CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG CHO GIÁO VIÊN GIÁO DỤC KINH TẾ VÀ PHÁP LUẬT 1. Một số khái niệm liên quan 1. Giáo viên Qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam ta đã xây dựng và giữ gìn rất nhiều truyền thống tốt đẹp, trong đó các truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo đã trở thành tài sản quý báu của dân tộc, của mỗi con người Việt Nam. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, Danh nhân văn hoá thế giới, “Người thầy giáo vĩ đại” luôn đề cao và quan tâm đến giáo dục.
Trong “Di chúc” trước lúc đi xa, Người từng nói: Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết [8,tr. Trong bài báo có tiêu đề “Chống nạn thất học” đăng trên báo Cứu quốc số 58 (1945), nhân danh Chủ tịch Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: Mọi người Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phận của mình, phải có kiến thức mới để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà. hay sự khẳng định tầm quan trọng của nhà giáo thông qua chia sẻ của thủ tướng Phạm Minh Chính tại buổi gặp mặt 60 nhà giáo tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 40 năm ngày Nhà giáo Việt Nam tổ chức chiều 19/11 tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng đã nhấn mạnh nghề dạy học là nghề cao quý nhất trong những nghề cao quý, nghề sáng tạo nhất trong những nghề sáng tạo. Thầy cô chính là động lực, trái tim của hệ thống giáo dục [11].
Từ những khẳng định ấy ta có thể thấy từ trước đến nay, nghề giáo được coi là biểu tượng thiêng liêng, một nghề cao cả trong các nghề, được coi là “khuôn vàng thước ngọc” của đạo đức, nhân cách để học trò học tập , noi theo thầy mà trở thành người có đức, có nhân, có tài để để phục vụ sự phát triển của đất nước Theo quan niệm thông thường: trong cuộc sống, nhiều người dùng cụm từ “nhà giáo”, “giáo viên”, “thầy”, “ Giảng viên”… với cùng một nghĩa để chỉ 13 những người dạy văn hoá, truyền đạt kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm cho một người khác. Tuy nhiên, đây chỉ một quan niệm mơ hồ đối với từng tên gọi như: Nhà giáo, giáo viên, giảng viên,… Để làm rõ khái niệm về giáo viên, theo Từ điển Tiếng Việt : Giáo viên là người dạy học ở bậc phổ thông hoặc các trường dạy nghề và trung cấp chuyên nghiệp [29]. Theo Từ điển Giáo dục học: Giáo viên là chức danh nghề nghiệp của người dạy học trong các trường phổ thông, trường nghề và trường mầm non, đã tốt nghiệp các trường sư phạm có trình độ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng, đại học hoặc sư phạm mẫu giáo. giáo viên là người truyền thụ toàn bộ kiến thức và kỹ năng quy định trong chương trình bộ môn của bậc học, cấp học [12].
Trong giáo dục Nhật Bản, giáo viên được coi là một người hướng dẫn và truyền cảm hứng cho học sinh. giáo viên được đào tạo để giảng dạy các kỹ năng cơ bản như đọc, viết và tính toán, nhưng cũng được khuyến khích để giúp đỡ học sinh phát triển các kỹ năng xã hội, nhân cách và tư duy sáng tạo. Trong hệ thống giáo dục của Mỹ, giáo viên được xem là những nhân viên chủ chốt trong quá trình giảng dạy và hướng dẫn học sinh. giáo viên có trách nhiệm thiết kế và thực hiện chương trình giảng dạy, đánh giá kết quả học tập của học sinh, giám sát và quản lý hành vi của học sinh trong lớp học.
Từ đó ta có thể thấy, với thuật ngữ “Giáo viên” đây là một khái niệm được dùng rộng rãi, phổ biến. Với cách gọi thông thường thì giáo viên được hiểu là những người làm nghề dạy học. Tuy nhiên, Theo khoản 1 Điều 70 Luật Giáo dục năm 2005 (đã hết hiệu lực từ ngày 01/7/2020) đã đề cập đến nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác. Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp trình độ sơ cấp nghề, trung cấp nghề, trung cấp chuyên nghiệp gọi là giáo viên.
Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng nghề gọi là giảng viên [6]. Tuy nhiên, tại Luật Giáo dục năm 2019 (thay thế Luật Giáo dục 2005) đã không còn định nghĩa nhà giáo là gì mà chỉ quy định vị trí, vai trò của nhà 14 giáo là làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong cơ sở giáo dục trừ Viện Hàn lâm, viện do Thủ tướng Chính phủ thành lập theo Luật Khoa học và Công nghệ được phép đào tạo trình độ tiến sĩ. Đồng thời, tại hai Luật này cũng đều không có định nghĩa cụ thể về giáo viên.Theo đó, đối tượng giáo viên chỉ được quy định tại khoản 1 Điều 66 Luật Giáo dục năm 2019 như sau: + Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục khác, giảng dạy trình độ sơ cấp, trung cấp gọi là giáo viên; + Nhà giáo giảng dạy từ trình độ cao đẳng trở lên gọi là giảng viên [7]. Có thể thấy, nhà giáo là cách gọi chung của giáo viên và giảng viên, chỉ chung người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường.
