Luận văn thạc sĩ các nhân tố ảnh hưởng đến công tác lập dự toán ngân sách của các doanh nghiệp thương mại tại thành phố quy nhơn tỉnh bình định

Luận văn thạc sĩ phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến công tác lập dự toán ngân sách tại doanh nghiệp thương mại ở Quy Nhơn, Bình Định.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Ngọc Toàn
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác lập dự toán ngân sách của các doanh nghiệp thương mại tại thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Quy Nhơn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Các nghiên cứu trước có liên quan
• 0.3. Nhận xét và xác định khoảng trống nghiên cứu
• 0.4. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 0.5. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Cơ sở lý thuyết về dự toán ngân sách
• 1.1.1. Khái niệm dự toán ngân sách
• 1.1.2. Phân loại dự toán ngân sách
• 1.1.2.1. Phân loại theo thời gian
• 1.1.2.2. Phân loại theo phuơng pháp lập
• 1.1.3. Vai trò, chức năng dự toán ngân sách
• 1.1.3.1. Vai trò dự toán ngân sách
• 1.1.3.2. Chức năng dự toán ngân sách
• 1.1.4. Quy trình lập dự toán ngân sách
• 1.1.5. Các mô hình dự toán ngân sách
• 1.1.5.1. Lý thuyết phong cách lãnh đạo
• 1.1.5.2. Lý thuyết đại diện
• 1.1.5.3. Đặc điểm doanh nghiệp thƣơng mại ảnh hƣởng đến công tác dự toán ngân sách
• 1.1.5.4. Các nhân tố ảnh hƣởng đến công tác lập dự toán ngân sách ở các doanh nghiệp
• 1.1.5.4.1. Ứng dụng công nghệ thông tin
• 1.1.5.4.2. Phong cách lãnh đạo
• 1.1.5.4.3. Quy mô doanh nghiệp
• 1.1.5.4.4. Cơ cấu sở hữu
• 1.1.5.4.5. Mức độ tham gia dự toán của ngƣời lao động
• 1.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Quy trình nghiên cứu
• 2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Nghiên cứu định tính
• 2.2.2. Nghiên cứu định lƣợng
• 2.2.3. Mô hình nghiên cứu và thang đo nghiên cứu
• 2.2.4. Thang đo nghiên cứu về các nhân tố ảnh hƣởng đến công tác dự toán ngân sách tại các doanh nghiệp thƣơng mại ở TP.
• 2.2.5. Xây dựng bảng câu hỏi khảo sát
• 2.2.6. Mẫu và phƣơng pháp thu thập dữ liệu
• 2.2.6.1. Mẫu và phƣơng pháp chọn mẫu
• 2.2.6.2. Công cụ thu thập dữ liệu
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng công tác dự toán ngân sách tại doanh nghiệp thƣơng mại TP.
• 3.2. Kết quả thống kê MÔ TẢ mẫu KHẢO SÁT
• 3.2.1. Kết quả thống kê mô tả mẫu khảo sát
• 3.2.2. Kiểm tra độ tin cậy của các thang đo
• 3.2.3. Phân tích nhân tố khám phá EFA
• 3.2.4. Phân tích hồi quy đa biến
• 3.3. Bàn luận kết quả nghiên cứu
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Cơ cấu sở hữu
• 4.2. Ứng dụng công nghệ thông tin
• 4.3. Mức độ tham gia dự toán của ngƣời lao động
• 4.4. Phong cách lãnh đạo
• 4.5. Quy mô doanh nghiệp
• 4.6. Hạn chế của nghiên cứu và hƣớng nghiên cứu tiếp theo của đề tài
• 4.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (Bản sao)

Tóm tắt

I. Lập dự toán ngân sách

Lập dự toán ngân sách là một công cụ quản lý khoa học quan trọng trong các doanh nghiệp thương mại. Nó giúp doanh nghiệp định hướng hoạt động, kiểm soát chi phí và tối ưu hóa nguồn lực. Theo Horngren (2002), ngân sách là tập hợp các kế hoạch liên kết mô tả định lượng các hoạt động dự kiến trong tương lai. Tại Quy Nhơn, Bình Định, nhiều doanh nghiệp thương mại chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của công tác này, dẫn đến lãng phí nguồn lực và hiệu quả quản lý kém.

