ứng dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI GIỚI THIỆU C uốn “Các xét nghiệm thường quy áp dung trong thực hành lâm sàng” do PGS. Nguyễn Dat Anh - Trưởng Bộ môn Hồi sức Cấp cứu - Trường Đại học Y Hà Nội, Trưởng khoa Cấp cứu - Bệnh viện Bạch Mai và Dược sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thị Hương - Trưởng khoa Hóa sinh - Bệnh viện Bạch Mai biên soạn cùng với sự tham gia của nhiều giáo su, bác sĩ, dược si đầu ngành của Bệnh viện Bạch Mai và Trường Đại học Y Hà Nội. Cuốn sách đã giới thiệu cho các độc giả trong ngành một tài liệu tham khảo rất hữu ích để vận dụng trong thực hành bệnh viện. Cuốn sách được biên soạn trên cơ sở tham khảo các tài liệu hóa sinh rất nổi tiếng của châu Âu như cuốn sách “Trích yếu các phân tích y hoc” (Compendium đAnalpses Médicales) cũng như cuốn “Phân tích kết quả các test chẩn dodn” (Interpretation of Diagnostic Tests - 2007) của tác giả J.

Wallach và nhiều tài liệu hóa sinh lâm sàng cập nhật khác của các tác giả trong và ngoài nước - với mục đích cung cấp cho các thay thuốc lâm sàng một công cụ làm việc hữu ích bằng cách nhac lại ngắn gọn một số khái niệm sinh lý, cách lấy bệnh phẩm xét nghiệm, giá trị bình thường, nguyên nhân chính gây rối loạn các kết quả xét nghiệm và lợi ích lâm sang của các xét nghiệm trong thực hành y học hàng ngày. Tài liệu này cũng có thể được sử dụng trong đào tạo giảng dạy và có thể dùng để trích dẫn cho các để tài nghiên cứu. Cuốn sách cũng giới thiệu tóm lược cho bạn đọc một số phần phụ lục rất hữu. ich như hệ thống đơn vị Quốc tế SI trong ngànhy tế, các trị số quy chiếu bình thường, cùng với các hệ số chuyển đổi từ các đơn vị cũ (như gam/L, mg/mg.) sang hệ số SĨ.

với phần từ vựng khá day đủ để làm rõ thêm một số các thuật ngữ chuyên ngành và các hội chứng lâm sàng ít gặp. "Tôi xin trân trọng giới thiệu cuốn sách này với độc gid. Hà Nội, tháng 02 năm 2010 GS. Lương Tấn Thành Nguyên Trưởng khoa Hóa Sinh - Bệnh viện Bạch Mai LỜI NÓI ĐẦU rên cơ sở những tiến bộ của các lĩnh vực khoa học về y học cơ sở như di truyền, sinh học, sinh học phân tử, sinh lý bệnh học, hoá sinh học.

nhiều bệnh lý được hiểu rõ hơn, nhiều bệnh lý mới được phát hiện. Việc ứng dụng các tiến bộ của các chuyên ngành này vào y học thực hành như ứng dụng kĩ thuật chẩn đoán, kĩ thuật xét nghiệm, kĩ thuật điều trị đã đem lại sự phát triển mạnh mẽ cho y học. Dé đáp ứng nhu cầu tra cứu tài liệu hoá sinh lâm sàng góp phần nâng cao chất lượng sử dụng xét nghiệm, nhận định và biện luận được kết quả xét nghiệm sinh hóa phục vụ cho việc chẩn đoán và theo đõi điều trị người bệnh, chúng tôi biên soạn cuốn sách “Các xét nghiệm thường quy áp dụng trong thực hành lâm sàng”. Không có ý định khảo cứu tường tận tất cả các vấn để, mục đích cơ bản của cuốn sách này nhằm cung cấp cho các thầy thuốc lâm sàng một công cụ làm việc hữu ích bằng cách nhắc lại ngắn gọn một số khái niệm sinh lý, cách lấy bệnh phẩm xét nghiệm, giá trị bình thường, nguyên nhân chính gây rối loạn kết quả xét nghiệm lâm sang và lợi ích lâm sàng của xét nghiệm trong thực hành y học hàng ngày.

