CHƯƠNG 1:LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG 1. Tổng quan về nghiệp vụ cho vay thương mại Nghiệp vụ cho vay ngân hàng thể hiện quan hệ cho vay phát sinh giữa ngân hàng với khách hàng, trong đó ngân hàng là người cấp cho vay cho khách hàng dưới hình thức bằng tiền hoặc tài sản trong một khoảng thời gian đã thỏa thuận, với cam kết là khách hàng phải hoàn trả nợ gốc và lãi đúng hạn. Cho vay ngân hàng là quan hệ chuyển nhượng quyền sử dụng vốn từ ngân hàng cho khách hàng trong một khoảng thời gian đã thỏa thuận, với một khoản chi phí nhất định. Cho vay ngân hàng chứa đựng ba nội dung: - Có sự chuyển nhượng quyền sử dụng vốn từ người sở hữu sang cho người sử dụng.
- Sự chuyển nhượng này có thời hạn. - Sự chuyển nhượng này có kèm theo chi phí. Khái niệm về cho vay khách hàng Theo Khoản 1, Điều 2, “Thông tư Quy định về Hoạt động cho vay của Tổ chức cho vay, Chi nhánh Ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng”, thì “Cho vay là hình thức cấp cho vay, theo đó tổ chức cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi” (Thông tư số 39/2016, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam). Hoạt động cho vay là tập hợp các quan điểm, phản ánh thuộc tính chung nhất, thể hiện bản chất của quan hệ này.
Với ý niệm đó, các giáo trình (của Trường Đại học Luật Hà Nội, Trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh) đã đề cập đến khái niệm về hợp đồng vay, đó là: “sự thỏa thuận bằng văn bản giữa tổ chức cho vay với khách hàng là tổ chức, cá nhân, theo đó tổ chức cho vay 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thỏa thuận ứng trước một số tiền cho khách hàng sử dụng trong một thời gian nhất định, với điều kiện có hoàn trả cả gốc và lãi, dựa trên sự tín nhiệm”; “… thỏa thuận bằng văn bản giữa một bên là tổ chức cho vay (bên cho vay) với một bên là các tổ chức và cá nhân (bên vay) nhằm xác lập các quyền và nghĩa vụ nhất định của các bên trong quá trình vay tiền, sử dụng và thanh toán tiền vay”(Lương Khải Ân, 1999, tr. Quan hệ cho vay tồn tại dưới hình thức pháp lý là hoạt động cho vay. Theo đó, pháp luật thực định Việt Nam định nghĩa hoạt động cho vay về hình thức, nội dung để bảo đảm giao dịch vay được vận hành hợp pháp. Khoản 1, Điều 23 Thông tư số 39/2016/TT-NHNN định nghĩa tương đối đầy đủ về hoạt động cho vay như sau: “thỏa thuận cho vay phải được lập thành văn bản, trong đó tối thiểu có các nội dung sau:… b) Số tiền cho vay;… c) Mục đích sử dụng vốn vay; d) Đồng tiền cho vay, đồng tiền trả nợ; đ) Phương thức cho vay;…” (Lương Khải Ân, 1999, tr.
Như vậy, bằng việc cam kết giao cho bên vay một khoản tiền để sử dụng vào mục đích, theo thời gian nhất định, bên vay phải tuân thủ nguyên tắc hoàn trả nợ gốc và lãi tiền vay khi đến hạn. Theo đó, quy trình cho vay bắt đầu từ khâu lập hồ sơ, xét duyệt cho vay cho đến khi thu hồi hết nợ, với mục đích đem lại hiệu quả khoản vay. Vai trò của cho vay khách hàng Vai trò đối với các khách hàng: Người tiêu dùng đôi khi có những khoản phải chi bất thường hoặc những khoản chi tiêu ngoài khả năng tài chính tạm thời của họ nhưng họ có khả năng bù đắp những thiếu hụt đó trong tương lai, giúp khách hàng giải quyết được vấn đề thiếu vốn đột xuất. Nhờ đó người tiêu dùng sẽ có được một khoản lợi nhuận khi khách hàng thực hiện từ các dự định.
Vai trò đối Ngân hàng: Cho vay khách hàng cá nhân làm tăng mối quan hệ khách hàng, tăng tính thanh khoản, đẩy mức cho vay khách hàng cũng như tăng sự nhận diện thương hiệu để tiếp xúc với nhiều khách hàng khác hơn. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vai trò đối với nền kinh tế: Thứ nhất, cho vay là điều kiện đảm bảo quá trình sản xuất kinh doanh diễn ra thường xuyên liên tục. Trong một thời điểm nền kinh tế luân tồn tại hai nhóm doanh nghiệp: Một nhóm “tạm thời thừa vốn” và muốn sử dụng số vốn nhàn rỗi này để kiếm lời trong một thời gian nhất định. Một nhóm “tạm thời thiếu vốn” và muốn tìm kiếm nguồn vốn nhàn rỗi khác để đáp ứng nhu cầu hiện tại.
Nhờ hoạt động cho vay mà cả hai nhóm doanh nghiệp đều được thoả mãn về vốn và dẫn đến quá trình sản xuất kinh doanh diễn ra một cách thương xuyên, liên tục, nguồn vốn được sử dụng một cách tối đa. Thứ hai, cho vay huy động, tập trung vốn thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Bất kỳ một quốc gia nào muốn phát triển nền kinh tế cũng cần phải có một nguồn vốn đầu tư lớn để đổi mới công nghệ, tăng năng suất lao động, giảm giá thành sản phẩm, chiến thắng trong cạnh tranh. Nhưng để có lượng vốn đầu lớn như vậy thì chỉ có quan hệ cho vay với đáp ứng được điều đó bởi quan hệ cho vay sẽ tập trung huy động mọi nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế và đáp ứng nhu cầu đó.