1.1. Khái niệm và phân loại

Dự toán ngân sách được phân loại theo thời gian và phương pháp lập. Theo Hansen và Mowen (2004), cả tổ chức lợi nhuận và phi lợi nhuận đều hưởng lợi từ việc lập kế hoạch và kiểm soát ngân sách. Tại các doanh nghiệp thương mại ở Quy Nhơn, việc phân loại ngân sách giúp xác định rõ mục tiêu và nguồn lực cần thiết.

1.2. Vai trò và chức năng

Dự toán ngân sách đóng vai trò quan trọng trong việc hoạch định và kiểm soát hoạt động kinh doanh. Blocher và cộng sự (2010) nhấn mạnh mục đích cơ bản của ngân sách là tối đa hóa lợi nhuận. Tuy nhiên, tại Quy Nhơn, nhiều doanh nghiệp chưa tận dụng hiệu quả công cụ này, dẫn đến tình trạng quản lý kém và không đạt được mục tiêu kinh doanh.

II. Nhân tố ảnh hưởng

Các nhân tố ảnh hưởng đến lập dự toán ngân sách tại doanh nghiệp thương mại bao gồm ứng dụng công nghệ thông tin, phong cách lãnh đạo, quy mô doanh nghiệp và mức độ tham gia của nhân viên. Nghiên cứu của Chu Hoàng Minh (2015) chỉ ra rằng quản lý cấp cao và nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng nhất. Tại Quy Nhơn, việc thiếu sự hỗ trợ từ công nghệ và quy trình lập dự toán không hoàn chỉnh là những hạn chế chính.

2.1. Ứng dụng công nghệ thông tin

Việc ứng dụng công nghệ thông tin giúp tối ưu hóa quy trình lập dự toán ngân sách. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp thương mại tại Quy Nhơn vẫn sử dụng phương pháp thủ công, dẫn đến thiếu chính xác và hiệu quả thấp. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Minh Đức (2010) cho thấy sự cần thiết của việc tích hợp công nghệ vào quy trình dự toán.

2.2. Phong cách lãnh đạo

Phong cách lãnh đạo ảnh hưởng trực tiếp đến sự tham gia của nhân viên trong lập dự toán ngân sách. Theo Nguyễn Thị Thanh Định (2018), lãnh đạo cởi mở và hòa đồng tạo điều kiện thuận lợi cho nhân viên tham gia tích cực hơn. Tại Quy Nhơn, sự thiếu minh bạch trong phân công nhiệm vụ là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến hiệu quả thấp.

III. Quản lý ngân sách và chi phí

Quản lý ngân sách và chi phí doanh nghiệp là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả hoạt động. Nghiên cứu của Kenneth A. Merchant (1981) chỉ ra rằng ngân sách là công cụ kiểm soát quan trọng, đặc biệt trong các doanh nghiệp lớn. Tại Quy Nhơn, việc quản lý chi phí chưa được chú trọng, dẫn đến tình trạng lãng phí và không đạt được mục tiêu tài chính.

3.1. Phân bổ nguồn lực

Phân bổ nguồn lực hợp lý giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng ngân sách. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp thương mại tại Quy Nhơn chưa có chiến lược phân bổ rõ ràng, dẫn đến tình trạng thiếu hụt hoặc dư thừa nguồn lực. Nghiên cứu của Joshi và cộng sự (2003) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lập kế hoạch dài hạn trong quản lý ngân sách.

3.2. Rủi ro tài chính

Rủi ro tài chính là yếu tố cần được xem xét trong quản lý ngân sách. Tại Quy Nhơn, nhiều doanh nghiệp chưa có biện pháp phòng ngừa rủi ro hiệu quả, dẫn đến tình trạng mất cân đối tài chính. Nghiên cứu của Beatrice Njeru Warue (2013) chỉ ra rằng việc đánh giá rủi ro là bước quan trọng trong quy trình lập dự toán.

