I. Tổng quan các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học
Quyết định chọn trường đại học là quá trình cân nhắc, tính toán để lựa chọn cơ sở đào tạo tối ưu trong điều kiện nguồn lực có hạn. Học sinh lớp 12 thường được nhà trường, gia đình, thầy cô tư vấn nhằm tìm kiếm môi trường học tập phù hợp với mục tiêu nghề nghiệp và năng lực bản thân. Trước khi ra quyết định, người học cần trả lời các câu hỏi cơ bản: "Tôi là ai, tôi cần gì và muốn gì?". Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường của sinh viên Đại học Văn Lang khối ngành kinh tế được thực hiện dựa trên mô hình của Samsinar Md. Sidin và cộng sự năm 2003. Mô hình gốc xác định năm nhân tố chính bao gồm: yếu tố cá nhân, chất lượng giáo dục và cơ sở đào tạo, các hoạt động ngoại khóa, yếu tố xã hội, hỗ trợ tài chính và thủ tục. Sau khi tham vấn ý kiến chuyên gia trong lĩnh vực đào tạo, tác giả đề xuất bổ sung thêm hai nhân tố mới là nỗ lực giao tiếp với học sinh trung học phổ thông và hoạt động hỗ trợ sinh viên. Tổng cộng nghiên cứu xác định bảy nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi chọn trường của sinh viên khối ngành kinh tế tại trường Đại học Văn Lang.
1.1. Khái niệm quyết định chọn trường đại học
Theo Nguyễn Thanh Phong năm 2013, thuật ngữ "lựa chọn" nhấn mạnh việc phải cân nhắc, tính toán để quyết định sử dụng phương thức hay cách thức tối ưu nhằm đạt mục tiêu trong điều kiện khan hiếm nguồn lực. Quyết định chọn trường đại học được hiểu là hành vi đăng ký dự thi và theo học tại một cơ sở đào tạo sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông. Trước khi chọn trường, học sinh phải tìm hiểu bản thân một cách nghiêm túc, xác định rõ năng lực, sở thích, định hướng nghề nghiệp. Các tiêu chí quan trọng bao gồm năng lực cá nhân, điểm chuẩn, chỉ tiêu tuyển sinh, nhu cầu xã hội, cơ hội việc làm sau tốt nghiệp, điều kiện vị trí địa lý. Quá trình này đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa nhiều yếu tố để đưa ra quyết định phù hợp nhất.
1.2. Mô hình nghiên cứu bảy nhân tố ảnh hưởng
Nghiên cứu kế thừa mô hình của Samsinar Md. Sidin và cộng sự năm 2003 với năm nhân tố gốc, sau đó bổ sung thêm hai nhân tố mới dựa trên tham vấn chuyên gia. Nhân tố thứ nhất là yếu tố cá nhân bao gồm sở thích, định hướng nghề nghiệp, năng lực học tập. Nhân tố thứ hai là chất lượng giáo dục và cơ sở đào tạo liên quan đến đội ngũ giảng viên, chương trình đào tạo, cơ sở vật chất. Nhân tố thứ ba là các hoạt động ngoại khóa. Nhân tố thứ tư là yếu tố xã hội bao gồm ảnh hưởng từ gia đình, bạn bè, người thân. Nhân tố thứ năm là hỗ trợ tài chính và thủ tục tuyển sinh. Hai nhân tố bổ sung gồm nỗ lực giao tiếp của trường đại học với học sinh trung học phổ thông và hoạt động hỗ trợ sinh viên trong quá trình học tập.
II. Phân tích chi tiết bảy nhân tố ảnh hưởng đến chọn trường
Yếu tố cá nhân đóng vai trò nền tảng trong quyết định chọn trường. Sinh viên cân nhắc dựa trên sở thích cá nhân, định hướng nghề nghiệp, khả năng tài chính gia đình và năng lực học tập thực tế. Những yếu tố này tạo nên bộ lọc đầu tiên giúp thu hẹp danh sách các trường đại học phù hợp. Chất lượng giáo dục và cơ sở đào tạo là nhân tố được đánh giá cao. Sinh viên quan tâm đến đội ngũ giảng viên có trình độ, chương trình đào tạo cập nhật, cơ sở vật chất hiện đại, thư viện tài liệu phong phú. Danh tiếng và thương hiệu của trường cũng tác động đáng kể đến nhận thức của người học. Các hoạt động ngoại khóa giúp sinh viên phát triển kỹ năng mềm, mở rộng mạng lưới quan hệ. Trường đại học tổ chức nhiều câu lạc bộ, sự kiện, chương trình giao lưu tạo sức hút đặc biệt. Yếu tố xã hội thể hiện qua ảnh hưởng của gia đình, bạn bè, thầy cô, cựu sinh viên. Lời khuyên từ người có kinh nghiệm thường tác động mạnh mẽ đến quyết định cuối cùng. Hỗ trợ tài chính và thủ tục đơn giản giúp giảm bớt rào cản tiếp cận giáo dục đại học cho sinh viên có hoàn cảnh khó khăn.
