Chương 1. Cơ sở lý luận về bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức hoạt động giáo dục cho giáo viên mầm non. Thực trạng bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức hoạt động giáo dục cho giáo viên mầm non. Xây dựng nội dung và quy trình bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức hoạt động giáo dục cho giáo viên mầm non.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC CHO GIÁO VIÊN MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề * Nghiên cứu về vai trò của CNTT đối với sự phát triển của trẻ mầm non Nhiều tác giả cho thấy CNTT đem lại thế giới ảo với nhiều môi trường và sự vật, hiện tượng phong phú mà trường học hoặc gia đình không thể có; đồng thời đưa ra nhiều hướng dẫn cụ thể cho việc ứng dụng CNTT trong GDMN như Siraj-Blatchford, I. và Siraj- Blatchford, J, Judy Van Scoter, Belinda Gimbert và Dean Cristol, I Chen Hsu, Ivan Kalas, Pasnik & Lonrente, Gökben Turgut, Clark. Một số tác động cụ thể được xác định trong các nghiên cứu như: sự phát triển nhận thức, ngôn ngữ, tương tác xã hội, sáng tạo [56], [73]; tương tác đồng đẳng giữa trẻ với trẻ, giữa trẻ với GV trong quá trình hoạt động trên máy tính và chọn lựa phần mềm máy tính phù hợp sẽ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, phát triển nhận thức, quản lý xung đột và hợp tác [51].
Để đạt được các hiệu quả trên, nhiều khuyến cáo được đưa ra như: phải lựa chọn phần mềm hợp lý, giám sát nhưng vẫn cho trẻ tự do hoạt động trong giới hạn cho phép; cần đảm bảo sự phối hợp với các hoạt động khác như trò chơi sáng tạo, vận động, âm nhạc, tương tác với môi trường, trò chuyện, trải nghiệm…; không tập trung hoàn toàn vào hoạt động với máy tính; ưu tiên các trò chơi mô phỏng hay đóng vai theo nhân vật trên màn ảnh [73]; phần mềm phải có các nhiệm vụ học tập đóng và mở, thân thiện, có hoạt hình, có thể được tạm dừng hoặc tiếp tục và phản hồi nhanh chóng cho trẻ em để nuôi dưỡng sự quan tâm của trẻ; khi sử dụng phần mềm trò chơi hay chuyện kể, GV phải kết hợp hoạt động thực hành, đồng thời giám sát chặt chẽ trẻ em sử dụng phần mềm và đưa ra hướng dẫn [43, tr. 207]; kết hợp trò chơi vận động, có sự kiểm soát và tham gia của phụ huynh, không tạo những cảm xúc tiêu cực, tránh bạo lực và rập khuôn [52]; kết hợp cho trẻ xem các video và trò chơi được với sự hướng dẫn từ phụ huynh và GV sẽ thúc đẩy việc học tập theo phương pháp STEM [69]; xây dựng một dạng hệ thống các tài liệu giảng dạy trên nền tảng công nghệ cho trẻ mầm non (đó là một nội dung điện tử tương thích với thiết bị bảng tương tác được phát triển bằng cách sử dụng phần mềm Adobe Flash) dựa trên nhu cầu và đặc 10 điểm của trẻ mầm non [50]; khuyến khích tham gia vào việc tạo ra các nội dung này, CNTT có thể giúp trẻ tạo ra các tài liệu và câu chuyện của riêng trẻ, đồng thời, trẻ có thể chia sẻ kinh nghiệm thực tế với bạn bè [45]. Tầm quan trọng của việc ứng dụng CNTT được thể hiện rõ trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19, các GVMN cho rằng lợi ích của việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy bao gồm: dễ dàng chia sẻ nguồn tài liệu học tập, tạo cơ hội giúp GV cập nhật công nghệ, tổ chức các trò chơi cho trẻ đạt hiệu quả, giúp trẻ có cơ hội học tập các kỹ năng sử dụng các thiết bị công nghệ, tăng cường sự tương tác giữa phụ huynh và GV, kích thích khả năng sáng tạo trong giảng dạy của GV. Sự thiếu tự tin cũng có ảnh hưởng không nhỏ đến kỹ năng ứng dụng CNTT trong tổ chức HĐGD của GV, sự thiếu tự tin có thể xuất hiện khi GV tiếp xúc với các thiết bị lạ hoặc máy móc của người khác (dù chúng tương tự thiết bị đã hoặc đang sử dụng) hoặc khi phải hoạt động trong một môi trường mới hoặc do ít thực hành trên máy tính [39, tr.