IV. Chiến lược kinh doanh và tối ưu hóa ngân sách

Chiến lược kinh doanh và tối ưu hóa ngân sách là yếu tố quyết định sự thành công của doanh nghiệp. Nghiên cứu của Nik Nazli Nik Ahmad (2003) cho thấy ngân sách vẫn là công cụ hữu ích trong quản lý và kiểm soát hoạt động. Tại Quy Nhơn, việc thiếu chiến lược kinh doanh rõ ràng là nguyên nhân chính dẫn đến hiệu quả thấp trong lập dự toán ngân sách.

4.1. Kế hoạch tài chính

Kế hoạch tài chính là nền tảng để thực hiện chiến lược kinh doanh. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp thương mại tại Quy Nhơn chưa có kế hoạch tài chính dài hạn, dẫn đến tình trạng thiếu định hướng và không đạt được mục tiêu kinh doanh. Nghiên cứu của Ngô Thụy Vân Anh (2019) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lập kế hoạch tài chính trong quản lý doanh nghiệp.

4.2. Đánh giá hiệu quả

Đánh giá hiệu quả là bước quan trọng trong quy trình tối ưu hóa ngân sách. Tại Quy Nhơn, nhiều doanh nghiệp chưa có hệ thống đánh giá hiệu quả rõ ràng, dẫn đến tình trạng không cải thiện được hiệu suất hoạt động. Nghiên cứu của Trần Thị Ngọc Duyên (2017) chỉ ra rằng việc đánh giá hiệu quả giúp doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch và đạt được mục tiêu tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng, các doanh nghiệp thương mại tại thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển sản xuất và nâng cao đời sống nhân dân. Theo kết quả tổng điều tra kinh tế năm 2017, số lượng doanh nghiệp phát triển nhanh nhưng chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó hơn một nửa hoạt động trong lĩnh vực thương mại. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của công tác lập dự toán ngân sách, dẫn đến việc sử dụng nguồn lực chưa hiệu quả, chất lượng quản lý kém và khó cạnh tranh trên thị trường.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng đến công tác lập dự toán ngân sách của các doanh nghiệp thương mại tại thành phố Quy Nhơn, đo lường mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp thương mại nhỏ và vừa tại thành phố Quy Nhơn, với thời gian khảo sát từ tháng 12/2019 đến tháng 6/2020.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý doanh nghiệp trong việc hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị tài chính và tăng cường năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường địa phương và khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng ba lý thuyết chính để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến công tác lập dự toán ngân sách:

• Lý thuyết phong cách lãnh đạo: Nhấn mạnh vai trò của nhà lãnh đạo trong việc tạo động lực, khuyến khích sự tham gia của nhân viên vào quá trình lập dự toán ngân sách, từ đó nâng cao tính khả thi và hiệu quả của dự toán. Phong cách lãnh đạo hòa đồng, cởi mở giúp tăng sự tin tưởng và cam kết của nhân viên.

• Lý thuyết đại diện: Mô tả mối quan hệ giữa chủ sở hữu và người quản lý, trong đó sự tham gia của người lao động vào lập dự toán ngân sách giúp chia sẻ thông tin, nâng cao tính thực tế của mục tiêu ngân sách và tăng hiệu quả công việc thông qua sự cam kết của nhân viên.

• Lý thuyết tâm lý: Giải thích tác động của sự tham gia lập ngân sách đến động lực làm việc, nhận thức và sự tự chịu trách nhiệm của cá nhân, từ đó giảm sự chống đối và tăng cam kết thực hiện các mục tiêu ngân sách.

Ngoài ra, nghiên cứu còn xem xét các khái niệm chuyên ngành như dự toán ngân sách, phân loại dự toán theo chức năng, thời gian và phương pháp lập, cũng như các mô hình lập dự toán ngân sách phổ biến (từ trên xuống, phản hồi, từ dưới lên).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp giữa nghiên cứu định tính và định lượng:

• Nghiên cứu định tính sơ bộ: Thực hiện phỏng vấn trực tiếp 5 chuyên gia gồm giảng viên, giám đốc và kế toán trưởng các doanh nghiệp thương mại tại Quy Nhơn để xác định và bổ sung các nhân tố ảnh hưởng đến công tác lập dự toán ngân sách. Kết quả giúp hoàn thiện bảng câu hỏi khảo sát.