Trên cơ sở của y học bằng chứng (Evidence Based Medicine), chúng tôi đã cố gắng cập nhật những thông tin mới, có giá trị thực tế cao nhất có thể để giúp các thầy thuốc lâm sàng bổ sung các kiến thức cập nhật trong lĩnh vực hóa sinh lâm sàng. Việc làm của chúng tôi luôn trung thành với phương châm của chúng tôi trong việc phổ biến thông tin y học: “Hiểu tốt hon để chỉ định xét nghiệm tốt hon. Chỉ định xét nghiệm đúng hơn để chữa bệnh giỏi hơn” Cuốn sách được xây dựng với cấu trúc các từ khóa xét nghiệm theo trình tự ABC tiếng Việt để giúp bạn đọc dé tra cứu. Hy vọng cuốn sách sẽ giúp cho các bác sĩ, sinh viên y khoa và các bạn đọc nhiều điều bổ ích cho công việc điều trị hàng ngày của mình.

CAC XET NGHIEM THUONG QUY AP DUNG TRONG THUC HANH LAM SANG CHU BIEN PGS. Nguyén Dat Anh (Trưởng Bộ môn Hồi sức Cấp cứu - Trường Đại hoc Y Ha Nội Trưởng khoa Cấp cứu - Bệnh viện Bạch Mai) DS CKII. Nguyễn Thị Hương (Trưởng khoa Hóa Sinh - Bệnh viện Bạch Mai) HIỆU ĐÍNH GS. Lương Tấn Thanh (Nguyên Trưởng khoa Hóa Sinh - Bệnh viện Bạch Mai) ict ®) CÔNG TY CP XUẤT BAN TRE MedBook Đơn vị duy nhất giữ quyền sản xuất va phát hành t TU ADDE 3 fauicy3) cuốn sách trên toàn quốc.

Nghiêm cắm sao chụp dưới mọi hình thức. Tham gia biên soạn PGS. Pham Quang Vinh Trưởng Bộ môn Huyết hoc - Trường Đại hoc Y Hà Nội Trưởng khoa Huyết học - Bệnh viện Bạch Mai PGS. Phạm Thiện Ngọc Trưởng Bộ môn Hóa Sinh - Trường Đại học Y Hà Nội PGS.

Nguyễn Khoa Diệu Vân Phó trưởng Bộ môn Nội tổng hợp - Trường Đại học Y Hà Nội Trưởng khoa Nội tiết và Đái tháo đường - Bệnh viện Bạch Mai Ths. Nguyễn Văn Chi Phó trưởng khoa Cấp cứu - Bệnh viện Bạch Mai TS. Nguyễn Đạt Nguyên Trưởng khoa Hồi sức cấp cứu - Bệnh viện Hữu Nghị ThS. Mai Duy Tôn Khoa Cấp cứu - Bệnh viện Bạch Mai TS.

Lương Thúy Quỳnh Trưởng khoa Hóa sinh - Viện Lão khoa Quốc gia LO! GIỚI THIIỆU G uốn “Các xét nghiệm thường quy áp dụng trong thực hành lâm sàng” do PGS. Nguyễn Đạt Anh - Trưởng Bộ môn Hồi sức Cấp cứu - Trường Đại học Y Hà Nội, Trưởng khoa Cấp cứu - Bệnh viện Bạch Mai và Dược sĩ chuyên khoa Il Nguyễn Thị Hương - Trưởng khoa Hóa sinh - Bệnh viện Bạch Mai biên soạn cùng với sự tham gia của nhiều giáo su, bác sĩ, dược sĩ đầu ngành của Bệnh viện Bạch Mai và Trường Đại học Y Hà Nội. Cuốn sách đã giới thiệu cho các độc giả trong ngành một tài liệu tham khảo rất hữu ích để vận dụng trong thực hành bệnh viện. Cuốn sách được biên soạn trên cơ sở tham khảo các tài liệu hóa sinh rất nổi tiếng của châu Âu như cuốn sách “Trích yếu các phân tích y bọc” (Compendium @Analyses Médicales) cũng như cuốn “Phân tích kết quả các test chẩn đoán” (Interpretation of Diagnostic Tests - 2007) của tác giả J.