Còn giáo viên là người dạy học ở các cấp mầm non, tiểu học, cấp hai, cấp ba, trình độ sơ cấp và trung cấp. Tóm lại, giáo viên là người dạy học mầm non, tiểu học, cấp hai, cấp ba, trình độ sơ cấp và trung cấp có trách nhiệm dạy học kiến thức và kỹ năng cần thiết cho học sinh trong môn học tương ứng với từng cấp độ học. Với vai trò là người truyền đạt kiến thức, giáo viên phải thực hiện các bài giảng và tiết dạy với chất lượng tốt nhất để đem lại hiệu quả học tập cao nhất cho học sinh. Ngoài việc dạy học, giáo viên còn có trách nhiệm rèn luyện những kỹ năng thực tế cho học sinh, giúp họ phát triển kỹ năng sống cần thiết như kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giải quyết vấn đề.
Bên cạnh đó, giáo viên còn có trách nhiệm đảm bảo sự lễ nghĩa và tôn trọng đối với học sinh. Giáo viên cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra các bài kiểm tra và đề thi để đánh giá năng lực của học sinh theo quy định của trường và theo hướng dẫn của Bộ giáo dục. Khi chấm điểm, giáo viên phải đảm bảo sự công bằng và khách quan để đưa ra kết quả đánh giá chính xác về năng lực của học sinh, giúp họ có được những phản hồi và động lực để cải thiện học tập. Không chỉ đóng vai trò giảng dạy, giáo viên còn đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra môi trường học tập tích cực.
Họ đưa ra các hoạt động thú vị và bổ ích, khuyến khích học sinh tham gia và tạo ra niềm đam mê trong việc học tập. Chính những hoạt động đó giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo 15 và hứng thú với học tập. Giáo viên còn là người khởi xướng các hoạt động phong trào, các cuộc thi thực tế bổ ích và giúp cho học sinh tìm hiểu và khám phá ra những điều mới lạ từ các cuộc thi của mình. Những hoạt động này giúp học sinh rèn luyện kỹ năng, trải nghiệm và phát triển bản thân.
Để trở thành giáo viên, các cá nhân cần phải đáp ứng những tiêu chuẩn mà pháp luật đặt ra: Cụ thể điều 67 Luật giáo dục 2019 quy định về Tiêu chuẩn của nhà giáo gồm những tiêu chuẩn sau: Nhà giáo phải đáp ứng các tiêu chuẩn sau đây: 1. Có phẩm chất, tư tưởng, đạo đức tốt; 2. Đáp ứng chuẩn nghề nghiệp theo vị trí việc làm; 3. Có kỹ năng cập nhật, nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ; 4.
Bảo đảm sức khỏe theo yêu cầu nghề nghiệp. Bồi dưỡng Trong một thời đại đầy thách thức như hiện nay, giáo viên phải đáp ứng được yêu cầu phát triển của xã hội, đồng thời đáp ứng các yêu cầu của học sinh để giúp học sinh phát triển toàn diện về trí tuệ, phẩm chất, tình cảm và thể chất phù hợp với những yêu cầu của thời đại mới. Tuy nhiên, để đáp ứng được các yêu cầu này, giáo viên cần được bồi dưỡng kiến thức chuyên môn và phương pháp giảng dạy hiện đại, nâng cao trình độ thông qua các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiên cứu khoa học và thực hành. Cũng từ đó hoạt bồi dưỡng giáo viên trở thành một hoạt động quan trọng và cần thiết trong công tác giáo dục, giúp đưa ra những chương trình, phương pháp giảng dạy hiện đại, cập nhật kiến thức mới nhất và nâng cao trình độ chuyên môn của giáo viên.
Để hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng giáo viên, chúng ta cần tìm hiểu một số khái niệm cơ bản như sau: Theo quan niệm của tổ chức UNESCO, bồi dưỡng với ý nghĩa nâng cao nghề nghiệp. Quá trình này chỉ diễn ra khi cá nhân và tổ chức có nhu cầu nâng cao kiến thức hoặc kĩ năng chuyên môn, nghiệp vụ của bản thân nhằm đáp ứng nhu cầu lao động nghề nghiệp [30]. 16 Theo Từ điển Tiếng Việt do GS. Hoàng Phê chủ biên (2010), bồi dưỡng là làm cho tăng thêm sức của cơ thể bằng chất bổ.
Bồi dưỡng sức khỏe và tăng thêm năng lực hoặc phẩm chất. Bồi dưỡng cán bộ trẻ, bồi dưỡng đạo đức [20]. Theo tác giả Nguyễn Minh Đường, bồi dưỡng là quá trình cập nhật kiến thức và kỹ năng còn thiếu hoặc đã lạc hậu trong một cấp học, bậc học và thường được xác nhận bằng một chứng chỉ. Quá trình này chỉ diễn ra khi cá nhân và tổ chức có nhu cầu nâng cao kiến thức hoặc kỹ năng chuyên môn nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu lao động nghề nghiệp [10,tr.
Theo quy định tại Khoản 2 Điều 3 Quy chế đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức Bộ Tư pháp ban hành kèm theo Quyết định 273/QĐ-BTP năm 2018: Bồi dưỡng là hoạt động trang bị, cập nhật, nâng cao kiến thức, kỹ năng làm việc. Trong sự nghiệp GD&ĐT, bồi dưỡng giáo viên là việc nâng cao, hoàn thiện trình độ chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm cho các giáo viên đang dạy học, bồi dưỡng giáo viên là sự tiếp tục phát huy năng lực tự học, tự đào tạo đã được tạo ra ở quá trình đào tạo ban đầu theo hình thức bồi dưỡng từ xa, theo định hướng tự đào tạo để dạy học sinh tự học.