• Nghiên cứu định lượng chính thức: Thu thập dữ liệu qua bảng câu hỏi khảo sát với mẫu khảo sát thuận tiện gồm các doanh nghiệp thương mại nhỏ và vừa tại Quy Nhơn. Cỡ mẫu cụ thể được lựa chọn dựa trên tiêu chí thuận tiện và ý kiến chuyên gia. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0, sử dụng các kỹ thuật phân tích như kiểm tra độ tin cậy Cronbach’s alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), kiểm định KMO và Bartlett, phân tích hồi quy đa biến để đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố.

Quá trình nghiên cứu diễn ra từ tháng 12/2019 đến tháng 6/2020, đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của ứng dụng công nghệ thông tin: Kết quả phân tích hồi quy cho thấy ứng dụng công nghệ thông tin có tác động tích cực và mạnh mẽ đến công tác lập dự toán ngân sách với hệ số hồi quy đạt khoảng 0.35, mức ý nghĩa thống kê p < 0.01. Doanh nghiệp sử dụng phần mềm kế toán hiện đại và thiết bị kỹ thuật tiên tiến giúp tăng tốc độ xử lý thông tin, nâng cao độ chính xác và hiệu quả lập dự toán.

2. Phong cách lãnh đạo: Phong cách lãnh đạo hòa đồng, cởi mở có ảnh hưởng tích cực đến sự tham gia của nhân viên trong lập dự toán, với hệ số hồi quy khoảng 0.28, p < 0.05. Lãnh đạo tạo môi trường làm việc thân thiện giúp tăng sự cam kết và tinh thần hợp tác của các bộ phận.

3. Mức độ tham gia dự toán của người lao động: Mức độ tham gia của người lao động được xác định là nhân tố có ảnh hưởng lớn nhất với hệ số hồi quy khoảng 0.40, p < 0.01. Sự tham gia này giúp nâng cao tính thực tế của dự toán và tăng hiệu quả thực hiện kế hoạch.

4. Quy mô doanh nghiệp: Quy mô doanh nghiệp cũng có ảnh hưởng tích cực đến công tác lập dự toán ngân sách, với hệ số hồi quy khoảng 0.22, p < 0.05. Doanh nghiệp lớn hơn thường có quy trình lập dự toán khoa học và chi tiết hơn.

5. Cơ cấu sở hữu: Cơ cấu sở hữu có ảnh hưởng vừa phải với hệ số hồi quy khoảng 0.18, p < 0.05. Doanh nghiệp có sự phân tách rõ ràng giữa quyền sở hữu và quản lý thường có quy trình lập dự toán chính thức và hiệu quả hơn.

Thảo luận kết quả

Các kết quả trên phù hợp với các nghiên cứu trong và ngoài nước, khẳng định vai trò quan trọng của công nghệ thông tin và sự tham gia của người lao động trong việc nâng cao hiệu quả lập dự toán ngân sách. Phong cách lãnh đạo tích cực tạo điều kiện thuận lợi cho sự phối hợp giữa các cấp quản lý, từ đó nâng cao chất lượng dự toán. Quy mô doanh nghiệp và cơ cấu sở hữu cũng là những yếu tố không thể bỏ qua, ảnh hưởng đến tính chính thức và mức độ phức tạp của quy trình lập dự toán.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện mức độ ảnh hưởng tương đối của từng nhân tố, hoặc bảng tóm tắt hệ số hồi quy và mức ý nghĩa để minh họa rõ ràng hơn. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả nghiên cứu tại Quy Nhơn cho thấy sự đồng thuận về các nhân tố ảnh hưởng, đồng thời nhấn mạnh đặc thù của doanh nghiệp thương mại địa phương trong việc áp dụng công nghệ và phát huy vai trò của người lao động.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin: Doanh nghiệp cần đầu tư trang thiết bị kỹ thuật hiện đại và phần mềm kế toán quản trị tiên tiến nhằm nâng cao hiệu quả thu thập, xử lý và báo cáo dữ liệu dự toán. Mục tiêu đạt 80% doanh nghiệp thương mại tại Quy Nhơn áp dụng công nghệ trong vòng 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo doanh nghiệp phối hợp với phòng IT.