2.1. Nhóm nhân tố cá nhân xã hội và ngoại khóa
Yếu tố cá nhân bao gồm sở thích nghề nghiệp, năng lực học tập, khả năng tài chính gia đình. Sinh viên thường chọn ngành học dựa trên đam mê và thế mạnh bản thân, đồng thời cân nhắc điều kiện kinh tế để đảm bảo hoàn thành chương trình đào tạo. Yếu tố xã hội phản ánh tác động của môi trường xung quanh. Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng, ủng hộ tinh thần và tài chính. Bạn bè cùng trang lứa tạo hiệu ứng đám đông, tác động lẫn nhau trong quá trình chọn trường. Thầy cô giáo và cựu sinh viên là nguồn tư vấn đáng tin cậy. Các hoạt động ngoại khóa tại trường đại học thu hút sinh viên năng động, giúp phát triển kỹ năng lãnh đạo, teamwork, giao tiếp. Trường tổ chức đa dạng câu lạc bộ, sự kiện văn hóa thể thao tạo môi trường học tập toàn diện.
2.2. Nhóm nhân tố đào tạo tài chính và hỗ trợ sinh viên
Chất lượng giáo dục là yếu tố then chốt quyết định uy tín của trường đại học. Chương trình đào tạo cần bám sát thực tiễn, cập nhật xu hướng thị trường lao động. Đội ngũ giảng viên có trình độ cao, kinh nghiệm thực tế giúp sinh viên tiếp nhận kiến thức hữu ích. Cơ sở vật chất hiện đại bao gồm phòng học, phòng thí nghiệm, thư viện tạo điều kiện học tập tốt nhất. Hỗ trợ tài chính thông qua học bổng, vay ưu đãi, chương trình trả góp giúp sinh viên tiếp cận giáo dục. Thủ tục tuyển sinh đơn giản, minh bạch tạo thiện cảm với thí sinh. Hoạt động hỗ trợ sinh viên bao gồm tư vấn học tập, hướng nghiệp, chăm sóc sức khỏe tâm lý. Nỗ lực giao tiếp với học sinh trung học phổ thông thông qua ngày hội tư vấn, tham quan trường giúp xây dựng nhận diện thương hiệu hiệu quả.
III. Phương pháp nghiên cứu và kết quả khảo sát sinh viên
Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát bằng bảng câu hỏi phát cho sinh viên Khóa 22 khối ngành kinh tế tại trường Đại học Văn Lang. Đối tượng khảo sát là sinh viên năm thứ nhất, thời gian thu thập dữ liệu từ tháng 12 năm 2016 đến tháng 3 năm 2017. Quy mô mẫu dự kiến gồm 500 bảng khảo sát, thực tế thu về 483 phiếu hợp lệ đạt tỷ lệ 96,6 phần trăm. Kích thước mẫu được xác định dựa trên hướng dẫn của Hair và cộng sự năm 1998, yêu cầu tỷ lệ tối thiểu năm quan sát trên mỗi biến đo lường khi sử dụng phân tích nhân tố khám phá. Với 51 biến quan sát và bảy biến độc lập, cỡ mẫu cần thiết cho phân tích nhân tố là 255 mẫu và phân tích hồi quy là 106 mẫu. Mẫu nghiên cứu có đặc điểm tỷ lệ nữ chiếm rất cao khoảng 77 phần trăm. Công cụ xử lý dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 20. Kết quả phân tích cho thấy tất cả bảy nhân tố đều có ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến quyết định chọn trường của sinh viên. Trong đó, chất lượng giáo dục và cơ sở đào tạo có tác động mạnh nhất, tiếp theo là yếu tố cá nhân và yếu tố xã hội.
3.1. Thiết kế mẫu và quy trình thu thập dữ liệu
Quy trình khảo sát được thực hiện nghiêm túc với quy mô 500 bảng câu hỏi phát cho sinh viên năm thứ nhất khối ngành kinh tế. Các khoa tham gia khảo sát bao gồm Khoa Kinh tế với 110 phiếu, Khoa Quản trị kinh doanh 110 phiếu, Khoa Kế toán Kiểm toán 140 phiếu, Khoa Tài chính Ngân hàng 60 phiếu và Khoa Thương mại 80 phiếu. Sinh viên tự ghi phiếu khảo sát tại trường trong khoảng thời gian bốn tháng. Sau khi loại bỏ phiếu không hợp lệ, mẫu cuối cùng gồm 483 phiếu đạt tỷ lệ thu hồi 96,6 phần trăm. Kích thước mẫu này đáp ứng đầy đủ yêu cầu cho cả phân tích nhân tố khám phá và phân tích hồi quy tuyến tính bội theo công thức của Tabachnick năm 1996.