Wallach và nhiều tài liệu hóa sinh lâm sàng cập nhật khác của các tác giả trong và ngoài nước - với mục đích cung cấp cho các thầy thuốc lâm sàng một công cụ làm việc hữu ích bằng cách nhac lại ngắn gọn một số khái niệm sinh lý, cách lấy bệnh phẩm xét nghiệm, giá trị bình thường, nguyên nhân chính gây rối loạn các kết quả xét nghiệm và lợi ích lâm sang của các xét nghiệm trong thực hành y học hàng ngày. Tài liệu này cũng có thể được sử dung trong đào tạo giảng day và có thể dùng để trích dẫn cho các dé tài nghiên cứu. Cuốn sách cũng giới thiệu tóm lược cho bạn đọc một số phần phụ lục rất bữu ích như hệ thống đơn vị Quốc tế SĨ trong ngànhy tế, các trị số quy chiếu bình thường cùng với các hệ số chuyển đổi từ các đơn vị cũ (như gam/L, mg/mg.) sang hệ số SĨ. với phần từ vựng khá day đủ để làm rõ thêm một số các thuật ngữ chuyên ngành và các hội chứng lâm sàng it gap.

Tôi xin trân trọng giới thiệu cuốn sách này với độc giả. Hà Nội, tháng 02 năm 2010 GS. Lương Tấn Thành Nguyên Trưởng khoa Hóa Sinh - Bệnh viện Bạch Mai LỜI NÓI ĐẦU rên cơ sở những tiến bộ của các lĩnh vực khoa học về y học cơ sở như di truyền, sinh học, sinh học phân tử, sinh lý bệnh học, hoá sinh học. nhiều bệnh lý được hiểu rõ hơn, nhiều bệnh lý mới được phát hiện.

Việc ứng dụng các tiến bộ của các chuyên ngành này vào y học thực hành như ứng dụng kĩ thuật chẩn đoán, kĩ thuật xét nghiệm, kĩ thuật diéu trị đã đem lại sự phát triển mạnh mẽ cho y học. Dé đáp ứng nhu cầu tra cứu tài liệu hoá sinh lâm sàng góp phần nâng cao chất lượng sử dụng xét nghiệm, nhận định và biện luận được kết quả xét nghiệm sinh hóa phục vụ cho việc chẩn đoán va theo doi điều trị người bệnh, chúng tôi biên soạn cuốn sách “Các xét nghiệm thường quy áp dụng trong thực bành lâm sàng”. Không có ý định khảo cứu tường tận tất cả các vấn dé, mục đích cơ bản của cuốn sách này nhằm cung cấp cho các thay thuốc lâm sàng một công cụ làm việc hữu ích bằng cách nhắc lại ngắn gọn một số khái niệm sinh lý, cách lấy bệnh phẩm xét nghiệm, giá trị bình thường, nguyên nhân chính gây rối loạn kết quả xét nghiệm lâm sàng và lợi ích lâm sàng của xét nghiệm trong thực hành y học hàng ngày. Trên cơ sở của y học bằng chứng (Evidence Based Medicine), chúng tôi đã cố gắng cập nhật những thông tin mới, có giá trị thực tế cao nhất có thể để giúp các thay thuốc lâm sàng bổ sung các kiến thức cập nhật trong lĩnh vực hóa sinh lâm sàng.

Việc làm của chúng tôi luôn trung thành với phương châm của chúng tôi trong việc phổ biến thông tin y học: “Hiểu tốt hon để chỉ dinh xét nghiệm tốt hơn. Chỉ định xét nghiệm đúng hơn để chữa bệnh giỏi hơn” Cuốn sách được xây dựng với cấu trúc các từ khóa xét nghiệm theo trình tự ABC tiếng Việt để giúp bạn đọc dễ tra cứu. Hy vọng cuốn sách sẽ giúp cho các bác sĩ, sinh viên y khoa và các bạn đọc nhiều điều bổ ích cho công việc điều trị hàng ngày của mình. Mặc dù được biên tập công phu với sự góp sức của nhiều chuyên gia nổi tiếng trong lĩnh vực hoá sinh lâm sàng, huyết học và các thay thuốc lâm sàng có kinh nghiệm, cuốn sách vẫn có thể còn những điểm hạn chế và thiếu sót, các tác giả mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc để cuốn sách ngày càng hoàn thiện hơn.

Thay mặt các tác giả PGS.