2. Phát triển phong cách lãnh đạo tích cực: Đào tạo và nâng cao năng lực lãnh đạo cho các cấp quản lý, khuyến khích phong cách lãnh đạo hòa đồng, cởi mở để tăng sự tham gia của nhân viên trong quá trình lập dự toán. Mục tiêu tổ chức ít nhất 2 khóa đào tạo lãnh đạo mỗi năm. Chủ thể thực hiện: Phòng nhân sự và ban giám đốc.

3. Khuyến khích sự tham gia của người lao động: Xây dựng cơ chế tham gia dự toán ngân sách từ cấp cơ sở, tạo điều kiện cho nhân viên đóng góp ý kiến và phản hồi trong quá trình lập dự toán. Mục tiêu tăng tỷ lệ tham gia của nhân viên lên 70% trong vòng 1 năm. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý doanh nghiệp và các phòng ban liên quan.

4. Hoàn thiện quy trình lập dự toán theo quy mô doanh nghiệp: Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình lập dự toán phù hợp với quy mô, đảm bảo tính khoa học và khả thi. Mục tiêu hoàn thiện quy trình trong vòng 6 tháng. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý và phòng kế toán.

5. Rà soát và điều chỉnh cơ cấu sở hữu: Đối với doanh nghiệp gia đình, cần phân tách rõ ràng quyền sở hữu và quyền quản lý để nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản trị dự toán ngân sách. Mục tiêu hoàn thiện cơ cấu sở hữu trong vòng 1 năm. Chủ thể thực hiện: Chủ sở hữu và ban giám đốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo doanh nghiệp thương mại nhỏ và vừa: Giúp hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến công tác lập dự toán ngân sách, từ đó xây dựng chiến lược quản lý tài chính hiệu quả, nâng cao năng lực cạnh tranh.

2. Phòng kế toán và tài chính doanh nghiệp: Cung cấp cơ sở khoa học để cải tiến quy trình lập dự toán ngân sách, áp dụng công nghệ thông tin và tăng cường sự tham gia của nhân viên.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kế toán, quản trị kinh doanh: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, mô hình lý thuyết và thực tiễn lập dự toán ngân sách tại doanh nghiệp thương mại địa phương.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp: Giúp xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong việc nâng cao năng lực quản lý tài chính, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao công tác lập dự toán ngân sách lại quan trọng đối với doanh nghiệp thương mại?
   Dự toán ngân sách giúp doanh nghiệp hoạch định tài chính, kiểm soát chi phí và phân bổ nguồn lực hiệu quả, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

2. Những nhân tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến công tác lập dự toán ngân sách?
   Mức độ tham gia của người lao động và ứng dụng công nghệ thông tin là hai nhân tố có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất, giúp nâng cao tính chính xác và khả thi của dự toán.

3. Làm thế nào để tăng sự tham gia của nhân viên trong quá trình lập dự toán?
   Doanh nghiệp cần xây dựng môi trường làm việc cởi mở, khuyến khích trao đổi thông tin, tổ chức các buổi họp thảo luận và đào tạo nâng cao nhận thức về vai trò của dự toán ngân sách.

4. Quy mô doanh nghiệp ảnh hưởng như thế nào đến công tác lập dự toán?
   Doanh nghiệp lớn thường có quy trình lập dự toán chi tiết và chính thức hơn, trong khi doanh nghiệp nhỏ có thể áp dụng quy trình đơn giản hơn nhưng vẫn cần đảm bảo tính khoa học và khả thi.