3.2. Kết quả phân tích và thứ tự ảnh hưởng của các nhân tố
Kết quả phân tích hồi quy cho thấy bảy nhân tố giải thích được tỷ lệ đáng kể phương sai trong quyết định chọn trường. Chất lượng giáo dục và cơ sở đào tạo đứng đầu về mức độ ảnh hưởng, phản ánh mối quan tâm chính của sinh viên đối với uy tín và điều kiện học tập. Yếu tố cá nhân xếp thứ hai, cho thấy tầm quan trọng của sở thích, định hướng nghề nghiệp. Yếu tố xã hội đứng thứ ba, thể hiện ảnh hưởng mạnh mẽ của gia đình và bạn bè. Hỗ trợ tài chính và thủ tục xếp thứ tư, đặc biệt quan trọng với sinh viên có hoàn cảnh khó khăn. Nỗ lực giao tiếp với học sinh trung học phổ thông, hoạt động hỗ trợ sinh viên và ngoại khóa cũng có đóng góp ý nghĩa vào mô hình nghiên cứu.
IV. Kết luận và ứng dụng chiến lược tuyển sinh đại học
Nghiên cứu đã xác định thành công bảy nhân tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường của sinh viên Đại học Văn Lang khối ngành kinh tế. Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị lý luận và thực tiễn cho công tác tuyển sinh đại học. Về mặt lý luận, nghiên cứu kế thừa và phát triển mô hình của Samsinar Md. Sidin năm 2003, bổ sung hai nhân tố mới phù hợp với bối cảnh giáo dục Việt Nam. Về mặt thực tiễn, kết quả giúp ban lãnh đạo trường đại học hiểu rõ hơn về tâm lý, hành vi của thí sinh khi lựa chọn cơ sở đào tạo. Chiến lược tuyển sinh cần tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, cải thiện cơ sở vật chất, đa dạng hóa hoạt động ngoại khóa. Chương trình tư vấn hướng nghiệp tại trường trung học phổ thông cần được đẩy mạnh để tiếp cận thí sinh tiềm năng. Chính sách học bổng và hỗ trợ tài chính giúp mở rộng đối tượng sinh viên, tăng tính cạnh trạnh. Hoạt động hỗ trợ sinh viên toàn diện từ khâu nhập học đến tốt nghiệp tạo trải nghiệm tích cực, góp phần xây dựng thương hiệu trường đại học bền vững.
4.1. Ý nghĩa lý luận và đóng góp khoa học
Nghiên cứu đóng góp vào kho tàng tri thức về hành vi tiêu dùng trong lĩnh vực giáo dục đại học. Mô hình bảy nhân tố mở rộng so với mô hình gốc năm nhân tố của Samsinar Md. Sidin, phù hợp với bối cảnh giáo dục Việt Nam. Nhân tố nỗ lực giao tiếp với học sinh trung học phổ thông phản ánh đặc thù tuyển sinh tại các thành phố lớn, nơi cạnh tranh giữa các trường đại học ngày càng gay gắt. Nhân tố hoạt động hỗ trợ sinh viên nhấn mạnh tầm quan trọng của dịch vụ hậu mãi trong giáo dục. Phương pháp nghiên cứu định lượng với cỡ mẫu 483 sinh viên đảm bảo độ tin cậy và khả năng khái quát hóa kết quả cho khối ngành kinh tế tại trường Đại học Văn Lang.
4.2. Khuyến nghị cho chiến lược tuyển sinh hiệu quả
Dựa trên kết quả nghiên cứu, trường đại học cần xây dựng chiến lược tuyển sinh đa kênh, tập trung vào các nhân tố có ảnh hưởng mạnh nhất. Thứ nhất, đầu tư nâng cao chất lượng đào tạo, cập nhật chương trình theo nhu cầu thị trường lao động. Thứ hai, tăng cường hoạt động tư vấn hướng nghiệp tại các trường trung học phổ thông, xây dựng đội ngũ tư vấn viên chuyên nghiệp. Thứ ba, đa dạng hóa học bổng, đơn giản hóa thủ tục nhập học để thu hút thí sinh. Thứ tư, tổ chức nhiều hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ sinh viên phong phú. Thứ năm, xây dựng hệ thống hỗ trợ sinh viên toàn diện bao gồm tư vấn học tập, hướng nghiệp, chăm sóc sức khỏe tâm lý. Các giải pháp này giúp tăng sức cạnh tranh, nâng cao hình ảnh thương hiệu trường đại học trong mắt thí sinh và phụ huynh.