Ngoài ra, các yếu tố như sự lo âu, căng thẳng, chương trình đào tạo trước đó không có nội dung liên quan, giới tính và tuổi tác cũng tác động đến kỹ năng ứng dụng CNTT trong tổ chức HĐGD của GV [59], [76]. Về các chỉ số đánh giá, Tổ chức UNESCO ở các quốc gia châu Âu, Thái Lan… đã có nhiều nghiên cứu xây dựng một số khung năng lực ứng dụng CNTT cho GV nói chung, một số tiêu chí khái quát cho GVMN nói riêng. Trong báo cáo “Nhận thức tiềm năng của CNTT và truyền thông trong GDMN” do Ivan Kalas (2010) chủ biên đã trình bày chi tiết về khung năng lực ứng dụng CNTT của GVMN theo ba mức độ: khám phá, sử dụng và tích hợp CNTT [52]. Tuy nhiên, khung đánh giá có một số tiêu chí đòi hỏi chuyên môn rất cao về CNTT như yêu cầu GV phải thành thạo phần mềm đồ họa hoặc một số phần mềm 11 chuyên dụng, trong đó có nhiều phần mềm không phổ biến ở Việt Nam.
Hơn nữa, hình thức ứng dụng CNTT trong tổ chức HĐGD cho trẻ mầm non trong báo cáo cũng có nhiều khác biệt so với thực tế ở nước ta. Do đó, cần có sự điều chỉnh nếu muốn đưa các tiêu chí đánh giá này vào sử dụng trong đánh giá kỹ năng ứng dụng CNTT của GVMN trong tổ chức HĐGD cho trẻ tại Việt Nam. Về cách thức ứng dụng CNTT cụ thể, các nghiên cứu chỉ ra phải lựa chọn phần mềm hợp lý, giám sát nhưng vẫn cho trẻ tự do hoạt động trong giới hạn cho phép; cần đảm bảo sự phối hợp với các hoạt động khác như trò chơi sáng tạo, vận động, âm nhạc, tương tác với môi trường, trò chuyện, trải nghiệm…; không tập trung hoàn toàn vào hoạt động với máy tính; ưu tiên các trò chơi mô phỏng hay đóng vai theo nhân vật trên màn ảnh [73]; phần mềm phải có các nhiệm vụ học tập đóng và mở, thân thiện, có hoạt hình, có thể được tạm dừng hoặc tiếp tục và phản hồi nhanh chóng cho trẻ em để nuôi dưỡng sự quan tâm của trẻ; khi sử dụng phần mềm trò chơi hay chuyện kể, GV cần kết hợp hoạt động thực hành, đồng thời giám sát chặt chẽ trẻ em sử dụng phần mềm và đưa ra hướng dẫn [43, tr. 207]; kết hợp trò chơi vận động, có sự kiểm soát và tham gia của phụ huynh, không tạo những cảm xúc tiêu cực, tránh bạo lực và rập khuôn [52]; kết hợp cho trẻ xem các video và trò chơi được với sự hướng dẫn từ phụ huynh và GV sẽ thúc đẩy việc học tập theo phương pháp STEM [69]; xây dựng một dạng hệ thống các tài liệu giảng dạy trên nền tảng công nghệ cho trẻ mầm non (đó là một nội dung điện tử tương thích với thiết bị bảng tương tác được phát triển bằng cách sử dụng phần mềm Adobe Flash) dựa trên nhu cầu và đặc điểm của trẻ mầm non [50]; khuyến khích tham gia vào việc tạo ra các nội dung này, CNTT có thể giúp trẻ tạo ra các tài liệu và câu chuyện của riêng trẻ, đồng thời, trẻ có thể chia sẻ kinh nghiệm thực tế với bạn bè [45].