Thứ ba, cho vay góp phần nâng cao mức sống của dân cư. Một trong những ví dụ điển hình để minh chứng cho điều này là thông qua quan hệ cho vay mà những người có thu nhập thấp những người tàn tật đã có được nhà ở, phương tiện đi lại, điện thoại. Bởi họ có thể sử dụng phương thức vay trả góp. Thứ tư, là công cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước.
Như ta đã biết cơ cấu kinh tế được quyết định bởi cơ cấu đầu tư mà cho vay lại quyết định đến cơ cấu đầu tư. Nhà nước thông qua hoạt động của các Ngân hàng thương mại, chủ yếu là hoạt động cho vay để điều chỉnh cơ cấu kinh tế. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm của nghiệp vụ cho vay Đặc điểm nổi bật của nghiệp vụ cho vay đó là tính hoàn trả.
Để có thể cung ứng vốn cho vay kịp thời, ngân hàng phải huy động vốn từ các khách hàng trong nền kinh tế, vì vậy việc thu hồi vốn cho vay từ việc hoàn trả nợ vay là yêu cầu tất yếu của hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại. Khi chuyển giao vốn cho vay, ngân hàng chỉ chuyển giao quyền sử dụng vốn cho khách hàng chứ không chuyển giao quyền sở hữu vốn. Khách hàng sử dụng vốn cho vay phải hoàn trả nợ gốc và lãi kèm theo. Tiền lãi phải trả chính là chi phí cho việc sử dụng vốn cho vay.
Cho vay là nghiệp vụ quan trọng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản có, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho ngân hàng. Tuy nhiên đồng hành với thu nhập càng lớn thì rủi ro càng cao, nên hoạt động cấp cho vay của ngân hàng thương mại hầu hết các nước trên thế giới đều phải có khung pháp lý và được ngân hàng trung ương kiểm soát chặt chẽ. Cho vay của ngân hàng thương mại đáp ứng nhu cầu vốn cho các doanh nghiệp và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân, hoạt động của ngân hàng thâm nhập vào mọi lĩnh vực ngành nghề, nên đòi hỏi các sản phẩm các sản phẩm cho vay ngày càng phong phú và đa dạng đáp ứng ngày càng cao nhu cầu của khách hàng. Khi thực hiện nghiệp vụ cho vay, ngân hàng phải tuân thủ quy trình cho vay, đồng thời mọi tác nghiệp của hoạt động cho vay cần phải được kiểm tra, giám sát chặt chẽ nhằm đảm bảo khách hàng trả nợ và lãi đúng hạn, hạn chế đến mức thấp nhất tình trạng nợ xấu.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các nhân tố ảnh hưởng tới quyết định cho vay tới khách hàng cá nhân Mục đích sử dụng vốn Năng lực pháp lý Quyết định cho vay Năng lực tài chính Tình hình kinh tế - xã hội Điều kiện về thủ tục Giấy tờ vay Hình 1.1: Các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định cho vay khách hàng cá (Nguồn: Từ kết quả nghiên cứu của tác giả) 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nguyên tắc cho vay Hiện nay, tại Việt Nam đối với người sử dụng vốn cho vay hoặc trong trường hợp cho vay phải đảm bảo hai nguyên tắc cơ bản sau: Sử dụng vốn cho vay đúng mục đích đã thỏa thuận trong hợp đồng cho vay Vốn cho vay phải sử dụng đúng mục đích là nguyên tắc cơ bản hàng đầu của Ngân hàng và được sử dụng xuyên suốt trong kỹ thuật cho vay của ngân hàng. Khi thực hiện nguyên tắc này ngân hàng phải giải quyết các vấn đề liên quan đến việc cấp cho vay cho ai, sử dụng vốn cho vay để làm gì.
Mục đích sử dụng vốn cho vay phải hợp pháp, đối với cá nhân thì mục đích sử dụng vốn cho vay phải đáp ứng yêu cầu sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng. Mục đích cấp cho vay hay mục đích vay phải được quy định cụ thể trong hợp đồng cho vay, là điều kiện cần thiết đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn cho vay và khả năng thu hồi nợ sau này. Do vậy về phía ngân hàng, trước khi cấp cho vay cần thẩm định mục đích sử dụng vốn của khách hàng, sau khi cấp cho vay cần kiểm tra khách hàng sử dụng vốn đúng mục đích đã cam kết trong hợp đồng cho vay hay không. Nếu khách hàng sử dụng vốn cho vay không đúng mục đích thỏa thuận với ngân hàng, sẽ dẫn đến kinh doanh không hiệu quả, gây thất thoát vốn không tạo ra được khả năng trả nợ cho ngân hàng.
Về phía khách hàng, sử dụng vốn cho vay đúng mục đích góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đồng thời giúp khách hàng đảm bảo khả năng hoàn trả nợ cho ngân hàng, nâng cao uy tín của khách hàng đối với ngân hàng. Hoàn trả nợ gốc và lãi đúng hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng cho vay Hoàn trả nợ gốc và lãi là một nguyên tắc mang tính tất yếu khách quan không thể thiếu trong hoạt động cấp cho vay. Nguồn vốn mà ngân hàng thương mại sử dụng cấp cho vay chủ yếu là nguồn vốn do ngân hàng huy động từ các 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khoản tiền tạm thời nhàn rỗi của khách hàng trong một khoảng thời gian nhất định.