5. Cơ cấu sở hữu tác động ra sao đến việc lập dự toán ngân sách?
   Cơ cấu sở hữu rõ ràng, phân tách quyền sở hữu và quản lý giúp nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong quy trình lập dự toán, giảm thiểu rủi ro và xung đột lợi ích.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định được năm nhân tố chính ảnh hưởng đến công tác lập dự toán ngân sách tại các doanh nghiệp thương mại ở thành phố Quy Nhơn: ứng dụng công nghệ thông tin, phong cách lãnh đạo, mức độ tham gia của người lao động, quy mô doanh nghiệp và cơ cấu sở hữu.
• Mức độ tham gia của người lao động và ứng dụng công nghệ thông tin là hai nhân tố có ảnh hưởng mạnh nhất, đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao hiệu quả lập dự toán.
• Phong cách lãnh đạo tích cực và quy mô doanh nghiệp cũng góp phần quan trọng trong việc xây dựng dự toán ngân sách khả thi và chính xác.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp nâng cao công tác lập dự toán ngân sách phù hợp với đặc thù doanh nghiệp thương mại tại địa phương.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả thực hiện và mở rộng nghiên cứu sang các lĩnh vực doanh nghiệp khác nhằm hoàn thiện hơn công tác quản lý tài chính doanh nghiệp.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính doanh nghiệp của bạn bằng cách áp dụng các giải pháp lập dự toán ngân sách khoa học và thực tiễn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm các chƣơng nhƣ sau: CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN CHƢƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ e 15 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1.1 Cơ sở lý thuyết về dự toán ngân sách 1.1 Khái niệm dự toán ngân sách Theo Vanderbeck (2010) thì dự toán ngân sách trong kinh doanh là phƣơng pháp chi tiết hóa kế hoạch tài chính, giúp công ty đạt đƣợc những mục tiêu ngắn hạn cũng nhƣ dài hạn. Nếu những nguyên tắc của dự toán ngân sách đƣợc thực hiện một cách hợp lý, các công ty có thể yên tâm rằng sẽ sử dụng hiệu quả tất cả nguồn lực của mình và đạt đƣợc những kết quả thuận lợi nhất trong thời gian dài. Theo Huỳnh Lợi (2012) thì dự toán là tính toán, dự kiến một cách chi tiết, tỉ mỉ về nguồn lực, cách thức huy động và sử dụng nguồn lực để thực hiện những hoạt động sản xuất kinh doanh nhất định, trong một khoảng thời gian nhất định và đƣợc thể hiện dƣới hình thức hệ thống các chỉ tiêu lƣợng, giá. Dự toán ngân sách là một phần của dự toán với mục đích hƣớng đến thể hiện rõ ràng, chi tiết nguồn tài chính, nguồn tiền.

Theo Lebas (2015) thì dự toán ngân sách là những kế hoạch chi tiết. Dự toán ngân sách là sự phối hợp tƣong tác của việc sử dụng các nguồn lực để tổ chức thực hiện theo các kế hoạch đã đề ra. Vậy dự toán ngân sách là việc tính toán các mục tiêu cụ thể, các nguồn lực tài chính cụ thể của doanh nghiệp và đƣợc thể hiện ra một hệ thống các chỉ tiêu, bảng biểu. Dự toán ngân sách đƣợc xây dựng trên kế hoạch, chi tiết hóa kế hoạch tài chính, giúp công ty đạt đƣợc những mục tiêu tài chính trong hoạt động sản xuất kinh doanh.2 Phân loại dự toán ngân sách Dự toán là công cụ của nhà quản lý, chính vì thế đòi hỏi nhà quản lý phải am hiểu các loại dự toán để thích ứng với từng nhu cầu riêng lẻ và từng hoàn e 16 cảnh cụ thể của từng tổ chức trong từng thời kỳ, từng giai đoạn.

Tùy theo cách thức phân loại sẽ có các loại dự toán ngân sách sau đây: Phân loại theo chức năng: Phân loại dự toán theo chức năng cụ thể của từng báo cáo dự toán, chia dự toán làm 2 loại chính là dự toán hoạt động và dự toán tài chính. - Dự toán hoạt động: là tập hợp toàn diện các bản dự toán về tất cả các giai đoạn của các mặt hoạt động kinh doanh trong một kỳ thời gian cụ thể. Dự toán hoạt động bao gồm các dự toán liên quan đến hoạt động cụ thể của doanh nghiệp nhƣ: dự toán tiêu thụ, dự toán sản xuất, dự toán chi phí bán hàng, dự toán chi phí quản lý doanh nghiệp, dự toán báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Trong đó, dự toán tiêu thụ nhằm dự đoán tình hình tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp trong kỳ dự toán.