Ngoài các cách thức trên, nghiên cứu xây dựng mô hình ứng dụng CNTT tích hợp công nghệ và truyền thông cũng là một xu hướng được quan tâm. Ví dụ: Mô hình lớp học từ xa DET của nhóm tác giả người Nga cung cấp các nội dung giáo dục, đồng thời đảm bảo cơ hội tương tác cho trẻ với sự hỗ trợ của phụ huynh, cơ hội khám phá khoa học và sáng tạo, cơ hội trải nghiệm thực tế ảo. [67] đã được triển khai và bước đầu cho thấy hiệu quả. Nghiên cứu này đặc biệt có ý nghĩa trong việc đi trước đón đầu cho giai đoạn giãn cách xã hội do dịch bệnh Covid-19.
Tuy nhiên, lớp học từ xa theo các mô hình đơn điệu, 12 không đảm bảo cho người học tương tác và phát triển trên nhiều phương diện sẽ gây ra nhiều bất ổn về nhận thức, kỹ năng, tình cảm. đó là kết luận của các tác giả Giovanna Mascheroni, Marium Saeed, Marco Valenza, Davide Cino, Thomas Dreesen, Lorenzo Giuseppe Zaffaroni và Daniel Kardefelt-Winther [74]; Stephanie Carretero, Joanna Napierała, Antonis Bessios, Eve Mägi, Agnieszka Pugacewicz, Maria Ranieri, Karen Triquet, Koen Lombaerts, Nicolas Robledo-Bottcher, Marco Montanari, Ignacio Gonzalez- Vazquez [49] khi nghiên cứu về lớp học trực tuyến trong giai đoạn giãn cách xã hội do Covid-19 ở một số quốc gia trên thế giới. Nghiên cứu này tuy tiến hành với trẻ trên 6 tuổi nhưng cũng có thể kế thừa để rút kinh nghiệm nếu muốn triển khai lớp học ảo cho trẻ mẫu giáo. Về thực trạng ứng dụng CNTT trong HĐGD của GVMN, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng các cấp quản lí giáo dục mầm non của tỉnh quan tâm và định hướng cho tất cả GV triển khai ứng dụng CNTT trong các HĐGD ở bậc học này.
Tuy nhiên, do những điều kiện khách quan như cơ sở vật chất, thiết bị eo hẹp, nhất là trình độ và kỹ năng về CNTT của GV vẫn còn hạn chế nên khả năng và hiệu quả ứng dụng chưa cao. * Nghiên cứu về bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng CNTT trong tổ chức HĐGD cho GV mầm non Các tác giả Chrystalla Mouza, Leah May Barbuto, Sudha Swaminathan, Jeff Trawick-Smith và June L. Wright, Belinda Gimbert, Dean Cristol, Anne Campbell, Anjali Khirwadkar, Chia Fen Lin. đã tiến hành các nghiên cứu về cách thức bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng CNTT trong tổ chức HĐGD cho GVMN.
Một số cách thức được tiến hành như hội thảo, hội thảo kết hợp học trực truyến, bồi dưỡng tập trung, hợp tác thực hiện sản phẩm. Với hình thức hội thảo, theo đề xuất của Chrystalla Mouza và cộng sự, bên cạnh hội thảo về sử dụng các thiết bị, phần mềm máy tính và phần mềm dạy học, phương pháp sư phạm. do các GV cùng và khác cấp học phối hợp thực hiện; hợp tác xây dựng kế hoạch bài học để cùng trao đổi kinh nghiệm về ứng dụng CNTT trong giáo dục cần bổ sung hoạt động GVMN cùng trẻ thực hiện nhiệm vụ “số hóa” những sản phẩm của các học sinh lớp lớn sang dữ liệu điện tử bằng phần mềm học tập theo cách riêng của trẻ [47].