Dự toán sản xuất thƣờng đƣợc lập trong các doanh nghiệp sản xuất nhằm dự tính số lƣợng sản phẩm cần sản xuất và từ đó lập các dự toán chi phí sản xuất nhƣ dự toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (CP NVLTT), chi phí nhân công trực tiếp (CP NCTT), chi phí sản xuất chung (CP SXC). Trong các doanh nghiệp thƣơng mại, dự toán mua hàng sẽ đƣợc lập thay cho dự toán sản xuất nhằm dự toán khối lƣợng hàng cần thiết phải mua cho nhu cầu tồn kho và tiêu thụ. Dự toán chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp (CP BH & QL DN) nhằm dự toán chi phí cho các hoạt động bán hàng và quản lý của DN. Dự toán báo cáo kết quả kinh doanh (BCKQKD): là dự toán tổng hợp từ các dự toán trên nhằm dự toán tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

- Dự toán tài chính: Là các dự toán liên quan đến tiền tệ, vốn đầu tƣ, bảng cân đối kế toán, dự toán báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Dự toán tiền tệ là kế hoạch chi tiết cho việc thu và chi tiền. Dự toán vốn đầu tƣ trình bày dự toán các tài sản dài hạn và vốn cần thiết cho hoạt động kinh doanh ở những năm tiếp theo. Dự toán bảng cân đối kế toán, dự toán báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh là các dự toán tổng hợp số liệu kinh doanh của doanh nghiệp.

e 17 Phân loại theo thời gian Phân loại dự toán theo thời gian, gồm dự toán ngắn hạn và dài hạn - Dự toán ngắn hạn: Dự toán ngân sách ngắn hạn là dự toán đƣợc lập cho kỳ kế hoạch là một năm và đƣợc chia ra từng kỳ ngắn hơn là hàng quý và hàng tháng. Dự toán ngân sách ngắn hạn thƣờng liên quan đến các hoạt động kinh doanh thƣờng xuyên của tổ chức nhƣ mua hàng, bán hàng, thu tiền, chi tiền, sản xuất… Dự toán ngân sách ngắn hạn đƣợc lập hàng năm trƣớc khi niên độ kế toán kết thúc và đƣợc xem nhƣ là định hƣớng chỉ đạo cho mọi hoạt động của tổ chức trong năm kế hoạch. - Dự toán ngân sách dài hạn: dự toán ngân sách dài hạn còn đƣợc gọi là dự toán ngân sách vốn, đây là dự toán đƣợc lập liên quan đến tài sản dài hạn, thời gian sử dụng tài sản vào các hoạt động kinh doanh thƣờng hơn 1 năm. Dự toán dài hạn thƣờng bao gồm việc dự toán cho các tài sản lớn phục vụ cho hoạt động sản xuất và hệ thống phân phối nhƣ nhà xƣởng, máy móc thiết bị …để đáp ứng yêu cầu chiến lƣợc kinh doanh.

Đặc điểm cơ bản của dự toán ngân sách vốn là lợi nhuận dự kiến lớn, mức độ rủi ro cao, thời gian thu hồi vốn dài. Phân loại theo phuơng pháp lập Phân loại theo phƣơng pháp lập sẽ có dự toán cố định và dự toán linh hoạt: - Dự toán ngân sách linh hoạt: Là dự toán cung cấp cho công ty khả năng ƣớc tính chi phí và doanh thu tại nhiều mức độ hoạt động khác nhau. Dự toán linh hoạt đƣợc lập theo mối quan hệ với quá trình hoạt động, giúp xác định ngân sách dự kiến tƣơng ứng ở từng mức độ và phạm vi hoạt động khác nhau. Thông thƣờng dự toán linh hoạt đƣợc lập ở 3 mức độ hoạt động cơ bản là: mức độ hoạt động bình thƣờng, trung bình; mức độ hoạt động khả quan nhất; mức độ bất lợi nhất.

Ƣu điểm của dự toán linh hoạt là có thể thích ứng với sự thay đổi của hoạt động kinh doanh, mở rộng phạm vi dự toán, tránh đƣợc việc sửa đổi dự e 18 toán một cách phiền phức khi mức độ hoạt động thay đổi. Mặt khác, có thể dùng dự toán để xem xét tình hình thực hiện trong thực tế. - Dự toán ngân sách cố định: Là dự toán tại các số liệu tƣơng ứng với một mức độ hoạt động ấn định trƣớc. Dự toán ngân sách cố định phù hợp với doanh nghiệp có hoạt động kinh tế ổn định.

Dự toán cố định chỉ dựa vào một mức độ hoạt động mà không xét tới mức độ này có thể bị biến động trong kỳ dự toán. Nếu dùng dự toán này để đánh giá thành quả kinh doanh của một doanh nghiệp mà các nghiệp vụ luôn biến động thì khó đánh giá đƣợc tình hình thực hiện dự toán của doanh nghiệp.3 Vai trò, chức năng dự toán ngân sách Vai trò dự toán ngân sách Hilton và cộng sự (2010) thì vai trò cơ bản của dự toán ngân sách là phục vụ cho việc hoạch định và kiểm tra hoạt động kinh doanh. Thông qua đó mà ngƣời quản lý đạt đƣợc mục tiêu của các doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận. Ngoài ra dự toán ngân sách còn có một số vai trò khác nhƣ: - Dự toán ngân sách tạo điều kiện cho nhà quản trị kiểm soát đƣợc hoạt động của doanh nghiệp và đánh giá đƣợc trách nhiệm quản lý của mỗi bộ phận, cá nhân trong tổ chức.

- Dự toán ngân sách cũng là cơ sở để đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch, tình hình thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ đã đặt ra. Trên cơ sở đó cũng đề ra các biện pháp để thực hiện các mục tiêu và nhiệm vụ theo đúng tiến độ. - Dự toán ngân sách giúp cho các nhà quản trị cụ thể hóa các mục tiêu doanh nghiệp thông qua các số liệu để có cái nhìn khái quát hơn. Dự toán ngân sách cung cấp cho các nhà quản trị tất cả thông tin của kế hoạch sản xuất kinh doanh, tiêu thụ sản phẩm trong mỗi thời gian cụ thể và toàn bộ quá trình sản xuất kinh doanh.

e 19 Chức năng dự toán ngân sách Dự toán ngân sách có những chức năng nhƣ sau: Chức năng dự báo: Chức năng dự báo của DTNS đề cập đến việc dự báo các tác động từ bên ngoài đến hoạt động của DN. Một vài bộ phận của dự toán không khác hơn là dự báo vì trong thực tế dự toán có thể đƣợc sử dụng cho kiểm soát nhƣng đôi khi lại không thể do có những yếu tố khách quan không thể kiểm soát đƣợc. Vì vậy, dự toán trong những trƣờng hợp này chỉ mang tính chất dự báo. Chức năng hoạch định: Chức năng hoạch định của DTNS mang tính chủ động hơn chức năng dự báo.

Một DTNS đƣợc lập, bắt buộc DN phải thiết lập những mục tiêu, kế hoạch hoạt động cho từng bộ phận, từng hoạt động cho một giai đoạn thích hợp trong tƣơng lai dựa trên các chính sách tổng thể của DN. Các dự toán sẽ đƣa ra những định mức chi tiết về các kết quả đầu ra cần đạt đƣợc, thời gian hoàn thành và các nguồn lực cần sử dụng đạt đƣợc kết quả theo yêu cầu này. Các DN hoạch định kết quả đầu ra nhƣ số lƣợng sản phẩm tiêu thụ, giá bán, doanh số đạt đƣợc và các nguồn lực cần sử dụng thể hiện ở các dự toán về chi phí nhƣ chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp,. Đó là chức năng hoạch định của DTNS.

Chức năng điều phối: Chức năng điều phối của DTNS thể hiện thông qua việc huy động và phân phối các nguồn lực để thực hiện các mục tiêu của nhà quản trị. Nhà quản trị kết hợp giữa hoạch định các mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể và việc đánh giá năng lực sản xuất kinh doanh thực tế của từng bộ phận để điều phối các nguồn lực của doanh nghiệp tới các bộ phận sao cho việc sử dụng đạt hiệu quả cao nhất.